장음표시 사용
311쪽
e edittiui superiit, quod prη sidarum quoq; 'ssifferentin i metusa est. Ex quo, pculdubio prodit,pulsus fieri maiores, sese
xiores,crebriores,dc ve metutiores. Verum si uboriarn rodica crescat, adeo ut vires excedat resiluatq; & calorem conterat , parui tunc fiunt pulsus, coleres tamen,crebri ac debiles, quod wfecto efficit immodica virtutis re lutio , quae nec.magnos uec vehementes asticere valuit. Atq; cum usus quodammodo adaugeatur, compensat natura crieritate,&i ςrebritate magnitudinis defectum. Quod si plurimu labor adhuc crestat, pulsus erit longe minor languidior, cum hoc tamen celer non erit, sed loco celeritatis,cui et praecequiritur vis,& efficacia facultatis,fi et creberrimus. Si aut ampli' imbecillitatur facultas,quod calor nativus plus iusto dissoluatur, crebritas adhuc deperdiatur,& pullus hunt parui,tardi,& rari:idq; ob caloris desectum, de facultatis dissipationem,ui Gai. docet lib. . de cau. pul.cap. senon quidem, ut interpres Galen. vertit, ob grauatam foeultatem . Reperies in .se per in exercitio alias pulsus disserentias, quas scito non Pscisci ab eius conditione,& natura,sed quia impura corpora cum ultra modum se exercuerint, alliciunt hum res ad os ventris aut thoracem,& talem efficiunt pulsum,qua-.lis fuerit affectio,quae in his partibus concitatur,ut pat lo urseirius latius sum monstraturus.
Balnea quos pauω edant. cap. XX. BAlneoru pulsus quiuis facile distet,si exacte Balnei aquae
dulcis naturam,& vires expenderit,ut recte Gai. docuit li. 3 decau. pul.cap. IAE. Quod sane ut ediscere possit aduertat, sex reperiri in nostris corporibus opera balneorum calidoruusu. Primum siue aqua siue aer ipsius balnei sit,calfacit corpus uniuersum,quo sit ut pulsus eo tempore fiant magni, celeres, crebri,& vehementes nam & calorem adauget & vires roborat, quo praedictos pulsus suboriri certum eis.Sccundum, refrigerant et si calida sint,re luto innato calore & dissipatis spiritibus: quo tempore pulsus fiunt minimi, tardi,creberrimi,&debiles. Uod intelligendum est,dum balnei mora adeo est pro Mosa, quod prae nimia spirituum, & caloris dissipatione peri-Oo culum
312쪽
eulum sit,ne laborans animo-delinquati Terumh qvidemini mectant,attractis ad partes carnosas humiditatibus,3c etia proprio ia adore: quo tempore pulsis fiunt moderati, & molles: Quartum vero, exsiccat, maxime siquis in eis plus iusto ita moeretur: eo.n.tempore quod ad cutim,& extimas partes euocata est, resoluitur & evanescit, corpusq; subinde exsiccatur. Haud secus profecto,si siquis duris aut mollibus frictionibus utatur, quippe hae corpus impinguant, illae vero quae durae existunt, ut Hipp.docet,corpus siccant. Fiunt igitur in his, pulsus ob adductam ronem parui, celeres,crebri,debiles & quodammodo duri. Quintum sane officium est, corpus replere, maxime siquis post cibum, saltem ultra quatuor horas, eis utatur . Trahunt quippe alimentum ad extima,& pulsus edunt finitimos iis,quos in primo officio fieri diximus. Sextum vero, & vltimum, eua cuant, maxime ieiuno ,& eo potissimum, quo magis corpus sudauerit, I frequentissime in hoc balneorum genere contingere scimus.Tune sane talis erit pulsus,qualis fuerit vacuatio, nasi inmodica extiterit,paruos faciet, crebros, tardos,& debiles: si vero modica moderatos. Mia vero reperiuntur balneorum omesa, quae huius considerationis non sent,velut ea,quae abstergunt, re alia huius na turae, quae ex sultare, bitumine aut quouis alio minerali prodeuntia,talem in pulsibus efficiunt mutationem , qualis fuerit animi aut eorporis assectio, quae sine,eo quod effectum habet manifestum,a quo pulsus mutationem iacile venari possumus, consilio praetermitto . Verum si balnea ex frigida aqua fuerint,tunc quidem considerandum est primo,an penetrauerit frigiditas interioraq; peruaserit: an solum exteriora refrigerauerit. Quod si primum aeciderit,parui,tardi ,rari,ic debiles aderunt pulsus: ut insinuau rat Gal.lib.3.de cau.cap. I s. si vero secundum, magnos, moderatos in celeritate,)crebritate, & uehementes faciet: quippe illud usem diminuit,& faeta grandi distemperie,facultatem P-dit. Hoe profecto est quod Gal.appellat.6. Epid.com M. contrarium penetrans, uulgus refrigeronem appellat,eam nimirum, quae santuinis detractionem renuita Vertim si secundum tantummodo accidat, calor per antiparistasim, ut de hyeme dicta
