장음표시 사용
571쪽
inquit, non negauerim, istam esse calumniam, cymi multoties vexati sunt; illos nempe fuisse hominum colluuiem,s abie, lepra ae impetigina asseetam, tii a rege Bochori ex Aegypto expulsit, Θriae partem occuparunt; oriagino. iudaic. pag. r a. Originem illius commenti detegere, haud
adeo dissicile est. Ab ipsis enim illud haud dubio ortum trahit Aegyptiis, qui historiam de exitu Israelitarum ex Aegypto, utpote
cum maximo suo dedecore coniunctam, corrumpere quavis ratione
annisi sunt. Cum ergo, iudiciorum diuinorum sibi incumbentium grauitate adacti, non tam dimitterent, quam expellerent Ebraeos, &ipsi inter alia diris ulceribus vexati essent, ut imperitis caliginem offunderent, & ignominiam istam a se auerterent, Ebraeos ob scabiem a se expulsos, commenti sunt. Iam ergo Videat ToLANDus, quaninium ethnicis scriptoribus, tam inepta de Origine gentis Ebraeae tradentibus, tribuendum sit. At solus forte hic sapuit frRAso. Immo non minus dolirauit, ac reliqui, seque ebraearum rerum non satis peritum demonstrauit. Stultitia itaque est, quae vix exemplum habet, homines extraneos, falsa veris miscentes, imperitos rerum iudaicarum, praeserre Mosi, scriptori domestico, veraci, diuino, & illi epotius, quam huic fidem adhibere velle. Sed pluribus & ex instituto contra ToLANDvM hac de re iam disputaui in peculiari programmate, de origine gentis Ebraeae anno M Dccx. in hacce academia edito, quod extat in sy numate disscrinisu. thcologic. pag. 7ι . seqq. cons. & LAC. FAYvs , in defc isne religionis, nec non Moses, gentis iudaicae, pari. II. cap. VI. pag. acy. seqq. itemque ELIAs BENOIsT, in obseruationibus miscellaneis, critic is, hisoricis ,σc. super duas sertationes Tolandi, gallice scriptis pag. M .seqq. Constitutum erat Pharaoni, populum numerosissimum, a quo sibi timebat, ne Aegyptiis rebellantibus suppetias ferret, aut arreptis armis se ipsum in libertatem vindicaret, impositis oneribus grauillimis atterere. Grauiora enim opera in regione lolis radiis ardentissimis exposita, sine intermissione peragenda, non possvno non morbos & mortem afferre. Hinc urbes, in quibus horrea regis essent, Pithomum & Rahamsesam extruere & munire iussitari. Quo minus autem hoc consilium ex voto succedebat, crescente nihilolacius in dies populo, eo mabis crudelitatςm tuam intendς
572쪽
tendebat Pliarao. Seruilia igitur opera, inquit Moses, ab Ipraesitis raud liter exigebant Aenptii, dumque ea seruitute amanim eis vitam faciebant, luto, lateribus, omni opere rustico, singulisque ministeriis, qui ιι eorum caussa defunguantur, saeuum in modum simperatis P. Exod. I. s. r . Hinc dc Deut. IV. o. dicitur, quod Deus eos eduxerit e camino ferri, ad duristimam seruitutem significandam. Indicatur entin hac loquendi ratione seruitus tam dura, ut in ea liquefiat populus, hoc est, intereat prae nimio labore, ut in camino ferrum liquefieri solet. In ignem coniectos atque combustos Israelitas, quod nonnulli volunt, hinc non sequitur, estque commentum iudaicum. FL. Ios EPHus hic more suo multa de suo addit. Labores enim Israelitarum describens, nam, inquit, es flumen in multas fossas diducere sunt iussi, moenia exaed care , re aggeres e
