장음표시 사용
531쪽
II PER. II. A M sΕ AD CHRIπmple hitur IOAN. sPENCERus, qui & verba Zipporae, d an in 'O', quia i Uin fanguinum es mihi, non ad Mosen, sed ad puerum refert; indeque porro colligit, non animo irato haec verba a Zippora prolata, sed potius pio ac religioso, quippe quae his verbis
puerum Deo vellat desponsatum, ac in eius fedus receptum, testari 'voluerit. Eos Iraque, inquit, fugit peritas, qui sentiunt, Z ponum e feruore quodam muliebri, π ut bilem suam in maritum euomeret, ea
verba protulisse, quasi Moses in caussa fuisset, quod ritu tam sanguineo
tenerum filioli sbi corpus mutilare cogeretur; de lego. ur. risu itib. lib. Le. Iriserit. RD Fauere huic sententiae videtur ONRELos, certe huc trahitur a sPENCERO, haec verba ita reddens: propter sanguinem circumciasionis huius detur nobis stonsus. At mentem suam paraphrastes deinceps starius ita exprimit: sine sanguine circumcisionis huius damnatus erat ad mortem Jonfus meus. Vnde liquet, ad Mosen ipsum potius, quam puerum, eum haec verba retulisse. Quod nonnulli ex recentioribus Iudaeis obter uant, matres in gente Ebraea filium recens circumcisum Inn Jonsum appellare, itemque apud Arabes chanina idem esse, ac circumcidere, nihil ad rem facit. Ex ipso contextu enim satis liquet, haec verba ad Moseo referri; & Inri secundum receptum in scripturn loquendi modum, eum significat, qui caussa est, ut sanguis effundatur. Iam si cogitemus, Zipporam circumcisionem filii desinasse, sensus profecto planus facilisque inde resultat. eam subiratam, quod inuita facere cogeretur, quod hactenus recusauerat, proiecto ad 11 sis pedes pueri praeputio, hoc ei exprobrasse, eumque stonsum sanguianum, hoc est, talem, qui causis fuerit, ut sanguinem filioli effundere
cogeretur, Vocasse. add. fALOM. DE YLINGIus, obseruation. sacrari
pari. II. obseruat. X. pag. HI. seqq. Videtur autem Moses hoc tempore, aut paulo post, uxorem suam cum filiis ad socerum remisisse, forte, quod videret, . eam in rebus, quae iussu Numinis perficiendae erant, impedimentum aliquod allaturam. Hinc post exitum ex Aegypto, cum in deserto Israelitae versarentur, Iethro Zipporam cum filiis ad Mosen adduxit, Exod. XVIII. a. R. q. ubi & Pes. δ. diserte dicitur , quod Moses eam ad patrem remiserit, ' Haec omnia, ut &, quae S. Praecedenti diximus, ex Exod.
532쪽
Maximis hinc in Aegypto , prorsusque stupendis, ad
pertinaciam Pharaolari expuginandam, editis miraculis, tandem Iiraelitarum gentem, spoliis Aegyptiorum onustam, inde per mare rubrum eduxit. ' Hinc in deserto cum populo Istaelitico progressus, ad montem Sinai peruenit, ubi Deus , sedere cum populo Israelitico inito, decalogum, seu summam legis moralis solenni ratione promulgauit, cui deinceps & alias ad cultum sacrum spectantes adiecit, idque mediatore & internuntio Mose, qui ideo aliquoties in montem adscendit, ibique cum Deo collocutus est. De hisee omnibus sucus & ex instituto ad g. XII. dc
sequentes dicetur. Hic ista, εν παροδω attinguntur, ut series re rum a Mose gestarum sibi constet. Non autem abs re fuerit, generatim de miraculis a Mose editis hic quaedam obseruare , cum hoc vel maxime ad historiam eius specteti veritas eorum, seu quod reuera illa, quae narrat, miracula opera eius edita sint, ingentis constat, quoil nulla praegnans adferri ratio queat, cur fides eius in dubium vocanda sit; cum plurima contra praesto sint, cur eam in dubium vocare nefas sit. Hoc ab aliis satis euiebam, prae sertim ab EDUAR Do sT ILLINGTLE ET O. in originibuι sacris lib. n. cap. III. p. a . seqq. ubi & quaestiones grauissimas, quando miracula expectanda sint, & unde vera esse intelligantur , expedit. Idem vero, externorum etiam scriptorum testimoniis comprobari potest. Luculentum est illud NuMENII apud Evs EB IvM, lib. m.
