장음표시 사용
591쪽
sent. Cum enim supremus rerum omnium sit arbiter, & Istaelitae per tot annos sine mercede Aegyptiis seruiuerint, dubium nullum est, quin hoc facere potuerit. IIuc spectant, quae HVGO GRO-mus, de iure belli σε pacis sib. I. cap. I. g. x. n. L disputat, cum docet, obiectum legis mutari poste, ut lex ipsi. non mutetur. Dixi
g. XIV. Denique , cum & de primogenitis Deo consecrandis legem Moses dedisset, die decimo quinto primi mensis, anno post promissionem primam Abrahamo factam, seu
eius Vocationem, quadringentesimo trigesimo, eerto
quodam ordine in quincurias dispositi, ex Aegypto egressi
sunt, non recto versus Palaestinam, sed deflexo ad mare rubrum, & Arabiae deserta, itinere. Sexcenta millia virorum, qui arma sine poterant, exierunt: progre- clientesque primo ex agro Rahmesensi Succothas peruenerunt, & hinc profecti Ethami non procul a deserto castrametati sunt, viam illis ipfomet monstrante Deo, per columnam nubis, quae noctu ignis instar lucebat.
Exod. XIII. a. Diserte Exod. XII. o. dicitur.' peregrinatio autem coisrum Israel, qui commoraιι sunt in Aerapto, fuit CCCC XXX annorum. Peregrinatio nimirum filiorum Israel, non exclusiue, sed inclusiue intelligenda est, ut eomprehendantur anni peregrinationis patriarcharum, Abrahami, Isaaci, & Iacobi. Quod & minime absurdum censeri debet, cem in diuina promisitone patriarchae atque illorum posteri coniungantur, Gen. XIII. V. Accedit, quod Exod L. c. non dicatur, Israelitas CCCC xxx annos in Aegypto haesisse , sed filiorum Israel, qui in Aegypto bene longum tempus commorati sunt , tempus peregrinationis fiuiti epocha CCCC xxx an
592쪽
erorum. Cumque certum sit, ab introitu Iacobi in Aegyptum, vsque ad Israelitarum mitum, totidem annos non Muxisse, immo quodcunque assumatur horum annorum initium , eandem non
exurgere semmam, nisi illud a promissione prima Abrahamo facta. seu, quo/ perinde est, a vocatione eius capiatur, hine quoque a nos istos computandos esse, firmiter concluditur. Idque porro inde confirmatur, quod Ebr. XL. 3. de Abrahamo apostolus dicat, per fidem peregrinatus es in terra promi nisi quod documento est, Israelicarum peregrinationem rectissime ad patriarchas quoque e tendi. Cumprimis vero idem ex Gen. XV. U. colligitur, ubi nonis nulli obseruant, dictincte in hocco oraculo describi, primo quidem Peregrinationem: peregrinum erit semen tuum; tum seruitutem: σfacient eos seruire, & denique statum affictionis: γ a lene eos. Omne hine videtur eximi dubium , quod & CCCC annorum &quartae generationis diserte ibi iniiciatur mentio , & terminus a quo, peregrinatio Abrahami scilicet eiusque seminis, constituatur. Nee obstat, quod quadringentorum saltem annorum hic fiat mentio. Frequens enim est etiam in diuinis litteris, ut numerus mistundus de plenus pro praecise perfecto adhibeatur: quanquam non desint, qui annos istos quadringentos ab expulsione Isimaelis
numerent, ut adeo loca Gen. XV. II. re Exod. XLI. o. inter se eona
ueniant , ratione finis, sed differant ratione initii. Denique &Paulus apostolus idem confirmat, dum, foedus, inquit, a Deo famtium, stectans in Christum, lex, quae post so. annos fuit, non anis eiquae, ita νι promi nem rescindat; Gal. III. II. Innuit diserte, a promissione Abrahamo facta, usque ad exodum gentis Israeliticae cccc xxx annos eHuxisse. Atque haec eum ita sint, in errore versantur manifesto, qui initium huius epochae introitum Iacobi in Aegyptum statuunt; quibus praeter alios & GERHARDvs IOANNEsvossIus suffragatur'. at ea ratione, ut indium annorum CCCC xxx
