장음표시 사용
191쪽
tium uoluptatum nouas illecebras. Nam pecuniae rerumque similium studantia, ut facit animos superbos ac fasto vita quoq; inuitat aut rapit cos potius ad quasla,t libidines. ut demum nullus statuatur modus neq; finis omnia,etia optima,corrupendi & euerte di adeo bonorum pulcherrimorii interitu ae ruinam secum trahit miserabilem nimium ingrauescens luxuria de libido, quae calamitas bonorum nullis uerbis, non lacrymis non luctu satis potest defieri. Verum nuc quasi ominosae hinc facessant querelae ab operis primitinc ti auspiciis & exordiis, cum bona magis & auspicata comprecatione uolo,omineq; fausto institutam uiani ingrediamur. Qu relae enim huiusmodi semper ingratae molestaeque sunt, etiam cum necessitate coacti eas effundimus. Ut enim delicatas tenerasq; aures, non ita bonorum hominii,ueritas ipsa radat & uellicat, nimiumque mordet,sic uerae & liberiores querelae & incusationes loge sunt gret uisiimae & minime acceptae pessimo cuique quales hoc nostrum s culum produeit. Quod si eadem consuetudo historicis esset, qua poetae utuntur, ut deos deasque in poematum suorum initiis inu cent & comprecentur , utique & ego uelim in hoc exordio, non querelis uti, sed a diis immortalibus precari,ut suis auspiciis aes uore mihi scribendi res Romanas ut utilissimas, ita & maximas, benigne assint,felicemque progressum & euentum operis nobis larsiantur.
NE c satis scio, nec si &c. Ab extenuatione sui studii de
personae captat beneuolentiam, dicens,Nihil arrogantius ego affirmare uolo, quam utiliter facturus sim lcribendo hanc historia.
Eorum. id est,historicorum Romanorum uetem, quales sunt, Marcus Cato,Sisenna Piso, Fabius pictor, Poponius Atticus, a quisbus me uinci patiar aequo animo,iuxta illud:
Murpe suis uinei quam eontendisse Leorum agna I: dat nobis tantus Litia uictor.
Res est praeterea dcc. N difficultate argumenti & rerum scribendanim magnitudine Sic Lucanus:
inque I ua imperium nostrum nune mole laborat.
Et legentium. A persona lectorum captat beneuolentiam. Conficiunt. Sic Lucanus: n n Popul
192쪽
Populumq; potentem Insua uicit, ici eoni sum uiscera dextra. Et Verg. I patriae ualidi s in uiscera uertire uires.
Ego contra. Quarto,a temporibus per inversionem. Per tot annos. Sic Seneca in Octauiae
Ee Lia uitia per tot aratra diu In nos redundant, sicutiprem in oram: Quo seclcra regnant. semis impietas furens.
Sollicitum. quia parum tutum est, scribere ueritatem Iibeo. Et quidem magna libertas scribendi uera, absque studio factionis ullius,dicitur in Liuio suisse: deo, ut Caesar uocauerit cum Pompoianum.
Quae ante. Occeatio: o relinquam fabulosa,& ca,qriae ueri speclcm prope non habent, lectoribus iudicanda. Monimenta quae nos admonent alicuius rei. Diuinis, id est,acti quia pleraeque urbes & populi, suas origines in deos referunt fabulose. Sic & Romani tuos ortus in Iouern, Venerem, Martem: & hine in Aeneam, Ascanium, Romulumquc
Ad illa mihi. Quintum. Ab utilitate argumenti & historiae captat beneuolciuiam de attentionem. Atque hic usum historiae ostendit. Labente deinde. Metaphora ab aditificiis ruino Vide similem locum apud Plautum in Mostellaria, ubi iuuenilem aetatem comparat domui. Cognitione rerum. id est in Eustoria, quia ille abstinet a graeco uocabulo. Historia cnim gra
Nuper diuitiae. Querela breuis de corruptis moribus sese.
aetatis.Sic Seneca: Turpi libido mene e dominatur potens, Zuxuria uictrix urbis immensos opes Iampridcm au.σιs msnibus, ut perdat, pit.
exata,duraeq; manus,ae prox-- urbi Munnibal, flantes eoilina turre mariti. ne patimur longae pacis mala,seuior omis.Zuxuria incubuit, uictumq; ulciscitur orbem.
