장음표시 사용
91쪽
eatem iuramento pro nitteret, scilicet nul irem ducere: nee potest in eos ibatu mane. Iam aliam personam illicite seu carnaliter re, nec transire ad sacros ordines, nisi iliaco noicendi, multi contra Dianam i qui ra ita cedat iuri suo. Potest tamen Religionem tione praecipue pravi finis quem habet baeclingredi ex speciali iuris canonici dispositi Momisso nempe turpis amicitiae Conterva ine. Nam ii matrimonium ratum t non sietionem quod idem est ac iurare permaneu' Consummatum hoe non impedit in primoriam in' eatione peccandi. & quod reddit bimestri: nec impediet iuramentum de in iuramentum vine ulum Iniquitatis, neg3t h itrimonio ineundo; eum iit quid minus. iuramentum obligare adfirmant, & me' item qui iuravit puellae te daturum illilius validum elle. Nam ad obligationemicertam pecuniae summam, si iaciat sibi eminea enti iacti in favorem alterius non at xpiam sui corporis; habita copula, tenetur tenditiae . quod promisium per illud male &limplere promi ilum: cum possit rem ivr illieite sit promissum r led quod, supposita tam exequi sine peccato, quamvis antea promissione prava, impleri mist absque pec ip ea verit.
cato; sicuti fieri potest in auramento d. quo Iurans pariter se soluturum usuras, ten Ne loquimur. Hoc enim impleri potest mnitur eas solvere: quia licet non teneatur ra-aee endo ad aliam fornicarier quod non estitione promissionis, quae iure naturali esti necesse ue ob finem contervandae prioris pe trita; tenetur tamen ratione iuramenti. Et riculosae amicitiae executioni mandetur. Prae sita habetur cap. Debitores de iureiur. Simbeetea licet turpitudo induxerit ad promitten'iliter tenetur ad solutionem pecuniae in lusa
dum promissio alla se habet ut iii pendiumialearum deperditae ; si de solvenda ta i p
praeteriti usus eorporis. Quare sicut tene leunia iuramentum intercesserit a & hoc. tur implere promisium, qiii ut stipendium non obstante lege huiusmodi promicliones in& mercedem mulieri pecuniam vel nuptiastfavorem perdentis annullante. Aliud enim promitteret; sic in praesenti casu. Undelesset, si lex etiam iuramentum actui ae pr quamvis impletio talis promissionis occasiloimi moni adnexum irritaret. Sic eκ Tridem euee meeandi; hoc est per accidens. Namitino Concilio sus xxv. cap. xv r. de Raul per se loquellia, supposito peccato in pro trib. irrita est renuntiatio Novitii, etiam iuinmittendo, potest & debet primissio sine pec- rata; nisi adsint certae conditiones. Ita εγcato impleririta hint eκ iure positivo matrii nitim &Sa quis iuravit redire ad careorem in quolsolemnis religiosa pmsesso idemque dicendetii tur . sive iuste, live iniuste dete ldum de quolibet voto in licet sint iurata , situs es et, redire teneretur: immo etiamsilex metu gravi oc iniusto ad id incutio tu timeret mortem prorsus intuitam subire &irint extorta. haec est probabilior Theologorum sementia in fidelitas & veracitas iuramenti ser Uetur. Nam, suppolita promisssione, hoc est opus intutis fidelitatis, veracitatis, & sertit indinis, quod exerceri potest sine praeiudicio
aet rnae salutis. Igitur tale iuramentumo, ligat: quia licet se Occidere, sit intriniecea l s. X. De vi iuramenti ad firmandos comractus iure positi is nullos auι rescindibiles. Mitur hic de contractu quem lex positi
malum, & subinde lenaper illicitum, non va invalidat, num per iuramentum possit effugere mortis periculum; hic tamen e mlita firmari. ut iurantem obliget ad exec setur ex mi a causta se exponere periculo tionem, se tantum ex virtute religionis mortis. Et confirmatur veritas huius senten- ratione ipsius iuramenti; sed ex virtute et-tiae eκ D. Thonia . qui in IV iiam iustitiae . quasi iuramentum asserret vaga est. II. Irt. as 3. ait, quod pro quo-l lorem huic contrat ut alias invalido λ Dixi, cumque actu virtutis unusquisque se expo-lquem lex postιi- ininsidas: quia, ut omnes nere potest periculo vitae. Igitur etiam proicommunissime conveniunt. contractus iure servanda fidelitate iuramenti. igitur ten inaturali irriti iuramento firmari neqHeunt. tur ita iurans obtervare iuramentum: quia Supponendum I. quod lex aliquando ii adstringitur religione iuramenti, dum absilbet principaliter Ac immediate pro h ne iboque peccato rem promittam potest executi Ibonum publicum. Et tunc onme iura hie ni mandare. ita tenent Caietanus, Angel.itum legi contrarium illicitum est & inval Silvester cui in aliis quan plurimis dum et cum iuramentum non sit vinculum
Ille qui iuramento promisit se accepturumliniquitatis, nee Deus aeceptet id quod est puellam iri inatrimonium, tenetur illam uxo-iin praeiudicium tertii vel intes u
92쪽
Unde elericus non potest renuntia ilis esset, si illud non adderetur. Non item secundum: quia iura statuentia ut illi conistractus inviolabiliter serventur, tantum viniunt id heri debere ex virtute religiona . non iustitiae. Hinc saepe addunt, propter re υerent ram iuramensi, ob periculum periurii. Verum quidem est, iura aliter loqui de iuramentis gravi metu extortis, aliter desponte factis & contractui invalido additis- cum dicant, prima servari debere, saltem
momentanea Iolutione, ob reverentiam lainera menti; alia vero omnino & inviolabiliter . Sed ita loquuntur, man quia Volunt his potius quam illis inesse vinculum iustiotiae; sed quia priora eontinent in se eausesam, cur eoactus statim possit pecuniam suam repetere, & alter reddere teneatur; nempe iniuriam per metum factam dc ideo dicitur solutio momentania ; ut quando quis iurat se daturum pecuniam latroni ad iuramentum cogenti posteriora vero nullam continent in se caussam, euealienatum possit repeti; cum iuramenta illati ra kierint di spontanea. Et ideo , nisi ptineatur relaxatio propter caussam aliun de quaerendam, debent omnino & inviolabiliter seirari; ut cum quis renuntiat fisturae successioni, alienat fundum dotale , de
idem die de aliis huiuscemodi contractibus qui lese positiva sunt irriti Hinc ex iis seqiutur, quod is qui aliquid
recepit ratione iuramenta eontractui invalido additi , tenetur ad restitutionem; cum contractus supponatur nullus, nulloaue titulo iustitiae illud possideat. Iurans autem
potest recipere : quia licet iuraverit non repotem ; non tamen iuravit oblatum non recipere. ἀItem qui suae promissioni , donationi, aut alteri contractui per legem irritato addit inramenti relaxatione , ad nihil tenetur a aut si deberi potest repeter . Sie heredes iurantis ad nihil tenentur,
etiam non obtenta relaxatione iuramenti
additi promissioni ii ire invalidae . Non enim
tenentur ex vinculo iustitiae; cum nee tali vinculo teneretur ipsemet iurans r nec etiam tenent ux ex vinculo religionis; quia
nullam quis eontrahit obligationem ex vi iuramenti, nisi habuerit intentionem iura di, uuam non habuit heres aut luccessor . Et ideo non tenetur lilius solvere usuras a patre destincto iuramento promissas r quia
hic tantum tenebatur vi iuramenti; & ideo obligatio iuramenti dicitur in cile Perso
Adverte , nunc nos loqui de iuramentit
nitatis re privilesio fori, inducto in generalem favorem status clericalis. Aliquando lex principaliter & immediate respicit bonum privatum. Et huic renuntiari potest per iuramentum: alioquin lex cederet in odium &gravamen privati. Quocirca primogenitus xenuntiare potest iuri primoseniturae vel maioratus per legem inducti.
