장음표시 사용
71쪽
sum , non commutatum. Etenim per ibiam prosemionem prius votum fit commutatum; cum omnis prioris voti obligatio , semel emissa prosessione in Religione approbata, acto extineuatur, ut etiamsi ab ipsa dene rei, ad illud primum votum non obligaretur. S. XVI. De caussu ad commutationem requistis. C, statu Sicuti ad dispensationem, ita etiam adna ει ras commutationem, quando mmutatio non
vionabilis fiat in id quod evidenter est melius, sed in
md c m. nainus aut etiam aequale bonum, requiritur semper iusta & rationabilis cause sit inopw,sa. ita D. Thomas A. a. quaest. lxxxv III..ςς tonai; aet ix. Richardus, Panormitanus, finget. v Votum I v. quaest. X. S. Antoninus. Silvius , Tabiena v. DIDenjasto quo. x. C tetanus, Solus, aliique communiter. Quia,
ut iam dictum fuit de dispentatione, Praelati potestatem iurisdictionemque a Christo Domino receperunt in spiritualem aedifica. tionem suae Ecclesiae, non in destruetionem; sicilii fieret, si absque iusta caussa tum dii
pensarent in votis, tum vota commutarent.
Potest quidem irritari votum sine caussa ab iis qui talem habent potestatem, idest dinminativam: quae etiam aeque ac gubernativa datur in aedificationem, non in destructionem: cum haec ex ipsa natura dominii vel quasi dominii ita detur, ut superior porust tamquam dominus sine caussa votum subditi irritare. Non potest vero gubernat, va, nisi ex caussa iusta , dispensare vel commutare votum: quia haec ita datur, ut per eam fiat solum facultas superiora gubernandi subditos recte dc valide in his quae sunt rationabilia; alioquin Deus non consentit, di dispensatio ac commutatio non valent. eeea. Et haec omnia intelligenda sunt etiam de M. inu. votis, quae a Papa dispeniantur: ita ut ti sine Papa eum aliquo sine iusta caussa dispenset, UR' Rchie fit teu, mortalis culpae, & dispensatus non est totus in conscientia; cum talis dispensatio nulla sit. Idemque dicendum est de commutatione quae fiat sine sua caussa. Nam eum sit de iure divino dc naturali, quod vota nostra Deo reddere debeamus; &xum Papa in his quae sunt de iure divinore naturali, ius non habeat, quando nulla subsit rationabilis caussa: nulla est dispensatio voti ac commutaUO, quin sine iusta caussa sive a Papa , sive ab aliquo qui talem habet facultatem, iacta sit. Si vero saltem talis eaussa appareat, ita ut solum dubite.
tur, num ex legitima caussa sit eoncessa dispentatio vel commutatior dispensatus potest aequiescere iudicio Praelati dispensantis
aut commutantis, non tamen iudicio proprio . Ita D Thomas a. a. quaest. lxxxv III. art. I L. ad 2. aliique tam Theologi , quam non istae unanimiter adfirmant. Caussae autem iustae ae rationabiles ad I gitime commutandum eaedem sunt quas M. duximus ad dispensandum. Milicet vel ex parte materiae, quando maius bonum cernis tur in commutatione quam in ipsius voti executione, ut quando executio redditur
illieita; vel spirituali bono v ventis est in illis, aut impeditiva boni maioris, ita ut votum non sit amplius Deo gratum: via ex parte voventis, puta ob eius infirmitatem dc debilitatem ad votum implendum; sicliti saepe accidit in votis ieiuniorum aut ele mosynarum , quae ob infirmitatem corporis in cino, diminutionem istunarum in aliis impleri non possunt: item probabile perieulum mecandi in vovente; idest quando probabiliter creditur vovent- sta esse assectum, ut saepe votum violaturus sit, aut oblivioni daturum Sayms lib. VI. ωρ. xl dinum. 27. cum aliis ab ipso citatis. De disificultate vero gravi dc -γlesta ad votum implendum, num sufficiens caussa sit ad commutationem, vide lupra dicta suo loco de dispensatione.
De natura seu essentia iuramenti. I Uramentum seu iusiurandum , quod non
cus ac votum actus est religionis, ex es nomen habet, quod sit quasi iure introductum ut id quod lici invocatione divini tmstimonii dicitur, pro vero habeatur, ut de
clarat D. Thomas A. a. quaes . I xxx IX. art. r.
de post ipsum Sotus, Covarruvias, oc alii rideoque iurare est Iuum in testimonium inis vocare seu assumere secundium D. Ausullinum in Serm. de periar. non quidem ut hie dc nune miracul' aliquo veritatem testetur; hoc enim esset tentare Deum. Hinc iuramentum differt ab adiuratione, quae est actus quo quis alterum rogat, vel alii uidper Deum ei praecipit; ut scilicet eius timore, reverentia, aut amore cogatur aut
moveatur ad aliquid agendum vel non age
72쪽
dum ut illud I. ad Thessal. eap. v. tam vos per Dominum, ut legatur Epistola haec. Iuramento enim Deum seu nomen eius & auctinxitatem in testem assumimus, ut fides allertis praebeatur, atque alius de re iurata firmetur ac certificetur. Unde ait D. Augustinus Serm. xv III. de verb. Apost. Quid es iurare per Deum, nisi testis est mihi Deuιλ Et
rationem dat Angelicus a. a. quas. lxxXIX. art. I. ex fine ad quem iuramentum ordinatur , qui iuxta Apostolum est ad finiendas
controversias veritatemque confirmandam , quae eonfirmari nequit nisi ratione aut per testes . Ratiope autem confirmantur veritates necessariae, de quibus est scientia ; vexitates autem, quae sunt de rebus contingentibu , immutabili & certa ratione nequeunt confirmari : & sie solum ad firmitatem te-sium recurrendum est pro earum confirmatione. Testimonium vero humanum adhasce confirmandas veritates propter duo insuffciens est: tum ob desectum humanae vexitatis, Psalm. lx I. Mendaces filii hominum in staseris; tum ob desectum cognitionis, quia non pollunt sutura, vel absentia , vel abscondita cordium cognosci. Quare opus fuit ut natueretur recursus ad divinum testimonium, mediante iuramentor quia Deus nee menti-xi , nee salii, nee aliquid ignorare potest rquod protestatur iurans, dum ipsum Deum adducit in testem ad confirmandam veritatem . Hi ne iuramentum dicitur a iure, quasi pro iure introductum, ut quod sub inv catione divini testimonii dicitur, pro vero habeatur. Dicitur etiam iusiurandum,&multoties in divina Scriptura: eo quod veritas iuramento firmata ita firma & stabilis debeat esse , non secus ac si iure ipso estet stabilita & firmata. Alias sacramentum iniure canonico appellatur cap. Qui sacramento xx m. q. Iv. & alibi quia iuramentum habet habitudinem ad res sacras; quatenus est contestatio quaedam facta per aliquid sacrum , nimirum per divinum testin tum . Qitare iuramentum est actus latriae quo Deum ho loramus, secundum D. Hieronymum Iust. Masib. In hoc tamen sensu iuramentum acincipitur secundum actum iurandi, non vero secundum habitum. Ita D. Thomas 2.2. quors.