est,uegetior de robustior filius vi ob id abligetur, ita ut pa
313쪽
Liber Shcundus, Traeh. III. I 6
sis sint, quales in byemis medietate seri diximus . Nam, Irae
ratione audet Hippo. s.aph. 2I .in iuuene benecarnosi &te media ad tetani curationem multa frigida uti .Praeterea expedendum est,balnea frigida in robustis hominibus,ob adductantronem,pulsus efficere magnos & uehementes,celeritate tamen crebritate moderatos, uerum in debilibus corporibus iis o- imino contrarios, tardos,& raros Fit aut hoc,quia frigidi oecursus primo accessi retrocessionem caloris molitur, talesque
ob id o efficit pulsus, qualis fuerit calaris natura,& efficacia, modo quo dictum eli .
cia tu quales pulpus faelat, O quales inedia. cap. XXI.
LVm nimia ciborum eo pia corpus utitur, adeo ut faculistas eam substinere, conficere aut distribuere non ualeat, at, ut tanquam nimio onere pressa,& grauata pulsus eia sciat inaequales,& inordinatos: idq; tantum, quantum grauitatem ipsa moleste tulerit, quod monstrat pulsus natura di conis ditio. Nam cum huiusinodi inaequalitas collectiva sit,tune maximam monstrabit copiam & oppressionen ,cum Plures pul- . tiones paruas,debiles, aras,tardasq; effecerit,quam iis contris ri Q, si tanta non fuerit potetiae iactura,plures faciet, agnas, celeres,secquentes ac uehementes, nam in his omnibus generibus inaequalitas,& ordinis plurbatio,iuxta diuersis naturae conatus reperiuntur,donec ad tantam imbecillitatem sit perue
tum,quod crebri fiant pulsus signum quidem maximi facululatis lapsus,quod Gal.optime docuerat lib.3. de cau. pul. cap. 4 uerum si cibus moderatus si, tunc consideranda est cibi ipsucqualitas,& expendendus etiam corporis calor: quippe. qui plurimo abundant calore,mox a cibo incalescunt,calore sese extendente in copiosiorem materiam, postea tamen aucta calida substantia calidiores fiunt naturali calore. Itaque in principio,quia calor extenditur in alimentum,& ob id unis crescit,pulsus fisit magni,celeres &frequentes,non tamen uehementes, quia non augetur eo tempore substantia calida:postea uero, dum crescit transacta coctione,pulsus sunt eodem modo, sed uehementes, quod copia caloris crescat. At in iis corporibus que debilia α pauci caloris existunt, mox a cibo contrahitur calor ad inteloo a np, α
314쪽
na,& pulsus sunt longe minores, non tamen plurimum les. Quod profecto optime dixerat Averro. q. collect. cap xx.eia bux inquit quando nouiter est in stomacho,pulsum effieit paeuum, lebilem & occultam quandam habet contractionem, sed debilitas apparens potius est,quam uera, eo quod calor ad interna retrahatur. Verum si cibus frigidus fuerit, corpus mox refrigerabit toto coctionis tempore: idq;duabus rationibus: una, ob retrocessionem ipsius caloris, & propriam cibi cruditatem, quia interim duim coquitur antiquam adseruat naturam,postea ueto, mutatus in sanguinem corpus calefacit.Q a prosecto ra. tione, n principio pulsus faciet paruos, & in robustis eorporisbus eadem uehementia perseuerantes:in debilibus uero, re usra aliquantulum debiles,tantum quidem,quantum praeualuerit alimenti frigiditas post coctione uero,haud sccua quam quoi uisatin d alimentum magnos & uebςmentes pro corporis n*tura efficiet. Atq; de frigidis cibariis sic mea mens est , sentiane
alii ut uelint,nam hac distinctione dirimitur authorum controuersia , & uerum est, moderatum cibum cuiusque naturae sit,
post coctionem pulsus csuccre magnoi , celeres, frequentes deuehemente . ' . .
