장음표시 사용
101쪽
ressitate. Quare talia iuramenta sobrie &inem mentalem ad unum sensum diversum, caute sunt adhibenda. quem audiens percipere nou valete ut si a Iuramentum amphibologicum seu aequim iPetro pecuniam mutuo quis petat, illeque eum fit, quando iurans verbis utitur aequi irespondeat, se se balere pecuniam, intelli in vocis & amphibologicis, ut proximum de isendo intra mentem suam, ad ei dandam. cipiat, accipiendo verba iuramenti in sensuiEt haec dicitur restrictio tacita seu mentalis. quem ipse vult, non in sensu quo ab audi' Restrictio igitur tacita seu mentalis es toribus percipiuntur. Et pro faciliore dissi' mentis conceptus , quo verba exterius proineuitatum exponendarum rivio, supponen llata ad aliud, vel ad alium sensum quem Ais,h; dum est, amphi, logiam, ii vocis originemiper se non habrat, ab ipso loquente restrinis isti. attendamus , nihil aliud importare quam du-lgantur . iuxta exemplum allatum de to a quid, di bium sermonis sensum, qui vulgo aeqxi iocatiOlquo mutua pecunia petitur. appellatur.Contingit autem dubietas huiusmin Restrictio mentalis duplex est. Una stri- Dama . di in eo quod verba exterius prolata diver-lcte & pure mentalis; altera late & non pu-sa significant, & audientem dubium reli ire mentalis. Prima ea eli, quae ita residet ruunt ei rea sensum in quo loquens ea pro-ιin sola mente, ut nec verbis, nec lignis, nee:rt, num videlicet in hoc, an in illa sen-ialiis circumstantiis exterius manifestetur; sit posita sit sententia. Et hoc quadruplici-lsecunda, quae vel ex modo loquendi, vel ter fieri potest. Primo, quando verba in ex circumstantiis, vel ex consuetudine e communi usitata acceptione habent duplicemignosci ab audiente ac percipi potest. sensum , & utrumque ex aequo stignificant: Iam in eonsesso est apud cunnes, semper im
ut si diceres Hie liber est Periri; sine ullatillicitum este tine iusta & rationabili ea verborum violentia vel translatione ries lia uti restrictione etiam late & non pure 'hoe lignificare, vel Petrum ei e au rem mentali; & a sertiori multo magis eum i libri, vel dominum. Secundo, quando veDiramento: hoc enim nocet humariae societaba reserunt unum sensum magis commu- ti, politicae, ac civili, quae servari non μnem, & alium minus communem: vel quam siet, si homo absque iusta eausta posset loquido verba duo isignificant, sed non aequali- ac iurare in diverso sensu ac ab auditoribuster; ut umim habeant signifieare per te &lintelligeretur. Non enim ita possent honu veluti ad litteram, aliud autem non tamines convivere, nec sibi invicem credere; ad litteram, quam ad spiritum. In hae v.iquod ad convicium humanum de s ietatemg. propolitione : Elias es in t lacundum lit- est prorsus necellarium: siquidem nel eirent, teram intelligitur de Elia secundum persin suo sensu alter loqueretur, & omnia callis nam, mystiee vero de Elia secundum spiri-iditatibus sallaciisque essent exposita. Saetum. Et in hoe seeundo sensu Christus di-iD. Thomas 1. a. quaest. N. ars. 3. ad I. xit, Ioannem esse Eliam. Tertio, eonti micet etiam fini ad quem verborum significa git, quando verba ex se non habent diver-itio & ipsa lMutio instituta fuit; cum hinsos sensus, sed ad unum prorsus determinan-imines accipere soleant verba secundum quod tur ; & tamen ex modo loquentis & inter-is ant, quando non adsint aliqua quibus ea mamis, aut ex aliis adiunctis circumstam aliter accipiantor seu intellisantur, iuxtatiis temporis v. s. vel personae quae loqui-iillud D. Gregorii lib. XXVI. 3 al. cap. 7.tur ad alium lenium detorquentur, & sic Apud homines cor ex Derbis; astud Deum υ
oritur aequivocatio. Si v. g. poenitens in- νο υerba pensantur ex corde. Iusta autem
terrogatus a Consessario, an hoe peccatum,& rationabilis caussa utendi aliqua ex di- secerit λ respondeat, Noni rei, quia tamenictis aequivocationibus, leu lata & non pure secerat, sed in alia confessione aeeusaverat;imentali restrictione cum stricta de pura verum diceret. Nam Gnsessarii interrosa- numquam, ut iam notavimus, uti lieitumeto resertur ad peccata non consessa. Hineisit ) ptima est , quoties id necessarium aut de iis verbis ait D. Ausullinus lib. eoni. utile rationabiliter iudieatur, ad salutem dc
menda . cap. X. Putansur mendacia , qu lindemnitatem corporis , ad bonorem aus
iam non ea quae vere ps' cantur, dicta res familiares servandas, vel ad quemlibet intelliguntur, sed ea quae Iassa sunm, octa es- alium virtutis actum, ita ut occultatio ve se creduntur. Quarto tandem contingit am-iritatis censeatur hic de nune expediens ad phibologia, quando verba ex se determina- aliquem finem honestum. Ita Sanehea, Va ta ad verum sensum, &'ex circumstantii silentia, Bonacina . Advertendum autem cum ad alium sensum non restricta . ex intenti IS. Vincentio Ferreno, quod haec caui a ma
ne loquentia trahuntur per totam restricti 'ior esse debet, quo verba maiorem praebent
102쪽
occasionem erran ii. Imro utens restricii ne, antequam loquatur , scire debet promiDtionem suam in circumstantiis occurrentibus habere verum sensum: alias convincitur vellesimificare falsum , ad ue velle mentiri, α peierare, si adsie iuramentum. Alteraeausia ius a dc rationabilis, prout iudicant citati doctores, cohonestans aequivocam lincutionem in iuramento, seu iurare cum lata restrictione mentali, est importuna & intulia alterius interrogatio. Quocirca pro cla xiore intelligentia advertendum, quod du pliciter quis requiri potest . Et iuridice, tu ste ac rationabiliter . nempe ab eo qui ius habet requirendi , & salteio non irrationabiliter requirit: ct tunc locum non habet ulla aequivocatio seu mentalis restrictio in ruramento cum in hoc cala iurans nullum ius habeat utendi restrictione. Et non iuridice, iniuste ae irrationabiliter: & tune ita requisitus potest uti verbis amphibologicis cum restrictione late mentali, qua verba rurn sensum generant secundum mentem rurantis, quamvis falsum feeundum intelli- fientiam alterius; qui sibi imputare debet, si decipiatur, eum line catista ac irrationa
biliter alterum ad iurandum impulerit. m. mon. Hisce Praenotatis. dico usum restrictionis talis ien, pure ac stricte mentalis semper illicitum es-
με illici. se, sive in iudicio, sive extra iudicium, sive iuste, sive etiam iniuste inducatur quis ad iurandum, ita ut illa utens eum iuramento semper sit periurus. Sic communiter doctores. Et hoe constat eκ Scriptura, ex
Patribus, ex iudicio sanctae Sedis, & ex ratione. Ex Scriptura quidem: quia haec excludit a regno caelorum qui ita iurant ut Psalm. x Iv. Domine, quis habitabit rn 1
ι acuin tuo subiungit resius Psaltes: Qui
loquitur ventatem in corde juo ... qui iurat
proximo suo, Ο non decipit: & PDI- xx I II. haec habentur : Quis ascendet in montem Doe mmi λ .. - Qui non iuravit in dolo proximo
suo. Cum autem iurans aequi voce eum re
frictione pure mentali proximum decipiar,& iuret in dolo ι sequitur, quod sit pertu
Tus: eo quia periurium est decipere crearn rem, ex co. I. xx Ir. ρ Ir. Constat hoc
etiam eκ Patribus .. Tertullianus enim ob.