I Eum erimen alest acentabit; bbidinis: quo Paupertas
193쪽
raupertas non rarae perit. Primo peregrino, obsto hiat tecunia mores turpi se peruntsicuit luxu. iuitia molks, circ.Sed querelae. Correctio querelae, & inuocatio ad deos, qua auitateni historiae offert. Vt poetis. qui inuocatione se
SC R I P T V R V s historiam Romanam Liuius, statim om
ditura primis originibus urbis de gentis Roman uae ab Renea α Ascanio Iulo sit oriunda.Non uero indiget hic locus primus longa expositione, cum hoc sit argumentum laeto totius A neidis Virgilianae, qua de Aenea copiose & clare loquitur, quomodo ab
Adiuo, urbs atque popula, Romanus, & te
Iuliorum Caesarum,ducat originem capta Troia. Ouaera Trram dis in minore δε ita a Graecis decennali bello uexatur ut Ammin tota Iliade scribit, tandem capta uastataq; est. Quod excidium Virgilius in secundo Aeneidos describit. A qua Troia fatis amae Aeneae cum uaginti circiter nauibus in Italiam proficiscens septen.ium riquc oberrauit.Cuius peregrinationi; depRei Viegilio in aertio Aeneidos.haec fere sunt loca quibus Aeneas sit com
Phrygiae, ubi classem parauit. Tertio Thracia, ubi Aenum π
Quuito Delus,Intula Apollatis. Sexto Creta insula. Septimo Strophades insulae. Octauo Butrotus, Epyri oppidum Nono Mineruae promontorium in Italia. Decimo Sici a in uti. Vmici mo Carthago urta Aphricae caput. Duodecimo Sicilia iterum. Decimotertio Cumae, maritimum Italiae oppidum Decimoquarto Latium, postea urbis Romae solum , in quo Am
Troum oppidulum condidit,&inde Lauinii re nati hi id Tgnuin dotale accepit cum Lavinia Latini regis filia m iri Latio Ascanius Iulus, Aeneae filius, postea condidit A lbam urbem S regnum Albanum. Ex quo denique ortum cst regni in & imperium Romanum,urbe Roma condita a Romulo in eo loeo Σ' 1uo Aeneae aduentum stetit Palanteum oppidulum, ab Euandroraeco Arcade rege conditum. Sic ergo clare uides Quomodo Arqalene urbs Roma & imperium Romanum traha originem ab nn α Λenca
194쪽
t sc ANNO T. IO AN. V CVR. Aenea & Troianis, id quod primus hic locus historiae Livianae
ostendit.uide librum tertium Aeneidos:
. Hic domus cneae eun res dominalitur annis: AEt nati natorum qui nascentur ab issis.
Et in primo,in oratione Iouis:
His ego nec metas rc rum nee temporaporis:
Imperiumsnesne dedi e. Et in texto. Nunc age Dardaniam, GEt in octavo. in descriptione clypei, Nie res Milus. Et in decimo, in concione deorum. Et in duodecimo, Hinc genus Onia. Et in tertio, Nate dea. . .
Vetusti hospitii. Quia oeneas & Antenor exceperunt Ii spirio legatos Graecorum,repetentes Helenam a Paride raptam,qui erant Menelaus & Vlysses. Fuit autem ius hospitii ueteribus rur sanctum & inuiolab1le. Reddendae Helenae, quam uxorem Menelai regis Graeca, ex Peloponneso rapuit Pari Priami regis Troiani filius, quae ita xia causa fuit belli & excidii Troiani. Euganeis, id est,qui ante aduentum Antenoris, in Venetar pione habitarunt,pulsi postea ab Antenore & eius sociis. Alpes dictae sunt ab αλειρ quod pcrpetuo niue albeant. Pagus, id est uicinia uel regiuncula, in qua sunt plura oppid la, uici. Veneti appellati &in hac Venetia conditum est Patauium ab Antenore, Liuii nostri patria,olim caput Venetiae, sed
nunc Venetiae sunt eius regionis caput.