pnneparat. euangel. cap. VIII. f. II. Deinceps pero cita NuMENII verba refert EusEBIvs Iannes Iambres, scribae rerum faeraram
Aeraptis, quo tempore Aenpti finibuι eiecti Iudaei sunt, Haruere ,
νira omnium iudicio rerum magicarum mentia nemini concedentes.
Suine ambo quidem communi Aeraptiorum consensu delecti sunt, qui Musaeo ducι iudae θrum, cuiuι UM Deum lorentissimae preces
533쪽
PEIR. II. Λ M SE AD CHstis Merant, sise ononerent, adeoque gmu mas quasque calamitates-a Isusaeo in Aegyptum inuectar, omnium in oculis disoluere potuerunt. PQuibus ex N. MENIo relatis recte subiicit EusEBIus: Δια δη πουσίων ο Νουρω νιν ' τοις ὐπὸ Mωσιως ἐπιτελειθῶσι παραδοξως Θαυ-
μασι, κ, άυτω δὲ ιώς Θεοφιλει γενομενω suibus fine
verbis Numenius cum editorum a Mose miraculorum, tum dinini ergat ran amoris, consignaram fidem ac testamm reliquit. Fachim hine, ut Moses apud ethnicos magiae insimularetur. Id vel P LiNII testimonio constat: υ σ alia magices faeIio a Mose s Iamre cae I tve Iudaeis pendens, sed multis millibus annorum post Zoroastremihist. natur. lib. XXX. cap. I. Quae eius verba licet miram confusionem prodant, id tamen satis indicant, magis olim annumeratum Mosen, idque ob miracula ab eo perpetrata. HvGO GROTIUS, ex ipsa Iudaeorum in patriis institutis retinendis constantia, haud contemnendum pro veritate miraculorum Mosis argumentum de promit. d se quaeratur, inquit, quae fit caussa, cur iudaica religio in Gnaeorum omnium animos mmms egerit radices, ut euelli ne queat, nulla Uterit alia adferri aut fingi, quam quod, qui nunc sunt, a suis parentibus, ut illi rursum a suis, atque im porro, donec ad eos veniatur, qui Asosis ac Iosuae aerate Pixerunt, crem ac constanti traditione acceperint ea miracula, quae tum alias, tum maxime in ipso A rapti exitu atque itinere, π Cananaeae ingressu contigerunt, caecide perit. Arist. relig. lib. I. S. XIV. Iungenda, quae pro veritate miraculorum Mosis disserit PETRus A IxIus, in consideraIione rationab. bbror. scripturae, ad cisistianae relig. Peristem defendendam, lib. . II. cap. III, s IV. Dubium vero inde maxime oriri poterat, iquod magi aegyptiaci pari ratione, ac Moses, fecisse dicantur, Exod. VII. p. 1I. ra. Etenim, si magis spiritibusque malignis non minus, quam ipsi Deo potestas miracula faciendi tribuatur, omnis vis atque usus miraculorum, praesertim in veritatis confirmatione, evanescere videtur. Qua de re ita sentio, etsi spirituum finitorum, seu angelorum, tum bonorum, tum malorum, potentia multo maior sit, quam hominum; etsi etiam nobis adeo certo non con
stet, quos illorum potentia habeat limites; hoc tamen certum, eos
534쪽
s CT. T. A MOSE AD I SVAM. Π3 miracula proprie sic dicta efficere non polle. Miraculum autem proprie sic dictum voco, Vsi aliquid fit, in quo reuera ipsius naturae leges suspenduntur. Has vero ut solus Deus dedit, atquo constituit, ita eas suspendere, itidem solius Dei opus est. At prenaturalium caussarum, & quidem Occultarum, combinationem aut