ut a mea. IXXXIX. an. I. Iuramentum vero sui spium
ti fiatiio. pro habitu varie definitur. Hostiensis enim in Sum. Rubri de rurament. ita definit e desetis isι negasio de aliquo ιiciis possibilio' bo neso, sacrae rei attestatione frmata . Cum autem haee definitio excludat iuramentu pravum, qu ii nullus possit male iurare, cum
tamen saepissimc contrarium continSat; id-Υ. RELi G. CAP. V.
circo non est recepta a Theolosis & cano nistis, qui potius iuramentum sic definiunt Adfirmatio vel negatio alicuius rei factae vetfacienco, adducendo tacite vel expresse Deum, quamum in se est , in testem , tamquam in Iallibilem veritatem. Haec est communis apud omnes. Qui enim iurat & invocat Deum in testem ut Il. ad Corinth. cap. I. Testem in voco Deum in animam meam vult & cupli hoc ipso, quantum in se est, Deum id manifestare quod iuramento firmatur vel n Satur, tamquam id quod est ab ipsi, Deo etiam scitum dc verum . Et hoc probis ae prudentibus hominibus satis est ad fidem faciendam; cum non sit credibile, hominem
facile expetere divinum testii nium in confirmationem rei salsae cum tanta divinae maiestatis iniuria . Hinc ad iuramentum duo ex Quae te. communi sententia principaliter requirun- 'Qua muttur . Primo, intentio saltem virtualis iura
di , seu Deum in testem assumendi. Sie o.
Thomas 1. 2. quaest. lxxx x. art. 3. ad 2. Nam iuramentum , quatenus est iurame
tum, debet esse actus humanus; ac proinde oriri ex intentione iurandi r alioquin qui verba iuramenti recitaret, vel legendo, vel docendo iuraret. Secundo, locutio qua Deus in testem advocetur. Quae locutio seu i vocatio non fit solis verbis, sed etiam alio quovis signo quo Dei invocatio exprimatur, V. g. nutu, contactu Evangelii; elevatione manus , quando talia fiant cum intentione
iurandi. Quinimmo haec locutio potest esse etiam mere interna ; dc ita iuramentum es se potest mere internum. Non est istur i
ramentum, nisi tacite vel expresse Deus in-iu vocetur in testemi cum hoc si de essentia in inτα. iuramenti. Unde simpliciter adfirmans vel otione negans quae prae ferunt imaginem testim i C ranii aut exeerationis , ut est, non est; sic , 'iasti 'non; feci, non feci; profecto; certissime; neutiquam'. vere', n veritate ; hic non iuraret:
cum in nulla huiuscenvidi locutionum Deus invoeetur. Secus, si aliquis diceret, In writate Dei vel christi : tametsi enim Deus
veritas sit , non omnis tamen veritas est
Deus, sed illa solum quae insallibilis est ; ae
proinde hic Deum invocaret in testem, &iuraret qui diceret In veritate Dei vel Christi. Sayrus lib. V. cap. I. Solus , aliique communiter. Hae vero locutiones Deus scit , coram Deo loquor , dupliciter intellisi possunt di usurpari. Invocative ad confirmam dum id quod dicitur, iti ut intelligatur Deus Ocara in testem eius quod dicitur , in saepe fieri ibiee; dc tunc est iuramentum: ut
Apollolva ad Gaul. cap. I. E c coram Deo,
73쪽
uti non mentior : δc II. ad Corinth. cap. per Deum. Item cum iuratur per creaturas xI. Deus Dis , quod non mentior. Rurs sirelative ad Deum; idest quatenus in his r possunt intelligi simpliciter enuntiative, lucet divina bonitas, veritas , potentia, sa- quando solum proseruntur per modum nar pientia. Ut cum quis iurat Per Eυangelia, per rationis; ut frequenter evenit in illis qui Sanctos , per Scripturas, per reliquias, per non intendunt iurare ad dicta sua confinivitam, per salutem Domini sui, per caelum, manda , sed solum significare dici coram D sper . terram : perinde est ac si iuraret per ea quaς dicunt, ec ea Deum scire, ut sen iDeum, cuius veritas in evangelio contin ius sitirio Ac συι pc ato; sed tamen Ue itur , per sanctos qui veritatem Evangelii ha mea remi 11o Dei scientiae ct iudicio: ipsetcrediderunt , coluerunt . ae praedicarunt ;enim quod inrum flι, noυis r & sic non esilper scripturas ac per reliquias, in quibus iuramentum; quia non est invocatio Dei insdivina veritas manifestatue . Similitet quite Ilem. Hic vero dicendi modus, Hoc tam iurat por conscientiam , attestando Deum verum est, quam Deus exsiι, vel quam Deu/iper eam. In his igitur omnibus Deus taci-' est in Eucharistia , & aliae huiusce generisite invocatur ἔ dc iuramentum maius est , locutiones quae sunt fidei articuli , sunt pin quo magis relucet Deus in creaturis . Et tius blaiphemiae quam iuramenta. Item hu lenim maius est iurare per B. Virginem quam iasi odi locutiones pern intem, per Uentrem,iper alios lanctos, maius per istos quam per per caput Dei, sunt blalphemiae potius quamicaelum aut terram . Qui enim iurat per crea- iuramenta : dummodo quis per has locutiones tutas, semper in illis aliquid numinis este non intenderet Christum in testem adduce-l'profitetur, live salsum, ut idololatrae, si re sicuti etiam iuramenta ellent in eo verum, ut Orthodoxi, qui Deum in creat qui per tales locutiones intenderet iuraxe ,iris existere latentur: & tam creatura quamae ea asseveratione Deum in testem aἡdu-lDeus qui auctor ei creaturae, ut testis ad cere. Ita Caietanus, Sayrus DG cit. Sotus, ducitur. Qilod si adduceret creaturas in te- aliique. Itidem formulae apud homines apiidistinavinium dc confirmationem sui dicti, sin quos sunt in ulu pro iuramento e limo illellummodo ut res huius mundi & ad homines
quoque qui erronee putaret talia verba elleip rtinentes, ec ut res limpliciter naturales, verum iuramentum, si ea proserat cum in-inihil amplius intendendo ; non esset iuratentione iurandi , etiam detecto errore ,imcntum. Sic Ales Part. II. quaest. XXXI. maneret pro tali iuramento obligatus apudlmembr. I A. Silvester v. Iurare I. quaest. IV. Deum : quia in illa intentione , nisi adda-lSayrus lib. V. cap. I. num. s. dc I . aliique. tur aliquid quod excludat necessaria ad iu- Non est autem necelle ad iuramenti na- ramentum, censetur ea ipsa necestaria in-ituram ut expresse apponatur verbum Dros
clusiste. Regina idus. cum sufficiat, quia etiam tacite Deus in te- Της x In quacumque igitur huiuscemodi locutio-istimonium invocetur : quod fieri potest sine adfirmante, ol negante, quae iuramen ine prolatione verbi Iuro; ut videre est inti speciem praeseserat, spectanὸa est intem veteri Testamento, ubi saepe celebratur il-tio loquentis, circumltantiae , & usiis locu-llud iuramentum :Hυit Deus, nisi Dominus:
tionis. Etenim quaevis verba vel sisna adhi-lIerem. cap. xv. Testis est mihi Deus. Rom. beantur cum intentione iurandi, sunt iitra- cap. I. dc alibi . Et haee omnia tamquam menta, tametsi verba illa vel signa vim noniiuramenta numerantur ab Innocentio IlI. . habeant iuramenti significandi : nam periSayrus loc. est nu n. 7.