T agnae praescriptio est . in omni quaesi
σου propositum interjolutionis pertinere debere sensum responsionis. Ceterum atiuae consulem i, aliud respondeste, dementἔa est. Item S.
ceperias . Et similia habet aliis in Ioeis. Hane
autem expectationem decipiunt qui ita ambigue iurant, ut aliud sientiant, aliud ab aliis intellisi velint. Constat praeterea id ex iu- dicio ianctae Sedis, in proicriptione thesis r probatae ab Innocentio XI. quae ordine est 36. Si qtiis vel solus, rari Gram auis, emterrogatus , sive propria Donu, his recrea-ιtonys causa . sive uocumque alto De , ruret se non fecisse aliquiae quod reisra jecit; inre ogendo intra se aliqvid aliud quod non Derivri aliam viam ab ea in qua fecit, Φι quod-
titur, nec es periurus. Constat tandem ex ratione. Nam quod est intrinsece malum, ut est mendacium, semper est illicitum. Unde eum restrictiones pure mentales vera sint mendacia; hinc temper sunt illieitae ia. Verum ri .endacium t ex D. Augustino lib. de mendac. cap. III. γ est , quando loquens aliud habet in mente, aliud in verbis: BD. ait 1anctus Doctor, mensrsur qui aliud.
habes in mente, astud in verιis. Porro tales sunt reitrictiones pure mentales: quia utens ei idem aliud habet in antino, aliud. verbis enuntiat imrrvi non aliter utitur 'restrictionibus mentalibus ,. nisi ut audiens
decipiatur, seu ut ex verbis aliud concipiat quam ipsemet concipit. Igitur tales restrictiones mentales sunt verum & est entiale mendacium; & hisce utens mendax est &
periurus. Nam restrictio mentalis , etsi eorrigat conceptum loquentis, non. conrigit tamen externum sermonem; ae proinde si non mentitur sibi, nentitur audienti idcirco restrictio mentalis emere nequit ut qui loquitur, lamn sit mendaX rei ctu audientis. Μentitus audienti. loquens Cum. restricta ementali: quia v.. g. non minus d cipit a dientem qui requisitus de lucun a. respondi det simpliciter se pecuniam non habere..dum eam. haber, ac illo qut addid interius. ι ιιιι dem; quia hic conceptus interior non vatiat signiticationem verborum, quibus cum eam non dederid, sic nec eam mutare potest. Igituς sicuti verba enuntiant falsum sinoe
restrictione; sic etiam eum illa ia i ieies I. alimos divinae Scriyrum te sot.. Quotus in favorem restrictionum mentalium. obiecta. Abraham Genes cap. x II. .E yptiis dixit die Sarai quae erat eius uxor L Soror mea es. Certe praevidit Abraham, eius verba non
alio sensu fore intelligenda ab AEgyptiis,
quam quo abi pis prosetebantur: nec solum hoc praevidebat; sed emam optabat & intendebat, ne ab AEgyptiis occideretur .. Ex tameta tam longe stat ut Deus improbaret.
103쪽
hune servi sui modum agendi, ut potius
econtra large et benedioeret: quod comprohatur ex eo, quia flage σωι Pharonem Maiis maximis es domum eius, pro re Sarai vix em Abrabam. Unde etiam S. Augustinus lib. XXII. coni. Faust. negat Abraham mentitum finde. Item Gen. cap. xxv II. Iacob mentitus videtur, cum se Esau simula it., ut pa Tnam altequeretur benedictio. nem. Interrogatus enim a Patre: Quis esea. fili mi respondit: Ego tum primogeniatis tuus Mam. Hic autem nonnisi media aequivocatione dc mentali rei rictioiae poteti excusari. Item Christus interrogatus a discipulis Marc. eap. XIII. de die iudicii, re sporusit et De die autem ilis Des hora nemo scit .... neque Filius, nisi Pater. Item Io. cap. v I x. dixit discipulis se non ascensurum
ad diem sessum tris a)cendite ad ahem festum
M ; ego autem non ascendo in autem
isti ad diem festu- , -n manifese .sed quinis oeciam. Sae omnia restrinionibus men-
talibuε favere videntur .. ex facto Abrahae de Iacob nihil fir-ani misse concludi. Non enim certum est, leos aliquo modo, idest saltem venialiter, non peccasse: quia licet aliqui Patres ut S. Augusti tuis contendant, nihil mali hos
Patriarchas committi ec non desunt tamenc ut origenes, S. Ioannes Chrysostomus, S. Ambrosius qui censent eos mentitos suis-sb. Quidam vero respondent, ex rebus ita
si ibi linibus & pmphetice gestis nihil pariter
concludi poste in favorem eorum quae solent contingere in quotidiano ulu & commercio civili. Qiload textus vero Evangelii tum Μa
et , eum Ioannis de Christo, respondeo illos. ex inime savere amphibolosus dc restrictionibus pure mentalibus . Nam quod dicit Marcus ὸe Christo diem audicii ignorame, intelligunt de Chrisso inspecto secundum humanitatem ut praecisam a divinitate. Sed dicendum cum e muni Patrum , diei ibi Christum nescire diem iudicii, quia non ex- mediebat ut eam discipulis manifestaret. In hoc autem nulla tmercessit irestrictio mentalis a cum Apostoli nitibus iam compertum erat nihil eile quod Christum lateret, fiatimantelligere debuerint sensum ver rum. Λd illud autem Ioannis respondeiu . Christum
intellex ineptibiice. Et hoc intelligere poterant discipuli: cum, ut iam patet, eorum interrogatio esset de ascensione publica. obiicies II. Licet uti aequi vocatione. Eo
eo di restrictione pure mentali.