Parea tamen cibi institutio,seu ut rectius loci'iar inedia,non Leit manifestam pullus immutationem, nisi diu perstiterit. ἈQuo sane tempore ob cibi penuriam pulsus sent parui,aliquo tutum celeres,crebri & languidi,postea uero minimi, tardissimi & languidi,tandem sormicantes. Fiunt profecto haec omnia deficiente uictu , ob defectum proprii humidi e defectu Aloris,& usa reficiendi spiritum aximeadaucto, quem,cum deficiant,resarcit natura celaritate aliquali & maxima crebritate. . Vinum etiam quod ad ali metum pertinere uideatur ut Gal. aduertit cap. 27.lib. quales edat pulsus, hac in parte docerea quum esse dulci,qun sane eosdem omnino ae alimentum enficit,nisi quod promptius apparent,& cissis desinunt,eo quod
uini substantia facilius suscendatur & evanescat, quam alimem torum . Cum hoc tamen,uini pulsus maiores uiruntur, quda magis usum adaugent,obi tamen celeriores & crebriores,quia in eis non satisfacit natura usili sela magnitudine, ut in uino,in
cuius potu tanta est magnitudo, quod ala usui satisfacere nata sit:
315쪽
Liber secundus, Tract. III. r 4
is sit: & obid natura opiis non habet celeritate & crebritate uelut in cibo, nam eausa oneris nequst arteria plurimum distendi .Haec quidem dicta sint de uino , cum eius immoderantia in
morbum aliquem non commigrat,nam eo tempore tales apparent pulsus,qualis fuerit affectio ab immoderantia proficiscetis. Perturbationes antiniquos edant pulsis. cap. XX ILSunt qui recenseant animi pathemata dum pulsuum cauinas inuestigant) inter res nates: sunt& abi qui arbitrantur.
pertinere ad non nates: multi etiam ea annumerant inter causas praeternaturam, a plerunq; morbos efficiant. Verum disce potio haec non est huius loci,sat. n.est,nunc nosse medio modo inter utrasq; causas se habere:quippe animi affectus,qui iuxta animantis morem,& rationem fiunt, ad nates causas,quemadmodum potentiae, reduci lculdubio debent: cum vero modii& huiusmodi menseram praeter grediuntur, ad res non naturales, sic.n .pleriq; authorum ea annumerant.Verum cum adeo crescunt,& exacerbantur,ut in morbum aliquem degeneret , de sorte iculdubio causarum praeter naturam eenseri debent. Secundo tamen,&tertio modo pulsus immutant variis, & innumeris mutationibus: quod praeter experimentum, docet et nativus calor, qui intro extraq; mille mutationibus agitatur rquo fit ut protinus usus adaugeatur,muteturq; facultas uitalis, ut iam exemplis constabit. Ira itaq; pulsum facit altum, mpnum, celerem, frequenitidi uehementem .i Certum quippe cu,iram duplicem habere cos ierouem: unam cum appetitus est uindictae, in cuius princia pio animus in seipsum colligitur, ab ipso obiecto affectus, de postmodum uiolenter ualidoq; impetu ad externa, &in obi ctum irruit, ut uel sugam uel uindictae prosequutionem sequatur:alteram uero, cum ex praedicto animi motu,sanguis quom
simul iuxta cor mouetur & ad externa reuocatur,ut iubet animum ipsum : quo fit ut ira quoq; censeatur effervescentia ipsius sanguinis eirca cor. Prima sanὰ irae consideratio nullam parit aut quam minimam & diuturno tempore factam in pulsu mutationem,quia ipsius irascibilis potentiae appetitus est,n5 cordia passio,quae necessario ad pulsus mutationem praerequiritur.