verba illa vel signa, quaecumque sint . hi- Quod si etiam Deus potest tacite in te
sce utens vult dc intenait Deum in testemii lem invocari; sequitur, nulla verba praeci assumere. Ita Saarea, AZorius, & alii. Inii e neces aria esse ad substantiam iuramen- . dubio autem de intentione sie loquentis , ii r cum hoc fieri possit sine ulla verborum iudicandum est secundum communem acce-sprolatione. Etenim ex dictis constat, signa pironem verborum vel signorum quibuslsbium iii mere ad hoc ut Deus in testimo
Quaenam . . . nium invocetur z ut v. g. cum quis ro-
, .... Ad iuramenti i itur essentiam requiriturigatus ac iussus, crucem aut librum Evan et ane. e. ilis ex. ex pretia vel tacita Dei invocatio . Expres-lgelii manu tangat, intendens Zc tignificans Plei a. di te , v. g. dicendo In Voco Drum , chri- se iurare. Sic Silvester v. Iurare II. qu τ' Trinitatem , seu Facio I. Solus lib. XVIII. de iust. Er rmia quinst. I. Deum leuem ; vel dicendo, Per Deum , per i num. I. Covarruvias in cap. Quamvis in besum. Tacite vero seu implici te voca-l princip. quaest. v. num. FI. de pari. qui ci
tur Deus in testem dicendo, κιυIt Deus tat taloslam in Sum. 1. a. quest. I. ubi scha
74쪽
TRACTAT Us DE Uihabet : Forma iuramenti alia sit solo sermone , alia fit inter Uentu aucutus rei sacrae :εώia ibi es tacria Dei iniscatio, cuius veri ras est in Scripturis. Errant igitur qui contrarium sentiunt. Nam iuramen tinniit Deo
qui est mentium inspector. Can. Si quid imvenisti xlv. q. I. Et omnes doctores ita communitςr sentiunt . Et eo vel maxime haec veritas patet, quia neque in matrimonii consensu neces aria sunt verba, nec de illius estentia , nec respectu loquentium , nec mutorum e cum exprimi misit per sena talem consensum exterius significantia; alias muti non possent nubere. Sayrus Ioc. citi Nec huic regulae ossicii caput penultimum de iureiurando , ubi videtur Ponti sex definire iuramentum super re praestitum non posse tale iuramentum simpliciter consensu iurantis ad alium casum extendi , nisi ex presse fiat : unde s gnificat ac explicat, non sumere iurandi mentem, nisi & verba iuramentum significantia suerint expressa .
Nam ibi Pontifex non agit de validitate &veritate iuramenti mente concepti, sed m-tius de extensione iuramenti e quia citatus eanon negat fieri posse ad casum non contentum sine novo consensu & intentione iterum iurandi . Ita cx D. Thoma a. a.
Mess. xcv III. art. 2. ad A. Covarruvias cap. Quamvis num. I.
Verum quidem est, quod si iurans dare
centum Petro intra viginti dies, & terminus postea ei prorogetur; si intra tempus prorogatum non solvat, secundum Covarruvias in cap. Q mvis in principium . 6. est periurus i quia talis iurans duo communiter promisit : se adstringere iuramento ad solutionem; & se satis iacturum intra certum diem. Quare licet ei tempus prorogetur e qui a i pia prorogatio est etiam temporis determinatio, ita ut iuramentum & eius
extensio super eamdem rem cadant; vi prioris iuramenti, cuius obligatio extenditur etiam ad tempus prorogatum, tenetur ad sol vendum, ita ut si intra talem temporis pro . . rogationem non satisfaciat , sit periurus.
Sayrus lib. V. cap. I. num. II.
Idem est Non est regulariter necessarium ad iura i aia rationem, quod fiat eontactu libri E- sis em M. Vangeliorum aut alicuius sacrae scripturae , εἰ.. sim. aut rei sacrae, puta crucis aut reliquiarum: plea . quia satis est ad iuramentum, quod aliquid promittatur, adfirmetur, vel negetur, adduceudo Deum in testim nium. Sic Pano mitanus in cap. xli. num. 3. de iuram. Silvester , Covarruvias . Haec enim est quaedam v. uti caerea Oaia inducta ad iblemni-
talem iuramenti , ut meminit Sozometius lib. VI. II dor. Ecesesiast. Dixi regulariter : quia respective idem est iuramentum sicut vinium, sive simpliciter, sive praesitum curra solemnitate. Quandoque tamen cautius est fieri iuramentum, tactis rebus sacris, ut homines qui talia iuramenta 'exprimunt , ter reantur eo magis', quod maiore scena puniatur qui violat lemne quam qui violat
simplex iurarnientum & proinde cautius ipsum servabitur . Aliquando necessarium etiam est ut iuramentum praestetur , tactis sanctis Evangeliis e alias nullam vim haberet , quantum ad iuris effectum attinet; ut communiter doctores in Rubr. de iureiu- rand. ut Panormitanus aliique , & patet
cap. Hortamur III. q. I x. Notant etiam
doctores, quod si lex dieat corporaliter i randum esse, satis erit quamlibet tangere scripturam; at si in specie sanxerit, iuramen. tum praeliandum erit super Evangelia talias invalidum erit , ut ex Clement. I. Porro, & ibi Glossa in v. Tacta, Panormitanus ,
Silvellerv. Iuritie I. quaest. I. Covarruvias, Sayrus lib. V. cap. I. num. I . Immo Episcopi quoque & Sacerdotes, qui alionuin non tenentur tu rare sacra tangendo i seg satis est ut iurent rer suam consecrati nem tangendo pectus, in iis gravibus caussis in quibus iure expreisum est, debent iuramentum praestare tangendo sancta Evangelia; & praecipue in duobus easibus : scilicet in iurannaento te ilis , & calumniae , ut in cap. Tesim. s. Episcop. s. Nulli, Panormitanus in cap. Cum in caussa niam. 6. de iuram. Covarruvias in cap. Quamvis Part. Lb. I. num. 3. Syrus Ac. cit.
