Opusculum adscititio titulo Systema theologicum inscriptum;

61쪽

Quod cultum Salvatoi is nostri attinet, expresse

dixit Paulus in Domine Esi quicquid ubique est

genuflectere debere, unde omnes Christiani, ne Socinianis quidem exceptis consentiunt Christum esse adorandum. Verum Ecclesia Catholica recto docet, nisi Christus ΕΓ esset, sine idololatria adorari non posse et omnino Divini honores ipsi nonnisi ob Divinitatem dehoritur Manet enim illud omnipotentis et elotae DF irrefragabile verbum Ego honorem meum alteri non dabo. Nec proinde eorum Sententiam probare possum qui volunt ipsi per se humanitati Christi communicatum esse jus divini honoris quod non Soci Diani tantum defendunt, sed et, quod mireris, alii l a sua illa corin minisatione id ma in seducti. Verium longe prudentius Catholici doctores Statuunt, ipsi per se humanitati neque proprietates neque honores Divinitati competere, licet Summa persectio Summusque honor qui in cieaturam cadit ei sit a Divinitate datus.

Hoc autem etiam praxeos causa Dotandum St,

ne animi hominum a summi illius atque aeterni boni consideratione ad anthropolatriam vertantur, Judaeique et Mahumetani in salsa sua de nobis concepta opinione Confirmentui', tanquam nos aliquid aliud quam unum Omnipotentem DEUM adoremus. Hinc nata illa sabula deipo Christia

i mei pilus in Autographori Sed et Luthe iam quidem quae mox expuncta ab ipso Leibnitio. N. d.)

62쪽

Dorum in tostia cuidam ullano AEgypti oppignorato acerbumque nescio cujusdam plillosoplii Arat, is dictorium, qui mulla ridicula religiones

sibi visas auditus suo aiebat, iussam autem in QP-tiorem Cin istiana qui ' D Lu suum comedi juberet. Du: P calumnia si vo ex illorum odio, fixe ex Ostrorum imprudentia nata est. Sed Do periculo vacat plebem in hoc genere negligentia docentium minus instrui cum enim summus actus pietatis sit amor Et super omnia, Datus ex consideratione persectionis, bonitatis ac pulchritudinis Divinae in cujus possessione erum Summum bonum montis consistit, cavendum estiae dum actum contritionis atque amoris Divini elicere nos credimus, lanium in humanitalis Christi

amore atque oneratione consistantia S, CUJUS COD-

sideratio etsi esticacissima sit super omnium aliartam Creaturarum contemplationem ad excitandam

mentem quo magis ea Divinam sapientiam jus iii iam otionitatem in Christo manifestatam agnos-Cat, tamen gradus antima, non fastigii ultimi incolendo Dro rationem habere debet. Et tamen in hoc passim a nonnullis peccari videmus, qui devotionem populi voce aut scriptis accendere contendunt potius imaginationi et sensuali cuidam

assectui hominum carnalia sapientum servienteSquam adorationi studentes invisibilis Dixinitatis, lupe in spiritu ac veritate consistit, atque in cultu

nostro stimum supremumque est. Interea Cham totus Christus D v et Homo adoretur, et sanctiS-

63쪽

simam ejus animam, et ipsam sacratissimam Carnem adorari, non per se quidem, sed ob unionem cum Divinitate, et quatenus in Divinitatem ratio honorandi resolvitur, dubium nullium est. Et ut rem paucis compleotar, Cum honor sit personae,

dirigitur adoratio in personam Christi, neque duae adorationes ingendae sunt, sed una totius Domini, cujus tamen ratio ultima a divina natura petenda

est. Unde Ephesinum quoque concilium 'ap. 8

decrevit una supplicatione venerandum Emmanuel unamque ei glorificationem dependendam. Non tamen illis asseratior qui praetextu adorationis in spiritu et veritate rejiciunt in divino culii quicquid in sensus incurrit et imaginationem excitat, parum memores infirmitatis humanae.