truere, quibuς inundationes fluminis arcerentur; πυρααίδας τε ἀνοικοhμῆντες ἐξέτρυχον ηπιοῦν το - , ως τε χνας τε παντό ςάναδιδάσκεBM τοῖς πόνοις γενεB συνηθρις, pyramidum editum infanis Dbstructionibus rexabant gemem nostram, cogendo Parias artes ediscereinlaboribus ferendis Ubescere, antiquitat. iudaic. lib. II. cap. V. p. I . Vbi id quidem praecipue obseruatu dignum, quod pyramidum, quarum tanta apud veteres fuit celebritas, exstructio nem ad Israelitas refert: qua in re non omnes sibi suffragantes habet. De tempore namque, quando pyramides illae extructae sunt, magna eruditorum est dissensio. MANETnos, iam in dynastia prima quartum eius regem Venephen pyramidas erexisse, tradit, ac dein in dynastia quarta regem secundum Suphin, pyramidum maximam extruxisse. Haec & io. Missi No placuit sententia, qui vivenephis regnum ad aetatem Phalegi & filii eius Regu, refert, Suphin autem ad tempora Tharae, ita non potest non iuxta eius opinionem pyramidum extructio aetatem Abrahami antecedere ; vid. eius canon chronicus sec. H. ρ. Iseqq. Vt vero ipse HARsHAMus fatetur: mirum es, nupenum hanc aedificandi artem tam cito in tantam
excreuisse magnistrentiam, ut vetustissimis hisce secutu assurgerent stupenda illa monumenta 3, ita aliis ab omni prorsus verosimilitudine abhorrere videtur, ista iam aetate talia persci potuisse. Alii itaque haec aegyptiacaς vanitatis monumqnta longet rςcςntiora faciunt, adeo, ut,
573쪽
Cheopi regi, qui post Troianum bellum vixit . primam tribuit pyra-inidem, alteram fratri eius & successori, tertiam Cheopis filio Mye
rino, qui patruo suo successurit, tib. IL cap. CXX V. HERODOTu Msequitur DIODORus siCvLus, lib. I. pag. s. At aliis nec hoc credibile videtur. Nam si aliquamdiu post Troiam captam extructae fuissent pyramides, certiora, inquiunt, hac de re habuissent veteres, cum nunc Omnia nobis incerta reliquerint, nee ipsi Aegyptii iam olim certi quid, aut quod commentitium non esset, prodere potuerint. Mittimus reliqua, quae aut Aegyptii, aut Graeci hac de re
prodiderunt, quia incerta Omnia. IACOB vs PERIZONIus, vir clari simus, haec omnia accurate secum expendens, in IosEPHI tandem conincedit sententiam, Israelitarum tempore vastissimas illas in Aegypto excitatas moles, in aeraptiac. orig. inaestigat. cy. XXL pa III. seqq. Primam, qua hoc probet, rationem illi suppeditat maxima, in quam Israelitae excreuere, in Λegypto multitudo, quae tandem aliquot millibus sexcenta millia virorum, plusquam viginti annos natorum istic excesserit; qui porro per annos quam plurimos supra seculum ex vulgari sententia, vel per tria plus minus secula secundum verba exodi, ad opus aedificationis fuerint adhibiti. Quo temporis interuallo tot homines praeter duarum triumue urbiuin munitionem aliud perinfecisse nihil, non esse credibile: longe contra verosimilius, stupendae molis opera, qualia pyramides, ab illis extructa. Addit porro, non esse verosimile, reges eo tempore fuisse ausos,tot millia citatun ad in utile ac stultae vanitatis opus per viginti annos adigere, ad quod Israelitae Aegyptiis iam subiecti, nullo negotio compelli potuerint.