Qui iurando utitur hisce formulis , In rictentia mea , in faec mea, per em meam,
per conjctentiam meam, ex communi sententia noti praestat Verum haramentum : cum
hae Limulae ordinarie recipiantur pro fid litate humana, & pro veritatis notitia ex conscientiae dictamine ς & nemo prudens
putat rem esse iuramento firmatam ob hane sesam locutionem . Item ex communi se tentia ordinarie non simi iuramenta haealiae formulae , In fide boni υrri , toni cbriastiani, vel Sacerdotis : quia, ut ordinarie ac cipiuntur , significant rem vel adfirmari , vel promitti ea fidelitate & humaria vera citate quam habere debet vir probus, Chri-llianus, & Sacerdos. Non erum tunc Deus adducitur in testimonium. Ab iis tamen a stinendum est ob seandalum. Si autem per haec verba Iu side mea , intelligatur fides divina. erit iuramentum. Nam qui dicit
75쪽
ΤRACTAT Us DE Uiper fidem divinam , vel veritatem Dei , Gnsetur Deum illius auctorein in testem
Et ita eo illantur oppositae dociorum sententiae, quorum alii absolute adfirmant, alii vero negant hasce sermulas rationem habere iuramenti. At melius etiam , meo I dieio, sis vitur difficultas doctrina S. Bonaventurae lib. III. dist. ras exposit. liv. ante M. quod ii res quae adducitur in iuramento, adfirmando , vel negando, sit 1
cras verum erit iuramentum d sin autem
non sit lacra, non erit iuramentum, dum modo tameo ita iurans non utatur hisce r bus sacris relative, ita ut per haee intendat Deum in testem adducere. Dicens per Deum , modo communi loquendi , lice; proserat expressa verba iuramenti, quando non habeat veram intentionem iurandi. non iurat : neque audientes accipiunt talem locutionem pro iuramento; idei quod eam protulerit invocasiis, prout ad iuramentum requiritur, sed selum enuntiative. Uerba enim ipsa iuramenti, quando iurandi desit intentio . non satis esse possunt , ut sit verum & formale iura-
s. II. De iuramenti divisione. Iuramentum multipliciter dividitur. Primo, in iuramentum deliberatum, quando quis deliberate aliquid iurat cum intentione illud confirmandi per divinae auctoritatis eqstimonium: & in indeliberatum, ut si quis
iurando non attendat quem invocet, aut ad
quod invocet, at ex quadam inconsiderati inne, ut saepe accidit in communi sermone. Secundo, dividitur in materiale, ut quando quis utitur verbis quae habent formam liua menti, sine intentione iurandi: & in formale , quando quis vel proseri verba quae nullam serviam habent iuramenti, sed ea assumit eum intentione iurandi; vel cum tali
intentione ea profert quae veram habent sormam iuramenti, aut alia aequivalentia. Formam autem iuramenti habere censem
tur illa verba quibus Deus in testem vincatur vel explicite, ut ista, Per Deum, urivit Deus, coram Deo loquor; vel tacite &implicite , ut is a , Per crucem christi, per Evangetia, per sanctam Virginem, per Sm ctum miserum; vel explicite simul di implicite, quibus creaturae sanctae eum Deo
coniunguntur, ut I. ad Timoth. cap. v. T
stor coram Deo, o Christo Iesu, ct electis
Angelis. Attendendum vero, iuramentum ma teriale non esse nisi mimine iuramentum. cum ad essentiam iuramenti necessario requiratur intentio vocandi Deum in testem. Tertio, dividitur in iuramentum licitum.
quando fit cum suis conditionibus, ides eum veritate, iustitia , di iudicio, quae suo loco exponentur: de in illicitum, idest quando fit sine hisce conditionibus. Non est tamen servandum iuramentum de re illieita ; sed
pro eo poenitentia agenda: nee talis omissio indiget dispensatione, ut ex cap. Quanto ter sonam tuam. Mario, dividitur in privatum, quod fit in occultor dc in publicum. quod fit publice & coram multis . Utrumque, si falsum sit, est precatum: sed hocs
cundum magis enorme ob scandalum, & im famem reddit periurum. Quinto, dividitur
in iudiciale , quod praestatur in iudicio, vel
in principio litis, ut iuramentum calumniae ἰvel in progressit litis, ut decisorium quod
aliquando est liberum, quando is cui deserestur, habet iustam caussam reculandi: si hane vero non habeat, est necessarium & itiextraiiudiciale, quod pars parti extra iudidieitum desert sine coactione illud praestandi. Iuramentum vero iudiciale in principio litis dieitur calumniae: quia per illud quis i rat se bona fide, non animo calumniandi caussam movisse, vel respondere , seu aliquid
proponere, ut cap. de iuri calumn. ι. II. b.
r. Est enim calumnia falsa petitio . vel iniusta repulsio, facta scienter: quod iurDmentum non solum debet esse de praeterseto, sed etiam de suturor & datur aliquam do a iudice, quando defieientibus probatio nibus, habet unum testem vel famam pro aliquo, ct compellit eum iurare super quo
est fama. Sayrus lib. V. cap. II. stram. Io
Sexto, dividitur in absolutum, eui nulla a ditur conditior & in conditionatum, cui conditio additur; dc hoe non obligat, nisi conditio impleatur. Septimo, dividitur in
sineetum, idest praestitum sine suco, sea de , & mendacio: & in dolosum, quod prae.
statur subdole cum animo decipiendi. Hoc postremum pariter duplax est: unum quod fit eum mendacio; alterum sine mendacio, .idii per verba ambigua. Cinea hane ultimam divisionem aliqua o
currunt lvitanda pro interpretatione tur
menti. Primo se ilicet, quod certum est quin
modocumque agat iurans, & cui ruratur,
sive sincere, sive dolose licet in kr' e
terno iuramentum sit interpretandum secum dum verborum prWrietatem; in foro tamen
conscientiae esse interpretandum secundum RT. RELIC. CAP. Vi
76쪽
intentionem iurantis: ut in cap.
