Ioan. Francisci Buddei ... Historia ecclesiastica veteris Testamenti ab orbe condito vsque ad Christum natum variis observationibus illustrata 1

611쪽

ηδη πότιμον ην; iubet robustifimum quem ne certatim puteum exhavinrise, dicens, ma/ore parte euacuata , renquam potabilem fores quosa aqua agit.ttione continua pyrior reddita,potum iis nou aspernandum mulsitudini exhibuit; antiqxit. iudait. lib. III. cap. I. pag. m Nimirum alia ratione miraculum extenuat, & per agitationem aquam.

istam potabilem redditam, innuit. Sed, ut ipse forte explicare non potuit, quo pacto agitatio illa essicere potuerit, ut aqua amara desis eis fieret ; ita, cum nullam huius rei mentionem faciat Moses, ingratiam gentilium istud finxisse videtur. Ceterum Moses, cum

istud miraculum narrasset, addit: ibi Deus ει Israeli po e legem

Are flatu tum , eumque tentauit, Iuouae Des tui, inquit, si voci obsequaris, quod rectum ei videtur ,feceris, mandatisque elas aurem praebueras,omnesque eius leges obseruaueras, mallum tibi immittam moris lum eorum . quos Aegyptiis immisi caee. Quaesitum inde inter viros doctos fuit , quaenam illa lex, quodnam statutum fuerit, quod posuisse ibi Deus dicitur. 5ed non necesse mihi esse videtur , ut leges quasdam speciales ibi conditas statuamus, cum baec verba ad sequentia se reis erant, quibus generatim obsequium legibus, tum, quas a maioribus acceperant, tum quas ipse moF laturus esset, additis certis promise ionibus , postulat. Hoc vero postulato generali praeparatam quodammodo gentem Istaieliticam suisse, ad leges illas, quas mox pr mulgaturus Deus erat, accipiendas, recte dixerit. q. Non tantum, cum in deserto Sia versarentur, priusquam ad montem Sinai peruenerunt, Israelitae coturnicibus satiati sunt, Exod. XVI. s. sed & deinceps, cum in Xibroth Hattaavali stationem haberent, Num. XI. I. seqs. In ebraeo vox ' v est..quam vulgo .coturnicem reddunt, sed cuius obscurior aliis videtur significatio.. Illis, qui coturnices intelligunt, exemplum praeivit FLAV. IOSEPH Qquippe qui habet ορουγων π coturnιcum mustitudinem, ant quit. iudaic. Eb. III. cap. I. Septuaginta vertunt per : ορτωγομιήτρας. quos etiam sequitur auctor libri forentiae., cap. XVI. a. i. XIX. a . &PHILO , de vita. Mosis libr. I. Quo ipso tamen a Ios HO non dissentiunt, si illis credimus, qui, ορτογομητρος coturnicum speciem esse, contondunt. Ebrati recentiorcs nim satis sibι ἀonstant, sed in eo . .. . . inxς

612쪽

saltem conueniunt, D ille auium speciem; qui autem, speciatim coturnices suisse, aiunt, traditione potius, aliorumque auctoriiate, quam cena ratione, nituntur. Hinc in libro raduum xrMcΗI:

' cunt, eam illam esse, quae lingua barbara voeatur Ruba, h. e. coturnis. Cum itaque illa de cotvrqieibus sententia incerto admodum & Iubrico sundamento nisi videatur, in aliam ingressus est vir summus

