Ioan. Francisci Buddei ... Historia ecclesiastica veteris Testamenti ab orbe condito vsque ad Christum natum variis observationibus illustrata 1

781쪽

Isto quoque idololatriae veneno quosdam Israelitatum affatos fuis.le , no: eit. quod dubitemus. Dilerte namque scriptura sacra hoc variis in Iocis tradit. Sic Ios XXIV. Pers. δώ. dicitur, auferte Deos, quibὐ fruwrunt patres vestri in Mesopotamia σ Agapeto. cons. &Erech. XXIV a. R. M. Confirmat idem EusitIus, lib.VILPraepa M. euangel. eo. VIII. & ex recentioribus m eo totus est IOAN. SPEN-cΕixus, de legibus Graeorum rimatib. bb. I, eap. I.fessit. I. pag.so. At non ita hoc capiendum, ac si omnes Israelitae idolorum cultui addicti fuerint, aut veri Numinis cognitio apud eos fuerit obliterata. Hoc enim si esset, noci tam promte Mosi, veri Numinis mandata illis exponenti, paruisse ut. Nimis itaque hoc exaggerat IO. SPENCEUS, ut eaulae suae inseruiat, & talia deinceps inde colligit, quae omni fundamento destituuntur, ut suo loco ostenditur. Atque haec cum ita se habeant, vix dubium stiperesse poterit, quin Israelitae vitulum constando, dc pro Numine colendo, Aegyptiorum mores fuerint imi tati. Confirmaturque id inde porro, quod inter animalia, quae Numinum instar eoluerunt, speciatim bos fuerit. Ita enim praeo

Aιμ ιοι, καπεπιν τῶν πεζῶν με ν τροα, βῶν, κυνα, αδκρον. Sunt e iam quaedam amm.rba, quae Argutii Pmuersi colunt, vi de ter restribus, tria, boue , canem, felem p geogra . Iib. XVI pag. m. διελ siridi quoque, qui cum Iside praecipuum inter Aegyptaorum Deos locum occupabat, dc de quo itidem supra period. LFEI. III. g. XXIV. diximus, duo boues sacri erant, & pro Diis habebantur, quorum alter Apis, alter Mnevis vocabatur, ille Metriphi, hie .Heliopoli alebatur. Qua dς re iterum audire iuuat STRABONEM : αι σε μωμεμ-

ῶν Θεσι νομίζον, ' Momem itae Venerem colunt,Vsacram vaccam alunt, quemadmodum Agis in Memphi, Hetiosoli autem Mnevis nutriuntur l. cap.m.t T. De Memphi in sequentibus porro verba faciens'

782쪽

Israelitae, miruta non est, Pod rudera sub bouis aut vituli imagiane Deum exhibere an an mandu eritu. .' Accessit, quod nulla probabilior hui9s rei ratiorydri que Sunt quidem, qin putant, Λaronem existi aia, plasituram o ibouis imaginem, eo quod boum Iacrificiis maxime delectaretar. At quis hoc sbi perseadeat Ex eo enam quod cios in . victunam Offerebatur. colligere potius Aaron debuisset, eum pro Deo coli non pota, cum absonum sit: ut idem anitnM dc vi maeui Ofiurantur victi ruie. Alii rursus, ne nil l hac de re dixi Te videantur. contendunt, Aaronem voluime Deum sub tam ridiculo schem ite exhibere, ut hac ratione ab idololatria populum auerteret. Quod illis demum pers debunt.uui

783쪽

narratione, Λaronem serio rem egi sie, abunde constat. FRANCIsCIMONcAEII , Aaronem hunc bouem finxisse ad exemplar cherubi, mi insidentem Deum viderat, eum senioribus apparuit, Exod XXIV. U. ιo. in Aarone purgazo siue de vitulo aures, Bbr. L. ME. III. s. v.seqq. comminiscentis, somnia nos non morabuntur, cum ea

iam dudum explosa sint a viris doctis, de ex supra dictis etiam pateat, quid de eius sententia censeamus. Sequitur itaque, cum probabilior causa excogitari nequeat, cur vitulum pro Numine Israelitae elegerint , quam quod ad Aegyptiorum hoc fecerint imitationem, hane reliquis praeserendam esse sententiam, quam & ex veteribus calculo suo adprobat LACTANTIus: M profanor, inquit, Agaptiorum ritus