obseruat etiam, ex ratione operis, quam PLINIus adferat, histori nar. Iib. XXXVI. cap. XII. eandem confirmari sententiam. Pyramides , inquit PUNIus, regum fecunιae otiosa Ac stulta ostenmtio, quine cum
faciendi eas caussa a Flerisque tradatur, ne pecuniam successoribus aut aemulis insidiantibuι praeberent, aut ne Flebs stiosa esses. Priorem rationem ut ineptissimam reiicit, posteriorem prorsus in Ebraeos, si plebis nomine intelligantur, quadrare. Namque Exod. V. Pres LIsraelitis obiicitur, quod desides sint, atque ideo postulent abire ex Aeripto ad sacrum Deo in desertis faciendum. Denique ex eo, quod
574쪽
sp T. I. A MOSE AD IO AM. quod p L I NI v s addit, vestigia comFlurium inchoatarum extareis, idem liquere putat. Inde Ramque intelligi, abruptum sub .ito opus, ad quod mazima multitudo hominum simul fuerit ad hibita: quod optime in Israelitas conueniat, qui ex medio opere abducti, tot pyramides inchoatas reliquerint & imperfectas, quas ne que Aegyptii tanta dein clade affecti, seu magnam partem in mari rubro extimsti, perficere voluerint, aut potuerint. Mitto, quod Histimo loco addit, pluribusque edisserit, nec locum, in quo conditae pyramides, ab Israelitarum habitatione fuisse alienum, aut longe reis
motum. Sunt haec omnia ita comparata, ut sententiam Ios spuradmodum probabilem reddant. Extra omnem vero dubitationis aleam eam non ponunt. Inter alia enim illud vel maxime obllat, a quod pyramides non fuerint lateritiae, sed lapideae, quodHERODo. rUS , DIODORUS 3ICVLVs , PLINIus , locis ab ipso viro doctissimo pag. yy I. citatis, diserte testant . De Israelitis autem constat, in Ia.
teribus coquendis, & oppidis ex iis extruendis, eos iussit Aegyptiorum operam posuisse suam. Quod HERODOTus tradit, ex lapidicidinis Arabici montis, lapides magnis moliminibus aduectos, & hine
extructas pyramides, eius rei nec vestigium nec umbra in historia Israelitarum deprehenditur. Quare, quae cum Ios EPHo hac de restatuit vir doctissmus, non certiora esse puto, quam cetera, quae ipse pro incertissimis habet. Sed, ut reliqua persequamur, cum Pharao seruilibus operibus , etsi durissimis , Ebraeos opprimere non posset, ad crudeliora consilia conuersius, obstetricibus ebraeis praecipit, ut omnem Ebraeorum progeniem masculam statim a natiustate suffocent, sequiori duntaxat sexui vita concessa. FL. Iosh pilus, Pharaonem iussisse, ait, ἐβρ ων γνωκα κετής
gyptiorum obsetrices, antiquit. iudaie. lib. II. cap V. pI . Obstetrices itaque aegyptias, non ebraeas fuisse censuit. Sed verba Mosis nVa,' ebraeas fuisse suadent. Nec de aegyptiis dici potest
eas timuisse Deum. Utriusque etiam gentis ebraeae atque aegyptiae neutiquam tanta fuit familiaritas, ut mulieres ebraeas aegyptias ad .
misisse obstetrices, credibile sit. De Obstetricibus vero illis, quaecunque demum fuerint, porro dicitur, quod a tam nefario scelere abhor-
575쪽
rentes, Deique timentes, pueros & puellas aeque seruauerint. Quod cum anima auertisset Pharao, accersitas obstetrices acriter obiurgauit, quod imperata neglexissent. Illae vero respondente Non sunt a gutiarum instar ebraeae mulieres et sunt enim vegetae, π, antequam ad eas νenerit obstetrix ,pepererunt. Vocem n 'ri non Vna eademque ratione omnes reddunt. ONRELOs eam vertit I rari id est, peritae, scilicet artis obstetriciae, quemadmodum & HIERONYMus interpretatur: obstetricandi habent sesentiam. At propria & genuina vocis ignificatio est: νiuidae, vegetae, sensusque est, mulieres ebraeas, cum sint corpore robusto & vegeto, sine obstetricis auxilio eas parere. Omnino ita se rem habuisse, nonnulli putant, adeoque obstetrio ces illus ab omni dissimulatione, mendaciique crimine absoluunt. Sed merito quis dubitauerit, an de omnibus mulieribus ebraeis hoe dici potuerit, eas sine obstetricis opera peperisse. Immo si obstetricum non interuenisset opera, non potuisset vers 17. dici, obstirices etiam seruasse pueros. Dissimulatione itaque aliqua usae sunt. Alii proinde dicunt, non dissimulationem, sed pietatem obstetricum placuisse Deo, eumque non illam, sed hanc praemio affecisse. Rectius
sorte alii, dissimulationem vitio carere, contendunt, cum & in te Togans ob prauum consilium iure veritatem explorandi excidit, &veritatis manifestatio non in utilitatem, sed damnum aliorum cessura esset. Hoc certum , Deo istam obstetricum pietatem valde probatam, unde non tantum istis benefecisse dicitur, sed additur etiam: itaque, quia Deum timuerunt obstetrices, fecit eis Amos, hoc est, numerosam prolem, rerumque Omnium abundantiam illis concessit.