aures II. v. ubi dicitur, quod non debeat intentio verbis defervire, sed verba intentioni . Secundo, quod quando in iuramento doloso doliis contingat s blummodo ex parte illius qui iurat, vel tantum ex parte illius cui iuratur, si tutamentum ut promissorium, interpretandum est sid cundum intentionem sncere agentis, & contra illum qui dolose agit: ut in cap. Humanae aures cit. & in - Qxii peierare Iv. q. v. Etenim nee fraus prodesse tuo auctori, nee bonae fidei obelle
contentaneum est. At si iuramentum sit assertorium, ex quacumque parte dolus inveniatur, iuramentum interpretandum est iuxta intentionem iurantis, saltem in foro eo se lentiae : nam iurans eo modo iurat quo im tendit iurare. Qitando vero verba sunt ambigua in materia venditionis, sunt interprutanda contra venditorem pro emptore: in
materia delicti, contra delinquentem: in iudiciis vero , in principio actionis pro minis; in fine pro reo; & in medio pro utrinque. Silvester v. Iuramentum III. aa. Regina idus lib. XVIII. cap. m. num.
octavo, iuramentum dividitur in asserto-xium, quo confirmatur quod asteritur , vel negatur; & respicit praesens vel praeteritum, ut ad Gal. cap. . Ecce coram Deo,
quia non mentior: & in promistbrium, quo confirmatur id quod promittitur; & respicit laturum, ut illud Davidis III. Reg. cap. a. quo iuravit Salomoni successionem in regno . Et hoc iuramentum quando eit de rehona, dicitur promissorium a solute; quando vero de re mala, commi natorium: ut quando David iuravit se deleturum omnia quae erant Nabal. LReg. cap. xx III. Cum tamen iuramentum, sive assertorium sit, sive promitarium , essentialiter non differat ; pus non est aperire in consessione quale su rit . Differunt tamen inter se aecidentaliter; eum in assertorio locum non habeat dispem satio, sicut locum habet aliquando in proemissorio. Deinde in assertorio una tantum est oblisatio, idest quod mens consormetur verbis quibus iurat; in promissbrio vero per hane requiritur ut postea opere compleatur id quod fuit promimum in iuramento alias promittens esset periurusὶ nisi tamen prinmissum redundet in alterius prae rudicium, aut si observetur, vergat in ruinam spiritualis salutis. Ex quibus omnibus sequitur. L M v. s. licet mulier alienationem dotis iuramento confirmetr confirmatio irrita est iure civili; in conscientia tamen valida est.
it. Noa servandum est iuramentum quo ci
ricus soro ecclesiastico renuntiavIt 2 qi lahoc non potest observari sine gravi inobsedientia & totius ordinis clericalis iniuria. III. Iuramentum de re licita , licet metu ex tortum, servandum est. licet iure ei vili nullum iit. Non est vero servandum de re trulicita, licet cum omni Ha voluntate praestitum, ut ex regul. iur. lv III. in ε. Non es obligatorium contra bonos mores praestrium ruramentum IV. Iuramentum quo quis Miuras solvere promjsit . est servandum: quia etsi turpitudinem habeat ex parte recipiemtis; non tamen ex parte adimplentis suum
Promissorium porro duplex est. Unum, quod privati sponte inter se praestant ad confirmationem alicuius facti aut contractus et alterum publicum, quod Principi aut Magistratui praestatur ratione ossicii, dignitatis . vel beneficii accepti ex cap. Veri tatis. Cap. Ea te. Cap. Nimis de iureiuri ut a vastallis in fidelitate domino seudi promittenda; ab Episcopo in sua consecraticine
pro fide & obedientia servanda Pontifici ;ab inferioribus Praelatis ratione Obedientiae& dignitatis proprio Episcopo. Ita ex cap.
Nono . iuramentum dividitur in simplex, quando Deus solum invocatur in testem; &hoe iuramentum dicitur etiam contestativum: & inexeeratorium seu imprecatorium, quo Deus non solum advocatur in testem, i sed etiam in iudicem & vindicem; ut Il. ad Grinth. cap. I. Testem Deum invoco in an mam meam. Hoc etiam fit in fidei prosesesione, iuxta Concilium Tridentinum, Domdeo , voveo, iuro, ita me Deus adluisse quae verba idem significant ae .alioquin Deus me non adiuvet. Ita Caieta us a. Σ. qui
lxxx In art. I. Et sic iurans significat , se ita abhorrere a mendacio, ut si mentiatur, optet sibi rem horrendam accidere. - o, dividitur iuramentum in liberum , quod sponte fit: & in coactum, quod per vim & metum extorquetur, sive iuste, ut dum iudex e 'it suum subditum, quando ita opus sit, ut iuret; sive iniuste, ut qua do extorquetur a privato, qui tale ius non habet. De libero & iusto iuramento nullum dubium est oblisarei de iniusto vero est quaestio. Undeeimo , dividitur in solemne seu eorporale, quod fit super rem sacram, ut super crucem, Evangelia, reliquias, ct alia holusii si, ut ex ciement. I. de haeres. s. Pror Ius: & in non solemne seu simplex, quod
fit solis verbis stu sisnis aequivalentibus,
77쪽
non tamen super rem sacram. SuareE M. L cap. XII. mMn. s. Alii tamen dicunt, quod si lex dicat corporaliter iurandum esse, tunc satis erit tangere quamlibet scripturam: si vero in specie statuat iuramentum, tu firri debeat tangendo aliquid sacrum. Trans- Eressio autem, sive sit solemniter, sive situmpliciter, semper coram Deo est peri
rium. Gravius tamen peccatur, quando est contra solemne, tum propter maius scandalum, tum propter maiorem deliberationem, ut advertit D. Τhomas 1. 2.ari. 3. ad a. & Covarruvias ad cap. Quamvis . Tandem iuramentum dividitur in religi sum, quod fit per invocationem divini nominis modo iam exposito: dc in iuramem tum quod coniunctam habet impietatem . luod utique variis modis fit. I. Cum de Deo ilia & ab eius maiestate aliena proseruntur. II. Cum per idola. per salsos Deos, aut per diabolum iuratur: est enim diabolus omnis blaiphemiae, idololatriae , & periniurii auctor,
De usu iuramen ii, o de circumstamiis
requis tra ad hoc uι iuramentumst Iicitum a Non desuere qui negarint non licere uti iuramento, ut Apollolici tempore D. Ber nardi, sicut ex eius Mm. lxIX. in Cans. patet ; Cathari eodem tempore, teste Guid ner Micleisus, cuius error proscriptus sui tDD. xlv. a Concilio Constantienti; Anab ptistae; & ita sensisse videtur etiam Erasmus
in suis annotationibus ad cap. V. Matth. ubi negat licitum esse iuramentum in simulari bus ne otiis. Contra quos omnes sit. Iarimε. in Certum tenendum et , iura--αlici mentum certis munitum conditionibus ,- tam ea&num esse, licitum, & honestum, ut Demteron. cap. VI. Per nomen illius iur-is: ocrial lxi I. Laudabuntur omnes qui iurans
in eo. Et hoc constat eκ ipsa etiam Tradistione & praxi Ecclesiae. Nam iuramentum est actus latriae, quo iurans tacite protesta
tur Deum habere rerum omnium cogniti nem, veracitatem inultibilem, ac rerum omnium humanarum providentiam. Immo
adest etiam obligatio iurandi: quando nepe a superiore legitimo exigitur iuramen tum; aut quando necessarium est ad proximum subveniendum , quia caritas obligat eius necessitatibus subvenire medio licito praesertim & facili, quale est iuramentum.
