장음표시 사용
81쪽
T ACTATUS Epiphaniam , diebus ieiunii quatitor
Temporium, diebus Rogationum, α diebus Dominicis vetitum suit ne quis super Evangelia iuraret, nisi de concordia aut pacthcatione. At huic decreto , ut ibi notat Globsa. per contrariam conluetudinem praetcri-Mam derogatum est . In D micis tamen, solemnioribus diebus, nisi ex Nemtate,
aut pro caussa pia, aut Pro Ecclesia cc pMce . Lon licet solemne iuramentum praest re eum illis diebus sit rebus spiritualibus vacandum. Ita D. Thomas 2. 2. Ixxxv III. art. Io. in cor . Angei. V. Iuramentum III.
x xiii. Silvester lac. cit. Sayrus lib. V. cap.
. IV. De e insit bus requisitis ad me us iuramentum licite fiat: Deritate scilicet, iudicio, σ iustitia.
Iuramentum, sicuti iam vidimus, ex natura , leu ex obiecto & senere, ut aiunt Theolosi, licitum est. Ut tamen undiquest lieitum, certae conditiones concurrere
debent: idest dc ex parte illius qui iurali
dc ex parte illius per quod iuratur ,' αeκ parte avidi iurandi , ad quem modum speciat etiam materia iuramenti. Quoad duas priores. iam antea actum est. Unde restant hic examinandae conditiones requisitae ex parte modi & materiae iuramenti. Iure igitur naturali dc divino, ut iuramentum licite fiat, necessariae sunt tres conditiones, quae sint iurametui comites: nempe veritas, iudicium, & iustitia. Ita communiter ex Ierem. cap. IV. Iurabis : Hυit Dominus: in
veritate, in iudicio, o in iustitiar quarum
si alterutra desit, eum gravi irreverentia Dei nomen in vanum assumitur, dum invincatur ad id confirmandum quod vel non ex tat, vel ita confirmari non indiget. Veritas exigit ut iurans prudenter & eer
eo iudiret verum esse id quod dicit, & -- Taliter certus sit te vere effecturum id quod promittit: iudicium, ut eum discretione,
prudentia, consideratione, maturo examine veritatis, ac reverentia, nec sine necessitate & gravi caussa iuret: iustitia demum exigit ut iuramentiim promissorium vel asser totium de suturo sit de te licita & hone- vetitas sta. Veritas iuramenti est triplex. Primas Iuta metit quando obiectum iuramenti conformaturest ipla h, rei e re tune, si aliunde interv nerint alia requisita ad iuramentum , nullum incurri potest peccatum. Secunda, quam do obiectum iuramenti consermatur mςnti,
sed non rei: & in hoe easu, si non fuit adhibita debita diligentia pro veritate scie
da, est peceatum mortale. Tertia, quando obiectum iuramenti consormatur rei , sed non mentie & tunc pariter est peccatum mortale & periurium, licet dicatur veri intas; quia iuratur contra propriae dictamen
conscientiae. Veritas requisita ad iuramentum exigit ut qui iurat, prudenter credat se certo non cin iis errare, dum non ex levibus coniecturis, sed tamento. rebus omnibus sedulo dc accurate perpensis, ex gravibus momentis inde deductis iudicat ae dicit rem ita se habere; idest moralem habeat certitudinem de eo quod ad firmat vel negat, ae se vere effccturum id quod promittit. Dieitur credat: quia si bona fide existimet verum esse quod iurat, licet a parte rei sit salsum, muo praevie d bitam adhibuerit diligentiam ad rei veritatem inquirendam, non est periurus. Erit tamen, si iuret ut verum id quod tametsi verum sit, ex errore falsum credit: hic enim , spectato eius conceptu, sermaliter ii
rat talium, ae ideo mentitur; eo quod contra mentem loquatur, & intendat Deum in testem salsitatis adducere. Dicitur certo: un de qui iurat ut certam rem de cuius veritate dubitat, seu certus non est de tali veritate, . aut rationem habet istum probabilem de rei veritate , semper peccat pecca to periurii. Nam praeterquam quod se exponit periculo periurii, salso iurat in actu exercito, dum iurat se seire id de quo dubitate mentitur enim asserens ut certum id
de quo non est certus, & in tali incertit dine putat non esse tale, aut quod nonnisi probabiliter cognovit esse tale. Qui iurat
quod Verum est, & tale putat & eredit, sed ductus ad ita iudicandum & eredendum ex
levibus coniecturis, peceat, ut docet Cate chismus Romanus. Quare ad evitandum per iurium dc omne eius periculum, certum ut certum, dubium ut dubium, probabile ueprobabile iurandum est. Credit tamen P. Henno sussicere ex ra iudicium talem certi tudinem moralem, ut homo prudens dc ti-civiratus nullatenus de eontrario suspieetu . Dixi extra iudicium t quia in iudicialibus requiritur notitia visus , seu praesentia. vel iurans certe debet addere se ab aliquo audivisse. Idcirco Callixtus Pontifex cap. xv. III. q. I x. iubet testes de iis solis quae in eorum praesentia gesta sunt , testificari . Quocirca peierat qui in iudicio iurat al.quid esse quod fieri non viderit, dum ibi requiri. tur iuramentum eius qui viderit : quia iu-
82쪽
rat sine eertitudine requisita. Item qui in iudicio interrogatus iurat se non secit se id
quod per alium iecit : cum censeatur communiter & dicatur per se ipsum secisse illud quod per alium iecit. Ex I. xv. s. de
.. . licite iurandum requiritur ee . . .. t titudo veritatis tum ex parte rei iuratae ,
citum tu. tum ex parte iurantis , ut communiter do- ramen. cent Theologi. Certitudo veritatis eκ parte
V q*η rei iuratae iussiciens ad licitum iurametitum' ' habetur , si res secundum lenium humanum , communem acceptionem , & consuetudinem sumpta , ita se habeat, sicut iii ratur e ut si quis Parochus niret suum clericum frequentasse toto anni tempore Ecclesiam , quamvis aliquoties intermiserit eo quod parum pro nihil O reputetur. Idemque dicendum de attestationibus iuratis quae apud Familias Regulares concedi solent, quod i Hores per tot integros annos legerint, &studentes scholas frequentarint , omniaque scholastica munia laudabiliter olaverint rquamvis iuxta conluetudinem non nisi per septem vel octo integros menses singulis amnis id pers biverint, dc aliquoties etiam deis secerint , seu non semper ita laudabiliter peregerint . Certitudo autem veritatis ex parte personae iurantis sulficiens ad iuramentum licitum habetur, si iurans sit ceditus physice vel moraliter iuxta diversitatem materiae, de veritate rei quam iurat .