316쪽
itur. secunda vero, ut quae cordis,ipsius affectio sit, propria
eius actiones immutat, usum valide adaugens, ob effervescentiam sanguinis,& spiritus prope cor citra ipse rum conculeationem,ut in timore contingit,quin imo post seruorem, iteru ad exteriora progrediuntur, quasi irruentes in inimicum. Secum do id accidit ob ipsarum spirituum olum,quo profecto, usu non parum adaugetur, ut ex Gal.constat Iib. a. de cau. sympta Fiet igitur pulsus ex huiusmodi usu adaucto magnus primo , sed in magnitudine altitudo caeteras dimensiones superat ob. animi conatus, quos ad vindictam apponit. Atqui cum faciliussit pulsum dilatari in altum, ν in lateribus exulant alia corpora, quae illi impediunt,ob id natura maiorem efficit altitudine, licet reliquas quoq; adaugeat. Caeterum altitudo haec non est in omnibus corporibus iratorum reperibilis, sed in his, quae gracilia aut languida non existunt, aut nimis irata sent. Fit itaq; magnus altitudine praeualente ob viam adauctum, celere tamen,& crebrum ipsum quoque esse profert Galen. ob eumdem usiim, verum non utcumq; adauctum, sed maxime, nam cum spiritus,& sanguis iuxta interiora remeent,non est dubi quin calore illo , quem influentem appellamus , intus feruente vias plurimum adaugeatur, maxime cum ccedit vehementissimus sanguinis & spirituum motus , quibus necessum est , longe magis usim crescere., Devehementia pulsus in ira dubitare oportet, qua nam ra--v - tione seri possit, quum ex illa effervescentia in qua tantopere crescit calor , necessiim silicor adeo intemperatum fieri, quod uires potius labantur,quam quod robur suscipere possit ut pulsis uehementes essciatimnis enim immoderata distemperies ut fertur deiicit actum propriae uirtutis.Secundo,dato quod pulses uehemens uideatur, re uera talis non erit,sed robustum simulabit,ut expresse Gai docetlib. 2.de causis pulsuum cap. q. uerum siquis rem diligenter pensitet, reperiet huius dubii eno. dationem stam esse in consideratione qualitatis caloris,qui sinpe cor inflammatur & mouentur iuxta ipsem: nam cum is sit omnino: naturalis,st ficile ut tantum ab sit, quod distemper tur eius accessii cor, quod uegetior potius & robustior neceΩsario euadat. Nam qua ratione uentres hieme & uere natura
uni calidissim propter retrocessum mininimiciussicin singul
317쪽
Liber secundus, TradE III. i 8
spiritus ad interiora,eadem prorsiis in ira n qua idem calor retrocedit, potentiae sortiores& uehementiores euadent, similiter & pulsus,non quidem apparenter, sed reuera, facultatefacta robustiori .Neque obstet hune esse uiolentum & subitum caloris & spirituum motum, ueris autem & hie is lentum Mnaturalem et nam ante quam spiritus & sanguis conculcentur, uimq; inserant in naturam, ad externa conuertuntur calidioride roborato facto iam corde,quemadmodum probant uehemetres actiones,quas irati pro sequuntur.Ex quo diluitur primum argumentum, & superest secundi solutio, nimirum quod uehementia illa,licet sit extra modum naturae, non subinde censenda est praeter naturalis,cum ex causis secundum naturam proficiscatur,copia nimirum caloris denuo adau cti.Atqui conatus ille,quem natura eo tempore appoest,non sit ut GaL sese explicans lib. .de cavspul.cap. a. aduertit,citra nouum facultatis robur denuo ipsi additum. Consistit enim facultatis uis &essicacia in duobus, nimirum in selidorum temperie & in sanguine
ac spiritu,& cum in ira circa cor haec maxime uigeant, runx non est, si maiorem facultas apponat conatum ut contrarium expellat,uegetior subinde facta,maxime si cotrarium intra corpus sit,uelut in crisibus contingit,uel ipsu in prosequatur,si extra aduersarius sit.Qudd fieri necessario facile disces, si expenderis copiam illam caloris quae introfertur,non conculcare neque suffocare potentiam,sed roborare potius ac firmare adeo ut praedicta opera efficere citra difficultatem possit. Laetitia insuper pulsus edit uarios, pro uariis eius gradibus: nam si moderata sit,faciet magnos tardos, raros & moderatorumippe laetis calor soras diffunditur per uniuersum corpus , di