Vid. Exod. V. s. seqq. Causa autem, cur pharao tam stolide se gereret, & diuinae potentiae reluctaretur, suit, quod ipse a simum situm ad malum obfirmauerit, induraueritque, idque perinmittente ex iusto iudicio Numine. Ita enim intelligendum, quod cap. VII. Pres. s. alibiqte egitur, ubi Deus dicit: in rabo cor Pha. raonis. Quod enim hic Deo tribuitur, H cap. IX. y . ipsi Pharaoni adscribitur. cons. & cap. VII. U. VIII. ia. 6ed hac de re
576쪽
nima erat, mutatio Omnium aquarum, quae in Aegypto erant, in sanguinem, unde pisces mortui, foetorque extitit, & aquarum , quas Aegyptii biberent, penuria, Exod. VLI. I.seqq. Altera erat. ranarum ingenti multitudine immissio, adeo ut domus omnes& conclauia implerent, & loca etiam siccissima, quod contra naturam earum est . peterent. Vox omnium confessione enas significat. Nonnulli ex Iudaeis crocodilos ea significari putant , quos solide confutat sAMNEL BOCHARTVS , Αιerozoic. pari. V. lib. V. eap. V. Eis autem ranae morsu non noceant, maximam i men molestiam atque nauseam tanta eorum multitudo afferebat.
ortia plaga erat pediculorum, qui homines pariter ac bruta vexarent, procreatio. Id enim vox significat, quam Lxx interpretes per μνηας seu cunces reddiderunt, sed perperam , ut itidem sΑM. BOCHARYvs erudite Ostendit, hieroz. pari. II. lib. IV. ea .
XXIII. Ex puluere autem terrae dum pediculi producti stini, hoc praeter naturae ordinem factum, indicatur: quod de reliquis plagis identidem est obseruandum. Aegyptiis autem non poterat non haec plaga admodum molesta esta, quippe quos munditiei imaduisse, veteres memoriae prodiderunt. Cum etiam magi Aegyptiorum hactenus praestigiis sius miracula Mosis & Aaronis imitati essent, Deus, ut id amplius facerent. iis non permisit. Vnde lublimiorem vereque diutinam hic subesse potentiam, agnoscere coacti sunt, dicendo ad Pharaonem : tu es digitin Dei, Exod. VIII. s. N. Quartana plagam
constituerunt muscae caninae. Ita enim vocem Συδ verterunt LXX
interpretes, quos pluribus defendit sΑM. BOCNARTVs, hieroe. Pan. II.tib. IV. cap. XV. Λlii, mixturam quandam seu colluuiem animaistium hac voce innui, putant, quod verbum mucere significat. Et eo etiam tendit versio germanica P. LVUERI. Eadem mens
πων, - εις ρψαν προτερον '--Γύν εγαισεν, Darias multiformes bestiolirum fleuies immittit, quales nemo ante eam diem unqaam riderat, tanta copia, Pt eo a regio maso hoc re pleretur , libr. II. cap. V. pag. 6. Prior tamen praeserenda vid tur sententia. Et sane, cum muscae caninae acerrime mordeant.