αποχης εαψύχων, M. L S. XXV. incidisset , ubi exercitum in Africa fame laborantem, superuenientibus locustis seruatum fuisse, dicit, aniamum eius suspicio subiit, annon etiam per , quibus in de serto cibari sunt Israelitae, loeustae intelligendae sint ὶ Rationes eius praecipuae, quibus suam sententiam firmare annisus est, hae sunt τvocabulum illud es V, cuius vora signifieatio aeque ac aliarum v tum plurium in captiuitate Babylonica deperdita fuerit, ab Oi MLoso , aliisque interpretibus orientalibus, ut Syro, Arabe, retineri tantum, at non intelligi; occidentales vero solius IosEPHI auctoritate niti, a quo. . tamen dissent ni Lra, auctor ibri sapientiae, ac PHILOfium Ορ τογομῖτρα non sint coturnices; uniuersam Iudaeorum tur ham a IOsEpito itidem dissentire, vel saltem dubitare ; quoad rem iam vero &iensium, nisi in omnibus istius historiae articulis naturae vim facere, & mera miracula fingere velis, textum neque ad Ortygometras, neque ad coturni cm accommodari posse; contra,si vocem hanc. de locustarum quadam specie munda accipias, siue multitudinem, siue latitudinem, siue altitudmem, fame eollactionem aeque tractationem earum spectes, omnia prona esse atque intellectu facilia; etiamsi denique nomen hoc inter locustas mundas a Mose nominatas non re periatuε , potuisse tamen unius illarum esse, vel synonymum, vel speciem aliquam quatuor illarum principalium, cuius nomen specillaviniSi expressum non est. Hanc Iliam sententiam vir docti silinus pro Exe proponit & comprobat, in commem. ad histori aetbiop. ad lib. I.

cap XIII. nam. XCVI pag. a. eamque iterum defendit peeuliari diatriba, quaς appendicis sςcundae vicem ad fisoriam aethiopicam

613쪽

PER.' Π. Α ΜOSE AD CHRIsT sustinet. Non tamen forte deerunt, quae eam adhuc dubiam aut incertam, saltem receptam illam de coturnicibus, probabiliorem reddant. Duriusculum primo multis videbitur, vocis significationem genuinam tempore captiuitatis Babylonicae deperditam ;nee eam aut oNKELoso, aut aliis interpretibus orientalibus, intelle flato. IosEpilux .a LXX interpretibus atque PHILONE, itemque libro sepientiae dissentire, sevisa dicitur. Ortygymetras enim coturnicum fuisse speciem, vel ipsem nomen docet. Et licet ARIsTOTELEs , histor. animal. libr. VIII. cap. XII. a coturnicibus Ortygometras distin guat, hoc tamen itidem ea ratione intelligi potest, ut saltem, o gometras, coturnicum speciem fuisse, innuat. Comenius itaque PHILONIs, IOsEPBI, dc auctoris libri sapiemiae cum xxx interpretibuseficit, ut credamus, eos minime ignorasse, quid vox 'AU significet. Reliqui Ebraeorum doctores, etsi non inter se consentiant, receptam

tamen apud multos eorum hane elle sententiam, quae coturnices intelligit, ex allato antea RIMCHII loco pater. Vnde. dc traditionem huius rei in hae gente, in hocce genere non spemendam, fuisse, coninstat. Sed caput causae in eo consistit, an, quae a Mose hac de re narrantur, ad coturnice aeque ac locustas accommodari queant

Id vero fieri non posse, vir summus putat, nisi in omnibus inius hist

riae articulis naturae vim faceremmera miracula fingere velis. Ego quidem non puto neces Ie ei se, ut mera miracula lingamus, simul vero, eum non inepte agere, existimo, qui, in caris huius aeque aepanis seu mannae suppeditatione, miraculum intercessisse, existimauerit. Interim, si non omnia, certe pleraque de coturnicibus ita exinplicari possunt, ut ad miracula ubique confugere necesse doli sta Primo enim dicitur , vehemensi vento ab occidente spirante tantam subuectam coturnicum copiam. Ex occidente autem dum aduectae dicuntur, vix aliter hoc capiendum, quam quod sinum arabicum transiuerint, quem & ingentem coturnicum multitudinem alere, tradit IosE Hus . otiquit. iudaic. bb. III. cap. I. quemadm8dum &in ebraeo est a mari. De coturnicibus autem constat, quod de maria cateruatim transvolent. & vento vehantur. Utrumque t

thatur νLINIvs : Adulant eae hae simili modo ac grues non fine peri uti nauganιιum 3 cum appropιnquauere terris. Auine νelis saepe insidunt