directionem aliquid efficere, quod hominibus mirabile videatur, etsi reuera non sit miraculum, non est positum supra vires spirituum creatorum. Atque haec cum ita se habeant, fidenter assero, ea, quae Aegyptiorum magi perpetrarunt, meras fuisse praestigias, sed diabolicas, non autem miracula proprie sic dicta. Quod luculentius demonstrare possem, si illa, quae perpetrare, & quae non perpetrare potuerunt, expendere sigillatim , instituti ratio permitteret. Inde vero & illud constat, excusandum minime Pharaonem, quod Mosis miraculis fidem non habuerit, cum praestigias a veris miraculis discernere, haud adeo difficile fuisset. Diiudicanda hinc, quae haede re disserit civiLiELMvs rLEE Ooo , in inuestatione solidi mimis culorum , qui liber ex anglicano idiomate in germanicum translatus prodiit Lipliae MDCCv. 8. Sunt &, qui generatim de miraculis eiusmodi hypotheses fouent, per quas veritas miraculorum Mosis non potest non infringi atque labefactari. Hue cumprimis illi
pertinent, qui naturam rerum repugnare putant, quo minus eiusmodi miracula fieri queant, qualia facta Moses narrati Paucis:
cum miracula inter ἀδυνατα referant, reuera omnia negant. Quo
ipso, palam in diuinam omnipotentiam sese iniurios esse, demonstrant. Hae enim posita non video, quid obstet, quo minus edi eiusmodi miracula potuerint, qualia edita Moses narrat. Immo ex rationibus etiam philosophicis demonstrari potest, miracula, quorum in scriptura mentio fit, nullam inuoluere contradictionem, quod ingeniose satis ostendit BERN HARD vs CONNO R, in euangelio Medici de sustensis naturae legibus, siue de miraculis, quamuis non omnia in hocce libro probanda sint. Nimirum generatim probe
tenendum, ut impiorum hominum sephismatibus occurratur, miracula non esse ἀδύνατα, interim tamen vera miracula, hoc est, talia opera, quae solius Dei virtute atque potentia edi queant. Duo itaque extrema, ut via recta atque tuta incedamus, hic euitanda
535쪽
sunt; alterum eorum, qui miracula prorsus negant, aut inter νατα reserunt; alterum eorum, qui, diuinam omnipotentiam admiracula non requiri, existimant. Intelligere vero hinc ctiam li-
eet, quam inepte pariter ac impie de miraculis lentiat a EN En rc Tusng sm Nora, qui prolixe de iis verba facit in tractar. theolog. potis. de libertate philosophandi, cap. VIII. Summa huc redit, miracul
esse res mere naturales, re omnia, quae in sirepturas vere narrantur
contigisse, αι omnia fecundum leges naturae necessario contigisse. Scilicet, cum Moles iustu Dei aquam in 'sanguinem conuertit, cum baculus in serpentem mutatur, cum ranae subito undiquaque erumpunt, cum mare in partes scinditur, ut sicco pede transeant Israe litae, cum aqua ex petra elicitur; haec secundum leges naturae necessario contigerunt: quis non miretur hominis stultitiam Fundamentum eius, quod omnia flant necessitate naturae, quod potentia
naturae sit ipsa potentia Dei e c. summam hominis & impudentis- .simam impietatem, atque atheismum apertum, prodit. Vnde, quo loco, quae eidem superstruxit, habenda, patet. Sed haec iam satis di,euissa sunt ab aliis. Id nitem addo, eos, qui omnem mouent lapidem, ut miracula Mosis extenuent, & ex caussis naturalibus ea derivare volunt , quae diuinam potentiam manifesto arguunt, iustam itidem aliorum reprehensionem incurrere. Etsi enim mir cula non sint statuenda sitne necessitate, non tamen & sine rationibus manifestis neganda sunt, vel ad caussas naturales reuocanda, quibus Deus demonstrare voluit, se naturae dominima esse, eius