577쪽
PER. II. Α MOSE AD CHRIITUM Aegyptiis fuisse plagam, ut concludamus, par est. Legenda, quae erudite ad ,. l. notauit IOAN. CLERICus. Additur autem, ceu singulare quidpiam, eum tractum, in quo Israelitae inhabitabant, muscarum immunem sere, ut discrimen, quod inter Aegyptios dc Israelitas esset, luculenter conlpiceretur. Vnde fere colligas, a praecedentibus plagis non plane immunes fuisse Israelitas. Secus tamen Ios EPHO visium, saltem de prima plaga, qua aqua in sanguinem conuersa ad bibendum inepta reddita est, ita disierit, ut ad solos Aegyptios eam restringat. Cum enim dixisset, aquam non sanguinis mo
λαγρον γ' eratque talis AEnptiis filis, Graeis vero dulcis ac potabilis, re omnino prasmam naturam retinens , loc. cit. pag. s. Id certum, discrimen illud, quod inter Aegyptios & Ebraeos hic apparuit, diuinae potentiae luculentissimum fuisse documentum, non minus εac illud, quod definito a Mose tempore muscae & venerunt & discesseriint. Pharaone in sua pertinacia perseuerante , s equebatur quinta plaga. Pestilentia nimirum, magna pecudis, quae Aegyptiorum erat, pars corrupta periit, salua & incolumi pecude Israelitarum. Intendebantur enim plagae, acrioribusque castigationibus Pharaonis expugnare pertinaciam Deus voluit. Sed irritum & hoe filii; nec dimoueri a pessimis consilis se passus est rex aegyptius. Moses itaque atque Aaron cineres e fornace sumtos plenis manibus in aerem spargcbant, quo facto pustulae cum maxima inflammatione doloribusque acutissimis coniunctae, Aegyptios, & quicquid supererat pecudum, inuadebant. Ipsim et magi earum non fuerunt immunes, sed eodem, ac reliqui, laborabant morbo, hine& Pharaoni adcu non poterant. Et haec quidem sexta fuit plaga. Pharaono autem haec omnia insuper habente, subito, cum Moses manum ad coelum porrexistet, maxima vehementissimaque exorta est tempestas, grandine inusitatae magnitudinis omnia prosternente , tonitrubus simul & fulminibus vehementissimum omnibus terrorem incutienti
bus. Quicquid sere sub dio hominum pecudumque erat, Occisum est,
578쪽
SECΤ. I. A MOSE AD Ios M. syrest, omnis item herba paulo altior, arboresque omnes, grandine eantviae atque confractae sunt. Λegyptiis eo maiorem haec incutere terrorem debebant, quod eiusmodi tempestas plane ibi insolita esset, In si periori enim Aegypto nunquam, in inseriori raro admodum pluere solet, quΘd iam HERODOΤΟ obseruatum, ub. III. cap. X. Cum vero nec hac ratione Pharao, ut mentem mutaret, induci posset, sed potius se, ut impuberes pedem Aegypto esserrent, permi ilurum diasserte negaret, ingens locustarum exercitus, vento orientali ex Arabia aduectus, totam, quacunque patet, Aegyptum texit, & quicquid supererat viroris in herbis atque arboribus, absumsit. Spem quidem tum rursis Pharao fecit, se omnes Israelitas dimissurum, quam tamen irritam fuisse , statim apparuit, cum locustae vento diuinitus excitato iterum auectae, & in mare Erythraeum coniectae essent. Nona hi secuta est plaga, ortis stibito densissimis tenebris, quae toti Aegypto incubuere , cum interea Israelitae solita luce & coeli serenitate fruerentur. Eleganter CLEMENs Alexandrinus: θεατο δε ἐsρπιοι ἐγ-οντο, ων ε προι κακων Gπιε νον , ακινδυ- μααν, νον-ς την δυναμ ιν τύ By. Fbraei Pectatores erant malorum, quae alii ferebant , sine periculo discentes Dei potentiam, stram. libr. I. pag. Tenebrae autem istae non per eclipsin solis, sed per nubes densissimas, solis lucem intercipientes, effectae sunt. Eclipsis enim, ut alia
taceam, raro trium horarum spatium excedit, nec tantam inducit caliginem , ut homines se mutuo videre nequeant. Nec vero , tamerassum acrem fuisse, statuendum est, ut instar aquae turbidae fuerit, cum ita omnibus Aegyptiis statim pereundum fuisset. Verba etiam ebraea : & palpabuntur tenebrae , rectius transferuntur ἔσ quisque in tenebris palpabitur. Nisi dicere velis Umπερβολικως hoc