Supponendum II quod leges positivae quae
invalidant certos contractus, non reddant
omnes illos illicitos; sed aliquos irritos &illieitos simul, & aliquos irritos tantum. Sic lex irritans matrimonium inter affines, facie illud irritum & illicitum a lex vero invalidans testamentum sine ibi nitatibus ,reddit quidem illud irritum, sed non illici. eum. Hie agitur solummodo de legibus irritantibus tantum, non de aliis. Certum enim est, iuramentum firmare non poste contra
Rum illicitum; cum esse nequeat vinculum iniquitatis.
Supponendum III. hie non agi de soliseontractibus utrimque Onerotis ut sunt emptiones Ac venditiones: sed etiam de non utrimque onerosis, ut iunt donationes depromistiones. Supponendum IV. per contractum rescin-dibilem hie intellisi contrarium validum qui
dem, sed debiliter: quia lex dat actionem contrahenti ad illius resilissionem petendam. Ad mla Hisce suppositis, sustinet P. Henno ut
litat probabilius, quod iuramentum additum contractui invalido, illud non firmet; ideoque
diium tantum obliget iuramentum ex virtute r contra. ligionis ad illius executionem. Et hoc preisae in . bat auctoritate Innocentii. III. cap. xxvIι,. de iureiur. ubi nullam declarat renuntiationem rei dotalis cui concurrat mulier eum
iuramento: quod es mulieris ita ibi ait
Pontifex γ conjensus in talitas non v deaturialitatarius secundum legitimas Ianctiones ; ne rati prinextu inam contingat periuνiis veri. sti , mufieres ipse servare detens huiu odi
iuramenta . Unde ex sententia Innocentii rure irrita est renuntiatio dotalis cui coim sentit mulier, non obstante iuramento e &ipsa solum tenetur vi iuramenti, non au tem vi contractus ad non repetendum. Et revera si iuramentum sirmaret con
tractum invalidum, hoc faceret vel ratione sui, vel dispositione iuris. Non primum :quia vinculum retilionis praecise , quale est iuramentum, non potest per se induxere ligamen iustitiae. Unde contractus cui addi- ur iuramentum, talis remanet in sua natura, sive validus sit, sive invalidus, qua-
93쪽
sili homini iactis . Nam certum est , quod iuramenta realia secta Deo obligent her Aesnon ex virtute religionis , sed iustitiae :quia nempe Deus illa acceptavit ; & quia ius eanonicum & civile statuit ut nulliuadeat hereditatem, nisi sub conditione a implendi vota & iuramenta realia desuncti. S. X I. De Obligatisne linamenti emissi non amplius ludendi. Itiramentum quo quis se obligat non amplius ludere & est iuramentum quod ordinarie fit Deo, induitque rationem voti non imves involvit difficultates r eum non ita L cile discerni queat , an voluerit Menitens sibi interdicere per tale iuramen in in omnem inmnino lusuma an vero tantum perieulosum&immoderatam, caussam praebentem rixis, blasphemiis , iuramentis, iacturae bonorum S temporis . Si enim tali iuramento hoc secundum expresse intellexisset iurans; nulla esset dis- ficultas, tale iuramentum obligare, utpote quod si e sit de re lieita & honesta. Verum de hoe non loquimur , sed de iuramento aut voto non ludendi e sive absolute . ita
ut comprehendat per modum unius tam ludum immoderatum & inhonestum , quam moderatum & honestum; sive expresse nullo ludo incumbendi . etiam honesto dc honestae recreationis caussa assumpto . Et ut
meliore quo fieri potest modo res dilucidetur , sit. Quid dς Quando constet, iurantem sibi interdic
.sa ζ', re voluisse omnem ludum, sive moderatum, tam a tu. sive immoderatum, silve abiblute, sive ex-ao. presse, etiam recreationis caussa , & mortificationis intuitu , utque utilitis utatur
tempore : tenetur ab tanni ludo se prorsus abstinere , ita ut quoties ludit, etiam ludo honesto, toties peccet graviter, vel leviter iuxta materiae quantitatem. Nam licet tu.dus moderatus sit bonus. quia tamen eius abstinentia est melior, potest esse materia iuramenti & voti : sicuti est de facto a sinentia amatrimonio, licet matrimonium, tit pote sarament lim, sit bonum . Si autem dubium sit, an iurans intenderit in suo iuramento se obligare ad abstinendum ab omni Iudo, vel tantum ab immoderato r colligi debet eκ fine propter quem se induxerit ad se ita ligandum iuramento. Unde si iuravit, ut discordias, blasphemias, substantiae dissipationem vitaret : tunc praesumi potest , eius iuramentum respicere solummodo ludum immoderatum; cum illa accidere non I/sit. TMes. Mor. Tom. II.
