장음표시 사용
521쪽
so PER. II. A MOSE AD CIIsti m
te commodisque non destituebatur, sTRABONI sermonem esse.
Qua de re eo minus dubitandum, quod alia Palaestinae loca obfertilitatem amoenitatemque diserte laudauerit. De Hierichuntino tractu verba faciens, eum non tantum palmis abundare dicit, sed idem illi audit λιαρρυτ' απας 5 ροτος κατοικιων, irriguus to rus , s habitationibus plenus, additque: δ αυτῶ '
disius, i. e. ρ. D. Similia & alibi occurrunt. At Strabonica qua lem supponit ToLANnvs Iudaeae descriptio cum hodierno situ & soli
statu optime concordat. Quem in finem ad omnes peregrinantes prouocat. Quo iure, nunc non inquiram. Ingenue potius agam,
concedendo, hodiernam Palaestinae faciem ei, quam veteres nobis exhibent, non prorsus in omnibus respondere. Ecquem vero latet,& aliarum regionum eandem esse sortem, ut, cum olim beatissimaenerint, nunc steriles atque infelices censeanturὶ idque tum ob culturae negleetiam, tum ob alias quoque rationes. Quod de Iudaeaeo minus mirandum, quia Israelitis terra haecce per modum sederis cum Deo obtigerat, inter cuius conditiones ex parte Dei erat fertilitatis augmentum, Leuit. XXVI. . ex parte Israelitarum, obsequium diuinis mandatis praestandum. Cum ergo Israelitae sederis conditionibus non steterint, a Deo ut praestaret, quod illis promiserat, exigi
non poterat. cons. Deut. XXIX. H. a . Ua. XXIV. s. d. Ezech. XV. I.
Pendebat terrae huius fertilitas vel maxime a sussicienti pluuiarum copia: unde TACITvs : rari imbres, et ber solum, L e. pluuias itaque si iubtraheret Deus, non poterat non summa inde oriri sterilitas. Vnde & pluuiarum in promissionibus diuinis expressa mentio, Leuit. XXVI. alibique. Iam cum insuper ob summam gentis huius perfidiam diuinae execrationi obnoxia sit, non, puto, quisquam mirabitur, si longe alia hodie eius facies sit, quam olim fuit. Neutiquam itaque Agurate accipienda sunt, quae de fertilitate terrae Cananaeae scriptura sacra tradit; quo pacto autem loquendi ista ratior lacte s melli fluere, intelligenda sit, iam antea exposuimus. TO LANDus porro nihil aliud agit, quam ut cum impietate summam mentis impotentiam prodat, cum haud obscure Mosen eiusmodi
522쪽
quid commentum insinuat, ut animum s calcar adderet terrain hanc
occupaturis. Quid vero reliquos scriptores ' quid iosΕpMvM, quid IusTIMM, quid TACITvΜ impulit, ut aut similia, aut eadem dicerent λAt comparate forte Moses ita locutus est, intuitu deserti, in quo Ebraei hactenus errauerunti Scilicet ex ToLANDi liberalitate colos aliquis veritatis verbis Mosis concedendus est. Sed parum memor fuit rerum, de quibus verba fecit. In Aegypto enim adhuc constitutus haec verba ad Israelitas proloqui iussus est, Exod. III. D dc prolocutus etiam est; comparatione hinc cum Aegypto, regione fer tilissima, non cum desertis Arabiae, instituta. add. Deut. XI. Io. Plura non addo: conferendi saltem, qui TOLANDI petulantiam ex instituto castigarunt, tacostvs FAYvs , in defensione religionis, nec noα Mosis, gentis iudaicae, pari. II. cap. V.pag. aoI.seqq. ELIAS BENOIST,
in obseruationibus miscellantis , eriticis, historicis , G. gallice scriptis,
