Ioan. Francisci Buddei ... Historia ecclesiastica veteris Testamenti ab orbe condito vsque ad Christum natum variis observationibus illustrata 1

511쪽

Pretationem ebraleam esse Moses. Verba eius sunt: 'ΓΩ

Mosis aranslatum es ex lingua aegZptiaca in lineuam ebraeam. H ratus autem lingua aegyptiaca fuit Monios, quemadmodum scriptum es in libro de agricultura terre'i. Quantum huic ABEN - E AE relationi tribuendum sit, nescio. Liber enim ille Sabaeorum de agria cultura terrestri, de quo supra dietrum, suppositi ius est. Prouocat equidem etiam ad striptores graecos I, sed quales intelligat, nota indieat. Probatur interim illud AB EN-E RAE assertum, Eorio BERNAMno , in not. ad Iosephi lib. II. cap. IX. pag. tr . Auod pero , inquit, eundem Monios dictum testetur Aen'luce Asm-Esem ex Fripto quodam Sabaeorum, Jeciem νeri clanum habet: quippe αμονι isiud in Arnpro Arn eat , quod in diuinis litteris r u ex infra tavrrumque; quanquam in sequentibus CL. SALMAIII sententiam, v eem Moses ex lingua aegyptiaca itidem derivantis, reliquis omnibus praeserendam censeat. Ceterum, si id sibi velit AsΕΜ-asκά, Mosen ab Aegyptiis Monios dictum, eo quod ipsi nomen Moses ita interprotati sint, atque expresserint, haud dissiculter illud admi, tere possumus, eum vel inde .uam Constet, Moses non esse nomen aegyptiacum: sin hoc sibi Velit, proprium Mosis nomen fili se Monios, idque deinde Mosen ipsum per Mosen expressisse, trans ferendo nomina propria ex aliis linguis in ebraeam , nos neutiquam sibi suffragante, habet. De variis nominibus, quibus Ebraeorum idoctores Mosen insignitum comminiscuntur, legendus HIERONYMusis quaestionis. Unaic. rem. IV. Up. pag. Us 6c ex iudaeis R. GEDALIA, m schal chel. Dbb. p. ria ubi inter alia dicit: Eta 3Iazi N p AEn ii vero vocarunt eum Honios; sed ibi pro

Virilem aetatem cum attigisset, quadraginta iam annos natus, gentem suam invisere in animum induxit; cuius. licet

512쪽

πcT. I. A Mom An Imram licet mitera esset conditio, eam tamen adeo non aspemaiatus es , ut infamiam eius honoribus maximis, desiciisqueaulicis praeserret. ' Dum ergo inter sum Versabatur, virumque ebraeum ab aegyptio praeter culpam Verberari videret, rei indigRitate pcrmotus., aegyptium, innoceutiae ultor ila vindex, interfecit, 't cadauerque eius in arena sepeliuit. Mox autem, cum inter duos Ebraeos altercantes se arbitrum praeberet, alterque homicidium in Λegyptio commi sum illi exprobraret, cognoscens inde facinoris sui rumorem.

in inter Ebraeos 1partum, ut Aegyptiorum iram suppliciumque effugeret, in Midianitidem se recipit, idque Iethroni ' ' innotuit, cui operam in pascendis Ouibus adduxit suam, tandemque & filiam Zipporam ' in matrimonium duxit . ex qua filios Gersomum & Elieeterem suscepi

' Ita Paulus, fidei, qua Moses eminuit, inde argumentum eapiens: πι- Mωσῆς γινομεν' ἡρνμπιο λέγω ὐιος

'' Rectene, an secus fecerit Moses, Aegyptium istum late

seiendo disceptari inter viros doctos solet. Veteris ecclesiae do ctorum, aliorumque, discrepantes hac de re sententias exhibet CARisTuiares s CHO TR Nus, bibisth. hastor. Dc- PP. resam. de peregrianat. Unuese. p.rg. aos Grauillima haud dubio fuit iniuria , quam Ebraeo intulit Aegyptius : dicitur enim eum verberasse seu 'ercu sisse. Nec peccauit Mois, quod hominis innocentis, qui suae insuper gentis esset, defensionem contra Regyptium suscepit. Sed ista defensio ad eaedem alterius utque procedere non potuit. FauliturqNe omnino AMBROs Ius . ex hocce .capite defendi Mosen polie, existimans. Auoniam, inquit, qui non repellit a socio iniuriam, F