614쪽

sECΤ I. A Mosy AD IOsVAM. nsidunt, re hoe se tr notis, merguntque nauigia. Iter es h s pestfossutia certa. Austro non volant, humido scis et, Or grauiore νexto. Ai Ra TAMEN VEHI VOLUNT. propter pondus corporum viresque paνος, histor. natur bb. X. cap. XXIII. Sed dc DIODORus sicuLus icceaial άι κατ' αγάλας - τύ σπλάγους, ferπηtur coturnices gregarιm ex mari 9 5br. f.pag. s. Dicitur porro, ventum sparsissenu distudiise Selauim in eastra vel super castra. Quod in locustas quidem, sed minime in coturnices quadrare, vir summus existimat. Sed

fieri tamen potuit, ut coturnices etiam, quas per aerem vento aliis quamdiu ferri, ex I'MNIo obseruauimus, ob lallitudinem, vento etiam

forte deficiente, in terram caderent. Praecipuum vir doctissimus praesidium in multitudine ἀν collocat. Dicuntur enim spatia circa castra deserta per iter unius diei texilia. de quidem tanta copia, ut ad duos cubitos variis in locis coaceruarentur. - Quod cum de locustis, amplissima terrarum spatia aliquando occupantibus , dc magno incolarum malo depascentibus, facile intelligatur, de cotvrnicibus dici non posse, videtur, nisi dc creatas eas a Deo tanto numero, dc nouo miraculo vento singulari huc allatas, aserere velimus. At coturnices quoque immani numero volare, productis iamedium veterum testimoniis, luculenter comprobauit sAM. DOCHAR-Tus, hirror pari. II. D. I. c. F. XV. Nec neceste fuit, ut coturnices Deus crearet, cum ex variis terrae partibus tantam adducere multitudinem potuerit, quae satiandis Israelitis sufficeret. Quod aeque et Deile suit, ac, quod eius iussu in arcam Noachi se contulerunt omnium animalium species, quae, nε diluvii aquis perirent, seruari

hae ratione debebant. Cur vero Omne hinc miraculum excludere debeamus, nullam ego rationem video. Denique, quod ad collectionem & tractationem τῶν attinet, Moses diciten: v mn, expandendo μι expanderunt. hoe est, aeri

expanderunt coturnices) tale conditas, ut eas siccarent. Ac lta a pu. tredine conseruarenta uua quidem ratione in coturnices non minus , quam locustas, hoc quadrabit ἱ nec multum viro doctii imo proderit, quod obseruat, locustas ab Arabibus soli seruenti exponi.& ita edi. Coturnices enim & hac ratione conseruari potuit te, res

615쪽

ipsa docet. Aliorum itaque nunc esto iudieium, an non ad cotu nices aeque ac locustas aceommotavi queant, quae Moses diuinus scriptor hac de re narrat. Urucum adhuc addere liceat. Etsi non negςm, locustas quasdam ad cibum aptas esse. ιχ earnu nomine venise posse, merito tamen dubito, an Israelitis tam gratae fuerint, aut osse potuerint, ut aegyptiacas delicias hae ratione compensari crediderint. Certe, & Ioanni baptistae locustas pro cibo fuisse, constat, βωιb. III. . Sed eundem ab austero vitae genere ibidem,

ut & alias, commendari, nouimus.

Et nomen, & res ipsa eruditis disceptandi argumentum praebuit. Fieri id sokt, eum de rebus, a nostra memoria remotis simis, nobisque plane ignotis, sermo est. Ad nomen enim quod a tinet , cum Israelitae hoece cibi genus viderunt, dixisse eos, Moses

auctor est: - n F eo quod ignorarent, quid illud

esset y Ebraeorum magistri, R. SAL. IARCHI, R. AEEN ESRA , alii

que, quibus multi etiam e christianis adstipulantur, vocem hanc a verbo eon tuis, sta πιν, derivant, idemque, ae et bum paratum, significare, perhibent. Quibus alii opponunt, quod tum sequentia non setis respondeant, nec sensus rite fluat, si hunc eum esse dicas: vocarens cibum paratum, quia nesciebant, quid6set e filii ita particulam chaldaicam aut syriacam esse putant, quae signia ficet , quid e Quo pacto sensus verborum satis quidem concinnus inde resustat. sed, eur Ebraei hae oecasione voce chaldaea aut syra usi sint, ratio probabilis nulla reddi potest. Alii itaque, voram aegyptiam esse , censent, quae mannam ordinariam significet, & qua Israelisae panem istium a Deo sibi si ministratum, ob similitudinem gum manna ordinaria insigniverint. Quod satis equidem verosimile esset, fi modo constaret, hanc vocem olim a d Regyptios fuisse usi. atam, Ac mannam ordinariam signifieasse. Omnium rectissime mihi hinc se expedire videntur, qui ex lingua syriacae colligunt, particinum ira quid in Iingua ebraea olim fuisse usitatam , ae de eeps inde audinem abutie, Faeibe utique fieri potuit, ut voces quaedam edim usitatae inirpari deinceps desierint. Sensus praeterea verborum ara opinat Lia constat. Consontium etiam L . interpretes, Ver tendo:

616쪽

tendo: τί Ii τὴ , de vulgatus: quid hoc osse quos de alii magno

tur. I. loe. XCIV. pag. Ur.seqq. Ad rem ipsum quod attinet, Moses mannam describit partim a figura & magnitudine, partim a colore, partim a sapore. De magnitudine Ac figura dicit, suisse minutum quiddam initar pruinae, & zzzn , h. e. rotundum, ri R. DAUID IMCur explicat. Etsi enim alii aliter hane vocem transferant, κIM- Cain tamen ideo praeferenda videtur sententia, quod deincepssemiri corianisi 4.xx habent: κονου σπερααὶ comparetur, unde de iidem Lxx vocem dB nn rediderunt: ευσει κορμον. Λ semine coriandri tamen colore differebat, unde pruinae consertur, diciturque fuisse

eandidum, instar bdellii: m n NIDi s Detes eius quasi Dcies bdellii. Ubi quidem iterum interpretes, quid in nsit, inter se dissentium, aliis cum LXX interpretibus de R. SAL. IARCHI per crystallum, aliis cum R. ABARBANELE Per margaritam, aliis aliter

eam vertentibus. Sed, quicquid demum .per TU I intelligatur, ex reia liquis mannae deseriptionibus satis pateti eam ob candorem summum cum bdellio comparari. Atque hoc nobis sussicit. Ratione saporia Exod. XVI. melli comparatur, ut Num. n. I. sapor eius olei instar fuisse dicitur. Coniungi utrumque potest, ut sapor eius fuerit instar dulcissimi olei, via ut mellitus sapor fuerit solius marinae, oleosius

vero placentarum coctarum. Cui admixta erat. Mannam saporem,

qui singulis maxime gratus esset, habuisse, quorundam ebraeae gentis doctorum commentum est, quorum hac de re placita adfert IoAM. BuxTORFFIvs dissert. de manna ev. III. Satis vero illud ex querela de fastidio Israelitarum refellitur. . Superest, ut disquiramus, an ma inna ista, quam hactenus descripsimus, eadem sit eum manna ordinaria, cuius apud medicos, rerumque naturalium scriptores, frequens mentio. Non eiam dosunt, qui hoc affirmant, adeoque miraculum, quod tum populo Israelitico exhibitum fuit, non in ipsius substantiae noua productione, sed tu modo , quo mauna quotidie Ianta copia ut mnubus Israelitis alendis suffceret, suppeditata fuit, constitisse, autumant. Ingressi in hane sententiam sunt doctisumi viti P RANCISCus vALE-Mus, Zklos. μ' -F. LVI. LEVINvs LEMinus, exesicaff. herbari bibl.

617쪽

cap. III. HENRICvs s LMVTHus , ad Guidonis Pancisosti res memor λpart. II. tit. VL Pq. IIo. seqq. immo & CLAVDIvs SALMAs Ius, ire comment. de manna. Sed eandem quoque sententiam tuendam sibi. sumst vir doctissimus HERMANNus,vΟN DER HARD T. in γώemerid.