Quod prolixius ipsemet .describit Exod. III. u. seqq. &IV. I. a.seqq. Vbi multa quidem memoratu digna occurrunt, inter quae illud nobis neutiquam praetermittendum, quod Moses, cum voluntatem Numinis intellexisset, statim de nomine eius quaeliuerit. , inquit, iturus sum ad Isnuelitas, eisque dicturus: Dein patrumpestro δ' me ad ros misit di, si dixerint mihι, quodnam eius nomen est dquid eis reponam Z Quae Mosis interrogatio mira videri potest. Num enim verum Dei nomen ignorauit Z aut si non ignorauit, cur a Deo hoc edoceri voluit Z Fuerunt equidem nonnulli, qui existimarent, Mosen nomen Dei ignorasse, quod esset aegyptia foeditate
pollutus, adeoque ipsum verum Deum non cognouisse. Non procul hine discedere viἐetur vir doctissimus, IOAN. CLERICvs. Cum enim monuisset, Deum accurate loquendo, cum unicus sit, proprio nomine, quo ab aliis naturis distinguatur, non indigere, quia tamen eo tempore multae naturae, eaeque diuersissimae, nomine indigitatae sint, Mosen, utpote nondum diu Cum Israelitis versatum, facile in eam venire cogitationem potuisse, existimat, Deum
523쪽
eo apud Israelitas uteretur. Homo, inquit, in Aeraptiorum duciplinis institutus, nec dum prophetιco tumine ιβπstrat v, errare ea in re, nec poriculoso sane errore, facile potuit. At vero, cum Moses suae originis adeo non fuerit nescius, etiam, cum in aula Pharaonis degeret, ut sua sponte, omnibus bonorum & deliciarum irritamentis insuper habitis, communem cum gente sua subire sortem non dubitauerit, quis sibi persuaserit, eum adeo incurium, rerumque suae gentis ignarum fuisse, ut, quo nomine apud Ebraeos Verus Deus veniret, nesciuerit Ab omni prorsus hoc abhorret verosimilitudinis specie. Nee auis diendi sunt, qui curiositate quadam inductum Mosen, quodnam Deo nomen esset, quaesiuisse putant, Vt in diuinae naturae arcana eo inistimius penetraret, cum id & ab insenio moderitaque Mosis, & a reis liquis, quae tum adfuerunt, circumitantiis, prorsus alienum sit. Multo minus Iudaeorum commentis immorabimur, cuiusmodi illud LagestsR E est, non potuisse in nomine Mosen miracula perpetrare, eum illud nomini πη proprium fit, comment. ad h. L Sed ANoκg εRIvETI quoque, quam ad h. I. proponit, displicet sententia, de in structione, quae legatis dari solet, hanc Mosis petitionem capientis. Verba enim ipsa repugnant. Mihi ita videtur . etsi verum Dei nomen, quo apud Israelitas Veniebat, Mosi neutiquam ignotum esset,
eum tamen voluisse, ut nomen suum ipsemet ederet Deus, ut eo maiori fiducia ista legatione, si eam deprecari nequiret, apud Israelitas fungi posset, & hi eius dictis eo facilius fidem adhiberent. Respondet itaque Deus: I N Πη N ero, qui ero. Hic, in.
quit Ioin. CLERICus, ut multi putarunt, non edit nomen suum Deus,
sed Mosis quaesionem obiter castigat. Nam in sequentibus maximo Iehouam se vocat M. At cum in quaestione Mosis , ut antea eam proposuimus, nihil reprehensione aut castigatione dignum occurrat, non est, ut verba ista Dei ita, prout viro doctissimo placet. accipiamus. Rectius itaque cum ON Loso, paraphraste Hierosolymitano. aliisque praeclaris interpretibus, alii verbum hoc indolem nominia hic accipere, existimarunt. Namque & eadem ratione, qua nomina
solent, construitur, cum dicitur 'uri NI IN N Mira misi mo ; de alias haud infrequens, ut a prima persona futuri temporis nomina formentur. Et licet origine di significatione cum voce mi conue
524쪽