D. Thomas 1. 1. quaest. xcvIII. an. 1. ad
. Caietanus , Petrus de Aras.' s. Bona ventura, Richaia , S. Antoninus, Angel.
v. Iusiurandum xxx. Silvester v. Iuramentum II. quaest. I. Tabiena, Smus, Nauar rus. aliique communiter.
Nihil aut em obstat, quod quidam obiiciunt
ex Μatth. cap. v. Ego autem dico inbis: N lite iurare omnino usque per caelum, neque per terram, neque per templum et quasi vetet Christus omne prorsus iuramentum . Nam
ibi Christus non prohibet simpliciter iura
mentum, ut per se malum, sed iurandi facilitatem quae multum tunc temporis apud Hebraeos inoleverat: eum ex tali iacilitateae frequentia passim malum oriatur, idest. periurium . Necnon prohibuit temeritatem
qua illi iurabant, idest sine veritate, iustitia. &iudicio: quae omnia necessario attemdenda sunt in iuramento. Immo eo loco vo luit Christus refellere etiam errorem Iudae rum . qui existimabant non esse iuramentum, si fieret per ereaturas . sed solum per Deum: quia audierant a Scripturae Redde Domino
rus rurandum tuum. Ceteroquin iuramentum
bonum ess dc licitum . ac est actus latriae quo Deus honoratur; dummodo attendantur cireumstantiae quae lieitum aut illicitum re, dere pol ni iuramentum. Hae autem sunt Quis, cui, quid, per quod, ad quid, cur, quo
modo, quania ἰ necnon conditiones a quibus honeuas iuramenti dependet.
In quolibet iuramento ut notat D. Thomas 2. 3. quaest. lxxx. ari I duo principaliter respicienda sunt: unum ex parte ini, cuius testii ionium adducitur ἔ alterum ex parte hominis, cuius dictuira iuramento conmfirmatur. Et hic notatur per circumstantiam is, quantum conserat ad iuramentum per sona iurantis. ut per talem actum reddatur
Deo debitus honor di reverentia ; & sie licitum sit iuramentum. Quare licet, ins yo iure naturali, ad licite iurandum satis
ut ut rationis usum quis habeat, gravitatemque iuramenti non ignoret: ad iurandum tamen in iudicio, ut removeatur periculum ne in tali iuranκnto deficiat reverentia erga Deum, apposita sunt a iure sua requisita, unde a tali iuramento plures excludumtur. Idcirco pueri ante pubertatem cogi non possunt a iudice ad praestandum iuramentum in iudicior quia ante usum persectum ratio nis qui in ipsis non censetur adeste, non habent quo possint cum debita reverentia iurramenta praestare. Ita communiter ex ca Pa MIi ; de can. Pueri xx II. q. v. α cammissum. Silvester v. Iuramentum II.M LIII. Valentia, S. Λntoninus, Solus, Petrus
78쪽
de Arag. aliique . Discrepant vero doctores, an admitti debeam pueri adiuramentum, si doli sint capaces. Et verior esi adfirmativa : cum canones solum prohibeant ne cogantur , non quod non admittantur, si velint , & doli sint capaces . Contraria autem sententia solum vera est, si consiletudo re praxis attendatur. Et qucid dicitur de parvulis , valet etiam de pupillis infantiae proximis, de furiosis dc mente captis :eo quod careant iudicio quo fieri debet iuramentum . Extra iudicium vero iurare pol- sunt, & peierare: & si extra iudicium misfierent , & sint doli capaces, peccant morin taliter, vel venialiter , secundiun qualitatem periurii. Omnia haec respiciunt iuramentum asterior um . N.im inquantum ad promissorium, si doli sint c paces , certum est quod iuramentum possit obligare , quod va leat eoram Deo dc in iudicio. 8c quod pol- snt de tali iuramento conveniri, ut Gli,ssa
in cis. can. Parvuli xx Iri q. V. arx. I. uls m.
in An. b. de M. cos Myrus lib. c. . III.
Item ex defectu irreverentiae repellendi sunt a iuramento reri uri, sive convicti in
iudieio, sive de facto notorii dx puHiei ,
etiamsi se offerant ad iurandum et quia ex retroactis praetumitur , quod debitam non praestent reverentiam ., iuxta regulam iuris in s. Malus semper prUumitur malus in emdem genere mast. D. T homas a. X. quaesi. lxxx xx. art. Io. Richardus , S. Antoninus, Silvester v. Di amenιum II. uis. III. Petrus de Arag. Valentia . Unde talis non est admittendus ut testis in iudicio ad iurandum, neque in contractibus, nec in lite, nee de calumnia . Arg. cap. Semel en Gi Sayrus lib. R.,cap. III num. 9. Io. Item ex ipsa iuris dispositiohe excluduntur et iam a tali iuramento ii Omnes qui non possunt esse testes; ut infideles, Iudaei , haerellai non tolerata, insanies sive ratione artis quam eκercent, sive ratione criminum qui-huet sunt coravim: dc ii etiam qui ostiatim victum mendicant . quia ob paupertatem qua laborant, iacile indueuntur ad periurium.
