장음표시 사용
151쪽
is L DE MAGNITUD. ROMANAIN. vetuit, ,pbrusique Ampsitas loco misit, er alio transtulit; edixitque nequa in posterum PRIVATus poneret, nisiSenatus per m se rexcepto,siquod OPvs P vBLICUM erat, ficerem. Coercere igitur Princeps ille voluit,quia nimia lain copia: &urbem, vias,vicos,non ornabant, sed stipabant & arctabant. Atqui e ceptio quam ponit, & permissio item a Senatu, seaena iterum laxant: & in urbe qui non potuit,is se in villis aut agris publicabat. Ad summa, mi Auditor,haec una res ad Opes item est Romanas ostendendas : & maxime si varias Statuarum cogitas, cobsseat quasdam, se rules, Equestres, Tedestres, & habitu variante & diuerso. Quid quod equorum,leonum,sphyngum,& variorum animalium Z ut obeliscos, & haec talia omittam . A v D. At enim mihi hic cogitatio, & paene cupiditas. L I P s. ae Z A v D. Improbula. nam cur non sese statuis illis aureis argenteisque Deorum vel Principum, aliquid transeuntem abradere,vel resecare λ L I P s. Nefas homo, nefas. Tu e statuis Principum 3 capite luisses violata illa sacra. Sed nec Privatorum licuit. A v D. Nam quis sciuisset,aut dixissetZ de nocte. IH P s. Disce, imperitus es, custodiam & cautelam antiquam. Miles in urbe excubabat. Vrbamus ille & Uigilum ad templa, ad loca item publica: sed praeterea certus etiam Praefectus huic Statuarum custodia & qui militem haberet. Vocarunt id ossich, c mitiuum Romanum. & Formula eius haec in Cassiodoro legitur: Lib. Vii. Siclausis domibus insidiari flet nequissimum votum , quanto magis
in omnά riuitate miritur issici, qui in PLATEIs pretiosium reperit, quod possit avferri' Nam quidam PoPvLvs COPIOSISSI- Mus sΤΑΤvARvM,prges etiam abundantissimi Euro RuM,Lι- Γ sunt cautela seruan , quati er cura videntur Ulai. Tum vero addit: aerare hermaestionem irim COMI TMAE ROMANAE KL concedumus dignitatem. Officium tuum, in MILITES consuetos,
noctibus potius inuigilare compella:m die autem riuitas seipsa custoant. Atque hic est qui comes Ron , appellatus, quia Romam, M
152쪽
C A P. X. De Viarum magnis oleribus, nominatim de
AN & longici etiam eo ἰ nec Romam solum, sed quςdam
circa cam, ostendo Θ faciam, ut inter tantas opes & anuvios, me quoque largum fieri videas & benignum. Tria o currunt, praeter Ammiano dicta, vel maxime ADMIRANDA, ,ε PMductio, Iureae. AvD. Non sustineo in nec reprimo: tu Cloacas nobis inter magnifica, &sordes has inter illos splendoresZHoc vere 'cst,quod poeta dixit: -'Eu nebulam sta rec P. Lips. Non sic dices,vide & audi: imo & sub terra mesauros tibi ostendam, & latentium quorumdam operum moles. Sed ordine videamus:& primo iudiciu de his trious Dionysu. Scriptor ille sub Augusto Romae fuit, & per viginti annos circiter vixit:ergo bene eam vidit,nouit,& ut viri ingenium diiudicauit. Proseri & eloquitur: Ego sne in tribus M AGN I FIC EN- Lis it r. τIsSIMIs operibus Romae, e quibus MAXIME APΡARENT illius imperi1 OPEs, pono AMA EDUCTUS, VIARUM munitiones,CLO ACARvM in diuinas. Neque id flum ad vTI LITATEM eius Moae opera restitiens,sed etiam ad IMPENDIas tuum . modum. Ecce,naec tria vult velut specimen & argumentum esse Roma nae opulentiae & potentiae: sue ab usu consideres, siue ab impendijs & sumptu. od ille censuit, tu accensicbis, cum singula dispicies & intente lustrabis. Primae sunt Mae,quas illi non in Urbe solum, sed extra eam, ad longisIima spatia, plurimas,
ct plurimo opere, muniuerunt. Stupor me habet, cum vel unam Appium considero: de qua Procopium, non me, audi. Bebserius inquit, etiaLativi exercitum duxit, oppia ad Luam di- Lib.i demisia. Hanc Appius Romanorum censer ante amnos nongentos ' 'xeratim a se Arimas nomen. Longitu nem eius quinqκe dierum statis vir expeditus posis emetiri. Ab mrbe Roma Capuam pertinet, estis: tudo ut duo curris exaduerse obuii, libere queant' uadere o commeare. Et est sane haec vis,praeter ceteras, Jectabitu. siquidem
