장음표시 사용
61쪽
LIB. I. DE AVTS. SCRIPT. CAP.s speculandum sese convertat intellectus possibilis, ut colyderet etiam naturam universalem existen rem in particulari per phantasma medium intellecto, alioqui nihil intellectulus. Verumtamen causa supcrius reddita est cur nisi qua notitia sensilis adsit, nulla intelligentia sit menti corpori colunciq. neque certa,nisi aliqua certa expeditae vigilia notitia sensu extero intelectuq3 percepta sulciatur; sed an certae intelligetiae vel universalis obiecti, ut cervini generis, certam qua nitatur, conueniat subesse notitiam singularis eiusmodi non quide externo sensu cum comitibus, intellectuq3 VJc apprehesam, veluti coram conspecti cervi. quod constat necessarium haud fore: at saltem aestimativa, memoria ve simul menti propositam, e pendendum est . quan vis ut & haec sit
certa,certam aliam cui conferatur, desyderet notitie sen3 silis cuiusvis obiecti tunc externo sensu cum comitanti- 'bus,& intellectu expedita in vigilia susceptam Ac proculdubio si tale phantasma obiecti particulariter , eius vel uniuersalis intelligcntiae labellerni neceste est, certuquoque certae subdi oportere constat, ne incerto nixa, non certa itidem etiam emergat. A t naturalis ordo coniunctionis mentis cum corpore organis sensorias praedito exigit, ut utriusque cultates cognoscitiuae adiuncti simul operentur,ac proinde sensibilium facultatu praet-
cipuam imativa potissimum utique subministrans in strumentum intellectui subita citi m. simul agens cu eo pariter in idem tendat, cum subservientibus sensilibus potent ijs inserioribus Nam si penitus in diversa ferrentur nullam inter se unius respectu unitatis copulam habentia, non iam unius coniuncti suppositi, imo disparatorum actiones cognoscitivi generis eva pret. uo cir
62쪽
CAP. s. LIB. I. DE AVT. S. SCRIPT. asca qum in unitatem quod coniunctione unu est.quo ad eius fieri possit in cuncti, conspiret, sic debet aetii maliva cum subiectis facultatibus intellectum subsequi, ut respectu quopiamaa sensibilia phantasmatibus cxpi cssa iugi ter habito ita pei motus quae cunque noscit, intelligat. Ad hunc modum Uniuersale rationem eadem in uniuersis singularibus habens intelligimus in singulari aliquo vel aliquibus intellectis, phantasmate quoque
simul oblatis, aut etiam una lensu extrario, unde ad cii cta similia vis generalis extendatur. Rursusqrae demetibus tum nostris, tum angelicis, ac deo praesertim ad incorpoream sublimen praeitantissimam naturam pertinentia intelligimus, non aliter cognoscimus, atque reis
spectu apprehclo ad corporale quidpiam pariter intellectum phantasmatibus expressum:aut etiam simul extero tensu obiectum: dum illius crassam imperfectionem negantes remouentesq3, depressionem, Arindigetiam agnoscentes intellectu ex collatione relata deprehendimus superioris essentiae a corporum impedimento immunis longe absolutiorem persectionem, excellentem eminentiam,& diffusam in effectus inferiores csficacia
irael abilem. vel huiuscemodi talia comparatione simiitudinis dissimili tu inis. nexus,asi initatis disiunctionis,contrarieritis, alius ve animadvertimus. Praetcrea
ubi generalia subiecti cuius vis uniuersi axiomata prima in singularibus memoria. scnsiliq3 notitia pi lenti,& intellectu perceptis peripicua principio nativa intellectus acic intelleximus ccria certa inde dogmat, colligentes derivamus intellcctus vissensim se dilata rite. atq;ad con oderata per omne gradum cognata singularia.
