De pulsibus libri duo in quibus tota ars cognoscendi morbos, et prognosticandi disertissime tractatur, autore Ludouico Mercato ... cum indice gemino altero capitum, altero rerum magis memorabilium

301쪽

Liber secundus, Traeh. III. IAo

sstamen causa compenseatur,ut tantum supersit magnus.

De aetatis pulsibus. cap. XVI. Non leues de aetatum pulsibus in uerbis aut horum reperi.

tur dissonantia,necnon & apud Gal.ipsum cuius dogmata non satis in eius scriptis constant, P obscura quodammodo videantur.Ob id clariori methodo aetatum pulsus exponam,assgnans duarum aetatum,quae extremae sunt,pulsius,ut quo magis ex reliquis aetatibus aliqua pulsibus alicuius harum aetatum accesserit,ed clarius constet quales futuri sint. Iuuenum itaque aetas,quae primum constituit extremu, pulsum habet maximum,quia iuuenes calidissimi sunt innato calido,& acquisitio etiam:quo fit ut magna indigeant ventilatione& refrigeratione,cui operi,maxima etiam opus est distesione, ad quam efficiendam,praesto est robustissima facultas, quae uehementissimos efficit pulsus,& maximos etiam efficere habet . Sed habent iuuenes in rei is generibus pulsum moderatum, nimirum celeritate & crebritate, eorum calori satis sit summa illa magnitudo.

Iis quidem pulsibus contrarius onii, ino existit senum putri quod contrarias et habeat causas: quippe frigidissimi sunt, &ob id paruissimos, tardissimos,& rarissimos nabent pulsus, aliarum aetatum respectu. Verum quia uires eorum debiles sui,

quod in ipsis innatum temperamentum labatur, debiles exi. stunt,& caeteris aetatibus debiliores. Habent insuper senes ruthmum inaequalem, quippe in ipsis contractio dilat ione est

tardio eo quod parum aductorum excrementorum , quibu expellendis ipsa opus habemus, obtineant: quia earum calor

debilis est,& parum subinde nutriuntur,uerum licet calor pusillus sit, dilatatione indiget maiori,& celeriori,quia qualiscum fuerit, uentilationi opus habet,& spiritus omnes desiderant renutriri: atqui cum duo haec simul distensionem expostulent , si ut longe celerior sit dilatatio contractione. Veria quia in aliis aetatibus ante hanc usus distensionis & contractionis aequatur,ob id quidem rhythmum habent inaequalem. In medio aut iuuenum de seniorum,pueri sunt quo ad teperamentum constituti: ob id profecto eorum pulsus magnu .

302쪽

celerrimus, creberrimus, & medius in uehementia existit. Atiuero iuuenu maximus uehementissimusq;: seniorii uero,quos alterii diximus constituere extrem si,minimus,tardissimus,debilissimus, rarissimus cum rhythmi inaequalitate. Pueri igitur, maxime qui ueram adolescentiam agunt,cum in medio sint, pulsum ob id habent magnum,quia plurimum habent innati calidi: verum quia non habent aeque acrem calorem ac iuuenes . Ohumidior sit eorum substantia,ob id maximum non habent: praeter u iuuenes libera habent spatia, per quae arteria mouetur, 'e excrementis carentia,quod adolescentes non ita habent. Verum licet accedat ut quis dubitare poterit ad magnitudine comparandam arteriarum mollities,quam proculdubio maiorem habent adolescentes,cum hoc tamen uirtus quae nondum integra est in ea aetate, neque suis uiribus constans, id proculdubio interdicit mam licet pueri vegetiori fruantur calore,&ob id promptiores ad omnes actiones, quae calore fiunt nati-uo,deberent esse, cum hoc tamen excrementa ta nimia humiditas quibus abundant, robori actis una impedimento sunt. Ac licet Gal.3. prog.Iq. asserat ducinus facultatibus pueros sortiores esse,nimirum uitali & naturali,animali uerd debiles existere,cum hoc tamen intelligendum est,adhuc in his, in quib. Pollent obeundis,debiles esse,qilia humiditas qua scatent,&