ab ingressu Iosephi in Aegyptum rapiat, ab ingressu Iacobi autem ad
Israelitarum exitum annos CCCC essiuxisse, contendat; fiere. dispere. VII. e. VIII. Etenim ab ingressu Iacobi ad exitum Israelitarum annos tantum CCXV non autem CC V ut nonnulli volunt elapsos esse,
sequentem in modum lueulςnteas euinci potist: a descensu Iacobi cccc 2 in Ac-
593쪽
PER. II. A Blossi ΛD CHRIsTI in Aegyptum, usque ad mortem Iosephi essuxerunt LXxI. anni; inde ad natiuitatem Mosis LXIV; hinc usque ad exitum Lxxx ; unde essicitur summa CCxv annorum, cui si addantur CCxv anni, quia promissione Abrahamo facta, usque ad introitum Iacobi in Aegyptum et psi sunt , exurget tandem inde lumina CCCC xxx ann rum. Pos Iuni vero, qui secus sentiunt, acinosque illos CCCC XXX ab introitu Iacobi in Aegyptum computandos censent, & hac ratione erroris conuinci. Inter nepotes Iacobi Κahatus suit, filius Levi, qui cum eo in Aegyptum deicendisse dicitur. Gen. XLI I. II. Iam si ponamus, Ghatum unum eo tempore annum natum futile,& anno aetatis suae vi imo, scilicet centesimo trigesimo tertio, g nuisse Amramum; hunc autem itidem anno aetatis suae ultimo, scilicet centesimo trigesimo septimo, genuisse Mosen; ab ingressu tamen Iacobi usque ad natiuitatem Mosis non nisi CC Lxx anni elapsi sunt: quibus si addantur Lxxx anni Mosis tot enim usque ad exitum gentis Israeliticae vixit emergit inde summa annorum CCCI. adeoque ad minimum quinquaginta anni deficiunt. Cum vero antea ex mera liberalitate suppositum sit, Xahatum unum tantum annum natum suis le . cum in Aegyptum descenderet , cum plures esse potuerit; item, eundem anno demum aetatis centesimo trigesimo tertio, Amramum autem centesimo trigesimo septimo ge-nUille . cum , utrumque citius genuisse , certum sit, manasse-lius secus sentientium error eo magis hinc elucescit. Sed nec illia diendi sunt, qui initium CCcc xxx istorum annorum a natiuita-- liaaci arcestendum ex itiniant. Ita quidem praeter R. rLCMAr,
NACHMANiDEM , aliosque, existimat vuIDIELMvs LANGius, de anisnu Gris ι, l. b. II. cap. IV. At annorum non respondet numerus,
qui optime sibi constat, si initium a prima promissione Abrahamo facta capiatur. Nimirum a promissione ista, de cuius tempore supra ad period. I. sci III. f. I. dictum, usque ad natum Isaacum
ςQuxerunt xxv anni: a nato Isi co usque ad natiuitatem Iacobi Lx anni; a natiuitate Iacobi usque ad descensiim eius in Aegyptum χλx anni: unde exurgit summa CC xv annorum: quibus si addantur anni CC XV, quibus Israelitae in Aegypto commorati sunt, summa erit annorum CCCC xxx. equitur inde, a condito mun-
594쪽
do usque ad exitum Israelitarum ex Aegypto. elapsos esse annos M M D xm. Namque a condito mundo ad diluuium M Dc Lui fuispra numerauinius : a diluuio ad promissionem Abrahamo saetam. CC xxvu cis uxerunt et hinc usque ad exitum gentis Isiaeliticae CCCC xxx elapsi liint; ex quibus omnibus cssicitur sumina M M D xuI
sum. p. Ia . Patet vero etiam ex dictis, nullam prorsus esse rationem , quae teXtum ebraeum hic corruptum, incat, quod cum. IOAN. MoJUNO, in exercitationib. λιf. tibi persuadet IsAACus vos-sIus , chro l. scr. cap. II. p. II . Iuxta nostram enim explicationem cuncta sibi constant, omnibusque dubiis facile satisfieri potest. Spatium etiam CC xv annorum, quo in Aegypto Israelitae eommorati sunt, sussicere. ut in tantam multitudinem excrescerent, deinceps comprobabitur. Nec obstat, quod Exod. XII. o. in codice Samaritano pariter ac versione LXX interpretum addatur : in Cana.