Unde in odiosis , puta in contractibus &negotiationibus humani commercii , ae in sententiis iudicialibus serendis , quoties est periculum damni proximi, ad ablolute i
randum rem ita et se vel non else , ie-quiritur certitudo scientifica, seu physi ea
dc experimentalis , ut antea dictum fuit . cap.xv. III. q. I x. Iudex enim in illis iuridi te interrogans intendit interrogare non de quacumque certitudine, sed de certitudine
sumienti ad faciendam cognitionem : ad qim non sufficit certitudo moralis unius t uis euiusvis fide digni ex auditu; sed requiritur certitudo scientifica , leu physicadi experimentalis. In favorabilibus vero in quibus nullum adest damnum di praeiudi-eium tertii , ad absolute iurandum sumeti certitudo moralis , seu credulitas . Arg. cap. Ex parte I. de scruf. in orae faciens. ubi Innocentius III. definit quod Arelaidiae conus testificans Episcopo cicracum P Ominuendiim esin dignum ordine non peccat :quamvis non physice certo sciat, sed Iulum quantum humana fragilitas nosse sinit, seu
ex indiciis probabilibus; quod est testim T. RELIG. CAP. U.
nium de credulitate reddita hae ratione , nempe illum quem indignum esse non no vii , dignum debeat aestimare . Hinc quando
petitur iniserriratio alicuius personae, v. g.
de vita, fama, ct similibus, sume it ad iumrandum in eius favorem certitudo moralis ex auditu et quia certitudo de visu , seu physica & omnii visa de istis haberi nequit. Quoad conditionem veritatis in iuramento promissorio, ut licitum iit, necesse est ut
iurans dispositus sit ad praestandum id quod
iuramento promittit. Hine mortalis peri rii damnatur communiter ille qui aliquid iuramento promittit sine animo & voluntate implendi. Qui enim iurat se a triuid iacturum , iurat se habere firmam voluntatem faciendi, ac proinde sit non habeat, mentis tur. Item ii iuret se iacturum id quod scit sibi esse impos ibile ; cum nequeat habere propositium efficax adimplendi : nam propinsitum non est de re limpossibili , cognita ut tali. Item si dubitet, an possit aut debeat praestare quod promittit : hic enim pei rat, vel saltem se periculo exponit peierandi. Et in his omnibus deficit certa veritas de praesenti, quam semper in re qualibet d bet habere iuramentum promissorium , de quae exigit ut qui promittit , habeat an mum firmum & certum faciendi seu adimplendi quod promittit. Sed de hoe enuclea
Porro delectus veritatis in iuramento est In petiuis
peccatum mortale, ita ut nee materiae iii- mo seri .
ratae parvitas, nec finis sanctissimus, nec ex- Pς . i t ema necessitas possint illud reddere venia VR le : quia cum Deo summae veritati repugnet infinite quaeeumque salii tas , gravem ei facit iniuriam qiii tentat illum in falsitatis
testem adducere . Hinc Innocentius XI. da mnavit hane pmpositionem , quae est numa . Vorare Deum in testem mendacii letas, non est tanta irreverent/a, propicr quam velit aut podipis damnare hominem. Iudicium, quod est lecunda iuramenti con- Alteraditis, ut licitum sit, exigit ut iuramentum fonditi fiat cum dilcretione iudicii, prudenti intellectus consideratione, maturo examine ve- ei. τ' 'ritatis, ac pia re reverenti voluntatis affectione, non sine necessitate & gravi caussa aut utilitate . Si hoc delit seu iuramentum d sectu iudicii si vitiolum, licet absolute loque do Theologi dicant eis e tantum veniale , revera tamen est temper mortale , ii de ctus conliderationis iit circa ipsum tur mentum , vel circa veritatem , ob peric tum periurii e ut ii deliverate quis iuret sine prudenti iudicio de veritate , vel sine
83쪽
TRACTAT Us DE UIeonsideratione adhin: requisitae; tametsi contingat elle vermo quod iurat. Nam fe ex ponit periculo I et . urii seu saliam iurandi. Idcirco peccant mort .iliter qui iactum quod auditu tint uiri vel altis lignis omnino certis cognoverunt , rari,iuam certo cognitum cum iuramento aaiirmant. Item qui iuran.
tes de alicuius per t. a iudicium ferunt sine sumetenti illius notitia ac certitudine uuam
de illa tenere deberent . Qiiod si desectus
considerationis iit solummodo circa rei gravitatem & necessitatem , sentiunt communiter Theologi esse tantum peccatum veniale , secluso contemptu, scandalo. & periculo iurandi salsum ; ut cum quis certus de veritate non satis considerat, an sit caussa susticiens iurandi : quia in tali iuramento
non censetur gravis irreverentia.
Dixi secluso contemptu : quia ratione contemptus venialia peccata fieri solent modi talia , ut dictum est agendo de peccatis . Talis enim eontemptus in ipsum Deum per quem iuratur , directe cadit . Contemptus
vero Dei , ut per te patet, est gravissi Da illius iniuria. Ita ex D. Antonino Pari. I. ni. VI v. cap. IV. Dixi oe scandala : nam gravis peceati rei sunt qui quod in religi ne est sanctissimum, ut Christi mors , languis, nomenque, sive per iram sive per i eum indiscriminatim illud pronuntiant. Item verba quae in laicis leviora sunt, in Religiosis es Sacerdotibus scandalum parere 1 lent. Dixi'periculo iurandi falbum '. quia letaliter peceat qui se exponit periculo letaliter peccandi, ut Eccli. cap. III.