nimalibus actionibus& reliquis,quibus incumbit,aliquid de lo

coad locum mutare, nocua existit, ut saepe naturalibus potentiis ob hanc causam accidere conspicimus. Et sic accedit tanquam magnitudinis impedimentum praedicta crudorum succoru co-Pia,ita ut impedimento sint quominus arteria libere & ut par est,dilatetur. o fh ut pulsum solum habeant magnum, quia

calore naturali pollent,& uiribus huic rei aptis non careant. Neque obstat ad magnum pulsum efficiendum, puerorum arterias suapte natura paruas esse: na & in his fieri pulsus magnos antea dictum est:quippe magna distensio comparata paruae arteriae,magna etiam censenda erit. Est praeterea celerrimus puerorum p sus,quia quantumuis parua puerorum uasa distendan ur,non ponunt usui satisfacere& ob id compensat natura huiusmodi desectum summa celeritate & crebritate, quibus iuuenes non indigere diximus t maximum habeant pulsum . Rirantum enim maximus iuuenum pulsus excedit magnu pue

rorum .

303쪽

rorum , tantum quidem puerorum celerrimus & creberrinus . excedit moderatum in celeritate & tarditate iuuenum: nam certum est,Hippocratem scripsisse,& docti bres etiam id affirmat,

.utramq; aetatem parem habere calorem.In uehementia tamen mediocris existit puerorum pulsis, lura eorum uires neci; fiunt adeo deiectae ut senum,neq; adeo ualidae ut iuuenum,&uc moderaxi sint inuehementia,& in medio utriusque aetatis consis

Ae regio oe anni tempora quos esen' caput. XVII. ,

Simillimos inculdubio reperies pulsus ex aeris temperamento ac si anni tempora liue diuersa regionum natura ipsum immutet:& ob id,quae de temporibus anni audieris,idem prorius de regione sublutelliges. Diuiserat. n.Gal.libr. I.epi. senten tia Prima,anni tempora iuxta optiuiam rationem , in calidam, frigidam,siccam,humidam,& temperatam ctuarum temperiem adeo quidem efficacem constituit,ut non solum pulsum mutare habeat,verum de coissiones ac fere reliqua corporis munia. Ver igitur,praesertim in eius medio, pulsus efficit maximos,vehementi silmos,& in reliquis generibus moderatos: cum edim veris media pars temperatissima sit,& calorem nalem aemuletur, nulli dubium est,quin pullus efficiat vehementissimos, dc quia vere medio partes internae calidissimae sunt natura, subii defit, ut tum hac rone, tum vero ob vehementiam pulsus sat maximis, quos in reliquis generibus moderatos esse oportet, quia usui satisfactum est per magnitudinem illam, adeo ut opus non sit celeritate&crebritate. Verum in ii creexpende dum est, hos pulsus non apparere medio Mere in omnibusicorporibus, sed tu his tantum,quae temperata sunt,sin aliter tanto a pr dictis dissidebunt, quanto corporis cuius pulsum tangis temperatura a media temperie distaverit, eo quod facultas in intempetatis aeque robusta non fix,ne'; caeterλ ut par est, siquidem uiliosa corpora meliu ρhabent ireme,& pituitosa aeta te, sicut temperata verς . . Sic ipse et ὁ in calidio ibus temperatur riv multo antc medium ver pulsus sunt maximi atq; vehementissimi: . in illis vero quae frigida sunt,& pituitosa non niti post medium ver, aducat Hic nimirum iam astate: nam πq; temre. Nn ratum

304쪽

De pulsuum, cati sis.

ratum tempus ex iis sit in prima veris parte corporibus calidioribus, & in ultima frigidioribus, 'scut temperatis est medium ver. Expendendum tamen est, in ultima veris parte pulsius iaad aestatis naturam accedere,&no esse ita vehementes ac maximos, quod caloris inclementia & usum adaugeat ex astititio calore,de facultatem labefactet ob spirituum dissipationem. Et pari prorsus rone in prima veris parte pulsus quodammodo aemulantur naturam pulsuum hyemis. At praedictas sane differentias scimus vere medio accidere, eo quod facultas vegetior ex media temperie laeta sit, di ex copiosis etiam spiritibus , lesanguine, ex quibus non minus usus adaugetur obedientibus etiam instrum entis. Quod si quis dixerit,sacultatem non pos se esse robustissimam,si usus sit nimis adauctus, intelligat, usu adaugeri ex calido naturali,quo facultates robustiores fieri s lent,& pulsum non esse maximum ab Glute, sed respectu puti sus aliorum temporum: quo fit ut aestate pulsus non sint veli mentes, quia usus qui eo tempore adaugetur, non est auctus ex copia innati caloris. Aestate vero pulsus sunt parui,celeres,crebri,& languidi,ra io huius rei est, dissipatio innati ea loris, quae languidos reddit. Sic.n.Gal.commento illius selitentiae. Aestate,& autumno