Duplex exinde fama est. variatio historiae, quam etiam Virgilius diuersis locis attingit, & Seruius indicat statim in principio commentarii super Aenei. Agrum laurentem, id est,qui ager est in Latio, & oppida eius regium fuit Lavinium, quod& Laurolavinium & Laurentum uocari dicunt .de hoc uide Virg. an T,Aeneid. . 'Hello deinde. Bella quae gessit Aeneas & deinde Ascanius Gliuscius contra Turnum, regem Rutulorum, de contra Mezentii regem Hetruscorumquae Virgilius tamen alio ordine refert. Aborigines. uocantur uetustissimi populi in Latio, qualimontani appellati, quia agrestem uitam in montibus & sylvis egerint, priusquam Saturnus ex Graecia ueni cm in Italiam, eos docuit agriculturam & cultum vinearum. Hi postea Latini sunt uocati a Latio regione n qua Saturnus profugus a Ioue facius, apud Ianum
195쪽
lituit.uide in rSastorum & in 8.Aeneid. Latinos. a Latio uel Latino rege,& utrisque dedit aequas isses, ita ut ueteribus & legibus Italicis uterentur iuxta Troiani deatini,& lingua Latina loquerentur. . Fretum. angustum marciquia Hetrusci tum supero inseroque mari imperitabant uide infra in lib.s.& Virg.in lib. io. Numicum. scilicet in agro Laurente. Et quaedam ueteres historiae tradunt in hoc secundo praelio Aeneam, nescio quo casa in Numico amne submersum neq; eius cadaver mu,ad quod Virg. etiam alludit,libro decimo Aeneidos: me, sane j iis iactetur in undis. Habitumaue deinde pro Deo indigete. Dicuntur autem dii indigetes, quasi ex hominibus geniti & assumpti inter deos agant uitam: l tutelares dii, quorum
nomen indagare inquirere fas non sit,ne euocentur in alium t eum. Vide autem de Aeneae deificatione in decimo quarto Met morph.& in tertio Fastorum.
- Haud nihil ambigam. Variatio historiae de Ascanio Iulo,
Is Ascanius. A lbani regni origo & initium, ex quo postea
Colo lata uocatur proprie oppidum, quod ciuibus aIterius uobis cole lum datur.Sic Albam uocat Liuius coloniam Lauinii:quia aedificata & data est ad habitandum ciuibus Lauiniensibus deductis de transatis in Albam ex Lauinio. Pax ita conuenerat. Scribunt tamen aliqui etiam Ascaniugessisse bellum cum Mezentio & Thuleis, Mezentiumq; ab Ascanio occisum.
Casu quodam in sylvis natus. unde S Sylvius sit cognominatus. Et ab hoc reliqui reges Albani item Sylvii cognomen traxerint. Alii tamen hunc Sylvium Aeneam dicunt esse natum de Aenea & Lavinia, fratrem Ascanii non uterinum, qui sine liberis mortuus,regnum Albanum tradiderit altero Sylvio Ascanii Iuli filio , nepoti suo ex fratre. Caeterum genealogia Aeneae & Ascanii in Romulum usque, sic fere se habet. Primo Iupiter. Secundo Dardanus cx Ioue&Electra nympha natus: qui Dardanus occiso per casum fratre suo Iasio ex Italia profugus, primo in Samothra etam , deinde ad Hellespontum uenit, in eam regionem minoris A siae,quam a se Dardaniam uocauit, illicque regnum Dardanium, postea Troianum instituit , octingentis circiter annis ante v
pem Romam conditam. Tertio Erithronius Dardani filius. r n n 3 Quarto
196쪽
Quarto Tros,a quo Troia appellata,quae & Dardania. Qui to Ilus, a quo conditum est Ilium primaria urbs Troiae, poste, a Graecis uastata. Sexto huius frater Assaracus, filii princeps non rex. Septimo Capis A isaraci filius. Octauo Anci ilas,ex Caiapi natus. Nono Acneas, ex Anchise de Vincta dea genitus. Decimo Ascanius Iulus, Aeneae filius, ex Creusa Priami regis Troiani filia: hie condidit Albam longam 3c regnum ALbanum erexit permisso Lauinio suae nouercae post mortem p tris Aeneae, qui triennium tantum in Latio regnauit. Lauinii nureius stater non uterinus suit Aeneas Sylvius Posthumus, quem dc Alcanium cognominarunt, ex Aenea & Lavinia natus in La-