Resp. disparitatem esse anter mba aequi--ea Ec ambigua, quae habent unum senosum veriam; δc verba utentis tali restricti ne, quae sensum nidium habent verum . Obiicies III. Sententia quae restrictionem pure mentalein excludit ac improbat, evinponit hominem imaumeris incommodis. Nam Consessarius interrogatus de crimine audito in Consessione mentiretur, si diceret nihil
de tali re se audivisse. Ita femina nobilia mendacium diceret, quae nolens illos reci pere qui ipsam quaerunt adire, famulis iubet ut dicant eam domo exive, intelligendo mane vel heri. Similiter innocens morte damnandus non posset negare se siti sese in tali loco, ubi erat cadaver tali noctis hora, subintelligendo se non si ille ut Cecideret . Resp. Μulto maioribus incommodis hominem liberat sententia quae vetat mendaciat eiosa: idcirco talia mendacia non sunt admittenda. Incommoda vero proposita in obiecto, obviam habent solutionem. Co sellarius igitur vel interrogatur a prudentidc Christiano viro secundum senstim cath
licum, idest salvo sis illo consessionis: ectune Gnses artus negare potest ae debet, se quidquam audivisse de tali crimine. Neque id negando mendax est : quia scuti interrogatio, ita & responsio non referuntur ad ea quae sola sacramentali consessione 1 tConfessario manifesta. vel interrosatur ab homine ita in pio, ut aug at exquirere de ire etiam quae omissiario Laerunt revelata in consessione e dc tunc respondere potest, im pium elie de huius in i rebus interrogare,oc teipsa se non polle de hisce quidquam respondere tanteis tale crinaen de quo interrogatur, Memtens conseilus tuiti et . N mpos et tamen sine mendacio dc pertiario, tiiuramento adfirinaret se illud non audivisse: sed quod consultius est ν alterore posset ad exemplum Christi Domini de die tuis dicit, se quidqtaam nescire; intra se subiun-eendo, ut revelet. mae 4ane responsio spe-Aaret ad resti ictionem late mentalem, cuius internum sensum facile deprehendere mi-
uoad illud vero de semina nobili respondeo, minc receptum rite usu communi& omnibus noto inter viro 'Cbos, ut hara
verba , Dominus vel domina domi non assuris, tametsi adlint, hoc soluin signitieent, eos actu nunc videri non posse. Quod si siste hoe non esset usu receptum; mendacem essent tum domini, eum famuli qui donasenos adesis negant.
104쪽
De homine vero innocente respondeo, d bere potius mori quam mentiri. Unde eum negare non posset se in tali loco rum asmille sine mendacio; quia uteretur restris Hicine pure mentali, quam iudex ex nulla circumstantia deprehendere posset: hinc eadem uti nequit ut ricin mentiatur, ne ad effugiendam quidem mortem, quam innocens
alias i ubi re debet. Et idem die de aliis huiusce seneris.
De refrictionibus lare seu non pure
mentatibus. Cirea restrictiones vero non pure menta
' les, secundum sententiam doctorum etiam strictiorum, rion omnes sunt illicitae. Dico non omnes: quia in his attendi debent circumstantiae, in quibus huiuscemodi restrictionibus iureiurando quis utitur; videlicet
num offerat iura naentum, vel rogetur ut i
xet, sive a iudice securuium iuris ordinem procedente, vel ab alio iuridice & ration
biliter ad iuramentum compellatur. mare qui sponte offert iuramentum, vel rogatura iudice secundum iuris ordinem procedente , sive ab alio, peccat mortaliter, ut periuriis, si alio sensu iurat quam verba tu ta communem tensum significent: quia tenetur iurare ad eius mentem cui iurat, neque dolus debet ei patrocinari . Silvius . Quando vero quis non iuridice & irrationabiliter ad iuramentum compellitur, & iusta caussa ad sit; uti potest verbis ambiguis ac restrictione non pure mentali, scilicet accipere verba alio sensu quam accipit is cui iuratur, dummodo ea verba ex usu &nκHo loquendi plures habeant sentiis: sive interim utrumque sensum habeant aeque primario; sive unum primario, & alterum s eundario; sive unum in sensu litterati, &alium in spirituali. Attamen omnes illi sensus debent usu esse recepti, & per circum-santias vel per aliud signum exterius consignificare illud quod in mente proserentis
retinetur. Dantur enim quaedam circumstantiae & signa externa, quae ex se babent verba limitare & consignifieare eum illis reum locutio non fiat solis verbis, sed etiam
compleatur circumstantiis personae, loci, temporis, ex negotiis de quibus agitur, ac agnis externis ; ut proinde locutio possit secundum se esse salsa, sed quatenus cuni externis eircumstantiis contis incat, possit esse vera. Huiusce generis iuerunt locutio
pes Christi Domini Io. c P νδ Ego autem
non ascendam ad diem festum bane. Et illae
Marc. cap. XI M. de ignorantia diei iudicii.