ob motum illum quandam sibi comparat intensionem,qua pulsus adaugetur,quantum sat est,ut pulsus fiant magni, ita ut usii satis factum sit sela magnitudine, citra celeritatem & crebritatem naturali additam , ueriuri quia non irritatur facultas. nec uigorem acquirit,id circo uehementia nihil recedit a Dioderatione.Qiuod si immoderata extiterit laetitia , in qua plurimum dissipentur spiritus,mirum non est ,si pulsus fiant praedictis omnino contrarii ac debiles & sormicantes: quos si laetitiaulica pergat,protinus sequitur mors, ut passim historiis proditum est multis contigisse: nam facultas cum absq; robore & sec
318쪽
uore moueatur,se in ipsa actione remittit & exoluliud, sic
multo in ira res se habet,cum tono Sc seruore concitetur calor, quocirca refrigerationem non patitur mortiferam , ut hi quipra gaudio nimis exolvuntur: exolui enim facultatem,est dicendum,non grauari, ut interpres uertit. Tristitia contrarios omnino praedictis pulsus esscit nimiruparuos,tardos, raros & languidos, quod usum diminutum es.sieiat,etiam si spiritus de sanguis retrocedant. Quippe suffoc tur in hoc pathemate calor ob spiritus & sanguinis conculcationem,nam cum facultas non excitctur ad opus,sed ueluti e tinguatur,sit facile ut multi rigeant, & toto corpore frigidiores appareant.Quo sit ut aliqui qui pusillo existunt animo, perierint: aliis uero pulsus parui,tardi,rari,& debiles existunt. Sed de timore plura sese nobis disputanda osterunt, quae sumopere huic tracitationi utilia fore ecistimo. Scire enim in pri mis oportet, irari,& timorem longi simis dissidere interuallis, non solum animi pathemate sed de modo quo sunt,licet in troque fiat spirituum retrocessus ad cosi primo quia in ira retrocedunt & protinus effunduntur cum sanguine ad exteriora,& adeo ob id ascenduntur,m animus vindictam sumere velle videatur: in timore vero retrocedunt,& eo tempore quo durat, non recedunt. Item in ira effervescunt & mouentur iuxta cor: at in timore conculcantur,& veluti suffocari videntur,quo sit, ut multi prae timore, morte praeueniantur. Praeterea expendendum est, timorem & tristitiam magnitudine silum di sidere , non toto genere: nam ille consertim ingruit, haec vero sensim. Sed in utraq; passione homo patitur suffocationis periculum , uniuersis sanguine ad cor ipsum commeante: quo fit ut inueteratus timor pulsus edat quales tristitia,recens vero celeres, via bratos, inordinatos & inaequales, maxime si vehemens fuerit timor. Praecedens itaq; timor subito reuocat ad interna spiri
tum & calorem Numento sunt pallor, tremor,&frigus extremorum nam timor recens & verecundia turbant mentem atq;
huc,& illuc agitant, spiritibus & sanguine sic quoq; motis, quasi querens natura quo sibi prouideat. Dissidet tamen verecundia a timores verecundans licet in primis retrocessum patiatur,minime tamen si cum refrigeratione aut extinctione caloxis,nam postea iussu rationis ad externa mouentur spiritus, rubicunda
319쪽
Libes secundus, Trach. III: i '
Hibiculi da facies ostendit. Motus, ergo illi varii contrarietare
attemperati, neq; uniuerse s spiritus,& sanguinem effluere, neque in cor ipsum consuere,permittunt. In timore oro, cum mens perturbetur ex obiecti perceptione , facultas quoq; ir scibilis eandem perturbationem patitur: atq; dum mens iudicat rem fugiendam esse, reuocatio maxima spirituum animaliuad cerebrum & vitalium ad cor contingit,quia facultas sese veluti abseondit fugitq; ipsum obiectum,& ob id maxime,& variae sequuntur pulsiis mutationes,& facultatum affectus:quippe excrementa deponunt in voluntarie & plerae'; actiones animales cessant,& obstupescunt,quia spiritus intro sese colligue,
ita ut sic affecti ne mouere se quidem possint. Quo fit ut pulsus sani quales diximus, eo quod spiritus inaequaliter inordinateq; moueantur haud secus si siquis seram vel hoste fugiat, maxime si ratio adiungatur, quae iudicet rem illam fugiendam
esse. Quod si non plurimum terrore afficiatur, iterum ratione docente, spiritus ad exteriora irruunt,& sic fiunt inaequales etiavi inordinati.