io, casu quodam in sylvis. Hic post mortem Ascanii regnauit in longa A lba. Sed tamen, quia decessit sine liberis,illud regnum rediit ad Alcanii Troiani progeniem. Hoc ordine. Vndecimo Aeneas Sylvius Alcanii Troiani filius, non posthum. Duodecimo, Latinus. Decimo tertio,Alba. Decimo quarto Atys, quem Atyn Epitizn uocant. Decimo quinto Capis. Deciamo texto Capetus. Decimo septimo Tyberinus Agrippa. D
cimo octauo Remulus alii Romulius γ Alladius huius frater suit Iulius Sylvius, a quo derivata est gens Iulia Caesarum, in quoruna gratiam Virgilius suam Aeneida scripsit, illustrare uolens gentem dc familiam Iuliorum, inquam Cn. Octauius Criar Augustus adoptatus est a Iulio Caesare dictatore, cum essct natus ea nepte eiusdem Iulii Cesaris. Sic ergo ostendit Virgilius m gnifice , urbem Romam dc gentem Iuliam ducere suam originem ex Alcanio Troiano S Renca. Decim o nono Auentinus Romuli filius. Vigesimo Procas. Vigesimo primo Amulius,li ius frater fuit Niumitora ius maternus Romuli,ultimus rex Alba quae condita est ante urbem Romam quadringentis annis circiater. Vigcsimo secundo Rhea Ilia Sylvia, Numitoris filia, qua: ex Marte genuit Romulum & Remum gemellos. Vigesimo
tertio Romulus, urbis Romae conditor, primusque eius Rexι qui regnum Romanum erexit ex Albano. Hinc inde seqvirunt sex reges usque in primos consules, annis circiter ducentis quadrariginta octo. Sequentis uero temporis supputationem de regno de imperio Romano, uide supra in aetatibus Romae. Vide etiam de
his Ouidium in tertio Fasto ii,3c in i . Mctamorph. & Virg. in fine texti de octaui Aeneici Proca. id est, proauus R omuli maternus. Plus tamen uia potuit. Impietas Amulli quadruplex in fratre suum Numitorem.
197쪽
a primo eripuit ci regnum. Secundo occidit eius filium per fraudem. Tertio filiae eius spem prolis ademit. Quarto nepotes eius ex filia gemellos natos,Romulum & Remum crudeliter trucia dandos exposuit. Quae impietas causam dedit finiendo regno Aia bano,&Romae condendae, Virilem stirpem filium Egestum nomine, quem secum habebat in uenatione eisque percussorem immisit. Sed debebatur. Romulus conditor urbis Romae,& Re- ismus nati sunt ex Rhea Sylvia, Numitoris filia, & ex Marte belli praelide. Sic ergo Romani proximos suos otius recte referunt in Martem Deum belli,& gentem Albanam, ab Aenea Ascanioq; profestam. Sorte quadam. De infantia & pueritia Romuli Remi 3e qua occasione seruati sint,ne expositi perirendivide etia Plutarchum in uitis,qui omnem uitam Romuli uerbose deseripsit. Ficus Ruminalis. A casu lupae praebentis mammam sis gemellis, & hanc ficum in foro Romano sua tum aetate Plini. stetisse
Tenet fama. M iraculum lupae quae gemellos timuerit. Ita geniti Adolescentia Romuli & Remi,& occasio qua agniati sint ab auo materno Numitore. Peragrare. Peragrabant. & est peculiaris phrasis historicorum Latinorum,uti infinitiuo modo cum nominativo, pro indic elui praeterito imperfecto. Robore. Metaphora ab arboribus,quorum sela sunt robora. Iam tum. Breuis digresito de Lupercalibus sacris, quae copi sus describit Plutarchus in Romulo: de Ouid. secundo Fast. de Virgil in 8. Dicta stat autem Lupercalia, a Pane Arcadico, quem illi cognominant Lyceum a lupis, quod illii in monte panos creditum sit homines in lupoς transformari , ut ouid. de Lycaone Arca de primo Metamorph.dc ut Plin. lib.7.cap.1. scribit: dc de Pane Lyceo uide Macrobium, lib. i.cap. 11. Saturnal. In hoc ergo Lupere ii sacro deprehensum & agnitum primo Remum, deinde Romulum quoque indicat Liuius. tui . . a Palantium oppidulum,quod Etander, paulo ante Aeneae adinuentum in Letitio aedificauit. Vide Virg.lib.8.Aeneid. Profugerat a tem Euander princeps ex Arcadia in Latium, propter caedem fratris fortuitam a se permiratam.