amat periculum , peribis in illo. Huic autem periculo, se ilicet iurandi salsum, profecto seeu ponit qui sine iudicio frequenter iurat :quod, ut videbimus, mortalem habet reatum.. R 44ς colligitur, quid de iis sentiendum sit
νε. . . eois qui prava iurandi consuetudine saepe iu-iuetudine rant. Et primo , qui frequenter iurant ex consuetudine , si non assuescant mentiri , sed eonfirmandae veritatis pratia iuramenta applicent', sine tamen necessitate vel utilitate , seelulb contemptu & scandalo : ii prosecto , ii in tali frequenti usu iurandi sinleant semper advertere ad rei iurandae veritatem , ne falsum aut certe non moraliter prorsus certum pro certo confirment, non peccant nisi venialiter. Secus vero frequentia iurandi ex consuetudine sine necessitate & utilitate, tametsi hoe fieri soleat ad confirmandam veritatem, non ita faeile immunis est a culpa nQrtali . Nam qui sieiurant ex consuetudine, propter nimiam facilitatem per eam contractam leviter ac te-
mere iurant; suntque in periculo moralii randi s ne iudicio prudenti de veritate, at que adeo peierandi . Quapmpter admonet Deus Eccli. cap. xx III. Iurationi non assuescaιos ruum : muni enim casus in i lia. Qui vero, ut saepius contingit, iurant promiscue& indifferenter sive verum, sive salsum, nihil curando cuinain propositae rei confidi
mandae utantur iuramento; nec ullam adhibent sollieitudinem ad tam pravam con suetudinem tollendam : ii precul dubio, si adsit in eorum frequentibus iuramentis ui
sciens advertentia, non vacant culpa mor
tali. Huiuscemodi sunt ii etiam qui iur mento adfirmant id ad quod non facile attendunt, vel ita ex animo aliquid promittunt , ut si melius attenderent, facile per ei perent non servaturos esse promissum rsite mereator sere statim iurat se merces pretio viliore non esse traditurum, qui paulo post eodem pretio sibi exhibito de osse
tb eas tradit . Hos omnes graviter obiurgant divinae Scripturae, praecipue tacti. cap. xx III. Vir multum iurans implabi ιαν iniquia
sate : & de iis ait Salvianus, quod habent nomen Dei non ut sic ramentum, sed ut
Dixi, si ast a retentia. Nam si inas
vertentia sit invincibilis, qualis censetur in eo qui iurandi eonsuetudinem retractavit ν& de ea lerio doluit; ab omni peccato excusatur. Si in advertentia sit eulpabilis , sed
leviter; excusat quidem a peccato morta
li , non vero a veniali . Quod si in advertentia sit erassa ac penitus voluntaria, pro inde ito graviter culpabilis, qualis est in iis qui iurandi consuetudinem non retractant, in qua advertunt seu advertere possunt se multa miscere periuria; nullatenus a mortali exciti antur , ac proinde iis qui illa detinentur, negandum est beneficium absolutionis, nisi solliciti sint pro viribus ut pravam consuetudinem a se tollant. Aptiora autem remedia quibus fieri potest ut quis deponat inveteratam iurandi consuetudinem, sunt ex parte iurantis frequens eo sessio, eleemosyna, oratio brevis pro singillis iuramentis quae temere prolata se runt; ex parte vero Consessarii prudens a lolutionis dilatio. Iurare verum sine necessitate vel magna utilitate non caret culpa saltem veniali . Hoc constat ex divina Scriptura. Etenim Marib. cap. v. haec habentur : Ego autem
dico vobis , non iurare omnina .... sis au
tem sermo inser : γ . est, Non, Non. Et Iacob cap. v. Nolite iurare quodcumque iu-E 4 ra
84쪽
ramentum . . . . ut non sub iudicio decidatis. Nam est semper irreverentia contra suminam Dei maiestatem , quod interponatur eius auctoritas, & ipse adducatur in testem sine necessitate vel masna utilitate, aut ad res vanas ac leves confirmandas. Sic des ctu necessitatis & gravitatis rei, illicita sunt iuramenta urbanitatis gratia emissa; ut non ingrediendi, vel aegrediendi prius. Non videtur autem ea violari, si iurans praecedat ex nimia urgentia quam ab altero recipit &atitur et quia talia iuramenta adiunctam abent hane tacitam conditionem , Si non nrmium repugnawris , non praecedam; tu quia illud iuramentum cedens in honorem alterius remittitur ab eo qui contendit ut iurans prior praecedat. Terti. Quod attinet aurem ad iustitiam iuramenti, quae in eo consistit, quod res de qua iuratur, licita sit & honesta, idest quod id quod
promittitur- vel asteritur , licitum sit&honestiim r certum est, iuramentum cui haee desiit conditio, esse mortale . Sed pro clariore intelligentia haec notanda sunt. Iura. mentum de re mala vel est assertorium ;ut si iuretur, Caium semicasse, mentitum aut suratum suille : vel promistorium ut si quis iuret se fornicaturum, mentiturum, hisque similia patratu ium . Utrumque ins per vel est de re mala venialiter; ut iuramentum circa mendacium leve r vel de re
mala mortaliter ς ut iuramentum circa adulterium vel aliam gravem iniuriam pro ximo inferendam . Promissorium vel fit cum animo rem malam implendi, vel sine
Eκ desectu iustitiae in iliramento seri potest primo, quod iurans se facturum rem il-
Iicitam, etiam venialem, sine animo eam faciendi, mortaliter peccet : quia firmando
suum iuramentum cum mendacio,vocat Deum
in testem falsi ; ae ideo est graviter periurus. Secundo , iurans se rem mortaliter m.
lam iacturum , sive animum habeat, sive
non eam in:plendi, duplex grave peccatum committit e unum, quod velit rem graviter malam; alterum, contra religionem Ob gr. vem irreverentiam & contemptum , quo
maior fingi non potest, in Deum, cuius te simonio & auctoritate abutitur ad se firmandum in proposito Deum gravi ter offendendi . Tertio, petiis est iurare de re venia iter mala patranda , quam de re indifferenti vel honesta sine caussa . Communius tamen censent Theologi , hoe esse s blum v niale grave : putant enim non esse gravem irreverentiam, dummodo tranfiat cum qua-ι T. REL lG. CAP. U. dam contumelia, vel verbis quae blasphemiam sonent, vel adiit perieulum periurii.
Quarto , confirmare iuramento iniuriam mortalem, puta gravem detractionem v ram , vel contumeliosam . est mortale comtra religionem : gravis enim Deo insertur iniuria , assii menὸo ipsius sanctum nomen . tamquam instrumentum ad gravem iniuriam proximo irrogandam , ae proinde ad Deum graviter offendendum. Num vero cum iactantia & delectatione adfirmare iuranient
propriam mortalem culpam praeteri tam , sit etiam peccatum nac,rtale contra religi
nem, discrepant Theologi . Alii quorum probabilior est sententia γ negant et eo quod
iurant,entum per se in ta cadat in illam assesetionem ut malam, sed ut veram. Porro si ad iuramentum concurrant omnes
dictae conditiones , non ibium nullum est omnino peccatum immo est potius actus virtutis religionis, sive latriae : ut eum D.
docentque e mmuniter Theologi & Can nistae; dc clare habetur ex Deuter. cap. I. Dominum Deum tuum timetis , per no men eius iurabis . Si vero aliqua desit ex iis circumstantiis , ut iam vidimus , dum modo non delit veritas, non est 'mortale .