que leges pro lubitu tollere atque suspendere poste. operae pretium fuerit, quae Mosis in ista Iegatione pamtes sucrint, & quoties ad Deum in montem ascenderit, paulo diastinctius exponere. Primo quidem in montem euocatus est, cum Deus ei indicaret, se fedus cum gente ebraea initurum , legesque ceu formulam sederis solenni ratione iis promulgaturum. Hoc
dum Moses populo significat, populique, se ad omnia pronatum paratumque demonstrantis, responsum ad Deum perfert, & populo iterum, quo pacto se ad solennem legis promulgationem praeparare debeat, indicat, aliquoties a Deo ad populum, & a populo adia
536쪽
ad Deum luit rediitque, Exod. XIX. s. ad ιε. Hinc cum dies pro is mitigationis illuxisset, Moses iterum, oducto ad montem populo. propius ad Deum accessit, populo extra sines a Mose descriptos
consistente, atque cum Deo clara voce locutus, ut tum eius verba , tum Dei responsa audiret populus ; inque ipsum montis
cacumen a Deo euocatus, populuvi monere iussus est, ut cum saceris doluriis fines descriptos neutiquam transgrederetur, cum fratre Aa rone autem montem iterum conscenderet, Exod. XIX. s. aes asLicet itaque res. V. Moses mandata diuina exsecuturus descendisse de monte dicatur, nullum tamen est dubium, quin cum fratre Aa rone iterum, saltem aliquousque ascenderit, quippe quod De Exo . XLV et . diserte mandauerat. Falluntur itaque , qui putant Mosen eo tempore, quo decalogus promulgatus est, non futile in monte, sed in eodem ordine & loco cum populo constitisse. Hoe autem ideo obseruandum, ut constet, etiam in decalogi promulgatione internuntium fuisse Mosen, ut & hoc modo lex per
Mosen data recte intelligatur. Mosen vero eo tempore, cum de calogus promulgaretur, in monte fuisse, etiam ex Exod. XIX. DDem. V. F. 6. I. Aector. VII. 3δ. Iuculenter euincitur. cons. HER M. . I T s I v s, in oeconomia feriri Dei cum hominia. lib. IV. cap. IV. LVIII. pag. s . Decalogo itaque a Deo ipso, praesente in monte Mose & Aarone, promulgato , Moses iterum ad populum descendit, tumque eum rogauit populus, Ut in posterum eius apud Deum interpres esset, ob periculum mortis, cui se expositos putabant, si ipsum Deum porro loquentem audirent, Exod. XX. N. Moses cum populum bono animo esse iussisset, iterum ad Deum, nubem caliginosam ingressus accessit, legesque illas accepit. quae Exod. XX. aa. seqq. item cap. XXI. XXII. s LXIII.
memorantur. Quod vero cap. XXIV. f. a. dicitur, non
ita capiendum, ac si tum denuo ad Deum adscenderit, eum descen disse non lagatur, sed Deus saltem ibi exponit, quousque Aaronein, Nadabum, Abihuum, Ioseam & septuaginta ex praecipuis Israelia senibus seeum assiimere posset, si in posterum iterum ad se ascensutus esset. Finita ista Numinis oratione, Moses de monte descendit,
populo, quae a DcO accepetrat, exponit, sedcetisque inter Deum &Tit a Popu
537쪽
16 PER. II. A MOSE AD CHRISTUM
populum initi ritus solannes celebrat, Exod. X. IV. I. adia. Hisce rite peractis, iussu Numinis Moses iterum montem conscendit, Exod. XXIV. ra. prima vice dies noctesque quadraginta ibi commoraturus, P. IS. Tum leges illas accepit, quae extant Exod. XXV XXVI.
sequentibusque, usque ad cap. XXXII. Prolapso hinc in idolola. triam populo, Moles de monte descendit , punitisque idololatris,
iterum eodem ascendit, pro populo intercessurus, Exod. XXXII. Io. seqq. Tum eum itidem quadraginta dies totidemque noctem pud Deum commoratum, ex Dem. IX. ιδ. discimus, quanquam hae de re nonnulli aliter sentiant, quorum rationes legi pollunt apud tac.