animos transtulerant. Cum enim Moses Ax Egoram ascenssissee laemonum, arque ibi XL diebus moraistur, aureum evur bovis, quem ν

eant Apis, quo eos in signo praecederet, figurarum; institui. dium. Lb. IV. cap. X. pag. m. a θ Eadem est sententia HIERON TMI, ad Hos cap. IV. quam & ex recentioribus sequuntur viri doctissimi, Huso

rem. I stet as/. ubi & ostendit, in testu vituli eosdem ritus ab lara litis adhibitos, quibus Apis apud Aegyptios colebatur, SAMUEL Ε ἄ Amus , hieroz. pare. I. lib. II. cap. XXXIV. pag. 236. seqq. IoAN.spEN Rus, de trib. Ebraeon rituatis. libr. I. cv. I. sin. I. M.I .PETRvs Ivllam , distor. critic dum. s cult. pari. ITI. pag.Io .seqq. aliique. Id paveis adhuc obseruare liceat, esse nonnullos, qui id Iolatriae huius originem itidem ex Aegypto arcessunt, sed alia, quam nos id fecimus, ratione. Nonnulli namque, Iosephum, Iacobi Glium , sub bovis symbolo ab Aegyptiis cultum existimant, quorum sententiae veteres quidam fauere videntur, qui cultum Serapidis vel Sarapidis, quem cum Apide eundem faciunt, ad Iosephum reserunt,

ut IvL. FIRMICVs, de errore Profana .retii cap. XIV. & RVFFINO , lib. II. hison eccles cap. XXIII. aliique. Sed hos omnes magnopere

LIli, iam supra ad per. I.sent. III. s. XXIII. ex instituto demonstrauimus. Addendum, quod Serapidem cum Api turpiter confundant, cum illius cultus Ionge post Iosephi tempora in Λegyptum inuectus sit, quippe cuius nec HERODOTus, qui de Aegyptiorum diis tam multa scripsit, meminit. PHILO iudaeus μοκσποιιμ originem itidet

784쪽

x π T. L Α M in m I TAM. ex Λegypto derivat, vocatque ab ιακῶ ἀφου. de νιυμ ι Lb.LTI.p. II. quod & alibi repetit. Quae eius verba a viris quia busdam doctustas non recte intellecta sunt, quia πφον pro manιa& flubilia sumseriit. Aliis itaque recte obseruatum, per is pos PHILONIs eundem intelligi, quem reoARCHus in I e Typhonem vocat, simulque PHILONEM magna errare Typho vel Typhoni tribuere , quae Osiridis erant propria. Pluribus hos docet sAM. Eois CHARTus, hiero ic pari. I. lib. α es. XXXIV. P.I o. Ebraeos autem tam stolidos non suisse, ut ipsum vitulum pro Deo haberent , sed sub hocce symbolo verum Deum colere voluisse, iam supra ad s. XIX. huius sectionis obseruatum est. Molochi in variis scripturae locis mentia iniicitur, ut L

Ex quibus locis id aperte con fiat. Λmmonitarum hocce fuisse idolum. eiusque cultum iam Mosis aetate in via fuisse, quippe qui Ebraeis sub capitis poena interdicit, ne laberos suos Molocho seu Molecho traderent. vocatur Molech & Miuom L. reg. XI. F. II. dc Π. rei XXm. II. Nimirum a verbo ', regnauis, quod inter astra coelestia solem, ceu regem dominumque coeli sub hocce sthe. male colerent, ut deinceps dicetur. Recte quoque nonnullis Oia seruatum , τῖς & 'bo reuera unum idemque esse, nec aliud intercedere discrimen, quam quod Ammonitae de Syri iuxta suam dialectum Molech dieerent, quod Ebraei Melech enuntiabant. Sed in scriptura sacra quoque vocem hq ita adhiberi , ut idolum, Moleis dictum, significet, ex Zephaniae cap. L. F. probant, ubi diiscitur: Extendam mano meam aduersin eos, qui se incuruant supree Etis exercitui coelorum, F eos, qui adorant re urea, per Lehouam.

re iurant zz,m pre regem suum, id est, per MoIechum filum.