Nam si veritas desit , vel putetur deeste , vel dubia iit iuranti ; profecto est per dirium, δc semper mortalis culpa: quia Deus adduci nequit in testem salsitatis sine fravi eius iniuria , sive sit in re magna, sive in re parva, sive iocosa. Per hoc onim datur
intelligi, vel quod Deus veritatem non Cinynoscat , vel quod salii tatem testari velit ut ait D. Thomas A. z. qu . Xcv III. an. 2. quod est valde Deo iniuriosum talioquin non esset summe vera , nec prininde Deus; cum etiam vel levisssima salsitas summae ae infinitae veracitati repugnet. Circa vero iudicium vel iustitiam, si ali rutra desit, secundum circumstantiarum diversitatem, ut iam dictum est , aliquando mortale est, aliquando veniale. 'Iuramentum quatuor modis fieri piest a Quot mi mente, nutu, iacto , & verbo. Mente fit ius a. iuramentum, quando intra animum aliquid adfirmatur vel negatur, Deusque in confirmationem vocatur testix. Nutu , quando in iuramento alicui dicitur, Iura per Deum , dg ipse oculis vel capite annuit. Facto, dum
aliquis sibi oblatum Evangelium tangit . Verbo, quando aliquis dicit, vel scribit .
v. g. Iuro : in iis tamen circumstantiis
in quibus sie intellisitur Deus vocatus in
85쪽
De iuramento assertorio, cui des
Asiet . . Iuramento assertorio, quo sine ulla prin iv φη missione adfirmatur aliquid Vel negatur, 31ἡ π' desit veritas quae est praecipua conditio erile est. ad licitum & iustum iuramentum, temper ac in omni materia est peccatum mortale , quod solummodo excusari potest ac evi illi per in advertentiam. Haec est doririna D. Augustini qui serm. clxxx. alias xxv III. deverb. , post. ait: Periurium peccatum esse , Pgrande peccatum, nemo dubitat .... Tantum mali habes iuratis , ut qui lapides colum, ιι- means falsum iurare per lapides. Hoc etiam clarissime comprobant gravissimae poenae sancitae contra periuros. Et revera , si periurium esset aliquando peccatum limpliciterveniale; hoc maxime contingeret ob mat riae levit :tem . Sed, deficiente veritate in
iuramento, non exculat levitas materiae .eum
ob deiectum talis cond. tionis sit temp'r fravis iniuria & contemptus in Deum ; dc om nis Dei contemptus efficiat ut id quod in genere suo venia: e est; mortale fiat. Ex hoe ergo sequitur evidenter, tale periurium se per este mortale; cum Dei contemptus sit semper omnino inexcusabile, ac ideo gravis reatus: ut definivit Innocentius XI. in damnatione propositionis vigesimae qiuariae supra relatae.
Dixi, solummodo excusari oe eυitari per
inadυerten tram. Nam haec minuere potest notabiliter non secus ac in aliis peccatis etiam peccatum periurii, ut extra limites venialis culpae non exeat. Qxiotii plex vero sit inadvertentia, quae, dc quando peccatum in toto vel in parte tantum imminuat, iam suo loco eκplicavimus. 2, 2s. autem iuramentum assertorium fiat requit.. cum veritate, necesse est ut iurans prude rau. ter & secuntum iudicium rationi consentaneum arbitreriir rem ita se habere, sieut iurat, live pollea a parte rei ita se habeat , sive non. Nimirum non requiritur semperiti iuramento certitudo seu notitia mathematica &omnino evidens; sed necellaria est
certitudo π oralis quae omnem prudentem dubitationem excludat. Haec autem cert, ludo moralis haudquaquam inducitur per con
iecturas & rationes probabiles ae vemsimiles, ut volunt Probabilis aer quoniam rationes probabiles non auferunt omnem dubitationem . Necessaria ergo sunt fundamentarravissima & rationes, quae nos certos res dant de re ei rea quam iurare debemus. Hoc quippe nos docere voluit Concilii Tridentini Catechismus Part. III. l. xv III. cum di κit: Primum itaque in rureiurando locum writas babet, nimirum ut quod asseritur, id
reum verum sit, o qui iurat, id isa esse arbitretur , non qui m temere aut levi coniectura adductus, sed certissimis argumentis. Non requiritur aequalis diligentia in omni materia ad perscrutandam veritatem rei tu quaenam. ratae; sed secundum rei conditionem maior vel ti,inor adhibenda est, idest in rebus maioris ponderis maior certe eis adhibenda quam in rebus minoris momenti. Verum aliquando res esse potest ita clara, ut abique ulla discussione possit iuramento adfirmari. Si tamen, attenta rei dignitate, debita in inquirenda cius veritate diligentia non est adhibita, peccatum erit mortale vel veniale, ii ixta gradus negligentiae in veritatis inqui
sitione. Idcircoli aliqua apposita os diligentia , & non levis, sed non sufficiens ; erit veniale: si magna & notabilis negligentia est liabita; erit na γrtale etiamsi per accidens contingat verum esse quod es adfirmatumὶ quia tali pacto se gerere, est se exponere peierandi periculo. Unde dici potest, sussicere ut quis abs
lute & ut certam rem illam iuret quam au divit a persona ita fide digna, ut moraliter certus sit rem ita se habere; & ut res videatur certa moraliter ob testimonium personae fide dignae. Quod tamen intelligendum in iuramento extra iudicium. Nam in iudicio requiritur veritas non de auditu, sed de viiii alias reddi debet ratio notitiae; nempe l. ita dicere, quia hoc ab aliis audivit. Nam in iudicio testis ex solo auditu nonnis si semiplene probat, ut antea iam dictit mest. Rcmedia quibus fieri potest ut ad sua iii- ramenta advertant qui idemtidem ob desectum veritatis in periurium incidunt, sunt eadem quae paulo ante tradidimus, cum ageremus de remediis quibus periuri consuetudinarii corrigi possunt dc emendari. Poenae quae statutae sunt in iure canonico Paeaxea. contra neri tiros, sunt primo, quod qui peie- nonicae ravit aut alios in peiurium i-uxit, iere debeat per quadraginta dies in pane aqua , ta septem annos, numquam esses
ne paenitentia. Ita can. ult. xx II. q. v. Secumdo , periurus privari debet beneficio quod possidet, & ab Ecclesia excludi t seu ipse prohibetur ne ullum amilius beneficium recipiat, & ad illud inhabilis iudicatur. Ita cap. Iv. ο κ I. de ruretur. Haec capita sunt deperiurio proniistorio; dc poena in his conin