niat, punctis tamen vocalibus, formatione, &, ut nonnullis placet, quadam signi attonis emphasi, differt. vid. IDAN. Bux TORFFIus, dissen. de nom. diuinis thes XXXI. σ XXXII. & AususT. PFEirrERus, dub. pexat. centur. I. Dc. XXXIV. pag. MD Lxx. interpretes vertunt: έγω ώαι ι ων : sensu quidem, ut IOAN. CLERICus fatetur, egregio,
sed ex Platonismo, ut illi videtur, potius, quam ex loci serie, deducendo. Sed cur quaeso ex Platonismo cum ex ipso verbo
vnde IV N, haec significatio peti queat i sed pergit Deus, ad Mosen verba faciens: Sie Draelitas abloqueris: Iehoua Dein patrum peis prorum, Dein Abrahami, Deus Isaacι, Deuν Iacobi, ad vos me misit; hoc nomen mihi in perpetuum re c. Quae a nonnullis ita accipiuntur, ae si hactenus nomen nΥ ignotum fuerit, & mrinc demum a Deo indicatum, ut eo in posterum appellaretur. Id quod vel maxime Exod. VII. confirmari putant, ubi Deus dicite Et apparui Ar hamo, Isaaeo re Iacob, Nia, sed nomine meo π π illis non imnotui. De nomine mouis ex instituto agere, nostri non fert instris tuti ratio: praestiterunt hoc alii, quorum integrae hac de re extant commentationes. Facere autem non posium, quin paucis , quac doctissimus cLERicus hac de re in medium attulit, expendam. Qua tuor de hae voce dissentientibus eruditis quaeri, obseruat: primum, an ante Mosen nota fuerit Z secundo, quare eam Lxx. interpretes, veteresque alii Iudaei, graece loquentes, voce F ριγ verterint inrtio, an sit vera pronuntiatio, quae ex punctis ei appositis nascitur & quarto denique, quid hac voce significetur Λd primum Quod attinet, eam ante Mosen notam fuisse, negat: &, licet in librogeneseos stibinde occurrat, hoc tamen per prolapsin fieri, autumat. Pluribus hoc ad Exod. n. I. confirmaturus, non tantum nomen, sed& id, quod nomine illo speciatim significatur, patriarchis ante Mosen ignotum fuisse, contendit, liberationem scilicet gentis Israeliticae ex Aegypto, & quae hac occasione miranda prorsus ac stupenda perpetrauit. Cum itaque dubium non sit, quin vox haecce ab fuit, derivetur, suspicatur, Deum vocabulum napi ' sibi sumsisse, non quod sua natura sit, adeoque aeternitate gaudeat, sed quod essiciat, ut res
sint, quasi esset futurum Hiphil rpyp aut Piel π faciet, ut fit.
525쪽
qua voce CLEMENs Alexandrinus, aliique patres usi sunt, ος τὴν γενισιν παντ- εργα ω . Et hanc solam significationem dc pluribus aliis conuenire locis, variis in medium allatis exemplis, euincere annititur. Quae quo loco habenda sint, accuratius intelligetur, cum de origine& significatione vocis dicemus. Iam id saltem obseruo, cum toties
in ginesi nomen n π occurrat, & ita quidem, ut non Moses saltem ip1e , sed alii, quorum sermones refert, hoc usurpent, vix esse probabile, hoc fieri. Cum Eua exclamauit, se habere vi
rum I PN Genes. IV. t. cum Abraham extructo altari nomenn inuocauit, Genes. XII. I. δ. XVI. V. nemo non Videt, minime
ista per prolepsin explicari poste. Interim de sensu verborum Exod. n. s. variae sunt interpretum sententiae, quas alii afferunt. Mihi recte sentire videntur, qui id ratione certi effectus intelligunt, liberationis scilicet populi Israelitici ex Aegypto , secundum quem nomen patribus ignotum fuit. cons. THLOD. HΛCKSPANIus, not. ad h. l. MICHAEL 'MALTHERus, θιcileg. controuersiar. illustr. de nomin.