513쪽

napram o su es tenurmem bellico e fortitudinis, tib. I. de incisae, cap. XXXVL Aegyptiorum equidem legibus cautum erat, ut, si quis homini vim patienti non succurrillet, eumque liberasset , cum id facere posset, capite plecteretur, teste DIODORO sicvLo, lib. I. F. θ. At Mosi non salix erat liberasse fratrem, sed Aegyptium in 1uper intersecit. Hinc cum facti rumorem emanasse cognouisset, in Aegypto non satis tutum se fore ratus, inde auffugit. Alii ita que vitio hocce Mosis facinus non carere putant, etsi excusandum .censeant, quod ex amore iustitiae, modum licet excedente, esset profectum. Othnix contra labis expers Moses censebirur, si Numis nis quodam instinctu concitatum, ut fratribus signum ad bene deliberatione sua sperandum tolleret, hocce perpetrasse facinus, asse ramus Idque haud obscure innuit Stephanus protomartyr, qui, , inquit, συνιένου-άδελφὰς α υτῆ , οτι ο Θεος διαάυτῶ διδαισιν ἀυτῶς σωτηναν , Act. VII. Vnde dc colligas, Mos iam tum conmitisse, se a Deo liberatorem populo Ilio destinatum. Vnde hoc sciverit, nobis ignotum Si vera essent, quae IosEPH de somnio, patri eius oblato, deque aliis futurae dignitatis praesia giis narrat, haud dubio inde Moses, quid sua opera Deus aliquan-Qo facere vellet. intelligere eotuisset. Sed haec, ut incerta fit mis,

supra iam explosimus. Iudaeorum commenta, Vt IONATHams,& paraphrastae Hierosolymitani, tradentium, Λegyptium Eune ideo a Mose obtruncatum, quod sciret, nullum unquam ex eo oriundum proselytum, lubentes mittimus Cum filiatum, quibus ad puteum obuiam factus est Moses, & quarum unari deinceps in matrimonium duxit, pater Exod. II. F. In Reguel dicatur, colligunt inde nonnulli, Iethronem etiam Reguelem dictum Immo cum Num. X. am Mosis socer Chobabdicatur, non desunt, qui, unius viri tria ille nomina, contendunt. Sed in Num t. e. Chobabi Mosis socer filius dicitur Reguelis. Vnde patrem Iethronis Reguelem fuisse, certa constat In versione equidem nostra germanica Chobabus vocatur a is Mosis / Sed

vox ebraea Ireari non a nem, sed socerum significat Haee itaque ut inter se concilientur, aut dicendum, & socero Mosis tria fuisse no-

514쪽

mina, eumque & Chobab , &Iethro,& Remel dictum, simulque &patrem eius Reguesem vocarim, cum Reguelis ipse filius audiat: aut quod probabilius, Exod. II. II. per Reguelem, Iethronis patrem inis digitari. Nec enim infrequens, ut avus etiam patris nomine veniat epotuitque ibi vel ideo illius mentio fieri, quod caput atque princeps fuerit totius familiae. Tum socer Mosis Chobabus vocabitur, c gnomento Iethro, quod nonnulli, at sine idonea ratione, nomen dignitatis fuisse, volunt. Vocatur autem Reguel Exod. II. 11. TI ;quo nomine principem designari nonnulli velint, verosimilius ta- . men, scerdotem significari; & quidem veri Dei, non idololatram. Certe sequenti aetate Iethronem cum suis veri Dei fuisse cultorem, dubitari nullatenus potestis. ' Quae Num. MI. r. , hoe est Midianitis, vocatur. Qui enim eam Aethiopissam faciunt, veram vocis istius significationem non intelligunt. Errori, de eoniuge Mosis flethiopissa, haud dubio occasionem dedit fabula rosisHr, de filia regis Aethiopum, quam in matrimonium duxerit Moses, quam supra iam explosimus