ιn in terra A*ypti. Licet enim ita verborum Mosis sensius recte exprimatur , nostraque confirmetur sententi', non tamen in de sequitur, in ipso textu ebraeo verba ista extitisse, cum ab . interpretibus per modum glossematis addi potuerint. done ΑΕGii Ius STRAVcHIVs , ιD u V. corovolog. p.rri. sicc. hb. IV. cap. . VI. p. 31ε. favi'. ABRAHAMUS CALOVIVS, ιn chron. bibl.p. 76. sqq. In chraeo EXORMII. t s. cst vox , quam inter-sretes diuersimode capiunt. LXX vertunt: τοῦ ω πη οενεα qui It.r ge n ratiohe, quo, etiam JOAN. C sacvs ad h. l. sequatur, qui & putat, THI ODOTIONI M voce si sta in Q.Vcίζοντες idem sibi volui me. Nec obstare censet locum, Gn. XV. ἰύ. cum aetates diuersimode supputari queant. A LILA Vertit zνοπλισα -οι, & Vulgatus armati, quos& alti s quuntur, a quibus non procul discedunt, qui eam reddunt per ἐι ανοι, accincti, e pediti, qui ON RELos M sibi praeeuntem habento At eur per generatio quinsa intelligenda sit, nulla ratio reddi potest. Imnio cum de modo exitus ex Λegypto ibi sermo sit, vix probabile, hoc tibi voluissie Mosen, idque tiusmodi voce, quae non nisi incertissima coniςctura eo trahi potest indicasse.
595쪽
PER. II. A MosE AD CURIπm Multo minus armatι hac voce designari possunt; cum nec vocis significatio eiusmodi quid suadeat, dc a seruali Ebraeotum conditioneptorsus abhorreat, eos armis instrvistos sutile. Cum etiam feminis onusti estent, secumque familiam traherent, ἐυονοι seu expediti vix dici poterant. Ego, hac voce nihil aliud fgnificari, puto, quam . eerto ordine eos fuisse dispositos. Indicare nimirum Moses volebat, Israelitas non ut fugitiuos in suinma confusione aufugisse, sed certo ordine per quincurias dispositos inde egressos. Hoe certe tanti populi multitudo requirebat. Potuitque facile fieri, ut in tribus primum it familias distributi, tum m reliqua dispositione quinarii umeri ratio haberetur. Ita voci sua vis dc propria significatio constat: nee subintelligendum aliquid nimis remotum est: ne dicam, quod res ipse hoc postulet, cum de modo exitus ex Aegypto ibi sermo sit. Simul vero patet, nullum in hac voce praeis
sidium inuenire IOAN. TOLANDvM , i de ut euincat. Ebraeos inistet de Aegyptios suisse bellum seruile, illosque armata manu se in libertatem vindicasse. Quae viri somnia iam supra ad g. XLI. co
Ratio indicatur Exod. XIII. t . I1. ossa quoque Iosephi, quod maiores Israelitarum iurato illi promiserant, secum tulerunt; sed. Wrs. N. Cum viri adulti, qui arma serre possint, vix sextam populi partem constituant, mulieresque , pueri δc puellae omnino qui siue partes conficiant, necesse est, totum populum Israeliticum, qui ex Λegypto egressus est ad minimum trecentas captis
tum myriades confecille. Unde , si statuamus, laraelitas saltem ccxv annos in Aegypto commoratos, dubium enascitur, an tam breui temporis interuallo in tantam multitudinem Oxcrescere potue
tint. Sed dubio huic abunde satisfecit, & rationibus accurate Bbductis, id de sine miraculo. fieri potuisse, ad oculum demonstrauittac. vssERIus , in chronologia sacra, annabbus eius subiumsta, cap. XL. pag. 0.s se. Est tamen addendum, singularem accessitIe Numinis benedictionem, iuxta promissionem Abrahamo de sobole eius au. genda factam. Nec praetermittendum, quod veteres de aegyptia
596쪽
quod forte superesset, eximere queat. ARISTOTELEs auctor est, aegyptias mulieres tres quatuorve liberos uno partu edere, idque frequenter, de his. animal. EA VII. cap. IV. Sie & PLINIVs : Te
geminos nasci, certum es, Horatiorum Curatiorumque exemplo,supra,
inter Uenta ducitur, praeterquam in Aegrato, ubi foetifer potu Nilus να iterum: in Aegypto septenos reo partu simul gigni. auisor es Trogus; his. nat. lib. VII. cap. III. Aquam Nilaticam seminas foeeu