Ut nudi iuuenes. Quia Lupercales, hoc est, illi qui Lupercalia celebrabant, scuticis& flagellis obuiam sibi factos inuaderent, denu cum
198쪽
cum uerberibus in eos irent. . Ultro, id est,cum potius Romulas cum suis,accusare deberet latrones. Iam inde. A circumstantiis Faustulus sibi & Numitori credibialem facit agnitionem Romuli & Remi. Sciscitando eodem peruenit. ad eandem coniectiaram,qium Faustulus concepit. Romulus non cum globo iuuenum. Poena impietatis sumpta de Amalio, & restitutio Numitoris aui, per Romulum tacta. Undique, id est a fatis, a Romulo,a Numitore. Numitor inter primum tumultum. Prudentia Numit ris,in patefacienda impietate & caede Amulli iusta. Interuenit deinde his cognitionibus &c. Contentio Romuli & Remi fratrum de regno,& de nomine urbis: & est ex plum fraternae impietatis. Auitum malum, id est, haereditarium, quo Amulius & Nu
mitor avus eorum,laborauerant. lI
Templum rima Varronem, est locus in spatio coeli desim
tus, ad auguria contemplanda & captanda.
Irarum certamen &c. Iuxta illud.
I sitfides regnisoci , omnisq potesas . t patiens confortu erit, c. Et item: Fraternopr-ιm maduerunt sanguine muri. .. ι
Vide etiam in secundo & quarto Fastorum. Moenia mea. Inde etiam Romano iure pro sacrosanctis limbiti sunt muri urbium capitaleq; fuit muros transcenderς. Ita solus potitus. De Romulo primo rege Romanorum de de urbis Romae constructione, sequitur hic Liuius uulgatam opia. nionem, quod a R omulo primum sit condita & appellata, quamquam inter se mire uariarunt ueteres historici, ut meminit Solinus capite primo & secundo, a Plutarchus in Romulo. Plerique enim dicunt,a primis fundamentis Romam aedificatam a Romulo.Quidam uolunt in eo solis antea suisse paruum oppidulum Pallanteum aut Valentiam, ab Euandro alio ue quopiam constructum,& ii de a Romulo ampliatum esse ad specieiniustae urbis , suoque nomine Romam appellatam. Dies autem Romae natalicius quo condi coepta est, habetur ad undecimum Calend. Maii septingemtis quinquaginta duobus annis ante Christum natum, S anno secundo Olympiadis sextae, quanquam plerique omnes, primum annum urbis Romae reserant in primum annum Olympiadis septimae.
199쪽
sacra diis aliis. Quia omnis Respub.bene instituta constat religione & politicis legibus, ideoq; & Romulus, tanquam legitiamus Rex primo instituit Romae religionem qualemcunque dc ca remonias , deinde politicos magistratus, moresque de iura de bella quoque fecit. Est autem hic digressio longior in originem dc ritum sacrorum Herculis. quae pridem antea in eodem urbis solo instituerat Euander Rex de Arcadia. De quibus uide Virg.in octavo, & Ouid.lib. i.Fast. Sed alia sacra Latina non explicat Liuius,uide t
men de his quoque Dionysium in Romulo. Herculem in ea loca , &c. Hercules Thebanus, cuius labores duodecim, & plures etiam, numerantur a Poetis, ut apud Ovidium libro nono. Metamorph. ex Graecia profectus in Hispaniam, illinc occiso Geryone rege Hispanorum, armenta mobilia abduxit, & per Italiam iter faciens, ad Euandrum in Latium uenit, dc hospitaliter religioseq; ab eo exceptus, tuorum sacrorum ritus Euandrum docuit. Particula quisque cum distributivo habet uim nominis collectivi.