soleant in lusu moderato, honesto, & s
lum mereationis caussa assumpto. Si autem iuravit, ut commodius Deo rebiisque fami liaribus vaeare possit r dicendum est, illi esse vetitum omnem ludum tam moderatum, quam immoderatum . Hoc est eontra alis quos , qui volunt iuramentum abstinendi a ludo honesto esse nullum, eo quod lusus h nestus & moderatus pertineat ad virtute
Materiae gravitas vel levitas in ludo , ut transgrestio iuramenti vel voti de illo e . . . 'gravis vel levis censenda sit , mensuranda I . . est eκ fine iurantis. Nam si finis iuramenti fuit se privare illa ludi delectatione pro
peccato , vel ut mens aptior esset rebus divinis: ad hoc ut violatio mortalis sit, non est attendenda riuantitas pocuniae ludo expositae; sed ex recreationis in ludo perceptae duratione mensuranda est. Unde si m dico tempore ludo detineatur; erit leve peccatum , etiam magna quantitate exposita et dummodo non sit periculum ut de uno in aliud multum in ludo detineatur. Si autem multo tempore; etiamsi parva vel nulla sit exposita quantitas, erit mortale. Idemque dicendum, quando finis fuit vitare temporis iacturam in ludo consumpti, ut Deo , vel studio . vel rebus iamiliaribus vacaret, idest si multum temporis insumeret. Si ver finis iuramenti fuerit vitare pecuniae iactiseram , fissis antiarumque dilapidationem ex quantitate pecuniae expositae e tunc mens randa est gravitas transgressionis iuramenti non ex duratione temporis in ludo; sed ex quantitate pecuniae. Unde, magna pecuniae quantitate exposita, licet brevi temporis duratione fiat, erit mortale : parva , quamVis multo tempore ludus perduret, erit venia te; secluso tamen periculo ultro in quanta late progrediendi. Si tandem finis iurame ei fuerit vitare rixas , blasphemias , iura
menta e tunc ex occasione aut periculo inludo reeepto ad haec deveniendi , pensanda est gravitas vel levitas culpae. Et haec omnia docet Sanchez. inii iuravit ; se non lusurum eum tali persona, in tali loco, tali ludo, si ob iustum finem id fecerit, v. g. quia lociis est stoliae perniciosus, persona iracunda , ludus rixis pensa'. expostus; stat iuramentum , ac iurans te netur illud observate. God si id fecerit ii- ne fine honesto, sed ex vindicta contra ludentem, aut quia superstitiose credit se foditunatum in tali domo, in tali ludo, cum tali persona et nullum est iuramentum; qui est de re mala.
94쪽
Qui simplieiter iuravit se non lusii rumintendens soluin sibi eκercitium ludi inter dieere, ludere potest per alium t quia vere ac proprie loquendo non ludit, sed alius pro Usb. Unde secundum hominum existimati nem non mentitur, si dicat, Non lusi. Dixi inisnuens solum 'bi interdicere exercitium ιι di : quia si vQveat ablimentiam haeo , v. e. ne bona dissipet ἰ nec per i. 3 nec per alium ludere potest. Nam cum ludus per alium seu moralis sit aequaliter bona dissipaturus; censetur vovens & illum sit hi interdixisse : & es magis, quod dum lindit per alium & dissipat bona domestica idem sit ae per se ipsum ludat & dissipet
iuxta commune essatum e qui per altum G.
eis, per se ipsum facere videtur. Potest bietamen ludere pro alio e quia hic voluit tam tum abstinere a ludo , prout luorum bonorum dissipativo; quod non accidit, dum i dit aere alieno. Si tamen ludens pro alio se exponeret iisdem incommodis propter quae iuravit, ut iurgiis, iacturae temporis, periuriis r nec pro se, nec pro alio ludere posset an tibii. Iuramentum tandem de re pure ae sim.xet ee te plieiter indifferenti non obligat : quia i indiste. ramentum de re indisterenti. ut vult Sua nil. idest quae bonum re honestum finem non habet, est eo ipsis iuramentum de re mala , ut probabilior docet opinio: di iuramentum de re mala , ut iam dicium est, minime obligat . Nam eum iuramentum non se vineulum iniquitatis; lic nec vinculum erit rerum vanarum & inutilium nec ceriste velle potest Deus ob reverentiam laniacti sui nominis. eas fieri. Quod si forsan res indifferens bona esset ratione finis ἰ tunc qui eam iurasset, teneretur implere. Sic qui iurasset se do. mum alterius non ingressurum ne in eadem peccare possit, vi iuramenti ligaretur. Idemque dicendum est , si res indifferens cedat in favorem tertii. Ut si quis iuraret se non
empturum nisi a Titio ; teneretur proposi tum ac iuramentum servare r quia honesta res est, servare promi ilionem sayam proκimo cui utilis sit & grata ; iuramentum de opere honesto , cum sit de re bona. est obligatorium. s. XII. De validitate iuramenti eisca obiectum secundum se quidem licitum , quando oppo tum si vel madas de meliore bono. Si quis iti ramento se obliget ad aliquid peteroquin licitum, sed eridenter minus TRACTAT us DE UIR T. RELIC. CAP. V. num quam si eius oppositum; vel si ab in Atio melius, & postea minus bonum evadit: cum iuramentum quo quis ad aliquid faciendum vel omittendum se obligat, non secusas votum, eis e debeat de meliore bono; in neutro casu validum esset, nec oblisatCrium tale iuramentum. Hoc tamen intellige, nisi cederet in damnum tertii. Unde si quis iuraret non iacturum eleemosynam , non imgressurum Religionem, vel aliquid huiuscemodi,' non teneret tale iuramentum : immo quihoe iuraret, esset periurus, ut ex D. Thois
ait : tile qui iurat se non intraturum Rilia gyonem , vel non daturum eleemi nam, Urι aliquid buiusmisi, iurando periurium committit propter defectum iudicii. Et ideo quando Deis id 3uod metrus est , non est periurium.