cibos difficile serunt, totam ronem regerit in facultatis dispendium: ex quo etiam sequitur pulsum necessario fore paruum , quia pulsus magnus familiaris est vehementiat,& paruus debilitati: Verum quia usus eo tempore adauctus est, ob id sequitur pulsus debere esse celeres,& crebros,& non solum hac ratione,vertim quia pulsus paruus existit, cuius desectum copensat natura celeritate,& crebritate.

Hyeme autem pulsus fiunt parui,tardi,rari,& languidi:qua proculdubio sententiam niti Gale. Ptulisset, ego existimarem

omnino falsam. Nam ex Hipp. decreto constat, ventres hyeme debere esse natura calidissimos,& se in nos longissimos, de ob id copiosum alimetum corpora exposcere, quae sane Omnia robustum esse calidum innatum testantur. Si igitur ventres, di partes omnes interiores eo tempore calido nati pollent, reliquia est pulsus sore vehementes,ac per consequens aut magnos aut celeres aut frequentes. Sed cum Gal. amice sit interpraeta-ἡui,existimo hiemem duas posse pulsuum disteretitias costitue

305쪽

Liber Smndiis, Traist. III. I L

eum corporis prae nimia frigiditate superat tempe riem, & calorem, tunc Pculdubio efficere poterit pulses paruosnardos,& raros,ut Gal. est sententia, maxime si ob id plus pituitae generetur,quod suspicor fuisse huius sententiae ronem. sane insufficiens est,nisi frigoris vincentis in clementia accellerit: nam pituitae copiosioris 'aut saltem pituitosioris singuis aggregatio nilis,& genuina est hyberno tempori, caetera pituita illa ni in morbum commigret nisi accedente alia occasione . nec calorem extinguit frigiditate aut eo pia suffocat. Et ob id non efiicit pulsus minores,quia secundum temporis naui utiliter crescit in corporibus quae robusta sunt,& quae stigido aeri non plurimum offenduntur: nam tunc,& c lor extinguutu hic pituita in morbos commigrat, ut Gai late disputauit libr.

de natu.hum.com.36. Verum si hybernum tempus, tantum calori praestet beneficium, ut solum haec exteriora refrigeret,& eantiparistasim, ipsem vegetiorem eisciat,tunc Psceio necessu est interiora in calescere magis, ac ex consequenti pulsus aderunt magni,& in reliquis generibus moderati,sed non adeo ve .uhementes ac in medio vere. Cur tamen hyeme minus veheme 'tem arbitremur pulsum,eum eo tempore ventres sicut vere calidiores nati calido reddantur,dc ob id facultas vegetior, non caret dubitatione. Sed in hac re tenendum est,uere pulsus fieri

vehementiores ob mediocrem temperiem, qua facultates m

lius se habent, & eo Φ natura magis ex alimento & erudis su cis,ab hyberno tempore relictis, reficiatur . Quo sit,ut hibe no tempore non fiant aeque vehementes, quia nulla harsi eausarum tune militat, sed solum retrocessus caloris ad interna: aelices fortior quodammodo reddatur ex collectione calor, hyemis tamen temperatura,quae frigida est, longe debiliores reddit vires,& sic vere ob rationes nuper adductas, & ex propria

temporis temperie, quae temperata est, in duo temperamenti modo vires constare medici ora satentur,veaementiores proinquidubio succrescunt pulsus. In Autumno autem,pulsus sunt languidi & inaequales omnibus generibus. Languidi quidem existunt duabus ronibus::prima, α potissima quod autumnus morbis qui ex corruptione fiunt assimiletur: secunda uer5, propter sibi tam inaequalitate, quam natura citra noxam perferre nequit. Tunc enim refrige' Nn a rari