diores facere, testatur SENECA , quaest. natur. lib. III. cap. XXV. D bitari rursus posset, an tantae hominum multitudini, non adeo magnum terrae tractum occupanti, alendae, suffecerit Aegyptust Sed. Cum veteres magno consensit,&sertilissimam& populosissimam suisse Aegyptum, tradant, nec inde quicquam, quod Mosaieae narrationis fidem labefactet, colligi potest. De sextilitate prorsus singulari PLINIus: Tritio nihil es ferrisius, Boe ei natura tribuit, quoiam est maxime alue seminem ρ νtpote cum e modio, μ μ a tum solum, quase in B acis Africae eampo, centum quinquaginta modii reddantur. Misis ex eo loco diuo Augusto Procurator eius ex uno grano vix eredibile dictu quadrivmra paucis minus germina, extantque ea de re epist lae. Misit re Neroni similiteν CCCXL sipulus ex reo grano. Cum centesmo quidem re Leontini Sisi e campi fundunt, abique ex tota Baetica, re inprimis Aeraptus; bisor. natar. lib. XVIII. cap. X. De paludibus aegyptiacis radices vario sapore nasci, variaque genera
caulium ae fructuum, quae cibum paratissimum omnibus, pra sertim pauperibus praebeant, auctor est DIODORVs II hvs , lur. I. pag.yo. Piscibus eam abundare, idem docet lac. eis. idque eonfirmat HERODOTV9, ita. II. eap. XCIII. Non minus & magnam cotvrnicum in Ogypto fuisse copiam, idem testatur DIODORVs, ea que ex mari per magnos greges eo se conserre, refert, sec. est. Sed
populosissimam quoque Aegyptum fuisse, constat. Ins cris litteris notatum ιγ',inqnit DIODORvs,AUFrum antiquis temporibus habuisse νηιespuosque insignes ustra rnoo, cc.ρ υ. Hisonoris sub Amasi,inquit, rege, iucitur,νr es kabitabiles inea fui.' aoosto. lib.ILe. XXVII. Sub Ptolomaeo Lagi recensitas in ea fuisse plures, quam 3O OO urbes, rumsus DIODORVs refert, loci cit. Vnius autem urbis quanta incolarum
multitudo futtit, uti Thebarum exemplo constat, de qua sacerdos aegratius,
597쪽
aegyptius, ex litteris aegyptiis obeliscorum referebat Germanico: habitasse quondam septingenta mιga, aetate militari, apud CORNEL. TACITvM. annal. bbr. II. cap. LX. Haec aliaque, quae adhuc adferri pollent, qui secuin expenderit, facile deprehendet, nihil de populi IAraelitici multitudine dixisse Mosen, quod fidem superet. cons.& Io. M RsHAΜus, in can. chron. sere. XV. pag. ao. dc IO. CLERICUS , ad exod. cap. I. I. Ia. it. ad cap. XILII. Varia hac de re quaeri solent. Primo, fueritne duplex columna, altera nubis, altera ignis, an una eademque, quae interdiu nubis, noctu autem ignis specie apparueriti Nec desunt, qui prius asserunt, existimantque, columnas illas alternis vicibus sibi inuicem successisse, ut una evanescente, altera appareret. At longe pro babilius, unam saltem fuisse, quae interdiu nubis speciem, noctu ignis aut flammae lucentis retulerit, eo quod nubes interdiu facillime cernatur, ignis vel lux , noctu. Nihil enim obstat, quominus una eademque columna utroque officio fungi potuerit. Accedit, quod Exod. XIV. N. dc Num. IX. ar. unius saltem columnae mentio iniicitur. Immo cum inter Ebraeos & Aegyptios constituta esset, illis quidem ignis instar luccbat, his autem ut densa nubes apis parebat , cap. XIV. ao. Nec improbandam censeo viri clarissimi C MPEGII vITRINGAE sententiam, columnam illam ex materia lucida constitisse, nubeque quadam suis te circumdatam, & eidem quasi inclusam, obseruat. sacrari sib. V. cap. XIV. g. xpag. rta. Recte itaque& PHILO unam tantum columnam hic agnostit, qui & eleganter eam τερ Πον μεγαλάργημα της φύσως, ingens naturae miraculum, vseat : τεράς ν δε φασι συριίῆν κατ' εκῶνον τὸν Μονρν αεγα