sed periurio contrarium . Contrarium enim eias quoti facit , sub iuramento cadere non potest . Et ratio est, quia Deus neminem obligat ad sibi procurandam minorem gi tiam. In tali vero casu ne oriatur scandalum, aut ne amor proprius facile eonfingat maius bonum, recurrendum est ad iudieium prudentis Consenarii: & si opus si, postulanda commutatio iuramenti ab eo qui pollet iacultate commutandi vota & iura
De validitate iuramenti non mutuandi, non commodandi, veι Meltibendi. Si quis iuret se non mutuaturum, com modaturum, fideiussurunt, dc habeat pro solo fine praecavere damnum uxoris V. g. aut liberorum, vel frenare propriam levitatem animi saei te cedentis euiusvis postulatis: cum Observatio regularum prudentiae spectet ad morales virtutes, praebet etiam materiam
liciti iuramenti cc obligatorii. Quod si fini, praecipuus talis iuramenti fuerit inordinata tenacitas e tunc iuramentum est illieitum omnino & invalidum; cum Deus non acceriptet obligationem quae tendit ad prava. At si serte iurans incertus sit & dubius de primet pali fine seu motivo huiusce iuramenti rtune consulere tenetur Confessarium , qui tale dubium explicare nequit nisi secundum
id quod est melius intra fines honestatis. . XIV. De iuramento facto ex errore ct dolo. Iuramentum iactum ex dolo vel errore versante circa substantiam rei iuratae est
95쪽
TRACTAT Us DE UIR T. RELIG. CAP. produs irritum .' quia deest substantialis consensus, qui est omnino necessarnis ad iuramentum: ut si quis iuraret dare alteri rem quam putaiat esse vitream, quando est se ma pretiosa; hoe cognito, absque ulla cuiuspiam relaxatione solutum est iuramentum. Silvester , Amrius , Sancheae , aliique. Huic sententiae favet cap. Cum contingat tit. de iureiur. Et hoc verum est , sive error iit antecedens , quo sublato, non iuraret ; sive Conc mitans, quo etiam sublato, iuraret :quia uterque error tollit voluntarium consensum & actualem. Iuramentum vero ex errore vel dolo versante solummodo circa qualitates aut circumstantias rei promissae est validum ; sicuti va V
lidus est contractus qui fit eum tali dolo di ii cum tali dolo fuisset extortum. Et sane errore: dummodo dolus aut error non det caussam contractui; vel si tantum versetur circa aliqua accidentalia non magni in menti, neque notabiliter s. perantia existimationem iurantis. Est autem invalidum, si det caussam contractat seu promissioni ; aut si versetur ei rea quaedam principalia , quae nullo modo voluisset iurans promittere , si dolus Ec error absuisset. Nam in priore casti invenitur sufficiens consensus in rem primo ac principaliter iuramento promissam; non in posteriore. Item dolus dc error circa circumstantiam irritaret iuramentum, si talis circumstantia intenderetur a iurante per mindum intrinseci. Hi ne licet divitiae & virginitas sint circumstantiae quarum desectus non irritat matrimonium contractum : si quis tamen eas circumsi antias intenderet , ut nollet. iis sublatis, valere contractum; reipsa non staret talis contractus, etiam iuramento firmatus.' Quando vero error sive ignorantia sit m Te negativa quando scilicet iurans non penetrat omnes rei dissicultates ; non habeat tamen ullum positivum errorem circa sit, stantiam aut praecipuas rei promis is qualitates iuramentum validum est dc servandum: quia et iismodi conditio non saeit ut non voluntarie iuraverit. Sic multi non contraxissent matrimonium, si praevidissent omnia eius incomi Uda: at nihilominus vinluntarii fuerunt in contrahendo, quia taliseonditio non affecit voluntatem eo tempo-ve quo factus est contractus; & per eonie-quens non adicit eo tempore quo fit iuramentum.
s. XV. De iuramento dolo, wI -ιu ae vi
Iuramentum dolo extortum prorsus invalidum est ae nullum, si dolus det totam eauliam iuramento, ita ut expresse iuretur propter id in quo quis decipitur: sive interim dolus versetur circa substantiam; sive ei ea qualitatem rei iiiratae . Et est communis ex Iunocentio III. cap. xxv III. de iureiur. ubi asserit, mulieres cum iuramento dotem alienantes debere servare iuramentum, si illud sine vi & dolo sponte praestiterint . Igitur Pontium censet non fore servandum, minam
nullum est iuramenti vinculum, ubi nullus est consensus. Unde cum, itante dolo, nullus sit iurantis e sensus; quia non subsi- 1lit id in quo consentit: sequitur, nullum esse Ac invalidum tale iuramentum. Sic nullum est iuramentum & contractus, dum viniens quis emere vinum vetus, dc iurat cum tali suppostione vinum sibi exhibitum enis plurum, si a venditore usolole decipiatur, dando ei vinum novum pro veteri et cum enim hoc emens non deprehendat, non stat iuramentum; quia qualitas dat caussam i ramento. Si ὸolus tamen versetur solummindo circa accidentia quae non dant caussam iuramento idem dic , ut supra , de i ramento ex errore & dolo in quem iurans ex propria, non ex alterius deceptione ver Libatur) tune tenet ac validum est iura
Iuramentum extortum vi dc metu communiter sentiunt doctores validum ess e dc obligatorium; ideoque implendum. Nam A lexander III. can. Debitores de iuretur. r spondit, eos qui se obligaverant promisesione videlicet simplici j ad solvendas usuras, cogi non debere et si vero de ipsarum lutione iurarint; cogendos esse ratione imramenti . Ita Coelestinus III. cap. Verum eod. tit. interrogatus de illis qui inviti pro vita rebusque servandii iurarunt. respondit esse absolvendos. Unde patet , quod antequam absolverentur, erant obligati e alias non sitisset locus abiblutioni. Ita Innocentius III. in cap. Ad audientiam eis. sis. Et hoc ratio ipsa confirmat: quia nempe huiu scemodi iuramenta facta sunt cum iudicio& itistitia, neque versunt in deteriorem ex itum . Igitur , nisi per Ecclesiam relarientur , servanda sunt. Rationem hane dat D. Thomas. Unde a. a. quaest. lxxx IX. gra. 7.