153쪽
EAppius ex alia in longinquά tunc, mi reor, regione excisis tipide ω hos quidem siliceos, ac suopte ingenio durissimos, in hanc viam vehendos curauit. Euos planos deinde at Lues redditos, quadratos incisione factos, iunxit in ordine locauit, metuis nihil Pel alteriurrei inserendo. Sunt tamen ita connexi, Oe valide inter se haerent, eis si eciem visentibiti praebeant , non coniunctos ita, congenitos esse. Et quit uis tot iam seculis atterantur, assiduisplostris iumentisque: tamen neque ferre sua vel minimum exeunt , dimouentur, neque Fanguntur,aut laeuoremseum amittunt. Haec Graecus ille scriptor,& oculatiis arbiter, extra argumentum historiae suae accurate inseruit, admiratione inductus,qira stylum eo traxit. Examia nemus, & libremus. Ait, Appium ante annos nongent struxissJImo octingentos quinquaginta circiter, quod Fasti dicent. Si a
tem strauit lapidibus Appius: quid est, quoa in Liuio legiamus, 'Fulvium Flaccum M'. Postumium 4Albinum censeres,mu emendassilice in urbe, extra urbem glareoub buendas,
marginandasque, PRIMos o MN iv M locauissi Quomodo enim primi omnium, cum hi fuerint Censores anno Vrbis D L x xx: at Appius aliquot aetatibus praecessit Z Quid, quod Flaminia via diu ante strata, & sub bellum Punicum secui dum 3 An hoc Liuius sensit, glarea tunc primum stratas 3 an potius, primos ipsi os locauste an lenique ad oenseres iuncti in resert Z per otium examinandum sit. Obserua autem in Liuij verbis, duplicem rationem sternendi,vel Glare vel Sitie. utraque& Tibullo notata, ad Messallam: Namque opibus congesta tuis hic CLAREA dura
Sternitur, hic apta iungitur arte SILEX.
Obserua amplius, marginari solere: quod caput sane erat, &Agger ille viae cum altiusculus, & inst. ar puluilli esset sita solet:ὶ firmiter arctari de stringi lapidibus grandioribus adoras debebat, ne difflueret & spargeretur. Hoc marginari: dc ibidem etiam alij lapides duplices, & ad usum duplicem. Pri res, Cippi quidam eminentes, in quibus insidere sessis, onera
reclinare, aut &ascendere ex ijs in equum fas esset. h crebriores dispositi per totam viam : alteri autem rariores, qui ut Columellae exstabant, & notis numerorum incisi, milliaria notabant. Vtrumque hoc G. Gracchus instituit, Plutarcho iam
154쪽
i tanter & gratum in vulgus sitit. Cur non esset y experii nos p restinantes sumus, nihil magis ad tardium, & fatigationema esse, quam ignaros spatiorum oberrare: & contra, reficianun mum ac vires ea signatione. Quinctilianus bene: Fartim rep- citau sentem, non alter, quin acientibus iter, multum detrahunt
frigationu NOTATA INsCRIPTIs LAPIDIBus statia. Rutu . lius eodem pertinet: - , Interuata et effispraestare videtin, et notat infriptus MILLIA multa Lapis., Hinc ille mos per Lapides computandi: quos Graeci ab hac no- , latione milliarium, Σ vocant: id est , sue Notas. Sed pergit Procopius, Longitudinem 'me Appiae, quinque derum, Z uniuersae eius Brundisium usque 3 non opinor nec res est: sed Capuam dumtaxat, quo & Appius produxit: i & verba Procopi j ita dicunt. Notauit & Frontinus: Appia aqua
, inducta est ab Appio Gaudio sensere, qui es' viam Appiam, a porta
, cape que ad bem Capuam muniendam curauit. Neque veroi Vlterius ille potuit, cum nec ulteriores tunc Romani fines.l Quis autem longius, & Brundisium usque muniuerit, in o , sciaro est: munitam tamen id constat. Ecce Striino, Viam Ap-i piam Tat acinae facit nare primum aestingere, o Erundisiu quei fratam esse. Tacitus Libonem consultauisse: utrum habiturusi esset opes, quis viam Appiam Brundisium usique pecunia operiret. i Uenique de Horatius: Brundisium mebus Numici via ducat, an Appi ἐProducta igitur: an a Iulio Caesare, quem Plutarchus scripsit Appiae Curatorem factum, plurimum pecuniae in eam impendisse i an ab Augusto, qui plerasque omnes vias per Italiam ipse, . aut per alios, muniuit Z Nam Plinio accessere, siue is Ne