Nam qui naturam mentis nostrae qualis in hoc corpore est considerabit diligentius, is sacile agnoscet etiamsi ideas rerum a Sensibus remotarum intus habeamus, non posse nos tamen in iis cogitationem defigere atque immorari Cum attentione, nisi notae quaedam sensibiles accedant, ut vocabula, characteres repraesentationes, similitudines,eXempla, Connexa essectus quae quidem notae atque admonitiones quo sunt significatiores, pluresque rei consideratae proprietate repraeSentant, eo sunt utiliores, praesertim si sint extantes et

insignes, quin et proderit si per se sint gratae. Debent tamen exui superfluis quibusdam Ornamentis quae mentem potius distrahunt quam juvant quae omnia similitudine scripturae alicujus

64쪽

legendae illustrali possunt ac locum habent, sive dicendi genus autoris, sive characterem scribae inspicere placeat riam ab autore, Pr aeter accura-lam rei do qua agitur expressionem Ot xpotv posita, similitudines, exemtila acute dicta, υ- meri ipsi, atque cum harmonia quadam cadentia verba, non sine fructu et eloquenti: e laude adhil ontur ampulliae lamen o sesquipedalia verba ipro numelis ythmi omnisque asseclalio, et quicquid denique non insensibili jucunditate mulcet sed mentem a cogitatione rei de qua agitur ad ipsa illa parerga allentius consideranda avertit, Non oratoris est persuasionem auditorum s lectorumve quaerentis, sed Lotoris umbratici in schola otioso ad aurium voluptatem declamantis, tui non osmicacia dixisse, sed doctas posuisse figuras laudatur 4 scriba quoque et typographo exigimus chartam mundam et elegantem, atramentum non pallescens, litteras probe distinctas, bene tornatasset cum quadam sacilitatis imagine profluentes, sed nolumus chartam picturatam et varios pro atramento colore prs ter rem, et nescio quos inanium ductuum ubique se ingerentes labyrinthos; har enim legentem perturbant et axertunt. Ita, in sacris, quicquid mentem ad cogitalionem Divinae magnitudinis et bonitatis quam efficacissime ducit, quicquid attentionem nostram excitat, quicquid assectus pios ingenerat, imo quicquid de o- l Hei desinit M. S. L. agilia XVI. V. d.

65쪽

tionem dulcem et latam reddit, probandum est, sed si appareat periergia, si auditores magis ad puritatem dictionis, elegantiam gestus, eruditionemque Concionatoris laudandam, quam DEUM amandum, peccata agnoscenda, ita in emendandam rapiantur, si potius orator quam Christus menti obversetur si decor sacrorum in theatralem pompam vertatur; si musica Sacra aurium

potius Vol iuptatem quam pia desideria siliciat, jam corrumpitur sincera devotio profanis ornamentis 1

Itaque nec organa muSica, ne SuRVOS COD CON-tus, nec hymnos pulchros, nec Sacram eloqueratiam, nec hi ina, nec suffitiis, nec pretiosas VeStes, as gemmata, alia V donaria, ne statuas

aut imagines pietatis incitatrices, nec architecturis aut perspectivae artis leges, nec visendas in publicum processiones, et Cum Panarum sonitu et strata tapetibus vias, et quicquid aliud honori divino ossus populorum pietas invenit, et morosa quorumdam fastidit simplicitas, dedignari ΕΠΜ arbitror. Idque rationes pariter et exempla firmant. Omnium enim rerum atque artium primitiae atque, ut ita dicam, flos delibatu Dpo de-

l Hic in Autographo quemadmodum homines delicati

n spera musica, et machinarum apparatus in compositionibus, theatricis non nisi cum distinctione et temperamento probant. Sin qua Unim .i, quae mox tamen clarissimus auctor signo atro

notavit, utpote me quiderii judicio parum in ioc loco orationis suae gravitati consona. N. d.