Ex parte vero hominis cuiu iur mento dictum confirmatur, vetitum est clericis Sa-eerdotibus iurare in iudicio . nec ab illis exigi debet a iudicibus saecularibus iuramentum, neuti ab aliis: quia hcae derogat dignitati ecclesiasticorum . quasi dubitetur de eorum veracitate, ut sicut alii homines dicere valeant mendacium. Ves prominum non
strrem. In magna m em nec atate , & T. RELIG. CAP. V.
gravi urgentique caussa, dc praecipue pro negotiis spiritualibus, eis iurare licebit ; oc
exigi ab eis iuramentum poterit in iudici Εκ cap. Si quis Presbyter II. q. v. per toti& ex D. Thimaa a. B. M st. lxXXIX. arι. I Richardus , S. Antoninus , Silvester v. Iura mensum II. qtiaest. III Sotus , Petrus de Arag. Valentia . Catissae veto huiusia,Odi, in quibus liceat ecclesiasticis iurare, recen lenti ir a Sayro lib. V. cap. III. nΜm. II. Circumstantia Cui denotat personam apud Altera quam praeliandum sit iuramentum. Et hoc Cal. praestare quilibet homo potest i cumque e tra iudicium . in iudicio vero ibi uri na Olim diei competenti. Sayrus lis. num. 11. Caussa vero iurandi quam signat Circum T. εἰ.stantia Quid, est res omnis licita dc hone- Quod .sta: nam iiii amentum factum pro re turpidae illieita nullum est. Arg.c.jin de Pact. Angel.
v. Iuramentum III. uum. . Sit vester Ioc. GLHinc non valet iuramentum de peccato mortali vel veniali contra Ecclesiae libertatem, vel in damnum ipsi iis, vel an regni diminutio. nem , de non cohabitando cum coniuge, de faciendo quod est contra salutem animae vel corporis, vel de eo fine quo haec salus, sive etiam unius, reparari vel conservari nequit. Sayrus Ibid. num. I 3. Cum autem iuramentum fiat per alicuius invocationem; hoc denotatur per circum- cinia
stantiam Per quod, idest quid sit invocan- eum standum: re eum iuramentum sit actus latriae; V per ibium verum Deum , seu per lotam 'ipsius invocationem est a Lirandum, ita ut non liceat iurare per creaturas, nisi relative ad Deum, i. est quatenus ιn eis divina veritas relueri. idcirco qiii iurando aliquam creaturam secundum se in testem vocaret .ma ximam Deo inferret iniuriam; cum attri
bueret in tali casu creaturae id quod soli Deo debetur. Et hoc est iuramentum quod Christus Dominus Masib. ωρ. v. prohibuit
Iudaeis: quia in tali telisu coni ituitur cre tura ut finis, iuramenti vis in ipsa consti- uitur, ac ei exilibetur reverentia debitas
li Deo ; ideoque tale iuramentum speciem habet ioOlolatriae ac blasphemiae, licet Me
Sed tametsi iuramentum seri debeat per
Deum tamquam omnlum conditorem dc e Fn torem, primamque & an fallibilem veritatem ; non est tamen illicit uni, si fiat etiam per creaturas, idest per Evangelia, per B. Virginem, per Sanctos, prout non en eius, matellas, verreasque In eis existit, seu quatenus a Deo creatae sunt, dc ita eis divina
ipsius veritas elucet sSayrus itia. num. I sive
79쪽
TRACTAT Us DE Uisve sat per modum limplicis attestationis;
ut quando quis rurat per Esangelia et live Per modum execrationis, oppignorandi, crea tum Deo, illudque eius iudicio iii ei do , ut si res aliter te habeat quam dieitur, Deus in illa ereatura ulciscatur periurium nostrum; ut Apostolus II. ad Corinth. cap I. testem
I. er I v. Τ lena, Sotus . Petrus de Mag. varruvias, Navarrus, Valentia, aliique. Iurare per meinbra honesta Christi vel Sanctorum, ut per caput , manus, Pedes , regulariter loquendo licitum est; dunanaodo non sit contemptus : & ni a consuetudo , non erit peccatum mortale, sed solum veniale. Etenim est aliqualis irreverentia ita imter membra distinguere, ex Angel. v. Iuramentum III. num. II. S. Antoninus, Covarruvias, & valentia. Si vero fiat tale iuramentum cum debita reverentia, & aliis r quisitis ad iuramentum, aliquando nullum erit peccatum; ut si quis iuraret per caput Christi, & sancta ossa sanctorum : quia ita nulla inserretur iniuriam ritio , nee Sanctis. S. Antoninus, Sanchee, valentia , Silvius, Myrus lib. V cap. III. num. I s. Eliet tamen Irreverentia contra Chrillum & Sanctos sidcirco mortale peccatum : im blasphemia
esset iurare per membra inhonella Christidi Sanctorum. Nam licet ii pariter, sicuti alii homines, habeant haec membra; tamen iurans per talia membra, haec nominae in dedecus ac ignominiam Christi dc Sanctorum, volens ex ipsis iurandi modo est, in Christoae Sancti, aliquid ignominiolum. Sayrus ibid. num. I s. Iurare pariter per membra Dei , quassi membra ille habeat, illicitum est &blasphemia; maxime si membra aliqua impudentia nominarentur.
s. Item illicitum est & mortale precatam iurare per falsos Deos , sive verum, sive fal- ρον sum. Etenim est blasphemia, ac etiam id lolatria , falsis numinibus tribuere quod ibit
. eonvenit vero Deo. Nam, sicuti iam alia dimam est, iuramentum eli actus latriae &religionis, quo Deum veritatem insallibilem prontemur. Idcirco communiter statuitur, maius peccatum esse iurare verum per falsos Deos, quam falsum per verum Deum:
quia blasphemia & idololatria est gravius
peccatum quam periurium; cum illa oppinnatur consessioni fidei, quae est totius Christianitatis iandamentum. Praeterquam quod
qui iurat fallum per verum Deum, detra-RT. RELIG. CAP. V. 6 hit solum veritati dictoriim divinorum: qui
autem verum iurat per salsos Deos, ipsi divinae essentiae iniuriam infert; cum illam. quantum in te est, communicet creaturis quas pro Deo colit. Ita Ales, Arrag. Sotias,
Nec obstat huic sententiae testimonium in Augustini Epid. cla v. ad Public. ubi haec habet: Sine ulla dubitatione minus malum ess per Deum Ddum iurare veraciteν , quam per Deum υerum fallaciter. in tur mento per falsos Deos duo sunt considerandae unum, quod est veritas & salsitas; aliud, idololatria quae involvitur, ut dixi mus, in hoc iuramento. Idcirco ex parte periurir, in quo stat veritas ct salsitas, minus malum eis iurare verum per fallos Deos, quam falsum per verum Deum. Et hoe s lum eonsideravit S. Augustinus: ut eκ D.