divin. pag.-σβqq. Huic etiam sententiae ipsa nominis huius,' quam vir doctissimus hic affert, explicatio vel maxime fauet. Si enim narrν γενισιουργον seu existentiae essectorem, vel, quod perinde tandem est, creatorem significat, talem verum Deum esse, utique patriarchis ante Mosen ignotum non fuit. Ad alteram quaestionem respondet, Iudaeos post captiuitatem Babnonicam veritos esse, id nomen efferre, usosque aliis nominibus, appellativis potius, quam propriis, idque vel inde constare, quod in libris hoc circiter tempore scriptis, nullum huius nominis vestigium occurrat, quanquam & PHILONis testiaemoniis hoc confirmet; hinc itaque factum, ut Lxx. interpretes pro voee Π π' substituerint vocem κυριγ, quod & in scriptoribus noui sederis obseruare licet. Recte utique se habent, quae vir doctillimus de Iudaeis post captiuitatem Babylonicam, via dc pronuntiatione nominis ri se abstinentibus, docuit. Quod ut initio forte consilio non malo, ex singulari quippe erga hocce nomen reuerentia factum est , deinde tamen in superstitionem turpissimam degenerauit, ae si in rebus grauissimis etiam, ubi id sine profanatione fieri poterat , nomen hoc secundum genuinum sonum pronuntiare nefas esset. Haec vero genuina caussa est, cur & patribus, HIERONYMO
526쪽
epist. CXXXVI. ad Marce lam, THEODOREU, quas. XV. in Exod. ORiGENI homil. XIV. in Num. GREGORIO NΛZIΛN ZENO, orat. IV. de theologia, hocce nomen ανεκφων τον, seu in abile audiat. Id ἈC. BONFRERIus etiam, ad Exod. VI.s recte obseruat, qui & alteram caussam addit, quod eius legitima pronuntiatio ignoretur: qua de re deinceps. Non prorsus etiam refragatus fuero Io. CLERICO,
Lxx. interpretes aliosque Iudaeos, qui graeco idiomate scripserunt, hac ipsa ratione induistos, pro voce n substituisse vocem κυζι D; quanquam & haec caussa esse potuerit, quod meliorem Vocem, qua ἴτττ' exprimerent, non inuenirent. Nee adeo inepte hoc fieri censendum est. Etsi enim vox κυριν vim & significationem vocismn' non plene exhauriat, eidem tamen utcunque respondet, si κυριο- ille κατ ἐξ χην talis, qui iure creationis, & quod omnibus rebus creatis essentiam ac exiitentiam largitus est, omnium est dominus, intelligatur. Sed ut ad tertiam quaestionem progrediamur, vir doctissimus quidem ita censet, cum illa de celanda nominis diuini
prolatione consuetudo dudum inualuisset, addita libris sacris est. puncta : cumque pro myτ' in lectionibus publicis substitueretur, huius vocis puncta illi esse addita: unde colligit, Iehouah non esse propriam vocis prolationem, sed illis potius sufiragatur, qui π)π
olim IAHAvolet , vel IAHvOH pronuntiatum existimant quod & variis confirmare rationibus annititur. Non est huius loci, istam, quae hac de re inter viros doctos intercedit, componere litem. Legi possunt atque merentur dissertationes virorum eruditissimorum, DRusii,
TAκERI, LEvsDENII, quas laudabili instituto sub titulo : decas exis citationum philologicarum, de vera pronuntiatione nominis Iehoua, uno fasciculo edidit HADRIANvs RELANDVS, & quorum quinque priores puncta nominis genuina esse negant, reliqui affirmant. Hine in compendio, quibus pars utraque nitatur rationibus, discere licet. Id saltem moneo, si supponatur, quod IOAN. CLERICus contendit, punista tum demum textui addita, cum opinio de celanda diuini nominis prolatione iamdudum inualuisset, probabile omnino videri, Vota genuina pumsta addita non esse. Id vero cum non conia sedatur ab omnibus, luculentis prius rationibus cuincendum est. Λt
527쪽
si puncta litteris coaeua statuantur, vix sibi quisquam persuadebit, Iudaeos puncta genuina tollere, & in illorum to eum alia substituere ausos. Ultima denique quaestio est, de genuina vocis huius significatione. Plerique essentiam Numinis independentem , qua solus
verus Deus natura sua est, cetera omnia eius voluntate e nihilo emeris
seiunt, hac voce designari, autumant. Quae tamen sententia displicet OAN. CLERICO, qui, patres graecos ex Platonica philosophia eam hausisse, putat; sine praegnanti, ut ego equidem existimo, ratione. Ipsa enim nominis huius a verbo 7 origo, facile omnes, ut in eam ingrederentur, inducere potuit. Non magis ei se probant, qui, hac voce aeternitatis significationem contineri, volunt, ut ' quidem