Hoe ideo obseruare iuuar, ut constet, Lxx interpretes, dc qui eos secutus est, Lucam, Actor. VII. I. verba ebraea :

N non sine ratione reddidisse; κή ἀνελάs metita αηνυώ τύ Mολιχ. Λd eultum Molochi quod attinet, in eo illum eonstitisse, recepta fere est sententia, quod filios filiasque ei

rite cremauerint. At non combustos aut mactatos liberos, sed duabus pyris extructis, per illarum medium traductos solummodo, de - ωddd x ad eum

785쪽

ad eum modum velut februatos esse, plerorumque ex ebraeae genisti, doctoribus est sententia. Praeter R. SAL. I ARCHI , DAV. LIM dii sEN MIKoor; aliosque, ita sentit' M ES MAIMONIDES , more insoch in lib. III. eap. XXXVIII. Fanet eidem sententiae interpres .ulgatus, qur Deut. XVILI. ro. habet: non inueniatur iure, qui lua

'ret filium sum, aut fili. Ram per ignem; ubi & xxx interprovex voce πῆκαθωρων idem inmunt. 8 R. fAL. IARCHI ad Eeuit: HIIL ar. Metor est, patres'saeerdotibus Nolachi infantes suos tradidisse, qui per ignem eos traduxerint et ne ab ipfis putribus hoe factum contendit R. LEVI BsN GERION , ad mundem Leviticν locum. Longe autem probabilior est illorum sententia, qui omnino insanistes concrematos contendunt, quod & praeter atros ex Ebraeis R. MEN LsRA asteri ad I uit. . r. Immo dubitare nos hac de ro v

tae E echie diuinus vates, de hacce Israeli arum Hesolatria ita loquens: Hurterea se mens stlidis tuo , NHas tuas, quas 'epereras mihi. hos m. rmisi His consimendor: an minuo hoe fornicationibuι tuis ρει Plausi , inquam , filios meos , re exposuim eor, eraducendo eos uis F, eap. XVAP.ao.ar. Idemque patet ex Vi . CVI. . ubi diacitur: tarn re mactarunt Mos Dos re filias daemoniis. Confirmat hoc quoque auctor I Err fir entiaσ, eap. XIV. 6. dc cap. XLI. P. I

eiu modi quid in usi fuisse, comprobat. Obstare videtur, quod pastim in sic riptura sacra, ut Leuit. XVIII. ar. H.rreae. XVI. I. XVII. V. dicitur, idololatras hosce liberos suos trans e secuseper ignem. Vnde, ut nonnulli se expediant, utrumque, dc vi uicombutium, & februationem in usu fuisse, contendum: nimirum in magnis & imisitatis iisque publicis calamitatibus infantes fuisse crematos, ceteroquin cillem per ignem ad scbruationem, ceu lustrationem, triauctos. Ita GERHAMivs IOANNEs NossIVs existimat, de theologia gentili, Lb. II cap. V. quocum facit AUG. PPEII FERVS, b. vexat. ccntur. IV. Dc. LXXX. l. I . Verum, si verba Ezechielus antea allata paulo accuratius considerauerimus, patebit, hanc conciliationem vix admitti polle. Accedit, quod nullo ex-

786쪽

gwT. D R. MOSE U IONArg. implo doceri queat, musmodi februationes aut Iustrationes perlignem apud eas gentes, de quarumwidololatria in scriptura sacra, firmo est, ins ussi suisset . Quae enim Ruso GROTIus hae de rei

in medium attulit, ad Deuria XVIII. lo. id non evincunt, quod.estendit poRvs IvMxv, in hi κ. erit. dogm cs cutiuum bon. σ,mal. pari. IV. cap. II. 'ν I. Nimirum , apud Romanos lustrationes per ignem aut februationes ita usu fuisse, via eE DION fIO HAM-

Syrus aut Phoenices, aut Ammonitas quoque cas obtinuisse, colligere non licet. Placet itaque illorum sententia. qui opinionem illam eruditotum de infantibus per ignem ad februationem traductis, ex phrasi ebraea Ur taxn non recte intellacta. or'.