306쪽

rari ae eodem tempore incalescere,aegia fert tiare Asiquia distrahitur ad diuersa eodem tempore,ex quo prodet necessariis imbecillitari,ac pulsius subinde fieri languidos. Est aut pulsuum inaequalitas,huic tempori peculiaris,propter inaequa

litatem,& inconstantiam ipsius: mouetur enim arteria ad pensum mutationis ipsius temporis,nunc ad maiores , celeriores, & crebriores, nunc vero ad contrarios iuxta rationem intemperamenti, cuius occasione facultatem fieri languidam eontingit. Sed in hac reparcendum est Galen. qui autumno medio ι pulsus arbitratus est vehementes eise, sicut uere medio, uel intelligendum est, ipsum uoluisse eo tempore uehementes esse,

moderatos in reliquis generibus, non quidem absolute, sed facta solum collatione ad reliquas eiusdem autumni partes. Superest adhuc de autumno non leuis difficultas, nimirum an cum in medio quoq; sit aestatis,& hyemis, sicut uer in in

dio hyemis,& aestatis,eadem et ratione temperatum esse oporteat, sicut uer. Quod sane licet primo accessu uideatur rationi consonum, siquis diligenter rem examinet, reperiet longis in teruallis dissidere. Primo quia uer aequaliter participat temperamento hyemis& aestatis,autumnus verὁ inaequaliter, ni uno eodemq; die nunc frigore,nulac calore corpora'amciuntur. Ite uer cum sequatur hyemem , in quo crudi humores maxime uitagent,illos conficit,& in meliorem statum commutat, at in auis tum no, cum praecedat aestas,quae exustos relinquit humores, &sequatur hyems,quae ad congelationem uertit, subinde est,ac si sat sebita mutatio a summo aestatis calore ad frigiditate, & sie eitatem, accedatq; hyems,quae frigiditatem in te aliquo si sa-eile,ut praedicta inaequalitas, di corrupta natura subsequatur, ita ut haec duo tempora temperamento, longe dissideant . Dii plicuit hac in parte, ne obscurior fieret oratio conferre inter se omnia haec tempora iuxta oes cuiusq; partes,ut Ges.seribit Lb.ad Tyrones cap.de pulsibus temporum, qua parte pulsi in ueris in initio eius aut in fine, autumni, principio aut siniconferre docet,& se de reliquis temporum partibus pari rone. Verum siquis exacte quae diximus expendat, facile uenabitur

disserentias pulsuum cuiq; parii temporum proprias,ac siquid ampli us deliderat,tegat G si citato loco.

307쪽

Liber seiandus, Tract. III. IA

' Depulsuum mutatione ex somno . cap. XVIII.

Vadruplicem ex amno in pulsibus statum comperimus,

quorum primus est statim somno incipiente, secundus cum viget, tertius cum ultra modum pergit, quartus verb,8c vltimus cum abit,& laborans expergiscitur. In primo igitur somni accessu,pulsus sunt minores, tardiores, rariores, α debiles. Ante tamen quam huius sententiae expositionem aggrediar,expendendum est, hos pulsus quos minores app. mus, minus recedere a moderatis,quam eos qui positivo gradu proferuntur,quippe deteriores existunt minimi, quam minores,quod et de lingulis teneribus eadem ratione intellige dum m. Fiunt igitur pulsus minores, tardiores,& rariores,ila in somni initio calor ad interiora fertur,& incumbens alimentorum negotio minor emcitur ad singula opera,ob idq; dubiunon est inores,tardiores,ic rariores seri pulsus quam antea: Praeterquam Φ facultas co tempore alimentorum gnateria ei ruitur grauaturq; nimis: quo fit ut praedictas tantum digere tias emcere possit. Sed nos praeter vias rones arbitramur potissimam harum disterentiarum causam ess retrocessum cal ris ad interna: non quidem quatenus retrocedit solum , quia hyeme quoq; retrocedit & uegetior reditur, & in ira quoq; sed ad profecto fit,quia retrocessus non it in eor ipsum,sed ad alimentorum officinas , quo sit ut cordis usus eo tempore non solum non crescat, sed potius imminuatur , & sabinde pulsessant minores,& debiles. At rariores,& taldiores non quidem hac ratione, sed quatenus ad munia exteriora non conuertitur