i pos est, de Uiris id ribus, non possum : qui Appium viam Brundisium τί ue lapidibus prauisse scribit, unde in cinia di
cta. Nam hoc sane certum, loca ea id aeui, hostilia aut alienai Romanis fuisse. Tota autem haec longitudo est, milharium ciri citer CCCL: nequis de quinque dubita Procopio dictum,huc trahat. AvD. Atqui nec Capuam usque tanti sunt,nisi ignavo &parum accincto viatori. LIPs. Fateor, sed flexus etiam suos &declinationes scito viam habuisse. Addit de latitudine, ut . V α duo
155쪽
duo currus peruaderent. Nescio, neque dimensus sum salibi tamen potest,& exstat:)sed opinor igitur haud minus quinque pedes patuisse. Amplius, de materie, ex longi ia regione lapides aduectos, eosque eos. Silicem intellegit, durum asperumque lapidem, & e rupibus: non illum minutum &tcnuem, quem Vulgo Vocamus, & qui in potius vθ-nit. Illo modo Plinius, Liuius, atque alij locuti.. Sed equa regione petiti Z in vicinia tales non esse, hoc Procopius indic uit. Onustius Patauinus hoc amplius, montes ostenda duos, ad Sinuessam inum, alterum inter Tuteolos Vobm, e quubus saxa ea, colore , duritie FERRUM referentia, evideantur excisa. At Leander specus de sodinas in Bruttijs exstare, ad Semin
riam, e quibus lapides ad vias eruti, praesertim ad Appiam. Quidquid sit, opus mirum & laboriosum fuit. Nos in Proc pio pergamus,qui addit,Lapides unos quadrato que fuisse. Conspici utitur hodie tales, diuersa magnitudine, trium, quattuor , quinque etiam peduin quaquauersus. Cetera de tuus DG si mitate, utq; -- corpus appareant: sunt miranda magis,quam explicanda. AvD. Certe mirifica haec Via: sed tu nempe unam de eximiam eligis, de qua poeta,
Appia LONGARUM teritur REGINA iarum
aliae non ad istam. LIPs. Mihi crede, ad istam . etsi haec cel britate, & longitudine eminuit: quia a Roma in Graeciam, Asiam,& trans mare ducebat. Sed quid via, an breuior ἰ quae Roma Ariminum usque, dc inde porro Aquileiam ducebat Z Nam quod ad munitionem, pleraeque similes: nec
in Italia solum plurimae, sed in prouincijs ipsis. Isidorus scrupsit: Poenos primos lapidibus vias strauisse, quas postea Romani
paene per TOTUM ORBEM AJosuerunt. Et quomodoZexcisis saepe montibus, complanatis vallibus, ut aequabiles, & faciliores
Strauerunt oe Vias, excisis montibus, evadibus repletis, ein currus veherepossint o susicipere nauium onera. Habes vias,& ornatum:
mentior, & iisne praecipuum me fugiat praecipuum dico, si non in usu, at splendore & voluptate. Id filii, quod monumenta & sepulchri passim ad viam astita, & latus utrumque
156쪽
LIBER TERTIUS. 337que praetexebant. Quam pulcher ille aspectus viantibus 7quanta & seriorum,& iocorum, materies φ Illic illustrium ingeni
rum, aut clarorum virorum memoria &inscriptio: alibi libertorum feruorum scortorum superba monumenta. Mirari,d
lere, illudere, etiam detestari occasio erat: & ciuid in tot titu- .lis & inscriptionibus pasci Z inaedam enim a meliore ingenio,& scitae ; quaedam aliqua nota aut inuentiuncula spectiutiles;&istae quae hodie exstant , dicent. AVD. Ita me Deus,iucundum aspectum i & ego si in tali via, remorer, subsistam, indormiam. Li Ps. Sed & utilem aspectum. Varro menta sic Tim viam,quopraetereuntes admonean insefuisse, et insesse mortales. Quid amplius Z omnium illorum qui dii paribus monumentis teguntur, parem in exitu sortem fuisse. AEquat omnes cinis. impares nascimur, pares morimuin. Sen.