futurum tempus significet, vero, quae sunt initiales litterae partiari pii praesentis, praesens; Π denique, quae ultima est littera praeteriti, praeteritum; quod & Ioannem A c. I. . expressisse putant, cum Deum ita describit: o ων , ο ο Μυρων I licet enim concedat, aeternitatem Numinis a Ioanne significari, non tamen liquere, an voceram idem significetur, anxie Ioannes eam ista περιφρασει exprimere voluerit. Contendit tandem, vero simillimum sibi videri, hae voce. idem significari ac qui Dcit, ut sit, quod futurum dixit, vel, ut ad c. n. s. me tem suam exprimit, qui Dcit, ut aliquid existat is uti iam antea diximus. Rectiu, itaque de vocis huius significatione sentit, quam M. CRELLIus atque sIMON EPIsCOPIus, qui non nomen, sed verbum esse, contendunt, quo nihil aliud, quam constantia Dei in seruando proinmisib, Israelitarum maioribus olim dato, significetur; contra quos ex instituto disputat Io. HENRICvs MMus, in dissertationibus scris in
loca selinionis Per. testament. Dc. II. cv. LIV. Hasere. Interim eas
quam primo loco proposuimus, reliquis omnino praeferenda est se tentia, voce ista illum significari, qui sua natura est, nee ab alio existentiam habet, quam rebus omnibus potius, ex libera voluntate largitur. Nihil autem obstat, quo minus cum ea etiam significatio, quam Io . CLERICus huic voci tribuit, coniungatur. Namque hoc ipso, dum Deus sua natura ita est, ut non sit ab alio, simul is est, a quo reli- qna omnia existentiam Labent, γενεσιουtγὸς , ut viro docto loqui plaeet , seu existentiae effector. Ita non tantum origo vocis a verbo Π nfibi constat, sed locis quoquc scripturaet omnibus , ia quibus Vox haec
528쪽
sE . I. R MOSE AD 10πΑM. . SOTOccurrit, haec significatio egregie conuenit. Sed prius quam hine discedam, paucis attingenda est stoliditas hominis, omnium , quos unquam orbis tulit, impudentissimi, Io . TOLANDI, qui, ut Mosen an pantheistarum, quos ceteroquin Spinoristas vocant, numerum re ferre non veretur, ita inter alia impietatis praesidium in ipso nomine sanctissimo quaerit. ranc sibi polum, inquit, sacrosanctum π ime bile nomen IEHOVAH ad ijuctri, cum necessa m Mummodo exiis
flentiam, νel illud, quicquid fit 9 quod per se existit, emphatice significet;
eodem plane sensu, quo το ρύν Graecorum, mundum incorruptibilem, asternum re interminabilemplerumque denomi, in originib.iudaic.p. Ir . Sed
sciens volensque & fallit & fallitur TOLANDus. Vox enim equidemens necessarium, seu quod sua natura, non ab alio, est, denotat, sed tale simul ens, quod & liberrimum est,& intellectu ac sapientia prae inditum, adeoque ab hoc uniuerso seiunctum ac separatum. Ex ipso enim Mose discere potuisset, si mens non laeua fuisset, voce illum significari, qui mundum ex nihilo creauit, qui patriarchis saepi apparuit, & cum iis locutus est, variasque & egregias promissiones dedit, qui ipse dixit, ego sum, qui sum, Iebouab es nomen meum, qui Mosen in Aegyptum misit, ut inde populum Israesiticum educeret. qui stupenda & admiranda prorsus per Mosen perpetrauit, & sic porro. Iam si per mi D ipsum hoc uniuersum , seu totius mundi machina intelligeretur, sensus foret, totius mundi machinam creasisse mundum, patriarchis apparuisse, & praeclaras iis dedisse promissiones, misisse Mosen in Aegyptum, ut inde educeret popuIum Israeliticum &c. Vnde porro sequitur, auctorem pentateuehi , qui talia scripsit, aut non sanae mentis fuisse, aut data opera imponere orbi voluisse. Quod posterius etsi T AND vs velit, nunquam tamen probabit; immo si omnes ingenii vires intenderit, nihil aliud aget, quam ut stolidam suam impietatem magis magisque prodat.
add. IAC. ravus, in defensione relig. nec non Mosis, ac gentis iudaici para. II cap. IV. g. Ua.seqq. -
. IV. Ad socerum reuersus, ab eoque impetrata consenguineorum inuisendorum, qui in Aegypto erant, Venia, sisnul-que certior a Deo fac tus, obiisse iam, qui ob Aegyptium
529쪽
interfectum poenam ab eo sumere vellent, itineri se accinxit, assumtis secum uxore & liberis. In itinere constituto denuo Deus apparuit, &, quae agere, qtiaeue dicere in Aegypto deberet, indicauit: mox in praesentillimum vitae periculum, quod alterum filiorum hactenus incircumcisum esse passiis es 1et, adductus est , quod tanaen statim ac Zippora arrepto ac to silice praeputium filio circumcidisset, cessauit.' Iter pro sequenti, Numinis instinctu, quod ei etiam Deus praedixerat, Aaron stater ad montem Chorebunt Obviam factus; quocum, cum, quae sibi a Deo iniuncta erant, communicasset, in Aegyptum profecti, senioribus Israelitarum, quae in mandatis habebant, expositerunt.