Sed maius de vibrato pulsu dubium succrescit, quippe is
seri usquam nequit,nisi facultate existente robusta, usu aucto, ct instrumento duro , quorum nihil in timore adest, ergo neque aderit vibratio, praeterquam quod Galen. id non docuit nisi libro ad Tyrones. Verum si aliquo modo intelligedum est, pulsum seri vibratum , id profecto erit in timoris agonia , in qua motus fiunt contrarii ex timore & ira , ac facultas iudicat
rem timendam non esse, quo tempore apponit maximum conatum,ut se reuocet ad externa, pellat subuertatq; obiectum: atq; cum instrumenta quodammodo reluctentur motibus contrariis,quia plena existunt ob retrocessum sanguinis,& quia facultas ob id languida per aggravationem potius quam per etisentiam existit,& cogente etiam usu irruendi in obiectum intelligendum est,pose uibratos cssicere pulsus: quod hac rationE selum arbitror fieri posse, ut salua supersit Gal. & antiquorum
sententia.Si tamen timor sit inueteratus , eundem parit pulsum ac tristitia& si intensiis sit, mirum non est, quin in tantam facul: atis ia cturam corpus deserat, quod inorum uclut tristitia acersat: quinimo inueteratus timor nihil aliud est,quam tr stitia. Solet tamen non raro ira cum timore commisceri, quo tem
320쪽
pore pulsus fieri inaequales certum est, eo quod motibus sane
omnino contrariis,in ira namq; propter uictionis appetitumdecalorh effervescentiam,quod potissimum est, pulsus fiunt alti, magni,ceseres& uehementes,quia uero timor est maior accipiendi mali spes,quam dandi, & maxime propter conculcatione spirituum circa cor citra effervescentiam, id circo intermiscentur humiles,parui, tardi,& languidi,ex quo prodit, quod animi
pathemata pro causae praepollentis natura,pulsus euarient, oestamen inaequales & inordinati existant. Amor non minimam in pulsibus mutationem insere, quinimo uariam di omnigenam,adeo ut in eius rei enodatione mulisti multa fabulentur. Sed qua potero breuitate veritatem,ut mea mens est, exponam , sentiat cum hoc de hac re quisq: ut velit. Ga .lis. 3 .ignos .com q. ex prosesso docet,nullum esse amatoriam pulsura: cuius sententia post habita, multi ex authoribus Trasistrati exemplo decepti arbitrantur,quodammodo arteriallamatorie pulsare. Et Pserunt amantibus pulsum esse inaequalem inaequalitate anonyma,& inordinatum .Ego tamen censeo verum esse in plerisq; amantium talem pulsum reperiri,sed cuhoc existimo,eum non esse amoris Proprium, neq; quζquam alium ex iis , qui in animi passionibus quae amantibus siccr scunt, reperiuntur. Sed cum amor res sit plena seliciti timoris,
di aliarum animi passionum,licet nullum habeat propriu neq;pςculiarem eo quod appetitus st) habet tamen pulsus familia
res,eos nimirum quos praestiterit ea animi passio, quς eo tempore amori adiungitur. Quippe qui amant, vel melancholicae tristitia contabestunt & moerent, ac tristitia grandi dissoluuntur, irantur,aut timent: quo fit,ut tales ipsis succrestant pulsis, quales fuerint quae uigent eo tempore animi passiones,na hoc est amori familiarissinum. Versim si hoc selum in amantibus liceret reperire uidebatur impossibile Erasistratu posse in Amthioco Stratonicellae Reginae amorem cognostere, nam simularet profectis & obseuriorem rederet amorem passio , quae iacorde pulsam mutare iuxta diuersa animi pathemata nata est Sic etenim in amante irato, irae tantum pulsus reperiuntur, ocin tristi, tristitiae. Si igitur boc uerum elli qui potuit Erasistrutus ex irae,iristitiae, moeroris aut cuiusuis alterius animae passionis pulsa amorem Stratonicellae uenati in Anthioco . se qua