63쪽
tibus,sive sensu etiam extrario percepta esse certa per se vel alia plane certa intelligimus. Sic in disciplinis citctis re gulari ordine deductis certitudo a seductionis periculo libera qua sita est sive exactissima, sive quae ad talem
proxime accedit,pro rerum varietate, tum etiam detecta est incertitudo iniqualis,qiic a certitudinis constantia penitus abest.Servatur autem hic processus in operationibus intellectualibus, ut primo quidvis intellectus simpliciter apprehendat obiecti estentiam qua est id
est velut in confuso percipiens: de inproprietates, & accidentia.& habitudines rei essentiam circunstantes, Mei alienas attendens paulatim ad persectiorem intelligetiam progressus compositione utitur, quam enutiatio nes astirmativi designant,uti qum apua se conbderat, quod homo est animal, rationabileque, aut albus,componit suppositum appositaque, quae seorsim intellix rat,in idemea convenire denotans: divisioneque, quam enuntiationes negatium significant, uti qum animaduertit,quod animalis vitano est immortalis,suppositu, appositus seorsim intellecta sicut re se iuncta sunt,diremta notat. Post ab una cεpositione, divisione que ad alia deductione proccdit,quod est ratiocinari: excommunitate multis in singularibus cognitis explorata univcrsati colligit, velut ex humanarum personarum comuni affinitate universam hominis speciem,& ex animantia suppositorum cognatione animalis genus:&ab uniuersalioribus magis cossi sis,distinctis minus ad minus universalia persectius explicatius que distincta descendit,
velut ab animalis notione ad hominis, leonis ver &in summa a quocunque tanquam toto plura complectenteabsque ipserum,ppria noticie perinde sub quadam
64쪽
CAP. LIB.I. DE AVT. S. SCRIPTI 1et
confusone noto devenit ad peculiarem illorum laqua partium notitiam exactius aistinctam. Ad haec ubi ab intelligentia quorucum que intellectus promotusquq apprehendit,ordinat ad quidpiam aliud noscedum vel Cperandum, is actus intentiosum in intenti persistit in
uisitione, actio ea nomine accomodato cogitatio serte, um excogitatum ad alia certa,unde oritur, examin
tum refert scire,vel sapere ducitur, quod est phronesis, seu sapietiae,cuius recta iudicii determinatio sublimior est dum autem aliquid quasi pro certo cxploratum designat in se,quo modo alijs iam manifestare queat, ea dispositio interioris sermonis cst, ex qua exterior locutio rodit Nam & mens apud sese locutionis instar exhiaendum intelligendo lupposta & apposita componit,
dividit ve,integrae orationi externae internam,ac singutis illius partibus peculiares conceptus res podentes prqserens ac praetexens, unde tanquam ab exemplari ext ra signa id exacte exprimentia voce promat. Solet autecum tota oratio sententiam Persectam complexa, tum quodvis eius vocabulum in locutione verbum vocari,
unde & respondens conceptus tam illi, quam huic interius verbum appellatur : quaquam de hoc varie diversi desceptant. Sunt qui hoc verbum sive in prima intelle- Operatione,qua quod vis obiectum simpliciter intelligit,sive in secunda qua componendo, dividendo que complexa percipit,nil aliud este censeant,quam intellectionis terminum, in quem seratur, ceu consummante,
quo sine perfecta non costet. Alij existimaniqum in te lectus vel obiecto in se vel in specie coniuncto formatus id intelligit, cognitionem ipsius integram absque alio consequente constare verbo licet hoc inhumanointelle
65쪽
- LIB. I. DE AVST. S. SCRIP. CAP. s.
ctu naturaliter intclligentiam sequatur. pro qua sententia facit,quod angeli de tua estcntia per se ipsam cognita, beati de divinasubstantia in speeta vel bum quod ea obiectem immensam exprimere queat. minime produccreducuntur, nec divina essentia sic se plenisi me intelligcns verbum intimum gignit. itaque ubi verbi. m in tein uin producitur,actio qua id proprie protinus . adicente oritur,quam prolationem dicere queas, disci claesi ab intellectione obiecti . scd ita tamen ut ea in praeititutam exigat,quam resticiat,scctandum quam piovemniat, sine qua neutiqua sit. Modus vero, quo id evcniat, a verbo extero apertiori sic sumendus osscrtur. Vel bum
huiusmodi signum est ad repraesentandum quidpiam