go NrRERIvM, ad Exod. cap. XXXIV. aI. POlthaec ea conlip runt, quae Exod. XXXIII. narrantur. Tum vero confectis duabus tabulis lapideis, prioribus similibus, iterum Numinis iussu montem conis scendit, Exod. XXXIV. I. a. rursusque quadraginta dies totidemque noctes ibi commoratus est, ib/ae pers aS. Vt a deo Moses tribus vicibus, quadraginta dies totidemque noctes apud Deum in monte permanserit. Quo pacto autem legislatores gentium, ad imitationem Mosis, se leges suas a Deo accepisse, commenti sint, ut Zamoixis Thracum legislator a Vesta, Minos Cretensium a Ioue, Lycurgus Laconum ab Apolline, Numa Romanorum ab Egeria Dea &c. aliis iam obseruatum est. Reliqua ad historiam legislationis Mosaicae spectantia edisserentur in sequentibus ad S. XVIII.
f. VI. Dum sederis Deum inter & Israelitas initi, solennibus
rite celebratis , Moles iterum in montem ascendit, ibiaque quadraginta dies noctesque commoratur, Israelitae, morae illius diuturnae impatientes, deque Mosis reditu desperantes, in foedissimam prolabebantur idololatriam. Quod cum Mosi a Deo ipso indicatum esset, primo quidem precibus suis iram Dci a populo auertit; tum de monte descendens, populum choreis ludisque indulge tem circa idolum conspicatus, tabulas lapideas a Deo sibi
538쪽
datas, quibus stinum legis diuinae inscripta erat, prae indignatione abiectas confregit, vituloque conibusto, & Aarone obiurgato, idololatras occidi iussit.
Exod. XXIV. Ia. series rerum ex iis, quae ad g. Iraee dentem diximus, patet.
Ex indignat one, & quidem iustissima, hoe ne iste Mosen, non est, quod dubitemus. Nee peccauit, dum illud secit,
certe a Deo ideo reprehensiis non legitur. Immo non desunt, qui ex insinctu quodam diuino tabulas eum confregisse putant, idque, ut Isiraelitas eo magis rupti sederis conuinceret, pudoremque illis ac terrorem ineuteret , tum &, ut demonstraret, eos, per sacratissmi sederis violationem, Indignos se diuinae praesentiae symbolo fecisse. Iudaei, qui inter maximas, quae genti suae contigerunt, ealamitates & hane tabularum legis confractionem referunt, factum hoc volunt die xvii. mensis Iv. seu Thammus, qui Iunio apud nos respondet, eoque non minus vib fractas tabulas, quam ob urbem expugnatam,' ieiunium obseruant. Multa etiam eorum tum de prioribus hisce, quas Moses confregit, tum de posterioribus tabulis extant commenta ; quibus non immorabimur. SaniOra sunt, quae hac de re obteruat HERM. . ITs Ius, de oeconom. δε-
ῶν. Dei eum hominib. lib. IV. cap. IV. S. XIX. sqq.p. 10, seqq. Nine nonnulli colligunt, chemicae artis peritum fuisse Mosen, eamque ab Aegyptiis didicisse. Qua de re iam supra ad period. I. si I. III. g. XXIV.ρ. D. dictum est. Reliqua ex Exod. XXXII. constant, diceturque de iis pluribus in sequentibus ad S. XIX. p. dop.
f. VII. Posteio die, vocatum ad concionem populum verbis grauissimis castigauit, moxque in montem reuersiis est, iram Numinis denuo deprecaturus. Placato hinc solenni populi Israelitici poenitentia Numine, Moses repetita de angeli, qui hactenus illis praei uerat, praesentia, in posterum quoque illis concedenda, promissione confirmatus, iussit Numi-
539쪽
nis paratis antea duabus aliis tabulis lapideis, prioribus, quas confregerat, lanilibus, iterum in montem Sinai adscendit, gloriamque ac maiestatem Dei, sed a tergo conspicatus, iterumque de Numinis erga Israelitas voluntate certior redinditus , denuo decalogum tabulis lapideis a se allatis Dei manu inscriptum accipit, tumque ad Israelitas redit, sed facie, ex consipectu Dei ita sulgente, ut velamine eam Obtegere,si. cum populo loqui vellet, necesse esset.