CAP. XI. mira. SE D 4 ductus iam nostros videamus,& puluerem sordesque, siquas e Via contraximus, abluamus. Quid in iis tamen haeream' lulius Frontinus est in manibus, qui olimiaquarum forator , pulcherrimos libellos duos de tota re scripsit, & ad nos venerunt. Ex illo,aut aliis,quaedam libabo.Diu igitur Roma sine Aquaeductibus,& Tiberis, ac siqui sontes natiui erant, sufficiebant populo, sed nondum sic aucto. Urbe dein magna, plena, & cum in collibus , procul a flumine, degerent ; Optimum rerum aqua, Vt poeta canebat, quaesita, & per pitia.. tubos ac canales,in fornicibus lateritiis, Romam aduecta. Id factum prim anno Vrbis CCCCxLI. in Ap.Claudius Censer, idem qui Vias sternere instituit, hoc quoque bonum in-Uenit. Ab eo est . qua Appi per milliaria circiter undecim deducta. Hoc initium: sea Deus bone, quae mox incrementa' Nam egebat sane ille populus aquis,non solum ad potum, sed ad balnea, ad sullonicas, ad Naumachias & Circos. Atque ita ubertim iiiducta fuit,ut quisque domi, aut in vicino, ha-
157쪽
r13 DE MAGNI Tu D. ROMANAberet copiam: scribitque Strabo, F L v MI N A per binvideriguere,atque V NAM AMME DOMUM propem aure habere Uulas canales , quibiu aquam inducat. De eadem re Plinius: Siquis diligentius astimauerit A QI A R V M ABvN. DANTI AM in publico, Ealneis, Fistinis,lomibus, Euripis, Hoseia Suburbanis GPis,slatioque aduenientium exstructos Α R C v s, montes fossos, conuades aequatvi,fatebitur NIHIL MAGIs MIRANDvM fuisse in TOTO ORBE terrainum. Copiam habes, molem in adducendo habes, miraculum super omnia mira o
bis, Plinio quidem iudice, habes. Quid Calliodorus de istis iFormas ipse appellat hos Ductus, quod& Iurisconsulti, atque
in serior aetas fecit. De iis igitur: In Formis Romanis utrumque praecipuum est, ut in FABRICA sit mirabilis, in aquarum s ALv-BRIΤAssi Haris. Amt enim illic F L v M i N A quasi construmsM O NTIBV s perducuntur Z naturales credas alueos ,sobditaresso
rum: quando tantus impetus fluminis tot saeculis potuit sustineri Cr damus hoc ergo iam Frontino, paucis fidisque verbis cssanti: MAGMTvDIms Romani imperi ,id PRAECIPvvM esse indisium. Bene dc vere . quia non Romae tantum, sed in coloniis pleris. que. & maiori Sus opidis, haec fuere. Sed norimus Romanos,& alios,ab his exemplis. h fuere in urbem tardiacti quattuo decim ut Procopius cos numerat in coctio laterculo perprisios idosae cati, O LATI TvDINE ac simul ALTITvDIN E , ut vir eques commode per eos possit incedere. Vide an non vere aluei quidain fluminum dicantur, cum tam magnis amplis aue canalibus aquas vehant. Sed haec altitudo, de ipsis modo est: quid Arcus& Fornices arbitraris i quos in quibusdam locis siubleuatos centum nouempedes, Iulius Frontinus anirmat. O rem stupendami &magis, quod a tot milliaribus continuo opere seis non ubique sic alto perducebant. Reperies quosdam a MADRAGESIMO milliari perductos esse: & nempe pet valles, per montes, per tot inaequalia , supra, infra terram : o iterutri rem stupendami de Rutilium audi: Auid loquar AER Io pendentes fornice riuos