sam existimant. Eam enim non vertendam esse : reansire sicere,

slios per unem se sed tradere filios suos in igne scilicet Molacho ricontendunt, idquo probat vir clarissimus, CAMPEMVS VITRINGA se

abseruation. sic MEA. H. cap. I.'. a . Quae si ita se habearia, ea, scripturae loca, quae de lustratione seu februatione liberorum loqui videntur, recte do eorum concrematione intelliguntur: &sic omnes dubiumn cessat. Ut reliqua persequamur, de figura idoli istius, quod Molech vocabatur . ni hal nobis'constat, nisi quod Ebraeorum dodiores tradunt. Fuit se illud, aiunt, idolum aeneum, cauum, facie vitulina, brachia manusqne hominis expandens , quasi aliquid accepturum: septem ipsi. ve, arae eius fuisse cellulas, quarum prima aperiretur, oblatino columbam, iaceva agnum vel ouem, tertia. arietem, quarta Uitulum, quinta iuuencum, sexta bouem, & septima denique filium offerent, proprium, d c. Ita R. sIMEON, in Diaut ad Ierem. cap. VII. quem alii tum ex iudaeis, tum ex christianis sequuntur. 1 Haecθvero aliis non sine rations dubia valde atque incerta, visa sint. Neo enim constar, unde R. sIΜEON ista habuerit, aut quo fundamento ea nafret. Ex Mithrae Asri , ita.

quibus simile quid fuerit in via, illud siMEONIs commentum fiuinxisse, arbitratur Io. sELDENus, de diis oris ontagm. L eap. VI. p. Vo. Quod, ut itidem minus credibile, lia ad rem ipsam parum facis. lam si quaeratur, quisnam sub l,occe Molochi seu Molecta emblemiae ex gentilium diis esebrioribus latuerit, fi modo aliquis

787쪽

diuersum hoc nomine Feniat, in varias iterum viros doctos abire senistentias Wideas, aliis pro Marte, aliis pro Mercurio, pro Priapo donique aliis dimicantibus. Praeserenda mihi reliquis videtur semientia illorum, qui Saturnum Graecorum Latinorumque, Molecta Syrorum ae Λnunonitarum respondere, contendunt. vocem Aspis leo, seu Melech, regnantem, vel regem significare, antea iam obserua. uimus. Saturnum deorum patrem regemque, priusquam a Ioue throuo deiiceretur, meari. ex primis mythologiae clementis notum est. Hine Ae Saturno, prout inter sidera coelestia locum suum Demapat, imperium in hocce uniuersum subinde a veteribus tribuitur. Septimum ideo diem C. CORNEMus TACITvs Saturno apud iudaeos sacrum fuisse perhibet, quod e septem sideratas, queis mortales regum eur, atri mo orbe praecipua potentia flesia Saturni feraturi histori labr. V. ab initio. Sed humanis quoque victimis placare Saturnum solebant, aeque ac Molochum. Notius hoc est . quam ut multis probari debeat. Hine ad Saturnum istorum sacrificiorum Originem ex sANCHUNIATON. resert PHILO ET LIVS apud LusEBIUM , Pra m t. euangel. Iib. I. cap. X. qua de re fuse supra diximus, adperiod. Ls ct III. s. V. Rem paucis effert TERTHLIANH : Cum propriis f

iis Saturnin non pepercit, extraneu νraque non Parcendo Perseuerabat,

quos quidem sese parentes sui osserebant, apologet. cap. IX. Imm facta Molochi apud Phoenices, & Saturni apud Carthaginienses, inserisque accurate inter se conueniebant. Namque, ut reliqua in ceam, non tam adultae aetatis homines, quam impuberes atque imfantes utrique, dc Molocho & Saturno, immolare moris erat. D. Carthaginiensibus diserte IusTINus , TROGI POMPEII epitomastes ICum inter cetera mala etiamstem laborarent, eruenta sacrorum reti ones scelere ro remedio insunt. uippe homines re νictimas immolavi Mnt 3 s ι uberes quae aetas etiam ho um misericordia prouocat aris admouebant,flarem Deorum saraume eorum exposcentes,pro quorum νita Dii rogari maxime solent; historiis . ιών. XVm. p. I L. Confirmat idem AvGusTINus, rationem simul istorum sacrifici riam ex mente gentilium adferens: Ideo a quibuMam pueri Saturno