g. III. Contigit tum, ut pascendis soceri ovibus occupatus,

subito rubum flammam emittentem viderer, cumqUe m bus non absumeretur, rei novitate perculsus, propius aece dere statuit: mox vocem e medio rubo audiuit, ne id,

nisi calceis prius exutis, eo quod locus ille sacer esset, faceret. Tum vero angelum Dei, eumque Deum ipsum esse, intellexit, ' qui ex senti se alloquebatur, mandatumque accepit, ut itinere in Aegyptum suscepto, gentem Israeliticam, sub durissimo seruitutis iugo gementem, in libertatem restitueret, educeretque in terram longe praestantissimam, quam Deus patribus eorum promisierat. Diu mses ob rei magnitudinem tergiversatus, tandem diuinae voluntati

morem gerit, postquam, quo pacto & popaeum & Phara

515쪽

nem alloqui deberet, edoctus, & facultate miracula patrandi instructus erat, fratre quoque Aarone, viro diserto, illi a iuncto, qui ipsius nomine verba saceret.

Quadraginta annos Moses in exilio apud Iethronem transis egit; ipsoque anno quadrageseno vocatio haec, ad liberandum populum Israeliticum, ei obtigit. Caussas Deo fuisse grauesimas, cur tamdiu Mosen in exilio commorari voluerit, non est, quod dubi

temus, etsi eas nesciamus. PHILO more suo thetorem agit, cum vita

pastorali, ad imperandum, Mosen praeparatum dicit; ideoque eum magnis laudibus extollit. Diligentiam Mosis in pascendis seceriouibus, idem pHILO prolixe describit: nec tamen dubium, quin vir diuinus in omni Aegyptiorum silentia institutus, idemque rerum diuinatum peritus, sublimioribus meditationibus sacrisque exercitationibus, qibus ad praeclara quaevis praeparabatur, aliquando se dederit. coni. CHE, scuo TArius, biblioshec. histor. sacri tom. ILIV- Verba Mosis sunt: tum ei eonflectus est angeluι Iehouae, in ignea flamma in medio rubo, Exod. III. a. Quae nonnullis disceptandi occasionem praebuerunt, an Angelus Dei separata specie Mosi apparuerit,utrum vero rubus ardens eius praesentiam saltem indicaueri HQuod negandum videtur, cum ex verbis Mosis eiusmodi quid colligere non liceat. Tantum enim rubi ardentis,& vocis e medio rubo erum pentis , mentionem facit. Nec aliter hoc exprimit Stephanus

protomartyr, Act. VII. yo. Nec IOSEPH Vs aliter. Cum enim ruishum ardentem descripsisset, eoque spectaculo non mediocriter Mosen stupefactum dixtilet, addit: κατεπλαγη σ οι μαλλον φωνην τῆ πυρος -κ, ονοματὶ καλε αν G- άυτον θ ποιησαμένου λοπις, magis etiam obstupuit, postpram racem ex igne emissim, snominarim sibi vocato verba faciemem, audiuis, libri II. cap. XII. Singulare autem quid commentus est PHILO. in rim Mosis, lib. I. A m.