Et haec sententia quae lieitum statuit usum Quod se
verborum aequivocorum de restrictionum l. licita e te di non pure mentalium, in circumstantia
quod iusta caussa concurrat hisce utendi. nee ii trans sponte se obtulerit ad iurandum, .i. . ' nee iuridice & rationabiliter interrogetur , est communis , ut dicunt Salmanticenses
s prout etiam observavit P. Henno cap. II. de iuram. min. VII. l. III. Omnes doct
res, inquit, illam docent. neque aliquem excisholicis reperimus illam neganiem immo paulo post addunt, omnes dinores eonveni, te in eo, quod Christus in tribus relatis a ceptionibus uti potuerit verbis amphibologiis eis. Hanc pariter propugnant Canassutius, Silvius , aliique non obscurae notae recentiores et immo ait P. Henno r crediderim omnium Theologorum captum, qm: sua scripta ediderunt, itasentire. Nam qui damnant Ii-pliciter re, Ictionem mentalem, satis indican se is ut de pure mentali , ut Iuvemn, dum damnat solam malitiosam er dolosam. Natalis Alexander eos reprobat qui aliud volunt quam verba sigmficent secundum se.& secundum loquendi morem, & person
rum ac negotiorum circumstantiis . Unde
constat ab ipso non improbari late & non
pure mentalem restriciionem . Et sane . quod tales restrictiones quae in rei veritate non sunt restrictiones nisi nomine tenus . licitae sint, comprobatur ex Christi exemplo , qui ut patet ex textibus supra relintis Marc. co. xx II. & ta cap. VII. ὶ iiDdem usus est . Sara etiam est S. Augustini sententia , qui excusat a mendacio Iacob dicentem patri, se esse Esau e Ioseph am rentem fratribus, se pollere scientia augurandi; & Iuditb loquentem cum Holoferisne e de quibus plurima , untur quae , s
cluso mendacio, explic o nequeunt sinet, strictibne seu occul ratione Vert, quam satis ctu, Doctor Iib. cons. mendaό. cap. X. a me
daeio distinguit . mamvis enim omnis qui mentitur , velit celare quod verum est ;non tamen Omnis qui vult celare quod verum est, mentitur. Et D. Thomas 2.2. quis. ex. arit. 3. ad 4. haec habet : Non es liciatum mendacium dicere . . . lieri tamen ver
talem occultare prudenter sub aliqua dissimulasione . Qui autem utitur restrictione la.
te mentali, nihil aliud facit quam verit tem prudenter occultare e quandoquidem in circumstantiis occurrentibus Verum dicat ;sed ob iustain caullam Obscurius. Et nemo,
105쪽
malis , restrictionem mentis merito reprehenderiι , cum aliquis non tenetur nec debet ad mentem interrogantis respondere e ac ii responsa sua ita libret ut nil salii adi aisceat, atque in eo culpa sit qui non intelligit; tunc nec mendacii, nec periurii est accusandus. Ratio quoque idiplima comprobat . Nam primo iuramentum factum ex iusta caullaeum restrictione late mentali, aut cum ter minis aequiv cis dummodo ita responsuin libret , ut nil salsi contineat est verum :quia licet verba nude sumpta non sint con formia intentioni iurantis; attentis tamen circumstantiis materiae , loci, temporis , -- di interrogandi , perlbnae interrogatae aut interrogantis , exprimunt sensum illum quem
loquens intendit, &hunc sensum deprehemdere poteli ac deest interrosans. Secundo, est iustium; cum supponatur de re iusta &licita . Tertio, est etiam prudens; cum iurans in sensu conclusionis habeat iustissimam caullam obscurius respondendi , seu
non ita aperte suum conreptum aperiendi. Item non est minus perniciosum societati humanae secretuin revelare , quam dicere mendacium, ut per se iam constat. Nullum vero esset medium , seclusa hac conclusione, quo quis pollet importune interrogantem lua celare secreta. Nam alia media ad hoc assign1bilia, ut sunt tacere, vel reiice-xe ut ridiculam sine responto inter attinnem . ex hominum conlii tutione efficiunt
ut credat interrogans, rem ita elie, sic ii iam quaesivit. Tandem si hoc non liceret, & valere deberet opposita sententia ; daretur locus multis ae valde gravibus incomimodis . Nam imo ex hoc sequeretur quod uxor derret vel manifestare maritum quaesitum ab hostibus ad mortem; vel ipli moriendum esset, casu quo ipsi intentaretur mors, nisi manifestaret. Secundo, mulierem, alias fidelem & eastam, sed semel ex fragilitate
lapsam, teneri manifestare crimen marito ,
illud districto gladio iniuste ae irrationabiliter extorquenti . Et sic de aliis quamplurimis casibus, in quibus rtiamsi iuridice ac
rationabiliter aliquis non interrogaretur , patefacere deberet talia, ex quibus sibi vel prox imo gr ivissima sequerentur incommoda.. Nec opus est diutius hie imis, rari in iis diluendis quae obiici possunt contra hanc se tentiam, cum omnia intelligenda sint de rest fictione ii ricte mentali siit patet ex prinpositione 27. damnata ab innocentio XL quae iam intellisenda est da reli rictione pure
cientsιὶ vel de ita de quibuitulle , iuridice,
& rationabiliter interr antur , quando I eum non habet restrictio ne late quidem
s. XXIV. De conditionibus, si quis licite possit uti
iurando restrictione late cr non
Praeter iustam , rationabilem, notabilem
que caussam, ut evitatio mortis, perpetui
carceris. publicae flagellationis, iacturae bonorum & famae, ad hoc ut quis uti valeat
restrictione late mentali; aliae etiam requiruntur conditiones. Et primo , ut vere dc realiter aliquae adstat exteriores circlimsta tiae , ex quibus prudenter colligere misit interrogans , quod non nude mentem suam interrogatus aperiat. Unde patet, quod immerito doceat quidam recentior, iamittens licitum esse usum restrictionum pure menta
lium ex iusta caussa , idem esse ac sentire cum iis qui statuunt ex iusta caussa licitum esse uti restrictionibus late mentalibus:
eum in his semper concurrant exteriores circumstantiae, quae rationem mendacii ab istis removent numquam vero in illis , alias non essent pure mentales. Requiritur secundo , ut cum catissa notabili adsit e
iam necessitas illis utendi; &quidem talis, ut sit unicum medium ad evitandum in se vel in alio grave damnum. Nam si aliud esset medium obvium quo interrogatus ma
tum impedire posset; non praestimeretur , nec debet praesumi, interrogantem vel a dientem uti tali medio , nempe restrictione quam propter talem necessitatem natura suaqsessit. Hinc non posset reu= iniuste dc non iuridice interrogatus illa uti, si aliter effugere queat,nempe vel non respondendo , vel recurrendo ad iudicem superiorem. item
si satis esse possit in tali necessitate aequivocatio : potius ad hanc quaa1 ad restricti nem est recurrendum. Tertio requiritur uti
qui uti vult illis restrictionibus , sciat , antequam loquatur , suam propositionem qua respondere statuit, in circumstantiis occur rentibus verum continere senium : alia xe vinceretur volle sitsum significare, ac ideo velle mentiri, di peierare, si concurrat i ramentiam e vel saltem ad hoe esse dispositum, quando e M opposito tenetur quantum in se est contendere ut audietis quae locutio
106쪽
TRACTATUS DR UiRT. RELi G. CAP. U. rentur Ecclesiae Praelatos δἴ Dcctores , ad
quos pro vero Scripturae sensu cognoscendo recurrere deberent i tertio, ne ab infidelibus, iecitndum carnem & sanguinem sapientibus, certa Christianae relisionis mysteria irriderentur et quarto, ut in percurrendis sacris Scripturis es Iemus magis frequentes.