96쪽
ia docet , quod quamvis obligatio quae nascitur ex sola promissione homini facta ,
tollatur per coactionein ; quia ille qui vim intulit, meretur ut ei non servetur promissum: ea tamen obligatio qua quis Deo obli ratur ut hoc impleat quod per eius nomen promisit, in sero conscientiae non tollitur ;& propterea debet potius damnum tem rate sullinere, quam violare iuramentum . Potest tamen quod tradidit , in iudicio repetere; vel ante traditionem postulare relaxationem. Silo iter & Henno. . XVI. M obligatisne iuramenti facti sine intentione
Non obii. Iuramentum sine intentione iurandi non eat iret obligat per se : obligat vero , si adsiit in-ie tentio iurandi licet abiit intentio se non
obligandi, vel implendi quod iuratum est .
Et quoad prinum partem , hoc ex eo probatur, ut antea diximus , quia iuramentum sine intentione iurandi non est verum iuramentum, sed fictio ac imago sblum iuramenti. Igitur reipsa per se non obligat : non secus ac non obligat promissio quae Deo fit ore tantum , neutiqitam animo ἰ quia talis promisses io apud Deum non est votum iuxta D. Thomam in IV dist. xxxv I v I. quaest. I.
ῆς 4 φ . tionis. plerumque obligat ex alio ea pite; nimirum ut vitetur iniustitia & scandalum . Etenim quisque tenetur cavere &impedire ne ex sua actione haec oriantur . Valentia tamen vult tale iuramentum implendum esse etiam ex virtute religionis in hoc sensu : quod per naturale praeceptum
religionis obligetur homo ad defensionem&studium divini honoris, non lum verumessiciendo id in cuius confirmationem rei plaDei nomen suit invocatum ; sed & illud quoque quod rationabiliter censeri potest
divino confirmatum suisse testimonio. Quoad secundam vero partem, illa ex eo probatur , quod qui caussam applicare vult, essectum eius necessario vult , quando est
Hum impedire non valeat . Sic qui vult ignem applicare segeti, eo ipso vult sex
tem comburere. Etenim iurans cum intemtione vera iurandi , eo ioci Deum in t stem suae assertionis de futuro adducit ;ac proinde vera incumbit necessitas &obligatio iaciendi veram hanc assertionem . igitur nemo ab hae obli ratione dispensari potest per quamcumque intentionem quam
elici At se non obligandi : nam haec intentio T. RELIG. CAP. U. nequit esse sertior & enicacior ad non obligandum quam ipsamet lex naturalis ad obligandum. Unde cum lex naturalis obliget ad efiiciendum verum illud in cuius confise mationem vere & ex animo adducta iuit divina auctoritas; sequitur, quod nulla humana voluntas hane obligationem solvere seu tollere valeat.
De subiecto obligationis iuramenti.
Nota , quod in iuramento promis rio de quo nunc agitur . duo distingui possunt. Primo, ipsa promissio alicui satia r secundo, divini nominis invocatio ad faciendam fidem. Idcirco duplex in eo iuramento contrietur obligatio. Una qliae exsurgit ex rei promisessione facta in iuramento : & haee est obligatio realis iuramenti, quae ligat ex iusti tia. Altera ex ipsa iii ratione, quae cum suscepta iit propria voluntate , est personalis, idest vinculum personale et & cum hoc vim
citium contrahat iurans ex invocatione quam
iacit in tali actione divini nominis in t stem; obligat ex religione . Prima obligatio , si orta sit ex promissione rei licitae , dum modo promissio non fuerit iniuste exorta , immo fuerit acceptata, eum sit obligatio re lis & iustitiae , transit etiam ad iurantis horedes : qui scut tenentur ex iustitia impi
re omnia realia onera quae non fuerint per iniuriam extorta, ita etiam iuramenta rea
lia defuncti; utpote qui si iecedunt in omnia iura ipsius defuncti , qui per promissionem
iuramento firmatam contraxit onus & debitum reale, quod idcirco traniit ad her des. Et econverso implere tenentur etiam
promissarii id quod ad ipsos spectat erga limredes defuncti; quia in omnes ipsius actiones& iura succedunt. Vinculum vero person
te defuncti non transit ad heredes et ita ut si heredes iurata defuncti pacta non seris vent , erunt quidem iniuili, sed non periuri.
Iuramentum fieri potest etiam per procuratorem. Primo, quia quisque potest per lini νε. alium quid per sie ipsum potest; nisi tamen procula. lex obsistat, quae nulla hie obsistit. Securis do , quia si matrimonium celebrari potest per
procuratorem; ita etiam iuramentum : cum
non minus una quam altera sit obligatio personalis. Porro notandum est , procuratorem tur re non posse sine speciali mandato. Exere. III. da iurament. calumn. in ε. Nec iurare
pubet, si mandatum hoc revocatum fuisset.
97쪽
Ceterum procurator periurus non erit, si i iuramentum sub mortali ad ille euius nomine iuratum est . non servet
iuramentum. Excipe , nisi procurator par tieeps sit doli et quia tune cooperat Iaeriurio. Item iurans obedientiam alteri ratione officii vel dignitatis, puta Episcop, evnetur vi iuramenti obedire eius lucceum Dbus omnibus in eo omio re dignitate ι ut
Excap. xxv. de iureiur, quia censetur iurare obedientiam cuicumque qui in tali constis tutus sit dignitate & ossicio, quod est eausis a & ratio iurandi. Nota . per praeceptum, Non a umer u men Dei tui in vanum . non solum prohiberi omnia iuramenta contra honorem Dei sa-cta ; sed quamlibet quoque eius nominis usurpationem.