516쪽

φλ άυγοωδεητερον τοῦ πυρος άπα τράέουσα, ἐν ἄν τις υπετο πησεν εἰκονα τῶ ὀylo mera' καλλιθω-ἄγγελ , κ. τ. λ. in media flamma somnia quaedam emi, pulcherrima eorum, quae videntur, nulli adsimilis , Deo simil-- simulacrum, lumen splendidius igne emicans, quam quis fusticari posset, imaginem entis esse s vocetur autem ange- ωι se. At eiusmodi quid in scriptura sacra non legas. Ceterum rubum istum ardentem rei cuiusdam symbolum fuisse, fasse suspiceris, conueniuntque fere hac in re interpretes, etsi circa eius inter pretationem in dIuersas abeant sententias. Idem, quem laudauimus, PHILO , populi Israelitici statum hac imagine adumbratum conten dit. Rubus, frutrex admodum debilis, generatim ecclesiae, cui cum impiorum eoetu comparatae, si externa spectes, nulla vis est, nullum robur, speciatim populi Israelitui, Jura seruitute tum oppressi, symbolum est. Ignis, tribulationem vexationemve alias etiam inscriptura sacra signiticat. Rubus autem ardet quidem, at non comburitur : quod documento erat, amigi quidem Dei populum, non autem exscindi atque penitus destrui polle. Pari ratione de statu populi Israelitici hoc explicant x. AsEN EsRA, R. LEVI BEN GER sori , alii e . satis quidem conecine & accommodate. Alii tamen aliter. Reuerentiae id & venerat on1s erga Numen diuinum signum erati cons. & IV. V. Is Hinc & apud ethnicos usu receptum fuit, ut loca diuino cultui consecram nudis pedibus ingrederentur. Quod an ab Ebraeis acceperint, quae est sententia IVsTINI martyris, apol. II. p. n. nunc in medio relinquo. Mesto ceno minus credibile est, Deum se hie ad mores Aegyptiorum attemperasse, quod OAN. CLERICus, vir doctissimus, ad h. L existimat. Quae enim, ut hoc faceret, Deum caussa permoverit , non facile dixeris. FLAMIOsEPHus hie iterum a narratione Mosaica longius discedit, δc moressio άDάτρια misceti ' Cum ille, qui ex rubo ardente cum Mose locutus est, mox angelis Donum, mox Deus dicatur, quo pacto haec inter se concilianda sint, diuersas viri docti intuero rationos. Tros aurem praecipuao hac

517쪽

96 PER. II. A MOSE AD CHRI VM de re celebrantur sententiae. Prima illorum est, qui angelum increa tum, seu filium Dei, intelligunt. Etenim cum ille subinde in scriptura sacra angelus appelletur, ut supra quoque iam nobis obseruatum, res expedita est, cur idem ille, qui Mosen ad gentis Israeliticae liberationem vocavit, mox angelus, mox Deus dicatur. Alii eum, qui locu lux est, Deum ipsum fuisse fatentur, sed qui angelus vocetur, quia futura pr enuntiauerit. Ita PHILO loco supra citato. Quod cum ad modum ieiunum si, alii, tum demum hoc admitti poste, censent, si dicatur, Deum in schemate quodam, seu signo quocunque, angelis creatis proprio, apparuisse. Sed quodnam illud schema seu signum angelorum proprium sit, a nemine mortalium explicari potest, &frustra supponitur. Alii itaque citra ambages angelum creatum intelligunt, quo Deus ceu instrumento, ad voluntatem suam Mosi patefaciendam usus sit. Ita Iudaei, & ex christianis praeter multos,

alios, cum HvGONE. GROTIO, IOAN. CLERICVs ad h. l. cumprimis autem ad Genes. XVI. H. ubi prolixe hanc sententiam tuetur. Ex:

his prima haud dubio reliquis omnibus praeferenda est sententia. Certe, creatum angelum intelligi non possie, longe est manifestillimum, quia angelus ille vocatur ἰτὶν vers. ψ. eqq. Quc omen, cum soli Deo proprium sit, non potest angelo, etsii legatus Dei sit, etsi Dei nomine loquatur, tribui. Immo deinceps perst . de seipso dicit: ego sum, qui sum; quod creatum angelum de se dicere non totuisse, ex dicendis constabit. Praeterea pers. U. se vocat Deum Abra ami, Isaaci & Iacobi: quod rsus de creato angelo dici nequit. Ηine & ob diuinae maiestatis praesentiam terra, in qua Moses sta bat , fanαι dicebatur, ipseque in venerationis, soli Deo debitae, do

cumentum, exuere calceos iubebatur, perss. Idem porro angelus

dicit,sε vidisse miseriam populi sui in Aerapto, pers. 7. Quod ut diuinae omni scientiae argumentum est, ita nullus creatorum angelo rum Israelitas populum suum vocare poterat. Addit, se illos e manu Aegyptiorum liberaturum, se illis daturum terram Cananaeorum, is illos inde educturum, ut sibi ser irent, a 'res S. σ ιδ. Idem denique

ille angelus Iehouali, ductor deinceps fuit populi Israelitici, & se

ubique ceu verum Deum demonstrauit, quod sequentia docent. cons. Exod. XXIII. Pers. ao. Patrum, Ius I martΥris, IRENALI,