nem habens ad praesentem materiam. Nota I. utentem verbis aequivocis sine caussa, si eorum sensus secundum quem l quitur sit receptus & usitatus, licet alter maeis sit obvius, non este mendacem , nec periurum , si addat iuramenti im : quia verba hie de s acto exprimunt exterius quod linquens cogitat interius. Preccat tamen eun tra virtutem veracitatis. quae non tantum
vetat mendacium; sed insuper iubet ut dum
inuimur, veritatem nude dc simplieiter manis et cmus, nisi aliter aeere cogat ii ista necessitas ex parte rei mandentis. Hinc D. Αmbrosius lib. III Oificiori cap. x II. Unusquis clue , ait, fimplicem sermonem proferat, nec Itium fratrem circumjcriptione υer νum illindri. Dixi, F Ierius m receptus o usitatus. Et hoe intellige in loco ubi proseruntur . Nam licet esset usitatus alibi, idest in alio
regno & provincia , non esset tamen immunis a mendacio & periurio, qui iisdem utexetur in loco ubi receptus non esset nee usitatus huiuscemodi verborum sensus. Dixi,
teceat tamen contra vIrtutem veracitatis .
Et id graviter vel leviter, secundum iniu-xiam & detrinaen tum quod inferret proximo per dolosam responsionem . Immo si iuramentum adhibeat, peccat mortaliter; cum Dei testimonium assumat tamquam instrumentum ad facilius decipiendum proximum. Hoc autem, ut antea iam dictum est , maxime est Deo iniuriosum e & quamvis non fit periuriuin stricte, cum supponatur adesse veritas; est tamen perhirium late ex desectu iustitiae, de quo periurio loquitur s. Augustinus Epist. ccxxxv. tibi ait : Periura
sunt qui, Iematis verbia fidest selectisὶ e
. pectationem eorum quibus iura tum est, Me
Nota II. Si iuramentum ab aliquo exi, xeretur de non adhibenda restrictione, ait P. Henno, quod si deberet denegare comstanter iuramentum e quia nullus nomo i netur rationem reddere de internis sive in
iudicio, sive erara, sive legitime, sive ill gitime interrogetur. Si tamen districto gladio ad id cogeretur in easibus in quibus eiticeret restri 'io late mentalis; iurare posset
etiam cum alia restrictione. propter easdem Tationes propter quas ipsi iurare liceret cum
Nota III. Deum quandoque usum fuisse inscriptura verbis sensus ambigui. Primo, ne sorte intellecta a plebeiis apud eos vilescerent: secundo , ut homines magis veneras. XXV. De petitione taramenti ab eo qui proidetur falso iurasurus seu peieraturus.
Non eonveniunt Theologi in statuendo . num privati possint exigere iuramentum ab eo quem praevident salso iuraturum . Nam alii volunt, Ouod quando iussa adsit eaulla, hoe fieri mist etiam per privatam peti
nam. Verum, ut securius in re tanti mo--Π-
menti, sicut est latus spiritualis proximi ,
procedatur, ita distinguendum videtur: videlicet num solummodo dubitetur, quod sit peie- tei eap .raturus; vel certo praevideatur peieraturus. ierat in. Si primum: tunc. iusta caulla intervenien
te, licebit ab ipso iuramentum exigere, si spes aliqua sut ait hie Du-Hamei sit ut is non peieret qui ad iuramentum adstringitur. Si igitur maeni tua intersit, aut li ex eius . responsione facti alicuius circumstantiae sint explorandae , vel fraus detegenda , ac ius
tuum obtinendum: non ausim dicere pece tum esse vel tuo, vel nomine alterius cuius es procurator, iusiurandum exigere; sed, ut ait Augustinus . bumana sentatro est. Qui tamen alterius causiam agit, ossicii sui ratio plerumque id postulat ut iuramentum exigat, ne ipse prae varicari videatur e & eo vel maxime licet in tali casu iuramentum exigere, quia in dubio nemo praesumitur m
lus & peceaturus; re hoc potest esse utile adremiperandum id quod tibi debetur, nec aliter
potes illud recuperare. Si vero certo creditur esse peieraturus, communis est eum D Th ma, quod privata persona ne eκ iusta quidem & gravi causta ab eo exigere possit i
ramentum. Ait enim An elicus: Si autem
loquendo de privata persona ὶ scit eum Ierisse contrarium eius quod iuras, σ cogit eum iurare;homicida est. Et sic habetur Op.Clericosis cohabitat. Hericor. dc cap. Ille qui xXII. q.V. Ita etiam sentit D. Augustinus seram. II. deae cons. Io. Bapt. nunc serm. κr de Sandi.&S.no naventura in III. dist. xxv I x. q. II. Et ratio praecipua est , quia tenemur eκ caritate i- pedire peccatum proximi, saltem cum facile possumus . Facile aute ii tunc possumus:
quia tune nulla assignari potest iusta ea la& necessitas huius ivrmenti exigendi. To
107쪽
ea enim iusta caulia dc necellitas esset, ut aiunt adversarii, maxime tuitio proprii iuris, recuperatio propriae rei, firmatio veritatis , pacti , dc huiusmodi. verum cum nil horum per tale iuramentum quod certo sal-1 um suturum praevidetur , obtineri possit ;immo contrarium potius resultet: ideo tale iuramentum exigi non potest. Nam statimae alius eum salsiitate iurat non competere tibi tale ius, tuam non esse talem rem, tibi non debere quod dicis, hisque similia r
non tueris ius tuum , rem tuam non recin
peras, ted potius prorsus perdis ς & quod peius est, sine ulla utilitate perdis tuam dc
Dicitur iisnanter nulla privata persona . Nam persona publica ut publica, puta i dex, licite potest, iusta interveniente causesa de necessitate, exigere iuramentum ab eo