Hos ritus disas creuisse insidera MONTE s. Ne CYGANTAEvM Graecia laudat opus. sunt
158쪽
Sunt certe,aut videamur, opera Gygantum, an Geniorum alia quis dicatὸ & mens obnubilat Architectis nostris, cum vel reliquias paucas de ruinas vident. Exstant iuxta Sublaqucum. duci in Claudiam fornices, & ingentes pilae sustentantes: uas Albertus Leander sedulo vidit & scrutatus est . erumpit einde in haec verba: Fieri profecto nonposse io, quin omnino iu-
credibilis sit,nisi oculis usurpetur,opem huiuwram ADMIRANDA.Nec enim MAIUS ID AM excogitari posse HvMANO INGENIO arbitrosiquam quo hic Romani, effossis tantospatio MoNTIvM intimis visceribus, fecerunt. Adq- opera patranda NuNCTOTvs ORBis infirmus futurus videatu r. Si quis veterum haec
dixistet, blanditus scilicet aevo suo aut suis tuisset : quid iste. vir nouitius Z quid in talibus & curiosus unice, & peritus 3 Loquitur aute,ut dixi, te Claudij Aquaeductu,de quo& Plinius;
Vicit antecedentes aquarum ductus nouit um impenaeum operis n-
cohati a 6 iis Caesare Caligulam intellegit o peractia suudio.
Auippe aqua ragesimo lapide,ad eam EXCELsITATEM, Ni in ΟMNEs v RBIs MONTEs leuarentur,influxere Curtius atque foruleus finies. Erogatum in id opus Hs. ter misses. Notabile valde,& utile,
quod in summos Vrbis colles aqua inde & derivari, & dispensari posset: adeo in altum edu sta erat. Hoc ipsum Cassiodorus notat, Iaudiam, per tantam Uir molem, Fc ad ementini caput esse perductam, ut cam ibi ex alto lapsa ceciderit, cacumen isiud ericesum, quasiimam ' Aem,irrigare videatur. De pecunia autem in id opus imputata fuerunt,cx PIanio ,septem nostri missiones, em semis) valde miror Budaeum nutare, dc paene mutare. Per fidem, quae caussa est ἰ imb augendi causta, si quis bene examinet: & plane,nisi aliqua militaris,aut & scruilis maniae; ad ope ra damnatorum ut Romanis mos in accessisset. Iure igitur, ut
claudam,exclamat Frontinus: Tot aquarum, tam multis N ECEs-s ARi is motulus, Pyramides videlicet otiosias comparem , aut cetera
inertia, sed ama celebrata operast Non compares Frontine, minime: haec sunt, ut Plinius appellat, vera aestimatione IN v ICTA MI R ACvL A, & quibus alius orbis tam aequo animo victum se a Romanis,quam armis, fateri debet. Dixi autem ex Procopiose pra, Aquaeductus istos xiiii. suisse: sed auget P. Victor,&xx. numerauit. Plinius qu dam de Lacubus illic j; additamentis
159쪽
ico DE MAGNITUD. ROMANAAquae luia uiam scripsit, non sine miraculo etiam audienda..Agrippa in AEdibrate sua, adie M Virgine aqua , ceteru corriuatuatque emendatu, LACus septingentosficit , praeterea sALiENTES centum quinque, CASTELLA centumtriginta: complura etiam CuLTu magnifica. Operibus tu SIGNA trecenta arrea aut marmorea imposuit, COLUMNAs ex marmore quadringentas: eaque omnia ANNvo sΡΑΤΙΟ. Haec unus Agrippa, &vno anno.