De quibusdam particularibus i-amensis: seu explicaι- , qualiter iacient iuramenta semandi satura Reiputatae . collegii, is, versitatis, aus Societatis suiu/libet. Ut taedius dignoseatur , quando qualitercumque obligent iuramenta quae praestari solent servandi statuta alicuius Rei-Bublicae, Universitatis, Collee. aut cuius- Cita hoe libet Societatis ς quatuor a I seolosis u signantur regulae . Prima igitur est . quod iuramentum absiilute praestitum huiuscemodin servandi statuta, respicit solummodo statuta edita, usque ad illud t pus quo iuramentum praestatur; non quae in posterum edi possunt nisi iurans se ad futura expresse obligate voluerit eum iuramentum ob periculum periurii , ratione oneris quod secum affert, potius restrinsi debeat quam extendi r ac proinde est semper stricte interpretandum sita ut non comprehendat quod verba late sumpta significare sunt . Ita Suaro &Sanehea cum aliis. Teneretur tamen iurans ad novi statuti observantiam, si innovatum fui siet statutum non ad aliqua nova capita novasque leges addendas; sed solummodo ad status veritatis praeteritorum declarationem, vel ad implicita dc tacita in veteri statuto
commentaria exponendar quod revera tunc
novum non seret statutum , sed idem prori
Secunda reeula est , talia iuramenta intelligenda esle ita obligare , quatenus res iurata servanda continetur in statutis. Nimirum si statutum sit tanti momenti , ut obliget ad mortale vi praestiti iuramenti de eo prout stat observando ; adeo oblisabie Iustis. Theol. Mori Tom. u.
integram etias observantiam, ut duplex mortale peccatum eommitteretur in transgressione: de contra
statutum quod , etiam secluso iuramento. oblitat sub mortali, & eontra iuramentum quo promissa filii eiusdem statuti observa tia. Si autem statutum levis sit momenti ,& obliset tantum sub veniali; statuti transegressio non erit nisi venialis. Et ratio est . luia iurans non promisit praecise rem illam
ervare quam continent statuta; sed servare statuta prout statuta sunt: seu res illas con tentas in statutis non secundum se, sed prout in statutis continentur . Isitur obligatio iuramenti . ac proinde culpa ex eius vi latione metienda est iuxta statuti cbusati nem . Ita citati doctores. Tettia quae iam sequitur ex praecedenti, est huiusmodi . Ex vi talis iuramenti non tenetur iurans ad ea statuta quae aliqua ratione non oblisant: ut si non sine lieita nee possibilia; si non communiter recepta . vel in desuetudinem abierint . Iuramentiun enim est solummodo de observandis statutis, qua tenus obligant . Igitur quando ex aliqua ratione desinunt obligare, nec etiam iuramen tum obligabit , ut tenent Suarra , Bonaei na. Navarrus, Morius. Idemque dicendum, si certo. modo sint recepta tilia statuta dein usu, aut quoad partem sint reeepta, non quoad totum quia eo solum modo obli sat iuramentum quo statuta sunt in vix te obligandi . Unde si statutum revocetur ab eo qui sa Itatem habet illud revoca di . iuramentum de illo restit: quia non est amplius statutum. Ita citati doctores . Ethoe etiam verum est, non solum quando in generali iuramentum praestatur servandi st
tuta; sed etiam in partieulari quoad aliquod
eius particulare caput e quo eis ante , sive quia abrogatum sit, sive usu non receptum, sive etiam antea ob hasee rationes non amplius vigeret , iuramentum de illo obsedivando non obligat. Iuramentum enim non
praestatur de re implenda absolute , secluso statuto ; sed servandi illud statutum , sea
aliquod particulare eius caput . prout sta tutum vel tale eius caput iuratum obligat. Quarta regula est, quod quando iuramen tum non esiuervetur a maiore parte Civitatis , Universitatis, aut Societatis cuiuslibet. non obligat reliquos e quia dum maior parseommunitatis illud non observat , non est iudicandum , reliquos se voluisse obligare. Nam licet illud statutum servetur in eae muuitate aut congregatione; non tamen dicitur statutum in communitate observari,
98쪽
maiore illius parte non observante. Sancta
Η te, Sed qliae in hisce regulis sunt tradita , 'ae quo intelligeiada sunt , nisi iurans vellet sciem ter & exprelle 1 e obligare ad rem illam statuto e tentam , independenter a statuto, etiamsi statutum nullo modo obliget . inita secundum intentionem iurantis extentum est ipsum iuramentum ad rem ipsam secundum se, independenter a statuto. Sed praesumendum non est , talem esse iurantis intentionem, nisi de ea constet expresse; sed solummodo iurandi statutum, privit visetve vim habet obligandi . Sic laudati auctores.
Nota, Communitates . Universitates , t Iesia, , alias quaslibet Societates, non rGL se revocare statutum suum iuratum sine veriurio , si iuramentum sit non rovoeandi statuta e nisi tamen deficiat causta finalis . Absque hoe tamen , si statutum iuratum sita personis illius eommunitatis observandum ut personae singulares sunt ἔ ut quando decernitur, neminem noctu domo egredi debere : tunc illud revocare potest communitas ;cum natura statuti sit , ut revocari possit
sequitur iuramentum , ita ut in revincatione rim coriumttatur periurium . Sed
si statutum iuratum ite non implendum a ingulis personisi sed ab omnibus eoniunctim momine Universitatis ς puta , si derernat
mori admittendas ad eam Congregationem personas , nisF cum talibus conditionibus di ualitatibus . dc nonnisi intra talem nume-Tum: tunc universitas , etiam ut Univer stas, statutum illud revocare nequit ut ex cap. Dilecto de praeben. quia tale statutum vorem unitates sancientes. illudque iurantes, per statutum una cum iuramento a se ipsis potestatem abstulerimi aliquid in contravium agendi. Covami vias de pact. Para. II. . Σ. num. I. Quando vero Universitas sta-etutum suum revocare potest , satis est ut ieenseatur illud revocare, si stamentes, vel eorum sucossores scienter & collegialiter,
etiam ianico actu , contra stat citum agant: mm tunc erunt periuri e traveniendo stat illo; quia tunc eo ipse statutum revocaeum est, & sic eessat iuramen m. Silve-ser, Sanciria, Salmanescenses,
tores , alitqvi' puum ministri , semania raraeam a lege praescriptam : de eo quod ρ-- flant Imara res, ρων aes , seu lonorum D lematores , de procurando Dbisco bono mulsans is oppidi. Communis mos est , ut scribae , procuratores , aliique ministri in ingressu sui
officii iuramento adstringantur , servandi taxas a rete praescriptas , non petendo , non exigendo , nec recipiendo maius stipendium quam in lege est laxatum. Cum autem qu tidie conquerantur tale stipendium esse imsufficiens & iniustum, eo quia pretia necessariorum ad victum& vestitum inultum nune exereverint . hinc oritur difficultas : an,
dato tale stipetiuium esse insufficiens , t neantur ministri vi iuramenti observare quod lege est lavatum . Salmantieenses d cent eum Sanchez aliisque , quod si vere stipendrum sit iniussiciens , iniustum , non
obliget iuramentum ad eam laboris laxam observandam quae iniusta est , quando, omni bus serio inspectis , ob varietatem temporum a doctis viris prudenter iniussa iudicatur : quia iuramentum fervandi statutum
intelligitur,' quando statutum iustum est , oblisatorium , & prout usu di consuetudine
Neque vero obstat , si diras, eum qui I
ravit dare latroni pecuniam ut ab eius ex torsionibus liberaretur, teneri pecuniam pinmissam tradere ob iuramenti religionem , tametii iniustum sit quod a latrone petitur.