quem certo icit peieraturum. Et est eommunis. Quia iudex iuramentum illud ex iuris ordine exigit; dc ius publicum ae com-. ι ..is utilitas praevalet cuilibet iuri privatae personae. Et quamvis non prodesset iudex privatae personae laesae per recuperationem rei praetenta ut vere dc realiter suae; prindesset tamen communitati, & Reipublicae rquia si non posset iudex licite eκisere iuramentum ab iis quos certo scit peieraturos , possent perversi fingere se certo peieraturos, ut sic a iudicis interematione eximerentur . quod cederet in maximum Reipublieae detrimentum. Idcirco ex hoe quod potest etiam in tali casu iuramentum exigere, tit aliorum exemplo alii deterreantur ne in damnationem propriae animae ad talia iuramenta inducantur, utque sic se abstineant a plurimis malis cum maximo Reipublicae bono. Item quia iudex tenetur sequi praescriptum iuris, adhibendo ea media quibus si Iet elici veritas, quando aut lex aliqua in particulari decernit ut aliqua controversia iuramento finiatur, aut ut una pars in desectu probationum iuramentum iuste possit ab altera parte exigerer alias se sui pectum redderet, Ac daret ii istam occasionem scandali : quod magis est illi cavendum quam
De petitisne iuramenti execratorii, num
Non deret partibus deserre iuramentum execratorium , nisi in caussis gravissimis idc quidem solum super articulo plano, non implexo variis eircumstantiis inaequalis cer-
titudinis. Et ratio est: quia cirea materias non adeo gravis momenti satilius solent peierare homines; adeoque si sorte committant periurium, exponuntur sine susticienti necessitate gravissimae maledictioni divinae . Certe S. Augustinus in Natin. vir. ad illa verba: Si recididi refribuensibin mibi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis, ait: Is rare per execrationem, es graυissmum tu risiurandi genus. Idcirco in caussis tantummodo gravissimi momenti adhibendum est.
De interpretatione iuramenti diabit. Ut in re hae elucidanda iacilior via ape -riatur, praemittendae sunt quatuor praeci puae resulae, quae a Doctoribus traduntur . ei traha
Primo nempe, in bis obligationis, quod, serPata proprietate verborum . intentione obligantis , minus fingit, tenendum es . E.
cipitur tamen iuramentum solemne, V. s.
militare, vel religiosum: quia ibi principalis obligans ille est qui desert 6c aeceptat
iuramentum; in euius proinde favorem ex
ponendum est iuramentum. Unde si filius patri longum aggredienti iter ad eius postulationem iuret te non lusurum , donec do
mum revertatur : si serte mariatur pater in itinere, liberatur filius a iuramento. Secumdo, iuramentum sequituν naturam actus cui adiicitur. Hinc si promissio vel eontractus includat taeitas conditiones ; conditiones
easdem assumit iuramentum. Unde si quis Ioanni ensem spopondit, de vicissim ei Ioamnes pecuniam: si Ioannes non iervet tuam promissionem, non tenetur alter tuam ser-yare, dando Ioanni ensem. Itidem qui suo
iuramento alicui puellae diviti ac sanae nuptias promisit, non tenetur iuramento, si puella postea incidat in paupertatem. Vel gravem incurrat salutis desectum. Sie iuransis non amplius allaturum iniuriam inimico,
non violat iuranaentum . si ex nova oeca
sione vel eatissa 1hperveniente iterum et i iuriam inserat. Similiter iurans la statuta servaturum communitatis alicuius, non est periurus, si quaedam minima non servet rquia non censetur se obligasse sub culpa ad leges quasvis poenales. In his enim omnibus aliisque limitibus contractibus 8c obligationibus instine tacitae conditiones, ex contra hentium seu spondentium intentione per vis vel consuetudinem explicatae. Tertio, tu ramenti obliga tio per1 erat, perseverante est dem obtecto in eodem statu; non ausem perje wrat, obiecto MIMiliter recedente ab rnicn tioue
108쪽
tione iurantis. Ita colligitur ex cap. Brevispria, stante dubio stricte tali nisi heri, GH iureiur. & eκ cap. Petitio eod. ιιι. Idcir iprobabiliorem rationem teneat co iurans se residere velle in Ecclesia , ab eadem pro utilitate ac necessitate Ecclesiae licite se absentat: ut ex cap. Ex parte is cleris. non resident. Item iurans bona Ecclesiae se non alienaturum sine Pontificis vel superioris alictoritate, ea alienare poliet, si nequiret Pontificem aut superiorem adire. Similiter iurans se non petiturum beneficium quod restignavit, potest illud acceptare, si iterum ipsi conseratur. Quarto, ruramentum factum in praeiudicium tertii semper refrangendum est. QiΗκirca qui iuravit se servaturum secretum aliquod , illud servare non tenetur , quando sit alteri nocivum et ut ex cap. Hac videtur
Quid a. Iuramentum in dubio, nimirum niura sit endum emissum, vel an licite emissum, necne, si in dubio, dubio stricte dicto, ita ut in neutram partem inclinet potius iudicium, an emissum fuerit iuramentum; vel non stricter tune est interpretandum, nullam extare obligationem illud servandi. Et ita est interpretandum, tum propter gravem quam in se continet obligationem ἐ tum propter perieulum periurii; tum etiam quia praesiimitur non dari iactum extraordinarium, nisi reddatur verosimilius aut credibilius. Et secundum iura illud quod palam verbis expressum non est, censetur Omissum: l. Outi
quid a ringenda de verbor. signi f. Quidquida dringenda obligationis caussa dictum est , id
nin palam verbis exprimatur , omissum esse insinuendum est, aut certe secundum promiseserem interpretandum est. Ubi enim agitur de inducenda obligatione, utpote quid odio sum, debet fieri stricta interpretatio: cap. Odia xv. de regul. iur. in 6. Odia resin si . er Diores conυeniι ampliari. Si vero constet de emisso oretenus iuramento; sed dubitetur de interna intentione iurandi: tune datur obligatio servandi iuramentum. Sic communiter doctores . Quia praesumitur, inesse vel conitingi actui ea quae regulariter insunt & contuliguntur. Intentio Mrro interna regulariter coniungitur& eonformatur actui externo, dummodo sorma iurandi talia non sutilet, cum qua coniungi non soleret intentio. Dod si dubium sit, num iuramentum emissum lieitum sit: tune iurans consulere debet Consessarium, vel alium doctum virum : quia cum agatur Caussa particulari, se inter & Deum qui iuramentum accepta-xit ; non potest esse iudeX in caussa pro I. XXVIII. . De interpretatione iuramenti generaliter praemii bona si Me duo.