Exod. XXXII. Io. seqq. Tum eum altera vice quadraginta dies, Lotidemque noctes apud Deum in monte commoratum, iam ad S. praeced. obseruauimus. Ceterum Moses, precibus ardentissimis pro populo intercedens, sui ipsius velut oblitus, aut prae nimio amore suam salutem saluti populi postponens, ex libro vime suum potius deleri nomen cupit, quam populum istum iram Numinis atque vindictam experiri, Exod. XXXII. 32. De diuinis enim rebus more humano loquens, librum Deo tribuit, in quo electorum nomina velut inscripta sint, ut ipsemet Ebraeorum omnium, populi censum agens, nomina libro inscripserat. Non autem hoc ita capiendum, aes Moses existimauerit, posse decretum Numinis mutari, ut, quos in tuitu fidei finalis aeternae felicisati destinauit, praeter omnem illo-xum culpam aeternis cruciatibus adiudicet; aut ac si simpliciter optauerit, ut nomen suum ex libro vitae expungeretur, sed amoris magni-xudine velut abreptus αδύναται petiit. Ne vero prorsus absoni aliquid optaste Mosen censeamus, conditio subintelligenda est : si fieri posit. Ita enim affectus eius vehementissimus exprimitur, nec tamen quidquam, quod eum non decebat, petiit. Simile est votum Pauli,
anathema pro Batribus fieri, optantis. si fieri posset; de quo pluria
ε .noulas1δ Responsum Numinis sic etiam rectissime quadrat: qui in me deliquerat, ex libro meo delebo: scd nunc ito, ducito hunc potuistam oec. Sensus namque est : fleri nequis, ut Nomen tuum dele.rm ex libro Pirae, preces omen istas tuas ardent ranas exaudiMe ito iraqucis,
540쪽
' Cum Numinis iram precibus suis Moses placasset, Deus, se preces eius exaudiuisse, significaturus, non tantum, ut populum porro ducat, iubet, sed addit: ecce angelus meuέ tibi praeibit, Exod.
XXXII. y . Sermonemque porro continuans Deus, terraeque Cananaeae promtisionem repetens, cap. XXXIII. δ. miram, inquit, anteum meum ante te , cs c. Pers a. s Pers. s. neque enim in medio tui ascendam, ne te in itinere absumam, populus enim est rigidae teruncis. Quae quidem verba a IOAN. CLERICO ita accipiuntur, ac si
angelus inferioris ordinis, qui eos comitaretur, Israelitis promitteretur. Cum ante hoc, inquit, angeluι, qui creatoris i in partes s rebat, loquutus sit, inferioris ordinis aut potest.itis angelum significari hic necesse est. Idem fit ac quandoque violatis legatis, quibus tributa fuerat amplissima potestas 2 iis enim abeuntibus, ne maiestatem principis ludibrio maleferiatorum hominum exponerent, persaepe sunt relicti alii minoris auctoritatis, qui ea poterant sine dede ine ferre, quae legatis erant intolerabilia. Angelus enim hic,personam Numinis singulari quadam ratione sustinens, aperte significat, si Israelitis ipse praeeat, eorum' peccam non toleraturum, isque maestare, alium angelum non μnme
potesatis , iis praefici, ad Exod. XXXII. aa. Eadem quoque est sen-- . tentia HvGONIs GROTII, cui tamen suffragari nequeo. Angelus enim, qui hactenus praei uerat Israelitis, eosque duxerat, neutiquam creatus, sed increatus, seu ipse filius Dei erat, quod vel ex Exod. XXIII. aι. aperte constat. Nec alius aut a priori diuersus hie promittitur angelus, sed idem potius angelus increatus, quem porro eos comita turum Deus significat. Quod patebit, si verba Mosis paulo acauis ratius considerauerimus. Cum precibus suis Moles Numinis iram placasset, ito, inquit Deus, duciso populum hune, quo tibi dixi, addita Olim promissione de angelo meo una cum illis mittendo ν ecces amylus meus tibi praeibit; se enim in praesenti poenam delicti a populo Israelitico non sumturum, Exod. XXXILIS.I . Iam cum Deus porro cap. XXXIII. pers r. dicit, mittam angelum meum ante te, σα non ita hoc capiendum, ac si nunc demum angeli, aut noui angeli millio promittatur, sed verba haec reserenda sunt ad promistionem, Abrahamo, Isaaco dc Iacobo factam ; hune in modum: ito, hinc discedico tu, cs posulis, quem eduxisti ex de pto in terram, de qυ --