Ex loco infesto. Insensus, infestus, inuisus, iniud..Odiosus
palsiue. Porro. Longius,Graecum adverbium a Latinis ascitum.
Nequicquam frustra, adverbium imminuendi. Nec quicquam duae dictiones nihil significant. Miracula literarum . quas sedecim Latinas literas Nic mala Carmenta, Euandri mater, cum filio in Italiam prosecta, primum inuenit, Latinisq; tradidit ad imitationem Graecae lucraturae, a quibus tamen forma non ualde differebant Latinae. A, B, C, D,
E, G, I, L, M, N, O, P, R, S, T, V. Reliquae enim literae scilicet. F, Η, Κ, in X, Y, T. a Graecis sumptae prioribus illis sunt additae.
Graecae literae a Cadmo principe Thebano sunt inuentae. Carmenta quae proprio nomine Nicostrata appellata. nam Carmenta, nomen est a canendo, id est, uaticinando de carminibus: quia responsa sacra olim caminibus & uersibus comprehensa re debantur. Sibyllae. Cumanae, quae aliquanto serius in Italia uaticinata est, tametsi Virgilius ea Euandri & A encae tempore uixisse scribit,sexto Aenei. Dicitur autem Sybilla mulier uaticinatrix,quae mi uoluntatem de consilia de futuris euentibus, longe ante potest praedicem a rier Deus& βουλὴ consilium. Vide Lactantium in Institutionibus.
Trepidantium, id est,tumhuanti u. Facinus, id est,caede. Habitum, id est, uestitum Augustiorem. uenerandum, spectabilem,quia uestis iacit uirum. Humana, id cst, communin n s homin
200쪽
hominis forma. Patria. i.Thebas Boeotiae. Accepit.i audiust. Aucturum coelestum numerum, id est, referendum esse in deos. Dicatum iri Infinitivus palatuus.De Ara maxima, abde Plutarchum & alios. Olim, id est, futuro tempore. utrunque enim significat praeteritum & futurum. Tuo ritu, id est Graeco. Dextra symbolum si pignus fides. Omen, est signum Bluri metus,ex sermone alicuius sumptum. Fata, id est oracula de se. Ministerium, id est, lacrificium. Potitiis ac Pinariis. id est, nobilibus ex Graecia cum Euandro protectis. I nclytae, id est nobiles ex Graecia cum Euandro profectae. Antistes ab ante & stando,sacerdos primarius. Caeterum collecti uis nominibus iungitur. Aetateis, id est,circiter octingentos annos. Genus omne Potitiorum. Exemplum negletiae religionis punitae. uide infra lib. s.& Valcr.lib.r .cap.Σ.& Virg. lib.8.Aeneid. Haec tum. Regressio ad historiae ordinem. Vna, id est, sola. Ex omnibus, id est,aliis sacris.Et lege cauit etialia,ne qua ali
na & peregrina sacra in urbem reciperentur: ne ue alienigenas cet remonias Romanis peragerent.
Eum, id est,Romulum i quia est propter res gestas a se diis a
numeratus : sicut Hercu.post mortem,ut infra.
Rebus diuinis. Rerum politicarum & legum iurisq; institutio facta a Romulc post religionis curam. Atque hinc licet multas leges regias elicere & uenerari, de quibus infra demum ad Romuli nnem uidebimius.
Perpetratis, id est, institutis & peractis. Corpus, id est,
communitate uel ciuitatem,quae est ciuium unitas. Coalescere, id est,concrescere Sc conuenire,ab insitione metaphora sumpta.
Legibus, quia iundantur legibus urbes: sed longe plura de legibus,tiide apud Cico. i.de lcgib. & apud Iureconsultos, in titui. de instit.& iure in Digestis. Iura, id est, lege statuta & consuetudines, quae ex insequentibus elicere oportet:& ex Dionysio Halicamineo,qui multas legos Romuli speciatim numerat lib.2. Saneta, id est,inuiolanda. Sancire firmare proprie signi cat. inde saninis dicitur,qui est firmus contra uitia. Insignibus imperii, id est, Regio uestitu & habitu. Habitu, id est,uest, it praedicamentum habitus,non species qualitatis habilitas. Augustiorem, id est,uenerabiliorein cum quadam religione. Augustus non dicitur ab augendo,sed ab auguriis.