Iuramentum generaliter praestitum bonande sine dolo, interpretandum est secundum Intentionem iurantis : nec extendi debet ad ' incogitata, sive ad ea de quibus iurans in specie non cogitavit; immo si haec adver--ι tisiet, verosimiliter non promisisset, sed ex. Ris. cepisset, ut ex cap. Veniens xv I. de iure tur. ubi definivit innocentius III. Non Iervandum esse quoddam iuramentum: quia ia-rans nequaquam latiter iurasset, si mandatum 'rliud sis contrarium prae 3cιυset. Et ita do
ma . 2. quaest. xc VIII. ari. a. ad 3. ubi
docet, quod si quis v. g. iurati et se alteri in omnibus obtemperaturum, tale iuramen tum ita esset interpretandum; dummo it licita , importabilia , ae statui suo contraria ei non praecipiat. Ita in cap. Contingit I. S. sin. de iureiur. in 6. Quia in generali promissione non veniunt ea quae quis vero. in illi ter non promisit: ut in cap. In genera ii lxxx I. de reguL iur. in ε. ubi haec habe tur : In generali concessone non veniunt ea quae quis verosimiliter non esses in specie comcessurus.
Q iod si iurans dolose praestitit iuramen
tum si ib verbis aequivocis ad decipiendum eum cui Iuravit; iuramentum est interpremtandum & obligat, iuxta intentionem recipientis, idest secundum intellectum illius ciuiiuratur: ut ex cap. Quacumque IX. ΣκII.
q. v. Et ita eum D. Thoma 3. 2. quae Ixxx IX. art. 7. ad A. tenent doctores: quia fraus π dolus alicui patrocinari non debent. Iuramentum praestitum circa materiam id filuris idest circa illa de quibus ius ipsum aliquid disponit interpretandum est secun -id: i,.
dum iuris dispositionem, nee ultra est extendendum: ut ex cap. Ad nostram xxx. de iureiur. Et ratio est: quia in quolibet iuromento promissorio tacite subintelligitur atque ipso iure inest illa conditio, Salvo iure auctoritate superioris, scilicet supremi legislatoris ; ut in cap. Veniens XIX. de tu
Hinc in omni iuramento promitario, ta metit absclute iacto, quaedam cubintelligum
tur tacitae conditiones: ut d et Glossa in cap. Quemadmodum xxi. de iureiur. V. con
ditis. Abbas Uri aliique. Et harum prima
109쪽
conditio, quae in iii ramento promissorio tacite ac ipso iure labintelli sitiit, est Si pote--: quia ex cap. Nemo va. de reguI. iur. με. nemo potest ad imωssibila hoc extenditur non solum ad in ovidite physice, ideli quod naturaliter fieri sequit; sed etiam ad impossibile moraliten, coeti quod licite fieri nequit: cum iuramentum non sit vinculum iniquitatis. Secunda est, Sariis rure cT auctoritate superioris: ut ex cap. Veniens κIx. de iureiuri ubi haec habentur: cum praedictum iuramentum μιμ-cWare non possi, in quo debes interii ius superioris exceptum. Tertia est, Nisi is incurus Iavorem iurarium es , sponte remiseris rquia quilibet potest rem iuramento tibi d hi tam alteri remittere & condonare; cum quilibet suo iuri renuntiare possit. cap. Si diligenti xat. desis. ωmpet. & alibi in iure canonico. Quarta est , Si res in eodem flatu permansserint, idest non fuerint notabilitet mutatae, iuxta tertiam regulam supra expositam: quia non est verosimile, iurantem habuicie intentionem se obligansii ad rem adeo difficilem, vel etiam indecentem; qualis contingere solet. ubi notabiliter rei mutatio superveniat. Ideirco eius iuramentum in interpretandum, quod ad castim adeo repentinum & incogitatum se non extendat: ut ex cap. Veniens eit. & alibi. Quinta conditio maxime in pacto vel contractu etiam iurato subintellecta est, bi O' altera pars fidem serva erit, idest paesto seu πω missis itererit, iuxta regulam secundam sinpra traditam: quia ex cap. Frustra lxxv. de regul. Iur. in ε. dicitur: Frusra sibi fimquis postulat ab eo semara μι fidem a se pro sitam Iemare recusat.
D cessatione obligationis iuramenti. Cum iuramentum fieri possit soli Deo, sinii homini, & utrique simul; operae pretium est ut de celsatione illius obligationis sub hoc triplici respectu agatur. Verum quia o, tisatio iuramenti facti Deo in materia libe-xa relaxari ne it per dispensationem ab ecclesiastica potestate; hinc sermo de hoc infra redibit, ubi agemus de dispensatione rae proinae duo tantum posteriora iuramemti senera nunc sigillatim examinabimus. obligatio iuramenti facti soli homini potest multipliciter cellare. I. Per materiae nintabilem mutationem: U. per iuramenti irinritationem a superiore: IlI. per condonationem & relaxationem, seu remissionem
illius in euius favorem factum fuit vir
Cessae per notabilem mutationem materiae . Primo videlicet . si res iurata facta sit physice vel moraliter impossibilis: quia non censetur iurans se ad impossibile sive moraliter, sive physire se obligare. Idcireo intelligitur in iuramento tacita conditio, Si res fit possibilis . Secundo, si res sit notabiliter mutata. Non enim suffieit quaelibet mutatio: alias vix aliquid obligaret in mu do . cum promissiones, i κν praecepta ipsa secundum aliquam circumstantiam sint mutationi exposita. Res autem notabiliter m lata non censetur eadem moraliter, sed di. versae & qui unam iuravit, non iuravit diversam. Mutatio vero notabiliter adesse censetur , quando Vel eae communi omnium siensu, vel ex consuetudine, vel ex aliqua resula iuris res reputatur alia ab ea quae iurata est , vel etiam si ponatur in ea eon
stitutione in qua leges divinae rion obligant. Unde si quis iuravit executionem alicuius operis quod implere n quit sine periculo h noris, vitae, aut in inbilis bonorum iacturae, ad nibit tenetur. In dubio autem, an materia iurata sit notabiliter mutata, necne; tutior pars est eligenda. Non sumit autem illa mutatio, quam si iurans praevidisset, non iurasset. Nam promissio facta illi quem postea deprehendis esse prodigum, impium, tibi adversum, secundum omnes obligat, quamvis si id ab initio scivisses, non prinmisisses: quia obligatio iuramenti sumi de bet ex promissione quae facta est, non ex ea quae facta suillet. Tertio, cessat ex parte materiae, si res iurata fiat illicita ob su inrioris prohibitionem. Nam ut eκ D.