86쪽
tenta non incurritur ante sententiam judicis e ut apud Glos tam docent Theologi. Tertio , periurus ne post peractam quidem poenitentiam admittitur ad serendum testin,innium; licet admittatnr qui in aliam poenam inciderit, si de ipsa egerit poenitentiam. Ita cap. lIv. is resib. γ' auestat. arto, periurus incurrit infamiam, si crimen eius iit notinxium. Debet autem notorium cile notorietate iuris, ut pariat irregularitatem & in habilitatem ad beneficia e ceteroquin sis lano torietas facti magnam apud probos omnes parit infamiam, quae sufficit ut quis a dignitatibus excludatur. b. VI. De iuramen o promissoris quoad defectum veritatis iustitiae. Nota I. duplicem veritatem requiri in iuramento promtisorio. Alia quae est primaria, seu de praesenti , scilicet animus seu intentio rem iuratam praestandi, seu exequendi quod promittitur; altera de futuro, quae est secundari. , seu sutura suo tempore
promissionis executio. Nota u. tribus modis peccari contra lu- ramentum promissorium. Primo , si absiit intentio iurandi, tametsi exterius proferatur iuramentum. Secundo, si iurans non trabeat
actu , dum iurat, intentionem implendi id quod promittit, ita ut ficte promittat. Tertio, H intentionem quidem habeat de facto, sed eam postea adimplere nolit , mutando
scilicet priorem voluntatem. Desectus veritatis de praesenti in iuramento promissorio est semper mortale pecca
tum, nimirum si vox externa non concor
dat cum animo interiore, sive res sit gra
vis, sive levis; sive licita, sive illicita; si-Ve parva, sive magna: quia hoe ipso mus testis salutatis adducitur; in quo consistit
ratio seu essentia periurii, ut iam notatum est de assertorio. Et iuramentum ipsum pro missorium, quoad haric veritatem prima riam , est etiam assertorium: quia est quasi iuramento adfirmare, se habere animum rem promissam implendi. Unde in hoe iuramento, inquantum ad desectum veritatis, non habet locum materiae parvitas.
El. quoad primum modum iurandi, idest sine animo iurandi, quidquid sit de doctorum controversia num scilicet hic vere iuraret, ut vult Iuveni n. an secus, ut comminnius ac verius sustinent alii eum D. Thoma in IV dist. xxxv III. quies. I. art. T. ad
a. ubi loquens de voto ait: Promisso quan-RT. RELi G. CAP. V. doque sis ora, ct non corde; ct talis quoad
Deum non est μιum certum tamen est, ita iurantem mortaliter peccare : quia est gravis irreverentia contra Deum, & ideo grave peccatum, quod quis utatur eius nomine ad alios decipiendos, & Deum saltem
exterius in menὸacii testem adducendum. Unde merito Innocentius XI. hanc damn vit propositionem, quae est num. 21. Cum
eatissa licitum est iurare sne animo iurandi: Aυe res si leυis , sue gratinis. Et hoc verum est, sive iuran entum aut te postuletur, sive non e quia semper verum est, quod Deus exterius vocetur in testimonium falsitatis. Si quis vero dam non habet intentionem iurandi , haberet intentionem implendi id quod speciatim videtur iurare; mortaliter peccaret, si ita se gereret coram iudice iuramentum ab co legitime exigenter quia esset in re gravi inobediens potestati a Deo constitutae; ac proinde iustitiam simulque religionem laederet. Non conveniunt tamen Theologi, an ille a quo illegitime exigitur iuramentum, sive a iudice, sive a privato , & line intentione
iurandi verum atterit per verba iuramenti, peccet mortaliter, an secus. Negant enim
aliqui; quia tunc nemini insertur gravis iniuria: idest non Deo, qui nec interius, nec exterius adducitur in testem salsitatis; non proximo , utpote qui iniuste iuramentum exi-at. Ita Solus & Suater. Alii econtra inoe mortale peccatum agnoscunt e quia se aiunt, tunc occurrit quaedam divini nominis illusio, cui videtur grave peccatum coniun
si . verum solutio huius difficultatis mihi videtur repetenda a motivo quod ii haberent iurandi sine intentione iurandi. Nam si quisita se gereret, quia non auderet id homini denegare, & aliunde ob aliquem Dei metum
non auderet verum facere iuramentum, quod
revera quibuIdam meticulosis contingere potest: & tune non ita facile crederem es emortale. Ceterum est semper quaedam ratio mendacii: quia dum quis ὀicit, Iuro, revera iurat . moad secundam vero partem, certum est, quod qui iurat cum animo non
implendi illud quod iuramento implere spondet, mentitur & periurus est, sive materia sit gravis, sive sit levis: ae ideo rmri auter peccat; quia vocat Deum in testit nium mendacii - Item peceat mortaliter ille qui, ut propositum fuit in tertia parte, non implet quod, interposito iuramento, promisit: sive illud sit magni momenti, quod iam ad Omnibus conceditur . sive levis, quod ab alis quibus , ut a Navarro, Solo, Suarez, ne
87쪽
TRACTAT Us DE VIR T. REL lG. CAP. V.
ratur. Peccat hic in utroque casti mortali ter : quia, quantum in se est, facit Denm a ctorem falsitatis: quod aeque contingit, sive sit in materia gravi, sive in levi. Nam , quantum fuit in voluntate iurantis, iam testatus est hoc aliquando esse implendum. in 'd' a , solum materiam levem esti-xeta ' eere ut pereatum sit leve, quando materia me eatum ipsa per se & immediate est obiectum pec- ς e. eati. Sie ideo levis intemperantia in ei vel potu est leve peceatum, quia cibus &mtus sunt immediata intemperantiae materia, in quibus si levis excelsus contingat, nonnisi leviter laeditur temperantia. At materia promissionis non est materia actus iuramenti; sed honor Dei, qui servari debet. Igitur gravitas vel levitas periurii cuiustumque non est metienda ex qualitate materiae
promissae; sed ex honore Dei laeso. Honor vero Dei qui sic laeditur, ut Deus fiat testis salsitatis, quantum est in homine, non potest nisi gravissime laedi. Igitur in omni iuramento promissorio, quantumvis sit de re levi, non potest esse nisi grave peccatum. Ita Lessus, Valentia, Bonaeina, aliique communiter.