788쪽

fur a Gallis, quia omnium seminum optimum est genas humanum 3 de civit. Dei, lib. VIII. cap. XIX. Phara non addo, cum alii iam exim stiruto hoe executi sint. Ceterum, eum deorum gentilium nomina partim ad eoelestia sidera, partim ad homines virtutibus meritisque egregris conspicuos, aut gentium quoque vel omnino humani gene vis conditores referri soleant, quodnam sidus, quiue ex antiquitate heros Molochi seu Saturni nomine exhibeatur, quaeri solet. Equidem, quod ad prius attinet, statim alicui in mentem venire poterat, hunc ipsum planetam, qui supremum inter stellas errantes locum cupat, & hoc nomine apud astronomos venit, hie quoque intellis geridum esse. Verum, eum, prima deorum nomina ab astronomi aut hominibus astronomiae peritis, prosecta esse, probabile non sit, nihil obstare videtur, quo minus sel potius, cuius effcaeia & pra. reliquis sideribus praestantia etiam hominibus maxime plebeiis haud ignota erat, Saturna nomine antiquissimis temporibus fuerit designatus. Certe, cum sol primum praecipuumquo inter sidera eoelestia loeum teneat, non alii magis, quam illi, regis nomen eonueniebat; hine & Molochi & Melechi, adeoque & Saturni nomine designa dus. Consentit theoIogia Phoenicum, quippe qui, aut lare 1-

esse, credebant, eumque propterea Beelsamen, id est, Phoenicum limgua coeli dominum vocabant, apud EvsisIvM,praeparari euangel. lib.Lcap. X. pag. I . Nee ablussit, quod idem sANCHvNIATON porro

ex Phoenicum mente tradit, coelum ex sorore terra, quam matrimo.nio sibi iunxerat, qua tuor liberos, Ilum, qui Saturnus dictus est, Eetylum, Dagonem, & Atlantem genuisse, apud eundem EusEBIUM, Dc. cit Fq.26. Sol namque pro coeli primogenito recte habetur,& vox nu, respὀndens Ebraeorum eundem pro Deo habitum, indicat, quod & ex loco antea allato apertius constat. Quodsi inter heroas, aut gentium vel humani generis conditores quaeratur, quem forte Saturni imago tegat, non occurret, in quem melius Omnia quadreot, quam restaurator humani generis Noachus; nonnulla tamen &Abrahamo conueniunt; unde, utrumque certo modo eadem

exhibitum apud veteres imagine, colligas. Neque in mythologia adeo intolens hoc esse, constat. Iungenda, quae iam supra fuse iac

789쪽

de ediximus ad per L. sci II. F. VIIL ecl. IIL S. I item eiiasdem heltion. g. XXIII. addendusque, qui in his admodum copiosus est. egrRusi ivluEu, histor. cris. dogm. θ culti bonor. π mrior. pari. IV. p. LILMq.p. fyo. q. Ita ergo, cum utcunque, quodnam istuc idolum, quod Molochi, seu b lachi no ine veniebat, suerit, conjuet, sup est, Si P cis addamus. Iaraelitas iam in geserto eiusdem

eultu se contaminasse. Hoc enim. etsi Moses non memoret, diseris tamen docet Amos pr licta. cap. V. G. δε- hac ficia s muri obtulbias mιbi ιn desino Per quia agima annos, domin Brae J Imma ηero por stis tentorium Molecti pestri,WMun, imaginaes vestras in Iam deorum Nesrorum, quos fecistis vo . Quod paucis mutatis restpetii; Stephanias, verba eius iuxta versionem. I interpretum expremente Luca Actor. VII. vers. I. Pro' eo. quod in textu ebraeo est regis refri, Lucam, cum LXx interpretibus recte poneret w Mολα. iam antea obseruauimus. Per Uὶε mulν2υ, seu staberi n.uulum Molechi, aediculam intelligi, qua Dei imago tondebatur, seu tabernaeulum portatile, 'vel 4heniam, in qua cum pompa cir- mlata fuerit, admodum est verosimile . idque pluribus HANRicvs