γήτωρ, ον ου--οφ λαοῖς iesidiis' Fretur Ego tempore accidisse ingens naturae miraculum , quale nunquam audisum fuerat,
598쪽
fueras, pos bominum memoriam: praecedebat ρopulum nubes m magnisaeolumnae s=eciem, solari splendore lucens ιnterdiu, noctu vero flammeo, vi eius ductu absque periculo erroris incederent. Credi tamen o s. atiquem e summι regu praefectιs angelum, nube rnuolutum, eor duxisse, quem nefas sit a fici mortalibus oculis, de vita Mosisti . f.p.m cI. In eo autem fallitur, columnam istam solari splendore luxisse interdiu, noctu vero flammeo. Interdiu gnim nubis, noctu autem igni
eam exhibuisse speciem, diserte Moses dicit. Recte equidem etiam angelum in columna ista fuisse, agnoscit: sed, dum creatum intelligit. iteruin errat, etsi hac in re alios quoque ex recentioribus sibi suffragantes habeat. Ipsum enim dominum in columna nubis de ignis populo praetuisse, dii ette dicitur Num. XIV. I . Ceterum sinis gularem plane & hic sententiam excogitauit vir clarissimus HER. MANNvs FON DER HAI T. Per istam enim nubis & ignis columnam nihil aliud , viam ignem sacrum, quam populo Israelitico praetule .rit Aaron, intelligit. Perpetuus ιιaque, inquit, hic ignis sacer in toto
itinere non extinguendus,exercitum Aarone comite semper antecedens,interdiu flectantιbus, re eminus ιnruentibus, densosuo fumo nubem oculis
obiecit. Vt viderent ante exercitum fumum ex ara ascendentem. Ignis
enim ardens, fumo canctus, interd- eminuὸ conssici non potes, ob ylendorem μις, qui ignis lucem siverar, adeoque usui, maxime remotio.
rum, subducit. Ne e superes, quod oculos feriar praeter densi fumi
nubem, insolis Iuce conl=ιeuam. Nocte vero in tenebris, ignis curissime eluxit, ascendens ex ara infumo. Atque ex hoc reo igne ab Aarone, Hνum sacrarum s cultus diuini antique atque pracside, nutrito, cum interdiu conspiceretur fumus ascendens , aecebatur columna nubis. uod fumus tanquam nubes densa, ex ara instin columnae ascendens , ab omnibus conficeretur. Nocte cum ex fumo clarius effulgeret ipse ignis, ex ara ascendens, dictus fuit columna ignis. uod quis flammas in aerem instar columnae mitteret, ae oculos stent an ium perstringeret. Sicuti ignIs ex incendis urbis Gibeae eum fumo ascendens. dicitur columna fumi, Iudic. XX. o. in epsemend. philolet. Hseus. VI. pag. σε eqq. Vlterius hanc sententiam defendere annititur in Rindiciis secundis ephemeridum 8bιlolog. Rag. noeqq. Sed merito ali- haee viri docti sententia displicuit. In vota enim na
599쪽
PER. II. A NOSE AD CHRIπm ratione Mosaica, ubi de columna nubis & ignis agit, ne minimo
quidem verbo ignis sacri mentio iniicitur. Immo nec vestigium occurrit, ex quo hoc colligas. Ignem facrum eumque pubIicum &perpetuum semper in eeclesia extitisse, dicitur quidem, sed non pro is hatur. Aaronem iam tum, cum populus Israeliticus ex Aegypto egrederetur, sacerdotem, rerumque sacrarum antistitem fuisse, perperam .pponitur, cum, diu postea demum sacerdotio eum ornatum fuisse. constet. Praeterea in locis istis, ubi columnae nubis & ignis mentio iniicitur, per insignem & violentam detorsionem a propria vocum