518쪽

TER TvLLI AN I, aliorumque, eandem fuisse sententiam , ostendit ΛBRAHAM vs CALOv Ius, qui copiose hac de re disterit in annotat. ad h. l. ' Dicit Deus, se Istaelitas educturum ex Aegypto, in rein gionem bonam amplam, in regionem lacte re mesie fluentem, Exod. III. I. quod &, qua ultima verba, repetitur p. V. Sed si initis quoque terrae Canaan descriptio occurrit Exod. XIII. F. XXXIII. I. Leuit. XX. a . Num. XIII. aδ. alibique. Eaque loquendi ratione summa regionis istius, rebus omnibus non ad necessitatem, sed ad

delicias quoque abundantis, fertilitas describitur. Qui proprie haec verba capiunt, magnam mellis in Palaestina copiam, quae tanta fuerit, ut in alias quoque regiones inde deferretur, Urgent: quam etiam scriptura passim innuit, ut Ludic. XIV. S. & I. Sam. XIV. V. ad. Sed non satis illi perpendunt, eiusmodi mellis copiam in aliis quoque regionibus passim deprehendi, & cum melle hic lac coniungi. Quod si itaque proprie haec capienda sint, fluenta mellis& lactis animo concipienda erunt, quae, ut ob admixtum puluerem parum grata fuerint, ita nec multum commodi incolis attulerint, si praesertim aliis rebus aeque necessariis & iucundis illis carendum esset. Nullum itaque dubium , quin generatim fertilitas& praestantia terrae Cananaeae hac loquendi ratione designetur: quod & exploratores illi a Mose missi confirmant, qui, terram hanc reuera lacte & melle fluere , demonstraturi, frustias eius ostendunt. Num. XIII. ar. Accedit, quod profanis quoque scriptoribus itidem

in more positum sit, eadem ratione terrae cuiusdam fertilitatem' describere, quod exemplis plurimis, post HIERONYMUM, comment. ad Ierem. XI. F. comprobauit sΛΜ. BOCHMos, hierozoic. pari. II. libri

IV. cap. XII. Fertilissimam utique felicissimamque fuisse terram Canaan, non tantum ex hoe ipso loco Exod. III. ubi comparatione instituta ipsi Aegypto praesertur, sed aliis quoque scripturae testimoniis, satis constat. Docent id varia praestantissimorum fructuum genera, quae Iacobus patriarcha in Aegyptum misit, Pharao ni a filiis offerenda, idque eo tempore, quo graui fame terra haecce laborabat, nec ubique exculta aut habitata erat, Genes. XLIII. II. Docent id exploratores a Mosse missi, quorum antea meminimus, Rrr ex Num.

519쪽

ex m. Lar. Docet id Moses ipse Deut. VIII. I. seqq. Iehoua enim, inquit, Deus tum, intromittit te in terram Canaani terram, in qua sunt torrentes quae, fontes s latices, in passibus ae monti aescariurientes s ternam tritici, hordei, itis, ficus, mali puniri s terram otiuae eae messis; terram, in qua non comedes panem in flauperta te, in qua nulla re carebis3 terram, in qua lapides sunt ferrum, se cuius montibus aes excides. Pari ratione Rabsakus, regis NIyriae nomine ad ciues Hierosolymitanos verba faciens, eam Vocat terram

frumenti re pini, terram panis re vinetorum, & cum ipse Assyria, aut fertilissima eius parte, haud obscure comparat, ED. XXXVI. II. II. reg. XVIII. Ia. Ne dicam, quod ipsa experientia hoc constet, cum tot hominum millibus alendis non suffecisset, nisi omnium fuisset foecundissima fertilissimaque. Meritoque ideo 'PTr i Mesri ornamentum omnium terrarum Vocatur, Ezecho XX. LAtque haec quidem vetare debebant , quo minus sanae mentis homo de veritate verborum Mosis Exod. III. δ. dubitaret, si vel maxime sanctitas integritasque viri hoc non impedivisset. Aliter tamen visum Io. TOLANDO, petulanti calamo in sinetissima quaeque insurgenti, Mosaicaeque narrationis fidem ea, qua potest, ratione labefactare annitenti. sTRABONI itaqae hic potius fidem haberi vult, quam auctori pentateuchi. Strabonica, inquit, Iuceae de seriptio cum hodierno situ'soli flatu ab omnibus rum peregrinantibus obseruatis, optime eoncordate, etsi immensum recedere videatur apentateucis scriptore, qua eam ut frugum feracissimam ac lacte re mecu cflue rerum omnium necessariarum costa ) fluentem exhibet: quae si