Rem valde memorabilem plenius enarrare iuuat. Cum in via Moses esset, in loco, in quo pernoctabant, occurrit ei Iehoua eumque occidere volebat; MOLIRI . ON RELos pro Iehouah M-bet N, angeli Iehouae, quemadmodum & Lxx. interpretes vertunt: αγγελλι κυρίου. Quoj si de angelo increato intelligerent, admitti posset. Creatum intelligere, nefas, cum diserte vocetur 'n' porte sibi persuaserunt, indignum Deo esse, si ipsemet ad hoe ministerium descendisset. Sed id praeter rationem. Magis adhue absona illorum est sententia, qui omnino angelum malum fuisse putant, qui mortem Mosi intentaverit. Huc illud o RI GENis assertum tendit, necessariam olim circumcisionem fuisse, propteν alia quem infestum Iudaeorum genti angelum , quod ex hoc ipso loco Exod. IV. ad. probare satagit; bb. V. contra Celsum, mi a0. Dubia
tanter tamen hae de re loquitur: α τάχα σιά τινα πολεμιον τω IMδMων εΘνω ἄγγελον ἀυτὴ ετελειτο , δυναμενον μεν σίνεθ' τους μηπεζιτεμνομ ενους ἀυτῶν, ἀτονοῦ τα δὲ ἐν τοῖς περιτεμνομενοις, refortasse propter aliquem infestum iudaeorum genti angelum i a inuenm e , qui posset non circumcisos laedere, circumcisos non item. ORIGENI suffragatur IOAN. sPENCERus, qui non temere, inquit, coniicitur, circumcisionem
530쪽
foms omnibus, illo charactere munitis, propulsetnae , ex Dei gratia Pa- ,
Imsse, de legibus Graeorum ritualis. libr. I. cap. IV.sin. II. pag. D. Quae commenta, ut viro sapiente prorsus indigna sunt, ita tantum est, ut in hocce loco praesidium inueniant, ut inde potius refelliqueant. Ipse enim Iehouali fuit, qui Mosen occidere voluit. Quemadmodum vero nobis ignotum est, qua specie Dominus Mosi apparuerit, ita necesse est, ut ex certo signo, e. g. stricto gladio, aut simili, Moses intellexerit, mortem sibi intentari, idque eam ob caussam, quod filium alterum non circumcidisset: id enim verbis disertis addidiste Dominum, probabile est, immo ex sequentibus colligitur. Caussas Deo grauistimas fuisse, cur tam grauiter Mosi succenseret, non est, quod dubitemus. Eum eerte, ut futurum legislatorem in obseruandis diuini sederis eonditionibus accuratissimum esse oportebat, ut reliquis praeiret exemplum. Nec incommoda itineris suscipiendi, ab obiequio diuinis institutis praestando, eum auertere debebant. Fieri interim potuit, ut Zippora uxor quam maxime re luctaretur. Gersomum primogenitum tircumcisum vel inde colligas, quod unius tantum filiorum Mosis hie in sietatue mentio. Eius exemplo cum didicillet Zippora , quanti periculi res esset, tenellis insantum corporibus cruenta dolorumque plena circumcisione vim inferre, praesertim cum & intellexisset, a marito mox iter suscipiendum esse, puerum, quem haud ita pridem enixa videtur, circumcidere noluit. Adnuit tandem Moses, precibus & querelis uxoris aliquid dandum , ratus; sed sanctissimum Numinis praeceptum hoc ipso insuper habens, grauistimam eius in se concitauit iram. At mariti periculum videns Zippora, non diutius cunctata, arrepto silice, praeputium puero amputauit. Instrumentum enim, quo circumcisio peracta, ipsemet Moses V X vocat, quo acutum sticem significari, ex IV. V. a. constat, ubi Iosea ad populum circumcidendum lac , hoc est ut Lxx. habent, πετρώας, cultros filiceos , fecisse dicitur. Apud Aegyptios lapidem aethiopicum in cultros acutum fuisse, ex HERODOTI lib. II. cap. L XXXIII. iampridem vitis eruditis obseruatum est. Ceterum circumcisione peracta, Zippora praeputium filii ad pedes eiuι proiecit; num pueri, an Mosis Z Prius praeter alios am-Sεs 3 plectitur