Dispar enim est ratio in utroque casu. Nam hic iuravit dare latroni metiritas , quam is indebitas & iniustast at in nostro casu minister non iurav. t nisi serUare taxam legis,
quatenus iusta & obligatoria, usuque & eonia suetudine rec ea est . Ad hoc tamen ut Consevari iis dignoscat veritatem inlunicie tiae ac iniustitiae in huiuscemodi taxis, prael inter attendere debet, quod haec petasanda est non iuxta conditionem & indigentiam
ministri pro alenda sua familia ; sed ii ixta opus & Obsequium quod Reipublicae praeisitatur .
Quoad alios vero publicos ministros , nrumirum quoad praesides, lenatores , seu urbium locorunique gubernatores , qui pariter , cum ad talia deputantur ossicia , i rant se prospecturos publico urbium tomis
lxumque rurno et an vi iuramenti teneantur
in publica peccata, in colicubi natum V. g.& public s ludi mensas, inquirere , aliaque
99쪽
similia mala pro viribus remo re, non con veniunt Theologi in hoc definiendo . Sarumanticentes cum Sanchea atriique senti tint, eos ad hoe non teneri ex vi iuramenti in ossicio alluniendo praestiti; sed prout tolummodo lex eorrectionis quemcumque alium proximum Obligat: ae proinde contra tur mentum non delinquere in hoc ne eligentes.
ita sicuti delignantur rectores locorum in rebus politicis , sic ex vi praestiti iuramenti
non tenemur prospicere nisi in rebus politicis, Pro temporali urbium locorumque honon hoc pro viribus curare : puta ce provisione populorum , de pretiis rerum Venalium , de conservandis defendendisque civitatibus, perionis, rebus , reditibus, de eri legitime einpendendis , de annona providenda ἔ curare ut oppida civitateiqiae in pace conservem tur , ut homines violenti , publicae quietis perturbatores , latrones publici puniantur,
ut viae ab eorum incursibus sint liberae ; si alicubi sit pes iis, civitatem custodire; ac si ipsa civitas sit pelle insecta , curare ut aegris medicina adhibeatur, & incolumitati urbis attendere . ne ministri publici civibus iniuriam irrosent , suisque ministeriis ab tantur; hiiqite limitia praestare debent. Ad Me enim obligantur ex vi legum & iura, menti , & ob id oculi & patres dicuntur Reipublicae et nimirum ad prospiciendum pro
no regimine eiulque damnis cavendis .
Verum attendendae litot in hoc leges r rnorum ac Reipiiblicae. Etenim ubi leges sint regni vel Reipublieae , ut in iis etiam qirae spinant ad decus Christianae religionis,
de ant ipsarum rectores gubematoresque nrbium prospicere ae mederi r eum ii mas lumendo officio harum quoque legum ex initionem iurent; hme pro illis pariter quae decori Christianae Reipublicae adversantur, prospicere debent, ac proinde tenentur, quantum heri possit, publica peccata amovere. . XX-De iviramento se ani secretum eorum quae
In congregauenibus tractantur:
is Ytiat 1ex obligetis Dramentum praestitum a publieis minis ris de secreto servando in iis quae in
conventibus seiv congregatior ibus pertractan rur . ut dignos-ur qualiter miget ,
mortaliter ne , an vero venialiter, qualitas materiae est attendenda. Si igitur ea de quo. rum secreto a ministris vel membris eon. veritus aut congregationis exigitur iuramen-
tuna, sint magni momenti ita ut si reve,
lata sint, notabiliter praeiudicent bono coimmuni, vel alicuius tertiit eorimi manis statio erit mortale. Si autem levis sint m menti , aut leve detrimentum ex eorum manifestatione timeatur: erit peccatum tam tum veniale . Iuramentum enim obligat ad
instar praecepti iervandi sectetum; di s lum addit novam ei reumstantiam saerilegii, si non observetur. Unde cum praeceptum non iubeat servare secretum nisi iuxta gram vitatem materiae; similiter & iuramentum. Ita Sanchre, Navarrus, omnesque alii qui iam cum communiore sentiunt, transgremo nem iuramenti promissiorii in materia levi esse Iiim venialem , ut antea iam diximus. Addunt iidem auctores . hoc verum esse quod diximus, etiamsi iii ramentum non se lum sit generaliter factum servardi secre
tum ; sed etiam si aliquid speciale se servat iurum sub iliramento promiserit: quod si non sit materia gravis; eius transgressio erit peccatum lotuin veniale.