calor, neq; spiritust quippe magni momenti,& laboris sunt opera quibus exterius incumbit calor, quae sane molitur dilat tione,& compressione, ea celeritate, & crebritate 'Gam expostulat necessitas tras nittendi spiritum, & calorem ad extimas partes: siquidem uitalis potentia pro C; digenita usus operatur. Cum vero tempore somni omnta externae partes, omne'; sensis otientur,fit facile ut eo tempore pulsus fiant quales diximus, quia externae partes plurimum spiritus. minime expostulant,& ob id opus non est cor & alterias celeriter aut crebriterdiutari, comprimi:praeterquam ii impossibile est,u Ialem sa

308쪽

De pulsuum, e fissis

cultatem uigilla dissipatam plurimis,& variis actionibus sinacere. Nequit enim huiusmodi calor, neq; uitalis facultas eodetempore magnas efficere coctiones & simul magnos ae celeres constituere pulsus. Probat ulterius nostram ueritatem, quod de secunda somni parte refert Gai .cum asserat magnitudinem,& uehementiam in ea crescere, si, usus augeatur, & manere eadem raritatem,& crebritatem,eo quod adhuc Gmnus perstet,

di subinde nulla sit necessitas transmittendi ad senibria caloredi spiritum. Mod et confirmat expergestentia, in qua pulsus

sunt celerrimi,& creberrimi,quod iam ad consueta munia redeant sensoria,& ob id opus sit celeriori,& crebriori spirituri& caloris transinissione. Itaq; paruitatem, Se debilitatem excalaris retrocessus & immersione in materia proficisci est credendum, at raritatem, de tarditatem non nisi ex usuum pulsus re. missione, dc immutatione. In secunda tamen somni parte,confecto iam coctionis opere,dc recreatis uiribus ex alimento,& calore facto maiori, nec non siluto,de libero ab alimentorum consectione,pulsus fiunt maiores, tardiores, rariores de uehementiores. Fieri quide m Dubim iores & uehementiores ob rationes nuper adductas, nulli esse absconditum arbitror, fieri uero tardiores,& rariores difficile mihi uidetur, nam et si magnitudo, quam secunda somni pars aequirit,usui satisfaciat ex parte, non tamen satisfacit ex toto, quia eo tempore maior est necessitas expellendi fuliginosa excrementa,quae supersunt ex praegressa coctione, quam refrigerandi calorem: & qua ratione calori adaucto praestitit natura magnitudinem distensionis , eadem δrsus tenetur fuliginoserum expulsioni concedere maiorem,& celeriorem compressionem. Er quo euidenter constat , quod licet in dilatatione pulsus sit aliquo modo tardus, in compressione uero nequit usui satisfacere ni celer existat.Sed licet Gal.& omnibus dictum sit, pulsus habere tardiores, & rariores, id non simpliciter intelli. gendum esse arbitror. Nam qui iam diu dormierunt, cum robustiores facti sint,& ualide coctionem perfecerint,impossibile est, praedictos pulsus posse obtinere. Sed intelligendum est , ea parte Gai. Ioquutum fuisse ad mentem antiquorum, qui tardam arbitrabantur esse dilatationem,quod contractionem sentire non poteram: quod etiam c*dem modo de raritate proserebant ν

309쪽

Liber Sechndus, Trach. III. rq

rebant,totam contractionem et quietem internam pro eodem reputantes. Re tamen uera externa quies, ut in uigilantibus,re peribilis interna raribr aliquantulum apparet, quia disiesionis non est tanta necessitas,quanta contractionis, ut dictum site raritas stibaudienda eri in quiete interna , non aut in externa:& multi sic interprae tantur hane sententiam. Sed noscensemus tanu uerius etiam si praedicta interpraetatio non displicritὶ retinere adhuc praedictam tarditatem,&raritate,quia eadem usus diminutio aut intermissio adhuc uiget: hoc est, l'uiescant animales potentiae : quam censemus esse ueriorem causam dictae raritatis,& tarditatis. Atq; non solum id, sed ser, rariores,& tardiores,l accesserit magnitudo,quae magis usui

tisfacere nata est.