O virum Augusto Principe dignum s 5 virum vel Principatu dignum & non credo benignius & publice utilius ingenium, non item modestius & Principi aptius, exstitisse. Tales, tales sint vobis 5 magni Reges consiliari j & ministri: qui opibus per vos aucti, eas in publicum refundant, & gratiam gloriamque simul,operibus si is, apud posteros, imperij vestri propagent . At scripsit Plinius Lucus septingentos ab eo factos: recte,
Meo : sed plures longe fuere in uniuersum, & milli trecentos quinquagintaduos Notitia imperij collegit. Isti non aliud,quam aquarum in publico receptacula: e quibus petere omnibus fas esset . etsi gratior aestimatiorque e ipsis sumptet Nota autem in Plinio,tot Signa, tot columnas, ad ornatum Lacuum, Sabentium, castellariis: atque ea ab uno Agrippa: quid arbitraris ab aliis prioribus & secutis fuisse 3 Atque alia etiam assidua multa impendia circa has aquas : quarum curaetores ab Augusto is Bruti, cum lictoribi simu friou, librarim accensis, praeconibus: ut Frontinus scripsit, ipse inter Curatores. Sed pD cipuum, quod familiae & homines certi ad tuenda haec opera,
simptu publico tolerati. od idem Frontinus ita prodidit.& Agrippam primo, per seruobrivatos suos baecfecisse, ea MIamiliam Augusto morientem legasse. Mugustum deinde publicasse,
o deinceps mansisse: atque habuisse homines circiter CCXL. Erat autem γ' altera, inquii, Familia Caesaris AE Za, e,' numerus eius CCC Lx. quam Claud us, cum aquas in Orbem perduceret, instituit. Addit, in utraque varia ministeria fuisse, missicos, astatarios, curatores, Silicarios, Tectores, aliosque opifices. Habes igitur perpetuos homines sexcentos,ad Aquarum tuitione .
160쪽
to a Tarquinio Prisco rege structas, quo nemo Regum plura aut meliora.Struct ae autem ad munditiem,quod clarum cst, sordesque omnes vel abs tendas, vel euehendas: sed & ad sanitatem,quae illam amat. De magnitudine huius operis,quia
mirabaris nos mirari, Pliiiij & CDiodori verba danda sunt: qui uterque satis firmiter dicet, quid magni rarique in opere
tuo fuit. Ille igitur: acie,inqvit, OPERUM OMNIUM UKHxo.
MAXIMUM, si os montibus, atque et He pensili, subterque
N AVI G ATA. Fecit m 4Agrippa in AEntate, per meatus corri tu Vii. amnibus,cursuque aecipiti, TORREN HvMmod rapere 'atque auferre coactis. αγώ ins per mole imbrium concitati, vada ac latera quatiunt,ad quando Tiberu retro infulsi recipiunt fumis retunt ciuersiquaru impetus latus: tamen OBNIXA FIRMI-TM resistit. Trahuntur moles internae tot non succumbetibus causisii versi pulsant ruinaestorie praecipite aut paritae incendius, q&at cur tum terrae motibus: durant tamen a Tarquinio Pristo annis pro se octingentis IN ExpvGNABILE s. Initio audis, omnimni Maximum suisse: atque ego ac tu sortasse ridemus. A v D. Non audeo,etsi gestio: sed vereor turbare. Lips. At alia atque alia caussa etiam rideamus. Tu, quia res vilis attolli videtur: ego, quia toties iam audio,verum omnium maximum, aut maxime ad--rundum . Quid Z semper ista maximaὶ & tamen res sic habet: ut quidque in manus sumis &cxaminas, super omnia admiraris : & caustas iudicij eius dones. Vno verbo, omnia miraculum:nostrum nunc videamus,& Plinij verba pensitemus. Ait, a 'tindi et, iugatas has sonas. J Quid magni,si tam magna: ut via foeni onustam titu ransimitterent Z Id enim non Plinius tum ita scripsit,sed & Strabo. cum Riananos ait trium maxime operum curam gesisse, quae negliata videbantur a Graetis: Viarum,oquaeductuum, acarum. Additque: Cloacas as, LAPIDI Bus SECTIs ET AD NORMAM PosiTis sit fultas, spatium etiam X currui