s. XXI. De iuramento praestito a Medicis, monendi
Pro elatiore huius dissicultatis elucidati ne advertendum est , Innocentium III. in cap. Cum infirmis de paenitens. er remission Medicis fricte iubere ut vocati ad infirmum in lecto iacentem, eum ante omnia indu
eant ut sacramento pcd: itentiae animam
suam curet & muniat. Et hoc innovavit S. Plus v. in quodam Brevi motu proprio edito anno MDLVI. incipiente Super gregem Domini : additque praeceptum Medicis ne ultra tertiam diem infirmum visitent, nisi certiorentur de infirmi confessione per C sessarii rescriptima, nisi aliud iudicet Confessarius expedire; dc Universitatibus, Collegiis , ac quibuslibet Societatibus praecini csine iuramento hoc servandi illis doti
ratus gradum non conserant. Et communiter sentiunt doctores, haec praecepta, ubi usa recepta sunt & non abrogata, oblisare sub mortali; cum sub gravissimis poenissum mi Pontifices hoc praecipiant: tametsi gravis inter eos controversa versetur, num
hoc intelligendum sit de omni infirmitate, aut de solis periculosis. Et utraque pars sitos habet patronos. Nim aliqui sentiunt, quod ubi etiam Ieees illae sunt usu receptae fintellisi hoe ob at de solis morbis vitae
periculum indi. antibus: quod periculum exponunt tunc contin ere, quando aeSer a
100쪽
88 TRACTAT Us DE UIR T. RELIG. CAP. U.
tione eiusdem perieuli tenetur di Vim p γ ctionis non obligat, quando nullatenus et cepto eonsessionis: quia sic in Praau eita diditur profutura. Et cum ad talem moniti omnes indicos, & exigere ab eis alictuidinem solum ex caritate teneantur nec immatus, nimis durum esset & Periculosum .ineantur ex o io tristia infirmis nuntiare
Ii, Rodrisura di Nauarrus. Alii Vero &lut est mortis perieulum; sed potius laeta
hare sententia videtur verior dicunt ex ut est spes salutis j secundum Caietanum, si oppositio, intelligendum esse de quocumque hanc Praetermitterent monitionem, quando ubo; quia Pontinees trauuntur Senerali itenentur, non sunt obligati relateire damnaster de morbis: idest non solum de periculo lex omissione monitionis secuta: quia solums, . sed de infirmitatibus gravibus quae μ' ad restitutionem tenentur qui defieiunt in Iitant in lecto iacere, vel in quibus pruden idebito cui tenentur ex iustitia. Getanus ter iudieatur esse morale periculum ut mor- Sanchez, aliique. 'bus fiat gravis. Quia Pontifices imponunt icis novum praeceptum , ex quo distin- XXII. cta exsurgit obligatio ab ea quam tenent ex iure divino dc naturali: quae est infirmumiDe ruramento Dperbolico, amphibolarico, aemper se aut per allium monendi ut confitea o, . .equiis , iis cum aequivocati tur, quando ipse i rmus ex test divino tin ne is refrictione. re re naturali confiteri tenetur. Tale iuramentum praestitum exequendi Hyperbole est figurata loeutio, qua idea μ- deeretum S. Pii v. non obli t niu in iocis,lseu conceptus rei de qua est 6rmo, ultra ie quid ubi ulu dae consuetudine est re tum, nec veritatis. immo & probabilitatis fines au- sit, contrario usu abrogatum. In hisce Vero linigetur vel minuitur: ut si dicas, aliquem meis Medi ei observare tenentur circa infirmo ig. velocius currere quam ventum, vel tar-rum admonitionem id ad quod eκ iure di ldius testudine ambulare. Cirea hyperbolem vino & naturali obligantur z non alias iubinon satis compertum est apud doctores . iuramento; quia iuramentum non fuit detrium iurans per hyperbolem aliquid, quod illo observanὸo praecepto. Idcirco non eruntiui senat, verum non est, sit periurus , ac periuri, si tale praeceptum naturale non ser lyroinde letaliter peccet. Permulta enim havent . Sanchez. bentur in divinis Scripturis exposita per ῆ- Restae hie solum exponendum, qiraliterituratas & hyperbolicas locutiones: nec h iure naturali & divino teneantur indiei adlius Hi locutiones adhibitae apud homines hine admonitionem, quam ieci mdum Silve iae iurametuo firmatae improbantur a D. serum, Navarru', Sancheη, si praevideantiΛugustino & D. Thoma, qui etiam 2. R. in infirmo probabile mortis tariculum, &iquo. exr. ari. a. plura in hane rem divi probabiliter credant, aut talem timeant et inae Seripturae dicta recenset, quae per Minie in wrtali, cc necetrariuio esse ut de re iratam locutionem exponit. Idcirco Volunt bus suis temporalibus dnponat ad lalve' aialiqui, letaliter non peccare eos qrii hasce debita, tollendas lites, hisqtie similia adim-lloeutiones iuramento confirmant. Et reum plenda, tenentur sub mortali per se vel perita ex hoe eapite res ita se habere Videtur: alium praestare ut iuramenta infirmus su-Iquia iurans non intendit huiuscemodi loe seipiat, & de suis rebus dii ponat: quia I itionibus uti, nisi in sensu figurato, sicut se caritatis ad hoc adstringuntur; non si iseri earum natura. Proinde dici non potest eus ae quisque tenetur eadem lege da .lquod ipse mentiatur, utpote qui rem quoad proximo imminenti, dum potest, occurrere .lsignifieationem exterius explicat, sicuti eam Quod si Medicus certus sit moraliter, infit.lhabet in menter nee audiens decipitur, dummum tali nUnitione non indigere , quia, &lcommuniter loeutiones huiusminti accipi u in spiritualibus videat illum dii positum, <ur non seeundum naturalem earum sensum, nil habeat quod in temporalibus componat:lsed secundum Mutatam locutionem, nempe tametsi melius faciat admonendo, quia com quatenus adhibentur ad exprimendam ma seli perieuli mortis melius se praeparant; snam rei amplifieationem. Ad summum igi tatnen dicunt aliqui doctores, non peccareitur censeri potest eulpabilis qui talibus utiis mortaliter, si praetermittat admonitionem .itur locutionibus, ob abusum iuramenti pNee tenentur Μedici infirmum admonere,iquia illo in re adeo levi utitur; cum Comqitando ira male est affectus, ut moraliterieessum sit ut est stricti iuris, sicut notat eredatur per talem admonitionem in peiusiAngelieus, per modum medicinae, ac proin iturum; sicuti praecaptum staternae con ide adhibendum notitii si gravi exigente m