rique autem, qui istud asserunt, nituntur conuenientia. quam inter mannam Ordinariam, & nem istum Israelitarum intercedere, sibi persuadent. Uerum istam conuenientiam supponunt potius, quam rite demonstrant. Etenim manna Israelitarum orto ibi e liquefiebat, cum manna ordinaria, quae in Persia atque Arabia inuenitur. potius incrassescat. Recte praeterea viris doctis obseruatum . man nam ordinariam ex soliis certarum arborum colligi aut excuti, nec usquam in terra inueniri, nisi sub iis arboribus, cum contra manna Israelitica in terram circa Israelitarum tentoria e nubibus caderet Mannam nimirum vulgarem speciem esse gummi, certo tempore anni ex certis arboribus defluentis, cum manna Israelitica esset ros aliquis

inustatus, & diuino miraculo euectius. Recte id quoque & eruilite obseruatum IOANNI CLERICO, ad Exod. XVI. aι. His addere porro licet, quod in deserto manna Israelitis fuerit sippeditata, ubi alias eiusmodi quid non reperitur, & quidem quotidie per annos quadraginta. Quod si virtute diuina mannam ordinariam eo delatam, idque tam diu & tanta copia, quam diu Israelitarum indigentia hoe requirebat, dicas, non minus hoc erit miraculum, quam si a Deo ipsam mannam creatam statuas. Manna quoque die sabbatho non reperiebatur, quod de ordinaria dici nequit. Sed Deus quoque in urna seruari eius particulam voluit, & in adyto reponi in perpetuam rei memoriam. Quod sine ratione, certe sine praegnanti causa factum esset, si manna ordinaria fuisset, cuius copia Israelitis semper fieri potuisset, inde ut cognoscerent illud panis genus, quo patres eo min deserto Deus nutriuerat. Mitto scripturae dicta quibus inter

maxima miracula resertur, quod populum Israeliticum manna cibauerit; vi PDim. LXXVIVas .a . item PsrM. CV. o. itemque, quod

Exod. XVI. U. & Deut. Vm s. Moses diserte dicat: Cibauit te Deus

manna , quod nec tu cognouisti, nec patres tui cognouerunt. Quae omnia, s iunctim spectentur, de nostrae sententiae veri te que

quam dubitare prorius prohibent. Non me fugit, quae hic Mccipiat vir

618쪽

vir doctissimus MIRMANNUS VON DER HARDT , in riniuriis patris. seqq Sed ea ingeniosiora , quam solidiora esse , quilibet ι

aequa lance rem omnem trutinam , facile deprehendetν Manis nam I raelitarum naturalem non mille, praeter alios etiam demona strauit ANTONIvs DEVsINGI S, fascicut di ortaιωπ. de manna pag.

Sabbathi hinc renouata memoria, ex Sinis solitudi, ne castra in Raphidim mouent, ibique aquae desectu labo- rantes, excitata seditione, in Mosen insurgunt. Sed petra Horebi, Mosis baculo praesentibus Ebraeorum senioribus percussa, aquam emisit ea copia, ut omnibus potandis inficeret. Eodem in loco, cui Ob Istaelitarum cum Mose contentionem, Massili & Meriba nomen inditum, dum haerebant, Amalekitae in eos faciebant impetum, at a lasiua, proces interea ad Deum fundente Mose, vis .cti, suae audaciae promeritas dedere poenas, memoria eorrum tandem ob facinoris improbitatem, ab Ebraeis prorsus delenda. ' Sed & Iethro, Midianitarum facerdos, idem que socer Mosis, ibidem post victoriam ab Amalehitis reia portatam, ad eum venit, ex cuius consilio Moses iudices 'inferiores constituit, eo quod ipse solus tot negotiis expe die is, litibusque omnibus componendis,non s iam rei. -

Exod. XIV. u. a . Qui enim hie labbathum primum iusti tutum putant, saliuntur, quod alibi ostenditur. Notanda hie prima est populi murmuratio, qua animum incredulum & immorigerum prodidit. Si aquam a Deo petiisset', nihil fecisset, quod contra ossicium esset. Iam vero vocata in dubium Numinis potentia , conuitiis lacessere Mosen , crimen grainuissimum erat. Hinc & Moses: quare nucum rixamini P quare dominum tentietis P Sed parum istis apud populum furibundum proseficiebat. Ipsum enim, quod Deus in eos contularat, benesicrum.