cognitioni non naturi instinctu proditum, ut gemitus a studii affectum designat sed ex inlli tuto ac placito impositum quod proinde respectum ad sponte designantem prae te feres significatam rem denotat, prout ab illo intellectu percepta est. Simul ac enim audina' loquenitem,& res verbis tignificatas, & a dicente intellectas animadvertimus: nec in aliud propite verba inveta sunt, quam ut quae de rebus intclligimus,alijs .vel alio in temporc nobis tanquam alijs nota faccrcmus. Verbum igitur exterius rei quatenus intellectae lignum, intclligentiam relatam obiectae rei praemisiain rcquirit, secundu quam proseraturi ideoque ad eum se gerere modum interius verbum debet, si modo verbi nomine dignum cithabendum,quod si mercatur, praestantius utiq; nanciresci par est. Ac revera intellectus per obiecti intellectioneum pressionem quoque suscipit germanae notae vestigia cxprc sta servantis assimilis que eius quam refert,intellectae rei obicctae, ipsius quae intelligentiae;quae& tranteu
66쪽
CAP. s. DE AVT. S. SCRIP. agunte intellectus actu firmiter retenta ex intervallo poteth excitatae memoriae intellectualis actui, sui copiam
facere,qua rursus idem obiectu intelligat, id que se iams . . . . intcllcxisse simul recognoscat,quod est meminisse. Ni si enim eiuscemodi maneret indicium in intellectu, ad
quod facta denuo conversione actu animadvertens re- . cognitionem exerceret, non citet, penes quid assectionem talem mens perciperet sive a corpore separata.sive
corpori conlucta. Ex memoriae quippe sensilis notis ap-rrchensis prioris sensillis cognitionis, non intellectua- Iis velut incorporei obiecti haberi recognitio valet; quumtellective facultati potiori,ac multo amplius invaria. bili diuturnam memorandi potcstatem affore consentaneum apprime sit. Monimentum ergo tale intellectualis impressae notae,cuius quatenus conservativus intelluctus est, memoria habetur,merito verbum interius iuxta exposita ducitur, eo que amplius, quod natura provide comparatum est, ut quod antea intellectum fuit, eo conservatu postea rursus manifestatu nobis recognitu ndeque alijs etiam esse queat sed Sc in aliti praeter iuge discursus,prqsente usum ut duint psertur, si texeplar testinati exteri seredi verbi, quod ut exactust-gnum exprimens ipsum,per id instar intellecti obiecti, obiectum quatenus intellectum est, significet: via deverbi appellatio principalius in exemplar competit. Dicitur etiam verbum interius conceptus respectu exterioris verbi quasi externi partus inde profecti; quod imago quoque sit obiecti,& intelligenti ipsius , unde ab
intelligente profertur. Verum enim vero in cunctis intellectus operationibus iuxta superius explicata sensiles potentiae subministant, eodem quantum valent, tende
67쪽
LIB. I. DE AUT S. SCRIPT. CAP. . tendentes, ita ut intelligentit sensibilia phalasmata istimativa substernat memorabiliverbo subdat affinis phatasmatis notas sensili memoris impressas,revocato rursus memoriae intellectualis actui erga recognitum sub- ciat ex memoria tensili resumptum eo pertinens phantasma:quo pariter ut oportet superi es, inseriores que potentiae progressae ferantur, & per omnem gradum sicut expositum fusius iam est, mutuae firmitatis stabile certitudinem assequi queant. Ac tot de intellectus operationibus pro instituto strinxisse sufficiat.
C. s. recta ratio, mrationis, ides certa fit
Navigasse iam videtur oratio e scopulosis locis nitorem respuentibus, non ideo tameob ulterioris fructus gratiam relinqvcdis. N unc ut his colophonem addamus, de recta ratione, cui omnis in moralibus cetata iudicrum determinatio ascribitur agcndum est. Est autem ratio recta quod ad mores attinet, intellectualis notio, quae liberos actus requisita regula exacte dirigens dictat, quae ad id recta esse, nempe apposite congruentia vel statiae osserui intellectui nota,vel inde apcrta dedu .ctione costat. Principia quippe operabilium ad mores pertinentium menti naturaliter indita sunt per habitu intellectus naturalem, ut sy nteresis vocatur, quasi conservatio indelebilis primordioria, ad quorum noi mam operationes morales apte dirigantur.Ea vero sunt, aspetenti conveniens ablalute, nimirum quod cunctis cxpesis simpliciter conveniens evadat,esse acceptandum,perindeque bonum esse prosequendum, malum qua tale sit
68쪽
CAP. c. LIBI. DE AVT S. SCRIPT. x'
st,refutandum,ac potius deteriori anteferendum: et quibus caetera omnia moralia collectione perspicua de- Ita de re r. rivantur,uti peculiari tractatione instituta ea de re seoro id or, explicuimus.Vt namq in reliqui, disciplinis, ita ium' ' morali e primis axiomatibus certis certa dogmata colligimus intellectus virtute se se paulatim illata te, ac per omnem gradum ad particularia sensilia innitcnte, quae
cum generalibus intellectis nexu aliquo copulata lant, ut firma hinc inde iuxta snperius tradita,perpetim certitudo resultci . . Atucro ut huiusmodi recta ratio nobis plene prelucere valeat oblata sua constante certitudine. usum rationis, sive intellectualis cognitionis exactum