66쪽

buntur. Eu totius poeseos 4upe quasi divinior supedam eloquentia est, et velut lingua angelorum non alius usus otior et olim creditus sui tinior ipsa artis incunal, ala, et nunc quo tu videri debet quam tymnos canere, et Diei laudes quam exquisitissime celebrare. Idem de musica udicari debet quiae Poeseos soror gemella ost et non alia in re excellentes arctii tecti artem suam, principes magnificentiam rectius ostentant quam in templis

aut basilicis, aliisque operibus qua ad tonorem

Dri et pias causas destinentur, exstruendis at lue procurandis. Habemus in Criptura Sacra prp0cuntem DEUM, cujus mandatis Moses in tabernaculo Salomon in templo Satisfecerunt, legimusque Concentus et tymnos et organa et cumbala

a David in laudibus divinis usurpata. Et licet nullum dignius Dro templum Sit pura mente DeCsuaxior musica devota prece, nec gratior sumitus odore sanctitatis, nec acceptiora donaria eleemosynis et pro auro in sacris compositum us, fasque animi etiam a prosano scriptore commendetur; non ideo tamen negligenda sunt exteriora quia internis posthabenda quemadmodum et amicos et principes non tantina rebus et sactis, sed et verbis ot gestibus, et omni significatione amoris atque honoris colere et rosequi ipsa insita ratio jubet. Reprehenditque eos Dominus qui Vas pretiosis unguentis plenum essundi in honorem ejus indignabantur, quasi pretium in usu pauperiam

rectius orsum suisset Salis enim opum morta-

67쪽

libus suppeditavit pus ut utrique officio satisfacere possint, et sapienter pia antiquitas constituit ut pars proventuum sacrorum POS SUS- tentatioriem cleri in pauperes et caritatis opera, pars in structuras basilicarum aliasque ejus generis impensas erogaretur 1 . Gravior quaestio est de Cultu Imaginum, quatenus uti illis in sacris, et earum intuitu honorem extat here prototypo liceat. Nam DEUS illique Populo suo non sine gravi ratione omni usu sculptilium interdixisse, et similitudines rerum fieri noluisse censetur, ne pro idolis usurpari possent; et vetus Ecclesia, primis temporibus quemadmodum ex illiberino Concilio aliisque veterum locis discimus, imagines in oratoria non admisit, aut certe

non sino dis ficultate deinde episcopi Gallis ot

Germaniae, in synodo rariCo-sordiensi sub Carolo M. habita, acriter in orientales imaginum cultores et synodum Nicaenam I invecti sunt Et sane haec controversia multis aedibus, tumultibus et rerum conversionibus in oriente occasionem praebuit, nec minima causa est Asiae amissae. Judaei autem et Saraceni inter alias sui in Christianos odii rationes, etiam imaginum venerationem habuere De-garique non potest magnos in cultu divino abusus

in plebe jam tum in aluisse, et vel ideo Mahumetem ejusque sectatores tantum applausum inve- si Hic terminatur agitia uiuero XVII Autographi Lethnitiani N. d.

68쪽

nisso quod unius Di i lionorem a se restit ii a litarciat. Sit periore quoquo poculo reformalionis unditatores t magnam C cplis suis speciem in lino ipsa materia invenCre. Ab altera parte pro imaginum usu in sacris manis sin uillitas ot ratio stare videtur. Quam nim

aliam ob causam legimus vel audinuis iistorias, suam ut imagines artim in momoria Ostra depingantur sedis: P, iam admodum hixae sint, nec semper distincta satis et lucidae, pro magno si munere ars ingendi sculpendique labenda est,

quo imagines durabiles nanciscimur 2 quibus res

accuralissime ot vivacissimo, addo et pulcherrime exprimuntur, quarum inspectione cum Originalia semper consulere non liceat imagines interniae reno oratur, et, quasi Sigillo cera applicato, profundius nenti imprimuntur. Et cum tam excellotis sit usus imaginum, ubinam qui PS a rectius ad-hil,obitur quam ubi maxime utile est imagines memoris nostri, durabilissimas atque efficacissimas esse, hoc est, in Negotio pietatis ac divini honoris Praesertim cum supra monuerimus omnium artium ot scientiarum adeoque et pictura3 usum in co- ondo D o potissimum obicero debere 3 .