619쪽

quodue ipsimet imaximi antea fecerant, illi cxprobrantes , Omnem que mali culpam an eum conterentes, quare, inquiunt, sic Mos eda. Asu ex aera P, ηι πω, 4bero1 nostros. pecudesque nos as fit en caretis e Moses .aum Numinis auxilium implorasset, a umtis secum aliquot e senibus Israelis, virga., qua tot miracula iam ediderat, rupem in monte Horebo, in cuius vertiee symbolo maiestatis suae Deus praesentiam suam significauit, percutere iussus est, unde magna statim aquae copia profluxit. Semores nimirum quosdam te cum assumere iustias est, ut testes huius rei essent, ex rupe, a Mose percussa. aquam profluxisse. Facile enim ceteroquin in ean deueis nire sententiam .potuissient, aquarum sontem casu ibi repartum, aut iam antea Mosi notum fuisse. Recte id obseruatum R. Is. ABAR.

3 Era, ad exod. XVII, D Quo minus vero totus popuIus ad spectandum mir culum admissus fuit, ad confusionem euitandam factum videtur. Num vetro iam antea aquae vena in rupe ista fuerit .an iussu Nummis subito aqua ibi extiterit, nobis non liquet. Prius s asseras,maximum nihilosecius miraculum eta non desinet, quod petrahaculo Mosis pereulla, aqua ista statim eruperit: ne dicam, quod nemini mortalium sine Numinis indicio bonam aquae ibi esse constare potuisset. Rem istam in medio Itaque relinquit MULO, quom hae de re audire iuvabit. Τουτυν μεν δε πολλι- ηγης α γοωτο - , δε η Φ παλιν πιε--

μυνά- άφλιαν metas. In Mo copia ciborum de coturnicibus antea loeutus erat interuenit magna Potin inFιaς iamque deplorata

rat salus emium, cum mses Amra sacra in virga. Ier quam

620쪽

iu Aegypto p digia patrave at, Numine correptuν, summum petrae

aptem percutit; quae petra se. Rena opportuno ictu aperta, seu

aquis tum primum in eornuatis per oceustos cuniculori erumpentabia in

gue prae impetu, morofontis stanρum pro die, quantum re ad Aris νε- meaeum , ου ad diutumam quaeronem suscit tot millibus; de vita Mosis bώ. Le. O . vix tamen credibile, venam quandam aqua iam antea ibi existentem, tantam aquarum copiam emittere P tuisse: unde alterum verosimilius, Nummis potentia & voluntate stibito aquam, quae omnibus sufficeret, ibb confluxisse. Ne ideo statuendum, ipsem petram in aquam mutatam fuisse, qua: quorundam est sententia. Quod enim Psalm. Imr dicitur: qui conuenis petram is stagna aquarum, re rupem in fontem aquarum , hoe ratione quadam poetica ita dictum , res ipsa docet Ceterum insignem fuisse aquarum copiam, quae ex petra profluxit , yel' inde constat, quod tot hominum millibus potandis si et rito Idque confirmat etiam psalmus LXXVIII. τ, ια diuisit reprare potauit eos abundante , Ni ex ausio. Educebat flumina ex rupe.s decurrere fecit aquaι, νώ riuor. Id vero ita capiendum, aquam istam serieisse omnibust. quam diu eo in toto commorati sunt Israelitae, etsi non desint, qur, hanece rupem toto isto, quo intdeserto viarerimi, itinere, aquam illis praebuisse existimant, quamuis de modo & ratione inter se non consentiant. Iudaei commiis miscuntur, rupem in omni profectione Isiaelem ubique comitatam, quin etiam, ubi tabernaculum subsisteret, eam quoque consedisse, atque mansisse in atrio conuentus. Hinc ruperru, quae primum percussa est in Sin, eandem fuisse, quae in Kadesth denuo a Molupercussa fuerit, eo quod morte Miriami exaruisset, existimant. L gendus det hisce Ebraeorum commentis ΙΟι BM ORFns, in historia. pereae in diserto cap. V. Sapientior reliquis Iudaeis PHILO est,. qui. IIraelitas aqua ista ex rupe profluente hydrias suas impleuisse, auctor est r - γδ ὐδρῶα -- ἐπληρωσαν ώς κῶ προπω 'iam. σῶν φρον mκμ- μὸν ἐσαν φύσει, μsταβαλον δ' ἄλφροσυνssaea προς το γλυκιori omnes emm h πιπι ι leuerunt, sicut prius ad fontes amarar in dulcem naturam verses Dei prasidentia ita Quod si ita capiatur, tu admodum omnino capicndum videtur, i L

라틴어 텍스트