eum aliquis iurat, vel promittit se facturum voluntatem alterius, intelligenda est debita conditio, Si videlicet id quod ei mandatur, licitum sit ser bonesum. Non potest autem esse licitum id quod adversatur sup
rioris mandato. Qitario, cessat ex parte materiae, si finis motivus rei iuratae cesset totaliter dc pro semper, vel res prorsus redindatur inutilis ad intentum finem, vel noxia ei cui promissa est: quia res iurata non obligat nisi ut intenta a iurante. Quocir ea, cessante motivo adaequato propter quod iurata est, non est amplius materia intenta a iurante; cum non amplius subsistat finis propter quem solummodo ab eo intenta fuit.
Dixi si ori cesses totaliter: nam ii rea iurata sit divitibilis, ut finis cesset secundum unam partem tantum; tenetur iura
110쪽
TRACTAT Us DE UIR T. RELIG. CAP. V
secundum aliam. Unde si iurasti alicui te aggressurum v. g. aliquod iter propter du fines, licet unus cesset, adhuc teneris prinpter alium e nisi tamen aliter in iurando imtenderas . Dira Il. reo semper: quia si totum celset ad tempus, non tollitur, sed sus penditur obligatio; dc reviviscit, si finis reviviscat. Dixi III. si sinis sit moti f. non impulμυώι rnam licet hic impellat ad iurandiim; materia tamen iurata non intenditur propter illum, sed propter finem motivum. Idcirco, hoe perseverante, perdurat iuramenti obligatio, tametsi evanescat tinis impulsivus. Dixi tandem IV. s reddatur ι illis ad finem intensum, vel noxia eι cui promissa fuit. Et quin ad primum: quia semper in iuramento intenditur congilio, Nise res iurata inusilis pl. Q ad secundum vero: quia res prinmissa temper intelligitur favorabilis pertinnae cui promittitur . Iuramentum enim non eli vinculum rerum Vanarum dc otiosarum
nee Deus vult illas ueri ob nominis sui r
s. XXX. De oessatione eiusdem obligationis per
irrisationem iuramensi s Bam a Iuperiore . . Quicumque pollet superiore dominio, idii ini. idi. Titare poteti quaecumque suorum subditorumae. iuramenta, homini facta & Deo, in mat tia secundum quam sibi lubiiciuntur: ut doctores tenent communiter cum D. Thoma . a. quaest. lxxx I x. ari. s. ad ubi sic ait: Ad unumquemiue periinri irritare iurame
sam quia a libi Iubitis sis factum, circa ea
me eius potestati subduntur. Quia omnes contractus , promissiones , donationes , &quaslibet alienationes a subditis factas in materia sibi subiecta , possunt iuperiores pro libito rescindere, & etiam line caussa ; quia fieri censentur cum hae conditione, Λιμ ηινavicari superisν: & illis sic rescissis, missunt & iuramenti obligationem relaxaret quod similiter ii ut tacite conditionatum. Quinam mare summus Pontifex tollere potest o P in r. ligationem iuramenti in omnibus spectanti bus ad rerum reclesiasticarum dispositionem, puta ossiciorum , beneficiorum, dilimbuti
num, commutationum, resignationum, rerum Ecclesiae alienationum, Canonicorum, aliori unque limilium: quia in illis potest tem habet, ob quam semper intelligitur com. itio haee, N P--decemat. Item parentes irritaro possunt huiusmodi lciuntur potestati, tutores pupillorum, mariti uxorum, domini servorum, superiore Religiosorum. Curatores Fero licet possint irritare voto puberum tibi tu itorum; non tamen amulti iuramenta contractum fit4manis.
Dixi. μ μι de materia sibi subiecta. .
circa non potest maritias contractum tur tum uxoris irritare, ii iit ex bonis paraphesenalibus; sicut nec pater filii, si ut ex tanis castrentibus e cum ii liberam habuant hu-tulcemodi bonorum dispositionem. iniae ri hic solet, an superior irritare possit iuramenta ab apio primitus approbata Et respondent doctores. quod hoc facere valeat, si nova cautia exsurrat ἔ secus vero irritare nequeat quod iemel approbavit. Et quoad primum, iam patet: quia, superve niente nova cauila , mutatur materia iur menti , ita ut neri incipiat praeiudiciosa si periori, ac proinde luite re Leite illud itriistare possit. Quoad iucundum vero, res ipsa constat ex auctoritate dι vinae kripturae N me . cap. xxx. ubi sic habetur: Mulier F se confrinxerat iuramento , quae est in domo pa-ιris fur,'in αιais adhuc puellari . ' cun verit paser ruramentum quo MIetavit a A mam juam , er tacuer ι .... quidquid iuratat, opere compluri.
Lex quoque civilis potest irritare indit
cte iuranaenia apposita contractibus, irri tando contractus. quovis modo urit . non autem directe. Nam, corruente principali. corruit etiam iuramentum quod est accesso. rium: quando tamen ipsum princιpalo πνponatur bono publico,
s. XXXI. De cessatione iuramenti facti soli bomisi
Iuramenta facta in savorem solius homi- ricturinis irritari seu relaκarι pollunt per condo. homini nationem seu remissionem illius in cuius sa- ρον vorem praeli ita suerunt , ob materiae subtractionem. Nam hoc ipso quod promitiarius renuntiat promissioni, materiam tollit iura. menti s quod proinde non amplius obligat edc cum iurans non intendat compellere imuitum ad benencium acceptandum, iurare centetur conditionate, idest si ille in cuius favorem iuratum eii, velit sibi praestari boneficium . Remi illo etiam tacita lumeit ;dumn so non fuerit iniuile extorta, &c-llet de intentione seu consensu remittentis. uilod si duo aliquia fita vicissim iuramento
iuramenta filiorum qui adhuc eorum subii- promiserant, ex mutua utriusque condona