Cirea vero desectum iustitiae in iuramento promitario, certissimum est, illicitum
ex natura sua & trave peccatum esse, aliquid improbum suo iuramento promittere. Non semper tamen in hoc capite in actu
exeretio est letale peccatum; sed ad hoe inspicienda est qualitas rei pravae sub iur mento promissae, ut gravitas iuramenti inde menturetur. Unde si promissum sub iuramento sit aliquid letaliter grave . erit
mortale iuramentum contra religionem ob
desectum iustitiae: & erit duplex peccatum, etiamsi animo adimplendi promiserit. Sin
minus, erit unum dumtaxat gravissimum
periurium . desectu iustitiae & veritatis qua-lificatum . Ut si quis sub iuramento iuret se
occisurum hominem, animo adimplendi quod promisit; duplex committit peccatum, hinmicidii scilicet & periurii, ex desectu iustitiae r quia auctbritate & testimonio divinose firmat in propolito peceandi mortaliter Ee quia est magna Dei iniuria, Deum assedire in testem eontra eius testem. Si tamen res promissa sit solum venialis; non erit nisi peccatum veniale, si animo adimplendi iuret; & duplex meeatum veniale: unum ob propositum pravum; aliud ob iuramentum male praestitum. Non erit tamen mortale equia non est gravis irreverentia Dei. Similiter erit tantum veniale, si quis iuraret se aliquid facturum contra consilia evangelica rut non daturum eleemosynam, non ingressurum Religionem. Quare nullum est tale iuramentum, nec ullam inducit obligationem rest tamen precatum veniale; quia levem Deo irrogat irreverentiam qui utitur tur mento ad non servanda consilia quae Deus non praecipit observanda. Et hoc idem imtelligendum est de iuramento praestito circa rem indifferentem, ob defectum iustitiae eum res indifferens, ut talis, non sit apta
g. VII. De obligatione iuramenti comminatorii.
Iuramentum comminatorium, quia idem
est cum promissomo. vel saltem promissoria aequivalet, dc solum ab eo distinguitur a
poenae comminatione quam seri secum pideo eodem modo ac de illo, de isto que est diseurrendum quantum ad iustitiamox veritatem. Idcirco ex desectu i iistitiae comminatorium erit mortale. si gravissimam poenam alteri quis iniuste comminaretur et iam animi non implendi. Nam tune esset periurium ex desestii veritatis. Et si iuraret animo implendi, duplex esset grave peceatum e aliud ob iniustitiam & gravamen prinximo iniuste comminatum, aliud ob iniustitiam iuramenti. In ceteris vero eodem --
do ae de iuramento promissorio est discur tendum: & solum claritatis gratia aliqua ad huiusmodi iuramentum spectantia adiicienda. Qui iuramentum emisit de poena alleui Quis soinfligenda, illud implere tenetur, si poena ' iussa sit, nee sit impeditiva maioris boni,
aut non sit ablata caussa ob quam erat implenda. obligat enim iuramentum conami natorium, ne Deus in testem falsitatis adduci videatur; & ut ei fides prcvnim servetur, ne illius auctoritas quam ad confimmandum promistum adduximus, habeatureontemptui. Unde si gravis fuerit materia, erit peccatum mortale: veniale, si levis. Et sic parentes vel domini comminantes seliis vel servis aliquas poenas ad correcti nem, tenentur illas exequi, si eausia iubsistat puniendi. Ita Caietantis, Silvester, aliique plures. Quare ii punitio iurata per iuramentum comminatorium multum ad Dei
obsequium expediret, procul dubio dicendu nesset, etiam eius ex utionem debitam esse sub mortali. Excusatur tamen aliquando sic iurans a
iuramento implendo, ac ideo a nivirtali reatu. Primo, cessante caussa emissi iuramenti, vel quoties occurrat ratio non multa
88쪽
di filium vel servum: puta si ex hoc turin belusi pax domus; si non sit opus illius medicinalis poenae, vel si alio n-o filius vellervus satisiaciat; si demisse veniam precentiir, aut amicus pro iisdem condonationem poenae impetret; vel ob aliquam aliam rationem, qui hoc iuravit, aliter iudicet expedire. Etenim iurans se talem poenam inflicturiam, semper censetur sub tali conditione iuras Ie: dummodo caussa vel necessitas medicinalis punitionis non cesset. Ita Caietanus & Silvester cum alus. Secundo, si
tale comminatorium iuramentum oriatur ex
passione, ex ira, vel animo inordinatae vinae ictae. Et tune censetur iuramentum con minatorium nasci ex ira, dum quis poenam alicui minatur cui non minaretur ob talem defcctum, deposita ira. Caietanus, Bonacina, aliique. Tertio . excusatur a mortalitatis iuramenti transgressio ob parvitatem materiae: quae tamen non esi pensanda iuxta poenae gravitatem; sed iuxta convenientiam quam poena habet ad finem correcti nis aliumve pium intentum. Mario, excusatur a periurio iurans se filios vel servos occisurium, caput fracturum'. aliaque huius-rnodi patraturum , tametsi animum non habeat tantum malum inserendi; dummodo
animum habeat graviter illos puniendi: quia non serio, sed per quamdam exaggerationem ac in sensu hyperbolico loquitur. Excusantur tandem a periurio pueri iurantes, se accusaturos alios pueros coram iparentibus aut magistris, transgrediendo tale iuramentum: vel quia Oh sumendam vindictam , non serio communiter iurant; vel quia etiamsi caussa correctionis iurent accusare, omittunt caussa melioris boni, vel vitandi inter se rixas, vel ratione parvitatis materiae
De caussis i materia, oe mctibus iuramenti,
ac praeseriim de eius obligatione. Circa iuramenti caussas exiguam res ipsaeaue, da dicendi copiam suppeditat. Et primo, cer-νisa. tum est iuramenti caussam finalem esse tum Dei cultum, quia iurans per Deum profitetur, Dei testimonium omni testimonio maius esse ac potius p quia cedit in Dei honorem : tum
veritatis confirmationem, dicitur enim Hebr. cap. v I. Omnis controversiae eorum sinis , ad confirmasionem ess iuramentum . Certum pariter est, iuramenti caussam essicientem esse tum Deum, qui quoniam neminem habuit maiorem per quem iuraret , iuravit per semetipsum : tum Christum Dominum, qui iuraverit, vel non terat & ut Deus, , ut Homo iurare qui Patrem in testim
nium veritatis poterat appellare . Ange Ii boni Apocal. cap. x. iuraverunt per
viventem in saecula et Angeli vero mali , licet hoc sacere exterius videantur ad de cipiendos homines . non tamen reipsa iurant ἔ eum Dei nomen non assumant nisi ad blasphemandum. Iurare possunt homines , ut experientia iam eonstat. Athei tamen, si qui sunt. &Pasani ratione status in quo sunt, non tu