dictum, tenebras tantas fore, ut palpari queant. vid. IAC. BONFRE-
Riss ad h. L Certe & Lxx interpretes habent ψηλαφητον σκειν,& vulgatus: tam de te, Pt palpari queant. Interim ios EPHO hincenata est errandi occasio, cum tenebris illis, aut aeris potius erassitie, respirationem quoque Aegyptiorum impeditam asserit. Tenebrae, inquit, profundae re luce destitutae circumfundebantur Ae
579쪽
lumina, re impedita res iratio erassitis, missaee vi interirent, contingebat. eae timerent, ne nube absorberentur, antiquit. iudaic. lib. II. cap. XIV. p. m. G. Haec more suo fingit Ios prius. Ex Mosis narratione
id non colligas. Idem censendum de auctore libri sapientiae, qui cap. XVII. a.seqq. aegyptias hasce tenebras ita describit, ut multa de suo addat; quorsum cumprimis illud pertinet, quod de spectris, quibus territi sint Aegyptii, referte Cumqκe, inquit, Putarent, peccata sua latere, eae obscuro obliuionis velamine tegi posse, εασρmBηο
σειε ιόα ιν υ φάσμοι- ά-θηπα, καUφῆ προ- αις ἐνεφα-νοτο ; ac ne angulus quidem, tu quo erant, poterat eos metu liberare, sed sonitus circumfusus incretiebat eis pavorem, re terribiles laruae occurrebant, quarum conspectu cohorrescebant, reci Nobis, quae Moses hae de re dicit, sussulunt. Tandem, cum tot plagae & calamitates ad flectendum cor Pharaonis non sufficerent, vitiina, eaque omnium acerbissima, secuta est. Quicquid enim primogenitorum in uniuerso Aegypto erat, a rege & primoribus regni ad infimae sortis homines, ne quidem primogenitis brutorum exceptis, horae velut ' momento periit. Vsusne Deus sit in ista Primogenitorum strage, angeli cuiusdam ministerio, quaeri solet: nec desunt, qui hoc affirmanti quorum rutius alii bonum, alii malum intelligunt. Ipsi οDeo ista caedes diserte tribui videtur, caF. M. M. cons. & cap. XII. a. u. ast. Unde nonnulli probabilius este putant, nullum hic angeli creati ministerium intercesiisse. Targum eum, qui illam stragem edidit, verbum vocat, &auctori libriseptem ae ex veteris ecclesiae iudaicae disciplina audit: o παντοδυμαδ- Θεῆ, cap. XVIII. I Nee obstare censent locum, Psa . LXXVIII. p. cum ibi non diacatur Σ N82, sed tara' N,a nuntii malorum. nec de caede primogenitorum, sed de taliquis potius plagis ibi sermo
580쪽
st. Nihilosecius, cum ipsi Deo tribui possint, quae angelorum mi nisterio peregit, & cap. XII. U. a Deo, seu Domino transeunte, diis stinguatur π Uzri ολοθρευτης, praeferenda videtur illorum senistentia, primogenitorum aegyptiorum percussorem, angelum, aut, si mauis, angelos fuisse, quorum ministerio Deus usus sit. Deus autem & ipse transiisse dicitur, ut significetur, ipsius nutu & mandato omnia gesta, cumprimis, quod ipsemet populi sui saluti consuluit. plagam hanc, si modo ordinem ab illo praescriptum obseruarent, ab eis auertendo, ne ulla ratione ad eos pertingeret. Plura de deiscem istis plagis Aegyptiorum, praeter interpretes, aliosque, dabit Io.
Exod. XILIR. Ortam hine ethnicorum, de eiectis ob Ic-pram & scabiei Israelitis, calumniam, supra iam Obseruauimus.
Priusquam autem hoc fieret, Deus in libertatis Israelitis redditae memoriam, in posterum annum a mense Nisan inchoari ; simulque agnum mastulum aut hoedum, anniculum, labis omnis immunem, mactari, & certis adhibitis ritibus comedi, soribus aedium, in quibus Ebraei erant, sanguine eius prius adspersis, voluit, idque ut deinceps quotannis ab iis fieret, iussit. Ita enim caedem primogenitis Αegyptiorum imminentem, euadere poterant, ne quis Ebrae
rum simul periret. Et hinc pascitatos festum in hac gente originem habuit: quod dum celebrabant, in rerum itiadem hoc tempore in Aegypto gestarum memoriam, a decimo quarto die primi mensis, ad vigesimi primi vesperam, a tectis panibus fermentatis, aZymis tantum illis utendum erat. Nec illud praetermittendum,quod Numinis iussit supellectilem varii generis,uasa aurea atque argentea, ab Aegyptiis