significatione discedit; quod contra legem interpretationis praeciapuam esse, ipsemet vir doctus distiteri nequit. Diserte etiam Moses hoc ceu ingens miraculam describit, quod & PHILONI, ut antea diximus, obseruatum ; idtoque & saepius eius rei , ceu plane singularis, meminit. At iuxta istam viri docti sententiam, nihil hac in re singulare fuit. Columnam istam nubis & ignis longe altissimam suisse oportet. via tot hominum millibus conspiceretur, quod utique de fumo, ex ara portatili ascendente, dici nequit. Sed fumus quoque iste a vento facile dissipari, ignisque interdum ab imbribus extingui potui sinet, saltem valde imminui ac impediri, quo minus flammam comnibus conspicuam emitteret, cum columna contra ista nubis &ignis nunquam non a tot hominum millibus fuerit conspecta. Λccedit, quod diserte dicatur, columnam istam nubis ideo datam genti Israeliticae,ut illi viam monstraret, fuisse quaque in ea ipsum dominum, Num. XIV. ι . qui illi praei uerit, & hancce gentem in deserto duxerit, quae profecto de igne, quem auctor fingit, sacro, dici nequeunt. Sed mitto reliqua, quibus euerti penitus haec sententia potest: quam& praeter CASP. CALVORIUM, in gloria Mosis, disperi. I. IOAN. IACO-2τM CRA MERUM , in theologia Israebo pari. II. cap. V. p. VII. sqq.& IOAN. MARcxIVM , dissxtat. biblica VIII. ad h. l. consecti atque
consutauit CHRIsΠΑΝVS MVN NIus , peculiari eaque erudita commentatione, de columna nubis cs ignis, Gos lariae M DCCXII. edita,
pracsurrim pag. s. seqq. Id potius adhuc disquirendum , an nubes illa, quae obumbrasie populum Israeliticum & a solis radiis in locis
illi; diciti siticulosis & praeseruidis defendisse dicitur, diuersum quid
600쪽
fuerit a columna illa nubis & ignis. Subinde nimirum nubis, populum ebraeum obumbrantis, O mentio, ut Num. Xm l . 6abitatoreι terrae kuius audierame, quod narses euia protegat Ego & cap. X. νers s . nubes quoque domini super eos erae per diem, eum incederenes item Psalm. CV. Pres 3'. e V endis nubem in protectionem eorum ι cons. α Sap. X. er. XVLII. I. Et hisce quidem, qui istud inrmant, serapturae oraculis nituntur. Uerum nihil obstat, quo minus columnae nubis idem recte tribuatur, quae interdiu ita se expandere potuit, ut populum velut obumbraret, & radios solis ab iis arceret. Nec M- stat locus Num. XIV. t . ubi a columna nubis, nubes populum obumbram, dilerte distingui videtur. Namque eodem in loco & distinctim columna ignis memoratur, quam tamen a columna nubis non
fuisse diueriam, antea obseruauimus. Nubis autem dum primo cibis Ombrantis, & deinde columnae nubis mentionem facit, id επιξην - φῶς intelligi potest, ut per columnam nubis explicet, qualem nubem, quae populum obumbrauerit, intelligat. Denique & illud in controuersam venit, quando columna nubis & ignis apparere inceperit, quando desieriti Prius equidem statim post egrestum Israelitarum ex Aegypto, cum Ethami castra posuissent, antequam per mare rubrum transirent, famam fuist. , ex Exod. XIII. aι. longe est manifestissimum. Dubium tamen inde oriri poterat, quod Moses Iethronem seu Chobabum, secerum suum, qui altera vice tum ad eum, post Israelitarum ex Aegypto egressam, venisse videtur, rogitans, ut apud se maneret, hae viatur ratione : tu enim nosti, in quibuσloris per desertum eas a ponere aebeamus, σ eris ductor noser. N n. X. vers. st. Quod si iam tum columna nubis & ignis Israelitis prae-iuisset, viam iis monstratura, non videbatur necesse esse, ut Moses Iethronem ductorem in deserto expeteret. At praesuisse certum est. cum dudum post Israelitarum exitum istud contigerit. Nec hinc te expedies, si vel maxime transpositionem quandam, quae quorumdam est sententia, admittamus, & haea verba Exod. XVIII. post vers ac inserenda statuamus; adeo ut semes tantum ad Mosen v nerit Iethro. Namque & quae Exod. XVIII. narrantur, diu post Israelitarum ex Aegypto exitum contigerunt. Quod si dicas, columnam nubis & vis equidem iam tum adsuisse, sed Mosen igno-