rant e utpote qui veri Dei nomen invocare nequeunt. Unde vere periuri non sunt, nisi ratione conscientiae erroneae, Ad iuramentum ex natura rei nec Verba, nec speciales ritias certe r qui ruritur e quia haec necessaria non sunt neque in ordine ad Deum qui internae mentis est inspector; n que in ordine ad hominem cui tuniciunt signa verbis aequivalentia. Circa vero materiam iuramenti certum est,esso aliquid contingens, dc non manifestum. Nam veritates necellarias ouae per discursum deprehendi postulat, velle pere stes confirmare, certe ridiculum esset Unde supervacaneum utique seret, ea de quibus nemini dubium aliquod occurrit, divini nominis invocatione attestari. Certum pariter est , materiam iuramenti non secus aevoti esse debere res possibiles , hortellas , bonas, immo meliores : alias nullum esset tale iuramentum; cu n iuramentum non sit vinculum iniquitatis . Quini superest in re hae non levis etiam momenti, est de prae ei puo effectu iuramenti quod fit hominibus: e qui effectus est obligatio quam pure habet iuramentum. Non enim hic agitur de iura- ii. η 'mento assertorio, quod est de praesenti statum, & de praeterito non obligat nisi ad dicendam veritatem ἰ sed de promittorio ,
circa quod examinandum occurrit I. ex quaianam virtute obliget λ ll. In qua materia i IlLAn etiam obliget, quando fit ex metu , errore, aut dolo IV. An obliget eum qui iuravit sine intentione se obligandi , vel rem iuratam exequendi λ V. An oblitatio iuramenti sit mere personalis Sed ant
quam de singulis sermo instituatur , nonnulla sunt in antecessum praenotanda. Nota igitur I. iuramentum promissorium duplex esse : unum dictum confrmmorium,
seu absolute dc simpliciter promissorium; alterum vem dictum per se flans , seu introductorium obligationis, oc aliquando asse torrum, Primum suppotatu aliquam obliga
89쪽
TRACTATUS DE UIR T. RELIG. CAP. U.
tio in praeviam . ut cum quis iuramento confirmat se impleturum votum quod emi sit : secundum nullam praeviam obligationem supponit ἔ ut qui iurat se exemiturum quod simpliciter proposuit, aut id ad quod
aliunde non tenetur , se v. g. soluturum usuras, aut pcenam quam alteri comminatus est, eidem illaturum. Nota II. materiam tripliciter hie distin- Eui r scilicet in malam, bonam, & indi μ
Nota i L metum iuste vel iniuste ine ti; & errorem esse vel circa rei substantiam, vel circa accidentia . Nota IV. triplicem intentionem distingui in iuramento promis lario. Prima est iuramdi; secunda se obligandi ; tertia implendi promissa. Hisce notatis, in iuramento per se stante , unica tantum obligatio continetur :quia non obligat nisi ex sola virtute religionis, & nullatenus ex quovis alio capite. Nam hic nulla alia anterior supponitur Oligatio. In aliis vero iuramentis, nempe in confirmatorio dc simpliciter pronaissorio, dupleκ & etiam aliquando triplex contine
tur obligatio, ut antea iam dictum suit ;& haec iuramenta supponunt aliquam prae viam obligationem . Cum enim ii iramentum confirmatorium obliget ad actum ad quem horiis iam obligatus erat vel ratione voti, vel
ratione pacti & voti ut quando quis com firmat iuramento votum quod secit de reddenda eras pecunia quam debet Petro sequitur quod in hoc iuramento, vel potius in aEbi de quo iuratum est, multiplex Occurrat obligatio e una scilicet ex virtute iustitiae; duplex ex virtute religionis , ratione scilicet voti & iuramenti. . IX. De OMigatione iuramen si ex parte marieriae.
Iuramentum ex parte materiae, quando
materia ipsius bona sit & honel a , semper igat e secus vero , si materia mala sit& vitiosa. In indifferenti vero obligat solum- o, si haec cedat in commodum tertii. Iutamen Ita communiter. Et quoad primum ita restum aer est manifesta, ut supervacaneum sit immμ' , ἴ-an congerendis rationibus quae id priniat. iuramentum Obligat, prosecto obligat in materia bona ς ac proinde numquam in materia non bona seu mala obligata
Sola dissicaltas est, an materiam bonam quam quis iuramento promisit, possit pmlibito in meliorem eommutare Et in hoe
eum Suarea advertendum, num iuramentum
eadat in promissionem factam Deo , an in promissionem sectam homini . Si primum reum iuramentum eadens in promissionem seu votum factum Deo sequi debeat natu ram voti . materia huius iuramenti mutari potest in meliorem. Contractus enim sequi
δebet naturam eontractus cui iungitur, ut ex cap. xκV. de iureia. . Unde cum votum mutari possit in quid melius; ita & iuramen tum: traxime autem hoc fieri potest, quia . merito praesumitur , Deum prioris voti &iuramenti obligationem relaxare, ut gratius
sibi aliquid & melius praestetur . Quod si
promissio iurata cedat in gratiam vel commodum tertii, & sit a ceptata ἔ mutari nequit in melius , nonnisi de consensu promissarii r quia promissio simplex , eo ipso quod est acceptata, ita Φligat, ut sine peccato violari nequeat . Igitur multo magis obligabit, si iuramento suerit firmata. in circa qui iuramento alicui spopondit se illi, certam pecuniae summam daturum, non potest hane pecuniae summam ei cui iurata est, negare ut eamdem pauperibus conserat; licet hoc in se melius si : quia iam alteri
ita stricte debita est , ut sine iniustitia &periurio ei denegari nequeat. Excipitur tamen easus , in quo quis i rasset, se eum aliqua matrimonium contra cturum. Nam is, non obstante iuramento quo etiam firmasset sponsalia, potes se rein trahere a tali contractu caussa ingrediendi
Retitionem et quia hie est communis Ecclesiae sensu , inesse in tali promissione tacitam hane conditionem , Nisi v et me Deus ad nersectiorem Religionis ita tum scap. Commissum de sponsalib. vel quia contrarium non decernit , ut probat Suarra ; vel ob graves dissicultates ob quas pariter non fuit
in Ecclesia receptum. Suvero promissio iurata acceptata non sue rit ,' tunc in nullo contractu iuramentum obligat; cum iuramentum easdem patiatur exceptiones quas res ipla quae iuramento confirmatur e & promisso semper fieri su Dponitur sub hae eonditione, Si acceptetur . Is itur dum promissici non est acceptata , mi ni me obligat; ac proinde tiec iuramentum eidem superadditum. Nec ob iat quos dici solet, iuramentum valere , quanta non iit Gntra bonos mores : quia non est verum , si iuramentum additum sit rei quae pendet a conditione non impleta.