Thoma a. quaest. xcv III. an. I. ad a. At
si consideretur id per quod iuratur nempe in uno per Deum verum, in alio per fatium: patet, quod huic tribuitur quod vero Deo convenit, & ideo uicurriti ir in idolo latriam, iii xta D. Ioannem Crysostomum
ait, se facit omnis qui per falsum Deum iurat. Simpliciter igitur dicendum, quod ex hoc capite peius sit iurare verum per salsos Deos, quam saltum per verum Deum. Hi sequitur, quod sine necessitate & gravi utilitate peti a Gentili determinate non potest abluue gravi culpa, ut iuret per falsos
Deos. Ita communiter. Tunc enim petere
tur actus malus, qui nec peti, nec consulipore it sine gravi culpa. Qxuod autem inn cessitate & gravi utilitate iuramentum a Gentili peti possit. licet certe praevideatur per falla numina ii iraturus; non unum ha betur exemplum in Seriptura ut Genes ca xxxi. nuando intercesserunt iuramenta inter Abraham & Abimelech, inter Iacob &Laban; cum Abimelech & Laban per falsos Deos iurarint. Praeterquam quod petens iuramentum non intendit, quod per salsos Deos iuret, sed per verum Deum: quem cum nemo Gentilium invincibiliter ignoret.
potest si velint per ipsum iurare; ideo
que tota caulla peccati cc malitiae ipsius i ranti per falsos Deos tribuenda est. Ita ex
ra. Soto, valentia, Caietano, Silastro v. Malescium quaest v III. Tametsi vero iuramentum factum per salsos Deos revera in se non sit iuramentum; quod . fieri non potest niti per verum Deum: est
80쪽
tamen iuramentum ratione conseientiae eramneae iurantis qui putat iurare per Deos veros. Idcirco hic peccat peccato periurii, si salsum dicat, aut promissum per tale i ramentum non servet. Ita Ales, D. Antoninus , Sotus, Covarruvias, Myrus lib. V. cap. III. mGn. 2I. Et in tali sensu intelligendus est S. Augustinus in cap. Ecce dico XII. q. V. dicens, Periurum eum esse qui
super lapidem falsum iurati idest qui ad loevem lapidem salium iurat. Nam licet res sancta non sit, tamen iurans putat esse sanctam. Et falsum iurando bis peceat e dc linrando per id per quod iurare non debet; & urando falsum per rem quam in conscientia sua erronea sanctam este. putat dc divinam. Iuramentum in se spectatum certo gravius et , si salsum fit, factum per Deum
quam per creaturam, ut ex S. Augultino relato in can. Monete xx II. q. I. On sin.
Quia iuramentum tanto sortius est & ma- eis obligat, quanto maius est id per quod uratur. O terum ex modo iurandi poteli magis obligare iuramentum sectum per creaturas quam per Deum, puta per sancta Dei
Evangelia ut fieri iolet in iudicio ) cum
quadam deliberatione & solemnitate. Nam quo magis crescunt solemnitates, eo maius est iuramentum: non propter reverentiam eius per quod iuratur, cum multo magis haec Deo debeatur; sed propter 1Clemnitatem. Hine Ecclesia ad terrorem statuit ut per creaturas nonnisi cum solemnitate iuretur. Ita ex D. Thoma a. h. quaest. lxxx In ara. ro. Ales, Solo, Sayro Ioc. est. num. 11.
Hinc etiam periurus eum deliberatione &solemnitate infamis est & irregularis ἔ non autem qui simpliciter periurus est per Deum. Nam infamia non semper se luitur quantita tem culpae, sed crimen publicum. Quid ao. Finis pariter propter quem iuratur, & si1-ece caro gnatur per circumstantiam Ad quid . reddit v st iuramentum, sive assertorium sit, sive prin hiid. ' missorium, licitum aut illicitum, prout binnum finem habet aut malum: quia licitum dc bonum est iuramentum, si eius finis bonus sit; illicitum vero & malum, si eius finis sit malus, ut docent AngeL v. Iura mentum III. f. VI. Misester iud. II. quaest. Iv. Covarruvias in cap. Quamvis P. I. s. VI. art. Assertorium vero ex octo finibus Vitiari potest, iuxta octo genera mendacii sita a S. Aurustino : idest cum quis iurat falsum contra fidem, & sapit haeresim; cum quis falsum contra proximum iurat ut eum laedat sui aut alterius utilitate , ut cum proximo salsum imponit in iudicio, aut sal RT. RELi G. CAP. U.
siam contra illum testificatur in aliqua re; cum falsum iurat ut prosit alicui alterum laedendo, v. g. cum testis in caussa pecuniaria producitur ut amicum liberet a debito, & alium iniuite condemnari faciat. eum salsum iurat sola delectatione mentiendi ; eum iurat salsum complacendi causesa, sine alterius tamen praeiudicio ,' cum falsum iurat ut prosit alicui sine alterius laesione , cum falsum iurat ut multum proinsit alteri, puta ut homicidium excuset ne suspendatur; eum falsum iurat ut se ipsum a malo liberet. Iuramentum autem promise sorium illieitum redditur, quando quis ali quid licite promittit ob malum finem; v. g.
puellae ut ei consentiat. Catissae pariter concomitantes iuramen Quid Iam tum . quae sigi antur circumstantia Cur, il- νomelud lieitum reddunt vel illicitum, prout -- circum. nae si int vel pravae: ut iuramentum Hersindis propter saltationem puellae. Et hui illa lim ii sunt iuramenta eorum qui iurant adinvicem societatem alicuius delicti: ut qui iurant ad conspirationein, coniurationem, shisque fixilia perpetranda. .arg. cap. M. MD'. oc cap. I. de sentent. ετ re tu . Ac
n. Comurat. CP conspirat. XI. q. v. situ ster v. Iuramensum II. quaest. IV. alii nie.
Μodus pariter, quem explicat circumstam mi alia Quomoao, potest reddere iuramentum li- cireu misellum aut illicitum, idesi si iuretur vi, aut timore, aut ex inconsulto iraculi diae eat re. Sed de his fusius, eum de Obligatione iuramenti. Cum autem iurare, ut alias disectum fuit, sit actus latriae quo Deus adducitur in testimonium; fieri debet magna cum reverentia. Ideoque aliquando, non aIias ac ad Eueharistiae sacramentum, sive ex prae cepto hoc esset, sive ex consilio, ieiuni a
cedebant ad iuramentum; ut habetur in ca . Honestum xx II. q. v. Immo aliis etiam ei meumstantiis iuramentum exornabant: scili-
cet ratione loci, ut nemo nisi in templo &super altare, tacto Evangeliorum libro quem Saeerdos in manibus tenebat, iuraret, ut ex D. Ioanne Chrysostomo homiI. xv. ad pupuI. Antiocb. Ac huiusce caeremoniae memis nerunt etiam D. Tlumas a. 2. quaest. lxxκι T. ari. IO. Solus. valentia , finget. v. Iur mensum III. S. x rar. Silvester Ac. cit. Sar
Tempus quoque, notatum per circumstam tiam Quando, aliquando reddere poterat iii ramentum licitum vel illicitum. Nam s ut Qαaad habetur in can. Decrevit xx II. q. V. tempore Septuagesimae usque ad octa amPaschae, a Dominica prima Adventus usque