69쪽

Haec consideranti dubium nulluna est quin rem per se innoxiam, imo perutilem si caute tractetur, divina tamen Lex et Sancti Viri ideo tantum certis

temporibus locimi prohibere maluerint, quod

graves ab usu parere POSSet Contra quos tune Cau

tio erat dissicilis. Videndum ergo in quo consistant potissimum abusus illi Primum igitur cum nulla

adhuc scripta Lex a si promulgata esset, Verusque DF Cultus sola seniorum traditione ropagaretur, homines multi unius omnium rerum

insta retractatus cita ut ad pleniorem tantummodo M. S. notitiam ac μοτυ ibaei hunc ublici juris aciendum esse duximus ut sequitur uim consideranti dubium nullum est quin en per se in- , noxiaΠι, mysteriatilem, si caule tractetur, dis ina lex et Viri, sancti certis locis temporibusque prohiberi maluerint, quod is rasees abusus parere posset, contra quos cauli difficilis erat. Μ laque, si concedendum est usu simulacrorum a DEO I dimis interdictum fuisso, etiam extra sacra '), salis tamen pParet, legem dispensationi locum reliquisse nam ut similitudines, rerum inanimarum taceam, certe Cherubim aurei e bos es et, leones a lomonis etiam in locis sacris positi, partim jussi, is partim probati leguntur. , Quanquam tib initia Christianismi nullas aut perrarasis fuisse imagines in ortitoriis probabilius ideatur, artim tu is morum respectu, partim Ethniciam a uersione, partim amore, simplicitatis cujus , ante triumphalum a Constantino erron rem , retinentiores fuere, tamen aulatim fuisse receptas ne is gari non potest; et sane apud S. Gregorium Nissct epis- is copum describitur ictura gestorum martyris ullus iam in is pariete templi artis sese expressa A . d. Ilic desinit Autogi aptii pagina XVIII. N. d.

70쪽

i caloris infiniti at pie invisibilis obliti, ad rosi inaginationi subjectas, Oleni, lunam stellas, o hun, lumenta colunda delapsi sunt. I'aulatim am-t,itione lyrannorum, o otiam oneratione ii ominum bono moritorum, factum est ut moriales Dii Consecrarentur. Et quanquam ali tui DELM quem clam re, toris superiorein Colerent, tamen non infinito ab aliis intervallo remotum, sed tantum ut hominem inlor liomines excellentiorem cogi labant. t 'lurimum autem imagines et statui, Per ei sum hunc cultum auxerunt, ita enim pravae atque Paulatim nolit u Desinationis perpetua irritamenta ante oculos liabebant, et mortuos sibi tun piam vivos exhibentes salsissimam Divinitatis imaginationem adjuvabant. Et cum superstitio paulatim

nescio quiae ostenta aut etiam auxilia Deorum apud si aluus sibi in xisset, et Dotare Visa esset, tuae

sacrificuli lucripetii spargebant vel augebant, inde visa ost ipsis statuis peculiaris qupedam inesse virius divinitatis. His gentium corruptelis Patriarchse, invisibilis

substantiae cultores, sese sortiter OPPosuertant.

Quos inter bratiamus peculiari se sit dere Dioxero obstrinxit, eaque religione posteros elicii ordo inxit Corto ab illis maxime populis qui Abramidae liabentur servata est unius Et religio, et in reliquas iterum gentes paulatim diffusa. Et cum

lsrael Λhi aliam nepos annoniae Caritate compulsus

in AEgyptum descendisset, ibique Israelita multiplicati suisssent, visum est Dro ne paulatim illo-