de diis oris, fretum. L. cv. VII. pag. sinem. Solenne enim erat apud ethnicos, imagines deorum cum pompa circumferre, idque &upud Aegyptios in usu fuisse, Monnulli Obseruant. Apud Amosiim sequitur: s sera, imagines Nesras, susiam deoram Mesrorum, quod Lucas ita exprimit. πιυ το ἀωρον in θεοῦ υμων Pαιφάν. In qui

verbis transpositio nos non morabitur, cum ea non magni momenclsit, & sensus eodem redeat; sed, cur pro I ponatur vellut alii codices habent, P& quid vox utraque sibi velit, id quidem est, de quo viri docti inter se disceptant. De voce IVP plς-rique fere consentiunt, nomen proprium este Saturni, cum in lingit persica & arabica Saturnus simili voce adpelletur. Primus, ni fallor. huius sententiae auctor est R. ABEN EN A, ad Amosi sic eis. quem praeter alios R. DAVID XIMCHI, dc Lunc deinceps alii, magno humero secuti sunt. Non ala pridem vir quidam doctus ex Chinensium lingua & hanc vocem derivare voluit, apud quos hi significet

790쪽

spiritum, halitum. aerem, & tuo, nubem I ut adeo filium signiliceto risum nubium, sea nubes aeris. Atque hinc concludit, eam Ebraeorum idololatriam, qua nubes adorauerint, quamve DIODORus sICVLus, PLUTARCHUS, TACITUS, IUVENALIs, illis exprobrenti hiea propheta perstringi ἔ vid. hiso . eritiqire dela republique dolerarer, romo II. Pag. I S. Verum, quod ethnici scriptores iudaeis tibiecerunt, eos nubes adorare, mera est calumnia. Multo minus probari poterit, iam tempore Mosis hoc ab iis factum. Unde, non adeo certo, ut reliqua mittam, sundamento hanc derivationem niti, pa- . Iam esti R. SAL. IARCH in eo acquiescit, quod sit nomen stellae deifi li, quod & ex textu ipso aeque. ae scopo Stephani protomartyris. qui docere volebat, Israelitas Ο πα. . ia ψανῆ seruiisse, satis liquet. Sed, quid sibi vult vox Pεμφαν apud Lucam dc Lxx interia pretes observa't nonnulli, DIODORNM SI LvM meministe Re imis silii Cephrae, regis aegyptii, quem vixisse perhibent circa tem, Pus, quo lacobus in Aegyptum descendit. i Eum porro immensas' coaceruasse diuitias, aiunt, unde verosimile sit, eundem hunc esse principem, qui monitore Iosepho, fame ingruente, omnem pecuniam Aegypti & viciuarum regionum corrasit: hunc instar Dei postmodum cultum, quod Aegyptum seruasset, atque inter stellas colloc eum ; indeque faetiim, ut uni planetarum nomen ρεμ is haereret,

cuius imaginem coluerint Ebraei. vid. HENRICvs HAMMONDVS , ad Arior. Dc. cit. Quae quam longe petita, quamve incerta sint, cum per se pateat, ut moneam, necesse .non est. Plerique omni se dissicultate expeditos credant, postquam C AVDIus sALMAsIus obserisuauit, in alphabeto quodam aegyptiaco, illi Roma misso, in quo &nomina planetarum cum explicatione quadam exhibebantur, Satumnum diserte vocari Exhibet idem ex onomastico copio-ar hico ATHANAsres KIRCHERVs , in oedipo suo aeraptiaco. Hinc cero. tatim viri docti in eam ingressi sunt sententiam, Stephanum prot martyrem, pro nomine Saturni persico - arabico, Libstituisse eiusdem nomen aegyptium, quod eo tempore notius fuerit. cons. CLAVD.sALMAsius ipse, de annis climact. Pag.Π7. LvDOvICVS DE DIE, , ad Actor. loci est. DANIEL HEIMIVs, exercitas. sacrar. lib. V. cap. III. aliique. CAMPEGIo tamen VITRINGAE, viro clarissimo, nondum extra omnem dubitationem haec sententia posita esse videtur. Certe

라틴어 텍스트