Quoad alteram vero partem, videlicet non oblisare iuramentum quod fit de re mala Αὐ 2:'
90쪽
& illicita, constat ex cap. xv II. de i-e iuri .ubi dicitur : Iuramentum , non ut eget Ini- .cfurtatu vinculam cluis le) mgnutum dc exr g. lv III. de relig. iuri in 6. Non est obligatorium contra tonos meres praestitum turamenιum . Nam iuran lentum is tum homini includit obligationem religionis iuramenti ἐ& obligationem iustitiae & ndelitatis adhinminem . Hoc tamen semper intelligitur , dummodo non sit de re illicita & peccaminoia, cuius impletio sit eum dispendio aeternae salutis r ita ut donee perliis at in comditione rei illicitae & peccaminosae , nullo
modo tale iuramentum obligat; alias iuramentum vinculum ellet iniquitatis. Non esset observandum iuramentum qu esset de re mala & peccaminoia etiam venialiter, quando sine ipso impleri non posset. Cum enim veniale vergat aliquo modo
in dispendium ae lunae falutas; quia, ut an te di m est , iuramentum non potest esse Vinculum iniquitatis r proinde non eli obli-
Hinc promissio prodiga quoad excessum
secundum quem prodiga censetur, iuramem eo firmata non obligaret ob easdem rationes ia Cum enim iuramentum non sit vincinium iniquitatis; non obsigat impleri & exequi promissionem , quae etiam leviter sit mala e qualis esset prodigae promissionis e ecutio, saltem quoad excessum, ut hic se ponitur. Non enim exuitur hac intrinseca sua malitia per Me quod iungatur cum i ramento : sicuti mendacium. quia malum ex se, nullo modo intrinseca sua malitiad
obitet hie potest . Iuramentum a Iosuefactum in scedere inito eum Gabaonitis erat
de re mala &a Domino vetita, Deuter . cap- VIII. Non rnitis cum eis foedus : &tamen existimavit Iosiae se eo iuramento teneri. Igitur iuramenta etiam de re malaiunt obligatoria . . Resp- primo se tacturamento, utpote per dolum δέ errorem existorto, reipia obstrictum non fuisse . Voluit tamen illud observare, ut ostenderet suam& Israelitarum in servandis pactis & conuentionibus fidelitatem. Rel p. secundo, tu ramentum hoc non fuisse de re illicita. Non enim vetitum erat Israelitis omne isdu. cum Gentibus . sed cum iis tantum quκ tinaciter populo Dei resistebant. Tales au tem non erant Gabacinitae. qui ad Dei culeum Parati erant . Ita Silareae . Sic etiam solvitur argumentum aliqui efformanteκ illo Israelitarum iuramento Ddiι. cap.
MIL quo se obligarunt ad non dandas filias RT. RELi G. CAP. V. suas in uxores filiis Beniamin. Etenim diei
potest . vel iuramentum hoe sutile de te licita, ut volunt multi : vel si de re illieita , ut videtur Abulensi , graviter peccasse
eos qui illud emiserunt; nec reipsa , sed si tum ex erronea conscientia ad illud implen
Obiicies rursus . Ea tantum iuramenta non obligant quae sit ni in dispendium aeternae salutis, ud cap. Si vero de iureiur. Unde cum veniale reccatum periculum non indueat aeternae salutis, iuramentum de te
veniali mala implendum est : quia ii quis
tale iuramentum non lervat, peccat mortaliter , eo quod periurus iit. Relix neg. mai. Nam iura quae vetant iurgmenta vergentia in dispendium aeternae saltatis , illa etiam vetant quae versunt in peiorem exitum .& eiient iniquitatis vinculum; ut est iuramentum de peccato veniali faciendo Ad confirmatiotiem vero dico, eum lolini modo
in praetenti materia osse stricte periurum qui iurat id quod facere non vult. vel saltem quod sine peccato mortali sacere nequit . Unde minus malum est iurare de peccato veniali cum proposito venialiter peccandi , quam sine eodem proposito e quia alias committeretur pertiuium formale ἔquod multo magis ea vendum est quam pec catum veniale quod in tali proposito inci ditur. mi vero rem malam iuratam non exequitur, nec peccat,' nec peccare potest: quia non contemnit divinam auctoritatem, quae rei malae numquam interponitur . Itae
Ex his colliges primo, non esse obliSatum εὐ- iurament' eum qui promississet latroni, se
illum iudici non denuntiaturum , si denun due .nturriatio esset praecepta : quia non denuntiare ex Prae. furem quem lex iussa denuntiari iubet, V rum est peccatum. Secundo, qui iuramentum faceret oppositum voto aut iurament praecedenti r nisi secundum liux esset priore; ideoque Deo gratius . Tertio, qui iura i-
set contra leges qu* ad publicum bonum sunt eonstitu eae, ut illae sunt quae vel intne arma ad hostes deseranturia Aliter i men dicendum , si lex ordinata non essee nisi ad favorem privatorum cum quisquiseedere valeat iis quae in gratiam sui sun veonstituta. Hinc licet mutier quae pro alio fidei ubet , non obligetur ; obligabitur tamen , ii fideiussionem suam iuramento confirmaverit.
Εκ dictis aperitur via ad alias variasque difficultates solvendas. Si v. g. duo concu binarii stibi invicem, vel alter alteri fideli dantist.