Disputauerat quidem Gale. hac in parte, quo modo pulsias

possint habere maiorem dilatationem quam copressionem,aut AE contra, sed nos lib. huius operis primo, eam dubitationem absoluimus. In tertia uerδ semni parte, pulsus necessario fiunt parui, tardi, rari,& debiles. Id quidem duobus modis contingit: uno cusemnus natis est, & ultra statu tum terminum pergit: quippe tunc temporis natis calor proprium dissipat humidum, ex quo euidentissimum est,usum diminui & facultatem languidiorem seri: ob id proculdubio sequitur, pulsus esse quales diximus . In somno uero non nati, pulsus quoq; eodem modo fiunt,caterum diuersa ratione, uidelicet , quia calor nilis sutacatur

aut detinetur,&praepeditur,idq; uel ob propriam paruitatem, uel ob nimiam humorum frigidorum copiam,ut in seporosis affectionibus comperimus,in quibus praedicta rone pulsus fiui parui, ob desectum innati caloris & facultatis impotentiam,&ob eandem quoq; causam, tardi,&rari. In quarta autem somni parte, quae expergescentibus dicata

est,pulsus reperiuntur magni,celeres,crebri,uehementes,&cu quadam vibratione,sed mox ad mediocritatem redeui. Verum licet id tanquam certum c inuiolabile statuat Gal. moderatione proculdubio opus habet, ut omnino ueritatem obtineat.Naqui a semno expergisciscuntur,uel subito excitantur & cum terrore,aut lente paulatim i& naturaliter ac sua sponte : qui vero

sibilo excitantur,cum ualidum taloris & spirituum perpectantur

310쪽

De pulsuum ausis.

tur motum ad exteriora,corpus subito inflammatur, adeo uecrescat & succrescat usus quantum sat est,ut pulsus fiant quales diximus: quia tamen cumulatim spiritus & calor irruunt,vibratio ob id suboritur: illa enim ex uehementissimo usu transmissionis ad externa prodit,quatis contingit expergescentibus corporibus, sed protinus cessat. Verum si maior accedat animi turbatio,& moeror, inaequales fient pulsus , ut Avice. testatur cuius sententia dicto modo est intelligenda,& non simpl. citςt de Amno. Et expendendum hac in parte est,praedictarum differentiarum disparein esse ronem in iis qui naturaliter excitantur,& in illis qui subito & affatim: nam in iis, praedictae diffecetiae suboriuntur ex usu dilatationis nimium adaucto, ob mahorem calorem quem contrahunt: at uero in illis qui naturaliter expergisciscuntur,maxime & potissimum o b usum expellendorum Aliginum expraegreti a coctione, quam inter dormied imcelebrauerat natura. Sic profecto in utrisq; repςriuntur eaede disterentiae, mitiores tamen in his, qui sponte expergisci scutur,

licet maiores quam inter uigilandum reperiantur. Sunt tamen maiores ob uehementiam spirituum uitali uin,quos natura ualide mouet,ut corpus expurget petulumq; reddat, unde in hoc motu maiores fiunt, quam in uigilia , minores tamen , quam in iis qui subito ex pergi sciscuntur, quia calor, non adco crescit. Habent insuper maiorem,& celeriorem compre,sionem,

eo quod alter usus, nimirum fuliginosorum excrementorum, in eis uigeat magis.

De pulmus exercitis. cap. XIX.

j Vm exercitium moderatum est, quod praescribit placi

dus per uniuersam corpus mad .ir, ac rubescens tumor,

is respirationis concitatio pulsus proculdubio fient m gni,celeres,crebri,& uehementes: id quod sane ita es te, experimento comperimus: sed ratio id quoq; suadet. Tribus etenim rationibus pulsem , augeri ab exercitio necessun est,tum quod calor corporis motu qui maioris caloris existi l causa,mator eia ficiatur, tum quod spiritus re luantur,& obiit usus etiam crescat : tum uero quod potentia robustior fiat, saltem masoresvponat conatu ,ut dissipatii, uel humoribus, uel fuliginibus

. . expeditior