non figurate cum plerisque accipienda, Ut animus ramen re calcar ad- .deretur oceugaturis, per auia iam longo tempore re deuia erranti sis quorum reb=ectu paradisin εerte dici potuis Iudaea 2 sic repraesentari omnino necesse fuit, quod prudentissime pariter fantum. Ceterum magis sane ad rem foret, si Strabonis verba ad captit tertium LXodi e mre pellent commentatores, eae non confictos istos fabulatores, Ariastaeum , Hecataeum s nescio, quos alios, qui utcunque ad literania, falso interpretati sint pentateuchi chorographiam , rerum tamen naturam, aut regionis faciem haud quaquam immutare valebant, in origia G. IMDέ. I. Uy. ι o. Quam iniquo hic TOLAMDV3 agat, sTR so ins

520쪽

9snoMM, hominem ethnicum, qui Vt alias errauit, ita hac quoque in re errare potuit, opponendo Mosi, diuino scriptori, omnibus est longe manifestissimum. Sed hoc ei solenne est. Quam autem id sine omni fiat ratione, vel inde constat, quod alii scriptores, non sacri modo , sed & profani, quorum non minor, quam εTRΛ-Bo Nis, hac in re debebat elle auctoritas, in fertilitate Palaestinae praedicanda prorsus cum Mose consentiant, atque amice conji-rent. Non ARIsTA EVM aut HECΛΤΛ EVM commemorabo, cum

horum nullam apud se auctoritatem esse . iam antea professus sit TOLANDus. Nec ad FL. IOSEPHVM prouocabo, cuius elegantissimum hac de re extat testimonium, libr. V. antiquis. iudais. cap. L. cum & hunc forte, ceu testem domesticum, quanquam sine ratione'. repudiaturus sit. Forte CORNELI- TACITvM non spernet, euius de Iudaea loquentis, haec inter alia verba sunt: Rari imbres, uber solum. Exuberant fruges, nostrum ad morem Praeterque ear balsamum palmae 3 hison lib. V. cap. VL. Pari ratione IusTINus, de tractu Hierichuntino loquens: in ea palle siaua est, s ubertate σ amoenitate insignis, si quidem palmeto re opobalsameto distinguitur. Et paucis interiectis: Sed non minor loci eiuι apricitatis, quam ubertatis, admiratio est faee. histori libr. XXX cap. III. Balsamum terrae Canaan commendat PLI N I us, quod uni terrarum Iudaeae concessum tradit, histor. natur. lib. XII. eap. XXV. Mitto reliqua , ab aliis, quos deinceps laudabo, iam allata. E v-s Ea II ac HIERONYMI hic neutiquam in minimis ponenda testimonia. quorum alter Caesareae in Palaestina episcopus fuit, alter diu in eadem regione commoratus est : Vterque autem eius & amoenitatem& fertilitatem nunquam non laudat, quod recte iam obseruatum I Acoso TAYo, loco deinceps citando. Nihil nunc de recentioribus dicam, qui terrae sanctae descriptiones dedere, idque uno velut ore confirmant. Id potius addendum, nec ipsum STRABONEM, si modo recte, quae hac de re dicit, considerentur, Mosi aduerissari, ut perperam sibi TOLANDVs persuadet. Constabit enim , totam sermonis seriem, qui extat Lb. XVI. p. I. conferenti, non

de tota Palaestina, sed de tractu Hierosolymitano, qui etsi fertilitate abis Palaestinae partibua cederet, & ipse tamin sita amoenita-