bio desydcrat,quo certitudo intelligentiae obvenire queat, , in . s. qui in vigilia extedita habetur,prout antea declara possit me. tum fuit. Recta porro eiusmodi ratio ut picne astulgere queat,poscit quod satis esse ex pricipijs expositis liquet,
ut mens in iss quae appetenda offeruntur,certo & boni, hoccst convenientis notionem , de mali id est deiectus boni express e deprehendere valeat, at que ita oblata vel amplectenda fore, vel reijcienda dijudicare. Qua proepter ubi hoc adest,exactus rationis usus est,qui ob cminentiam designatur,quin tantum rationis uitis dicitur,x imperfectus usus rationis,qualis in pueris, males ianis semisopitis intcrlucet, ni inus eo nomine dignus sit. Et contra ubi est exactus rationis usus, illud adclut
- mens nostra boni notionem,& inali in oblatis appeti
tui certo percipere possit secundum quam homo plane mentis compos dep rehendere queat, praeter lanam timbonum caetera peculiaria bona,interq: ipsa singulosa ctus haud consummatam prorsus boni perfectiones inancisci,imo alicuius simul boni desectu, eatenui que
69쪽
ui non bona sumi quire iuxta cuius cons derationis sacultate respui valeant .vel approbari a voluntate potentente penes diversas tales speculationesin idem ita ferri, et ,
ut velit,ac non velit.velit agere,ac no agere, iam aliquid acceptet,iam renuat ,& adversum admittat aut omittat. Atque hac ratiocinationis collatione iudicij dcte minatione varia voluntatis libertatem nactus adultus mentis compos arbitrium ita liberum sortitur, ac suaruoperationum dominium adipiscitur:quod & suo modo mentibus corporis exortibus conccuum est.Ea libertate perperam vius ubi, quae fugienda debet animaduertere,velut expetenda elegit,culpam criminis contrahit: quae iuxt a ostela in semisonem,non solute vigilantem, re in universum in quoquo modo actu mentis impote non cadit Solet autem non raro quin a somno ad vigialiam, aut contra transitur in expergefactione, quae qua, doque citra vigiliam in soporem redit, atque inter obdormiscendum,offerri semisopitis,quod etiam somniatibus consuevit, phantasma ex vigiliae vel inculpata cogitatione repositum ita expressum ut caro etiam agit aesi
tur,& id sequatur quod eum consequi motum luevira Giis in quo utique per se cade de causa peccati culpa no est. is. Sed verentur bonae mentes culpam dubitates, an quod sub illiciti specie oblatum admissum est,in plena vigi- lia contigerit, necne. quod non semper omnino discer . 'nere in promptu est. Verum si in clara vigilia qualis exteriorum sentitum cum internis, intellectuque copul torum manifesta functione explorate liquet, se animo esse firmo cognoscant,nequid similis pravitatis admi sum,admittendumve velint: indicium indubium habent,quo dijudicent,sese prius in aperta vigilia sui pe, nitus
70쪽
nitus compotes minime fuisse, quo gaudeant tuto vii . tutis iura nequaquam fuisse soluta. bienim similiter in expedita vigilia vertati fuissent, pari se animo gessislcnt stabili consuetudinc obfirmato:aut si secus foret, delicium liquido adeo commissum libere cognosceretur, quod pinter expeditam vigiliam non evenit, ut dubitandi ansa reliqua non fici ei. Vlterius quandiu durat motae concupiscentiae delectatio,corrumpit exi sti mationem prudentiae, ita ut nemo dum in ea el . men-TrL . e. re quicquam perspicere valeat, sicuti recte Aristoteles 3 seimi : quo circa Hippocrates insigni vir scientia ve- ---- peream iactationem comitialis morbi partcni esse asse- ruit, ob similem corporis affectum, de mentis alienationem Quin igitur quoad ea excedat, rationis exactus usus . eius que iudicium resolutum desit, ac sub imde arbitrium liberum suo in stadio non currat, culpa conflari nequit , sed forte continuatus essectus csse cruminis principio libere destinati, quod si obsomni ob
staculum initio non fuit, ne deinceps quidem ob nominus impedimentum confici queat. Itidem autem flagitium non competit, uti nec meriti actus in quo cunque a mente abalienatos sive naturali via id accivisu p. s. dat, sive quam supra tetigimus, spirituali vi tum pia .. . va,tum proba, de qua latius inferius agemus: Caele rum rationis exactum usum adesse, non vulgare intdicium ex eo stimi potcst , quod tunc hemo incora porei notionem praecipue dei, tantum intellectu in corporeo perceptilem corporea transcen cns apprehendere valeat. Sed quia plurimi qui rationabili natura, studioq3 id assequi valent, minime advcrtuntucuncti vero bonum malum que ob necularium: