장음표시 사용
121쪽
metropolis Idumaeae ubi serpens g aeneus Hebraeis saluti fuit : denique ex MONTEPA ARAN. quem LXX. vocant umbrosum condensum ubi spiritus propheticus illapsus in ro. h iudices: ita pari modo iam per Cyrum & Darium a Perside & Me. eia, quae Chaldaeis ad Austrum sunt, novus Hebraeis salvator adveniet idem Deus. Et ipsemet homo factus ad nos accurret ex Augire, id est, calor charitatis: e Bethlehem, quae ad Austrum est Ierosolymae, & ex Sion, ubi erecta crux Christo, ubi promulgata nova lex, ubi repleti discipuli Spiritu sancto, ita sere S. Hieronymus, Theodoretus , Theophylacitas &alii. V. q. SPLENDOR , claritas & sulgor Dei in monte Sinai , fuit quasi Lux i solis,
terram ubique illustrans . Et adventante Cyro similis affulgebit Iudaeis lux redem. ptionis, libertatis, prosperitatis . Et nato Christo , claritas Dei circumfulgebιt k pastores: passo autem & resurgente , totum illuminabit orbem. CORNu A l, id est robur m. vires & arma sunt IN MANIBUs
Dei. His instar serocis & invicti tauri ;Primum , ab Hebraeis in deserto per Moy sen & Iosuae: Secundo, ab iisdem in Babylonia per Cyrum & Darium ; Tertio, ex tota Ecclesia & regno suo per Christi
divinitatem & humanitatem, vel, ut M. Patres n & Doctores exponunt per bina illius brachia in cruce ex teiasa , quasi per bina eornua, in quibus omne robur eius consistit, mortem & diabolum repulit, fudit , sugavit, & quasi serales lictores o suos immisit in hostes populi sui . Pro Hebraeo deber, id est, peste , & quae inde consequitur morae. LXX. mutatis punctis lege runt dabar, id est, verbum , seu praeceptum, nempe quo iubet Deus hostes occidi o Hebratum resceph, praeter δαιolum s-gnificat etiam fulgur p scintillas & sagit eas ignitas, quibus ut Chananaeos, ita etiam Chaldaeos postea caelitus consectos suisse, docet Lyranus. V. 6. STETIT hoc modo victor mortis& diaboli Deus, & per Iosue q, per Esdram, per Christum e ADMENfUs EsT populo suo TERRAM olim promissam , cum
prius, Blo quasi torvo aspectu dissolυ4sti
animos & manus adversariorum omnium ,
qui antea magnitudine , celsitudine, firmitate sita videbantur quasi montes aeternum
immobiles, inaccessi& inexpugnabiles. Se/illos facili negotio penetravit, expugnavit, loco cedere coegit Deus , ITINERIB Us ΑΕ -
TERNITATIs sua E , id est , aeternis , leuperpetuis, decmbulation/bus, ut ex Hebraeo verti potest deambulans cum populo suo , ac pro illo depugnans. Hoc amehistratego V7.TENTORIA AETHIOPIAE, & PELLEI TERRAE MADIAN, id est, castra AEthiopum Orientalium, id eis , Madianitarum per hos intellige etiam reliquos populi Dei hostes, sub pellibus suis & tentoriis expansa , vidi prorsus rurbari , ex indi, everti sub Moyse, sub Cyro ,l sub Christo , idque PRO INIQUITATE in populum Dei toties s patrata. V. 8. An FLUMINIBVs, seu fluentis Io danis, & mari rubro stribundus irasceris aut indignaris, quando i tanta violentia dissecas illorum aquas , & cogis ex una parte immotas stare, ex altera prascipites fugere, ut per eas inter pandas populo tuo Et sub Cyro aquas Euphratis per noνos alveos divertis tir sub Christo impedimento fidei
omnia tollis ascendens s UPER E Uos TUOS ET quadrigam x bellicam, e qua, ut sal-υes populum tuum, V. 9. SUsCITANs suscitas, id est vehementer intendis, ARCUM TUUM , ad hostes eonfigendos ac sternendos turbinibus ,
tonitruis, sulminibus: ut se fuscites atque impleas iu RAMENTA, id est promissa tua
iuramento confirmata , QUAE TRIBUBUs
Israelitarum olim praestiti uir ita Albertus, Husto & alii. Hac sane via. V. IO. FLuvios, id est suenta Iordanis& maris, fetusi, coactis undis cum sonitu& fremitu contra naturam suam haerere, relabi, intumescere & alcendere in monistium altitudinem, & quasi supplices MA-sus in caelum attollere ad Deum , quo licentiam obtineant rurius per consuetos alveos remeandi.
V. ti. SOL LUNA & reliqua astra sTET RUNT immota ad nutum & obsequium Iosue 3. Eadem uunt & inservient Cyro
RuM , id est cum sagittis & hastis tuis lucentibus ac fulgurantibus, nempe fulminibus, tonitruis, grandinibus, lapidibus quae omnia e nubibus eiaculaberis an hosteς tuos , donec omnes ob pefactos ac proostratos conculces: ita Albertus, Hugo, Ly-
122쪽
ranus, Dionysius. Sie, sic in bellum adversus hostes V. 13. EGREM Us Es CUM CHRisToTuo, Moy se: & egredieris eum Cyro,&eum Messia tuo: ita iidem illi , & S. Hieronymus & Augustinus et,& multi Hebraei e immo Sexta editio vertit , egressus es ut falυares populum peν Iuum Chri iam tuum ' Sic PERCussis TI; Pagninus, transfixisi; Tigurini, contuisti Pharaonem, CAPUT, id est principem , domus, seu familiae IM pii Cham aa, id est regem AEgypti, quae vocabatur terra Cham bb. Simili modo percuties & conteres caput familiae Chaldaicae Balthassarem: & caput, seu principem, mundanae & infernalis nequitiae ee diabolum i ita iidem . FUNDAMENTUM domus Erus DENUDAsTI, & denudatum evertisti usQUE AD COLLUM , id est ab immo sursum quasi dicat : Integrum , quantum quantum erat. Porro perfundamentum intelligit duces & principes exercitus, adeoque tota castra hostium quia in illis robur est & sortitudo totius regni,& illis euersis evertitur regnum. V. Iq. MALEDixisTI non nudis verbis,
sed efficacibus ichibus ae caedibus perdidisti impiissimi tyranni sceptra , id est potentiam , imperium , dignitatem , una cum ipso capite & archi stratego omnium exercituum eius. Quorum Ex ULTATIO & gau. cium , cum viderent Israelitas mari concluso; similis erat gaudio latronis , cum pauperculum viatorem in latebris conclusum
spoliat, ubi nemo illi auxiliari potest. Fi. nito carmine seu epinicio suo subdit Habacuc:
V. I 6 AUDI vr ex Deo, ut vers. I. dicebam, stragem horrendam, primo Iudaeorum per Chaldaeos, dein Chaldaeorum per Perias , denique daemonum , peccati & mo tis per Christum p A proptero celsum Chri.
stum, totale Iudaeorum excidium per Romanos , inquit Theodoretus . Sed audiens totus contremisco & coherresco e cor mihi conturbatur & palpitat, vox tremit & hae ret, genua labant, animo linquor . Quis
mihi nunc det vita hac defungi , ut carne& ossibus putredine absumptis, anima pro .cul ab horrenda illa tribulatione , se recipiat in locum quietis & pacis, in limbum patrum, in s nu Abrahae, ibique accensear populo nostro accincto olim gladio , cum bellandum esset; nunc cum parta est victo.
ria , baltheo & paludamento triumphiὶ Vi de S. Augustinum M , Hieronymum &Ian senium . Tanta enim erit strages, tanta vastitas, tanta desolatio, ut V. II. FICUS , vinae , OLIvAE , Sra mina exarescant, omes oe armenta penitus intereant. Sed longe maior erit spiritualium honorum sterilitas Iudaeis, poli & propter caesum ab ipsis Christum , inquit S.
Augustinus ee. Verum, etsi summo volue mihi esset, ut dixi, vita hac tam trii, tam aerumnosa defungi o quia .tamen video necdum id placere Deo, componam me ad aequanimitatem, immo ad gaudium , ad exultationem, ad iubilum mentis. Saeviant ergo tyranni , ardeat Iudaea , templum excidatur , deportemur in exilium ,
gemant, plorent omnes. V. 18. EGO AUTEM GAUDEBO, non in fratrum meorum miseriis , sed IN DOMI
No , divinaque eius providentia, sapientia , iustitia, cui vel se, eum aliquo nostro incommodo , satisfieri gaudeo. Sed accedit tialia gaudendi exultandique occasio , nempe ingens misericordia , & erga nos bene ficentia coniuncta iustitiae divinae iam dictae, puta salvatio ac liberatio nostri ab exilio, a carcere , a servitute Babylonica , in quam abripimur , quin & a servitute diabolica & insernali, in qua tot iam millibus annorum totus mundus detinetur. Uideo enim ex divina revelatione , Deum mei sore Iesum meum. Legit enim Noster
non sisti, sicut nune est in Hebraeo, id est salutem meam , ut Pagninus, Valabius Malii recentiores vertunt ; sed aliis punctis temis, id est Litim metim, seu Ial torem
meum , ut etiam legerunt ac verterunt
LXX. Chaldaeus & Syrus. Revelahatur enim Prophetae, Uerbum Dei incarnandum. cuius meritis salus omnis obventura Cratium Iudaeis, tum reliquo toti orbi, non re tantum, sed & nomine fore Iosue seu
Iesum, ac totius mundi salvatorem ac redemptorem e ita S. Augustinus J & alii. Hic
V. I9. FORTITUDO MEA erit , roborabitque me ne collabar , ne deficiam , ne etiam perpetuo maneam in hostium potestate : dabit enim milii tibias & PEDEs agiles, expeditos, celeres , QUASI CERvo RUM , q tibus impigre , cito & alacriter iapatriam recurram ad ExcΕLsA Iudaeae &montosa loca, ad quae ME vi croR omnium
123쪽
hostium sitorum & meorum Iesus meus post. liminio redurat , summa laetitia ac iubilo I 2Irum per Chaldaeos a & Chaldaeorum per Cyrum, & de redemptione per Christum . laudes & gratiarum actiones secistis pςAL-l ET Ti Mur, obstupui . LXX acilis. At Mi, & hymnis ipsi bonorum omnium au.ctori decantantem. Aliqui vertunt , super
rella inimicorum meoriam imponet me. Pr
mittit haec sibi Habacuc in persona tam sua, quam populi Iudaici, festive e Babylone, Allegorice e vinculis diaboli, in diu
optatam libertatem recursuri . Potuit enim ipse tanto tempore facile supervivere , ut an prooemio dixi.
ca Genes. I. ε. s. II. Exodi ro. a. Ece. Ilaiae xxx. Tacha Euseb. L; b. IX. praepar. Evangel. cap. ult. ce oti aedes homil. am. In Lueam Ambios. in Luca xa. γ. Hieron. ep. xxvii. ad Eustoch. Aug. eontra Iudaeos cap. r. Nyssen. de Nae. orat. mChristi zatiuitatem. Cyr. Ieros . cateches ra. Paulinus epist. x. ad severum .
luodnam est hoc opus Certe liberationis udaeorum a captivitate Babylonica ἐ& mystico sensu, opus est Chrilli seu verbi in carnati, de opus redemptionis humani generis. Ita cum Aug. & Hieronymo interpretes pallim. Addit, vivi picA perfit illud IN MEDio ANNORUM , hoc est in mundi tempore medio, & quod tanto operi destinatum est . Hebr. a 'pu berireb, mipso interiori, Sc velut intestino temporis, nec in prinei pio , nee in fine. LXX.
medio duorum animalium, nempe in praesepio duorum animalium . Inter bovem Sea sinum, ut multi optime interpretantur .
iuxta illud Isa. r. 3. bos crim ι possessorem suum, asinus praesepe Dominι sui. Scio hanc versionem LXX. de duobus ani. masibus varie a variis exponi : hie tamen allegoricus sensus de duobus animalibus prophetice videtur additus a LXX. & non reiecta altera lectione de annis magnae auctoritatis est; nam eo utitur Ecclesia in ossicio circumcisionis, de recipitur ab anti.
qua Patribus, Aug. orkt. contra Iudae sc P. 1 II. Nazianet. orat . in Christi nati. vit. Hier. epist. xxvII. Cyril. Hieros. Catetc. XH. Amb. Luc. II. 7. & demum quid
runt muri chaioth, animHium o plura de his Luc. H. V 3. DEus AB AusTRo v ENIET , &c. Est secunda pars capitis, in qua per In dum Cantici eelebrat magnalia Dei , quaeliberaliter exhibuit , quando liberavit populum ex AEgypto: de hoc involvit taei tam petitionem similis auxilii , in futura liberatione a captivite Babyloni ea . ordi-HEbr. na ν est errare, vel ignorare . itur ergo Canticum a magnifico Dei advenhinc recte Vulgatus in iitulo huius stu, quando pro suis bellum suscipit. Ab
cantici, vocem Hebraicam vertit pro gusi Austro, inquit, veniet, Deus, quae pars ramus hcic est pro peccatis, scilicet ut diis: caeli selicior, & dextera aestimatur Hebr. mittantur. Sane cum peccatis est coniuncta a Themani urbs eii Idumaeae , sed vox ea aliqua ignorantia, saltem per modum in-ietiam Austrum significat. Atque ita Hie consid crationis e quo sensu , peccans est i-ironymus & LXX. vertunt Austrum i de gnorans. hac urbe vide Iph rv. r. pHARAN est V 2. DOMINE AUDI v I AUDITUM, &c. mons vicinus monti Sinai d vide Deut. Hic Hymnus recitatur seta vi. ad laudes Loquitur Habac te, audi υι audιtionem tuam , verbum tuum & oraculum de clade Iudaeo-Eιb. Sao. Tom. XXII. XIlII. 2. certe Theman Seir , & Sina sunt Australes Iudaeae r omitto Selach He
124쪽
V 4. CORNUA Iu MANIBUs Erus. Hoc est robur contra hostes: vires item & arma, dum Angelus per desertum perduxit populum ad terram promissionis. R. 3. ANTE FACIEM EI Us IBIT MORS. Est strages hostium. Diabolus, peliis, excidium t sic corruent demum omnia madventu populi. Mystice haec accepta commode etiam Christo conveniunt, qui mortem & diabolum devicit, stetit vero , &victor mensus est terram per Iosue ; &cetera quae sequuntur de consternatione populorum . V. 7. PRO INIQUITATE v IDI TENTORIA AETHlopi AE, &c. AEthiopes hi sunt Naaianitae: vide Num. XII. I. sunt AEthiopes orientales. Abyssini vero AEthio. pes sunt occidentales , de quibus hic non agitur. Nam Propheta hoc Cantico tantum mirabilia Dei ab Exodo , utque ad ingressum in terram promissionis . Sensus iam est, pro iniquitate , hoe est ob iniquitatem vidi eversa tentoria AEthiopiae t& TURBABUNTUR , enallage turbati sunt Madianitae , in pellibus & tentoriis
suis, Num. XIII. V. 8. NUMQUID IN FLUMINIBVs , &c. Quin etiam ira tua apparuit in divisione maris rubri, Exod. xiv. & in siccitate Iordanis, Iosue I H. V II. SOL ET LUNA ITETERUNT, &c. Attingit miraculum quando pugnante Iosue stetit Sol; & conlequenter orbes reliqui, Iosue x. I 2. Sagitta, & splendor hastae sulgurantis designant grandinem, & sulgura in hostes Israelitarum in illa pugna
Venit Deus in salutem cum Christo suo Mole in Exodo: veniet iterum cum Chri-s sto Cyro cum libertate s ae demum persectissime eum Christo verbo incarnato. Plura addit vers. hoc ra. & deinceps de clade illata Pharaoni.
&e. Finito Cantico redit Propheta ad auiditionem, de qua vers. a. audivi, inquit, auditionem a Deo, & conturbata sunt vi scera mea: reliquo ergo capite dolet de clade, & mox redit versi i8. ad gaudium depopuli reditu, & libertate ergo vers. I 6. exoptat potius mori' quam videre tantam populi amictionem , & in somno mortis suaviter tranti te ad antiquos patres Abraham, Isaac, &e. Exaggerat vers. II. ma tum ex effectu: concludit demum spe laetus quidquid acciderit, dum contemplatur suturam libertatem a captivitate, & salutem in Deo Iesu. Loquitur Propheta in persona populi sui redeuntis cum cervorum velocitate in patriam. Nam ipse alioqui, ad tempus solutae captivitatis non pervenit. Ex EIus DEM AUCTARIO. Vers. 34. MALEDIxisTI BELLATORUM CA-pi Tre ducibus militiae. Sic de phara ne, & Baltasare Babylonico . Ex ULTA Tio, AEgyptiorum, &c. instar sicariorum, qui praedam assequuntur sine periculo. Vers. I 3. VIAM PECisTI: tu Viam aperis, ut puniantur, quos indicas puniendos. Vers. I 6. AUDIVI. Haec contra hostes, &futura contra populum tuum , ad quae vehementer indolui . PopULUM ACCI
gregatum qui sunt in limbo vel olim armis accinctum . & victorem. Vers. II. Post novam mentionem cladium concludit sperans meliora.
125쪽
PAUCIS ante eapriυitarem annis sub Iosia vaticinatus esto duas
tribus ad poenitentiam inυitat .
suo tempore Sopbonias prophetaverit: qui primum peccatoribus universis, δε- inde Iudaeis commiuatur, ob idololatriam oe Dei eontemptum, divinam ultionem: Ierusalem quoque lucernis scrutanda dicitur, σ quam erit amara dies ultionis Domini.
ERBUM Domini, quod factum est ad Sophoniam filium Chusi, filii Godoliae, filii Amariae, filii Ezeciae,
in diebus Iosae filii Amon regis Iudae . Σ. Congregans congregabo omnia a facie terrae, dicit Dominus: 3. cons regans hominem & pecus , congregans Volatilia caeli & pisces maris: & ruinae impiorum erunt: &disperdam homines a facie terrae, dicit Dominus. Et extendam manum meam super Iudam, & super omnes habitantes Icrusalem: & disperdam de loco hoc reliquias Baal, & nomina aedituorum cum sacerdotibus; s. & eos qui adorant super tecta militiam caui , & adorant& iurant in Domino, & iurant in Melchom . o. Et qui avertuntur de post tergum Domini, & qui non quaesierunt Dominum, nec investigaverunt eum. 7. Silete a facie Domini Dei : quia iuxta est dies Domini , quia praeparavit Dominus hostiam, sanctificavit vocatos suos . 8. Et erit: in die hostiae Domini, visitabo super principes, & super filios regis, &super omnes qui induti sunt verte peregrina: o. & visitabo super onassem, qui arroganter ins reditur super limen in die illa : qui complent domum Domini Dei sui iniquitate & dolo. 3o. Et erit in die illa , dicit . Dominus, Vox clamoris a porta piscium , & ululatus a Secunda, R contritio magna a collibus. II. Ululate habitatores Pilat : conticuit omnis populus Chanaan, disperierunt omnes involuti argento. I 2. Et erit in tempore i l. lor scrutabor Ierusalem in lucernis & visitabo super viros defixos in fae. cibus suis: qui dicunt in cordibus suis: Non faciet bene Dominus, & non faciet male. I 3. Et erit sortitudo eorum in direptionem, & domus eoium in desertum: & sa) aedificabunt domos, & non Labitabunt: & plantabunt vineas, & non bibent vinum eorum. I . Iuxta est dies Domini magnus, d 2 iuxta
126쪽
iuxta est & velox nimis e vox diei Domini amara, tribulabitur ibi sortis. s. ib) Dies irae dies illa, dies tribulationis & angustiae, dies calamitatis& miseriae, dies tenebrarum & caliginis, dies nebulae & turbinis, Isi dies
tubae & clangoris super civitates munitas, & super angulos excelsos L 17. Et tribulabo homines, & ambulabunt ut caeci, quia Domino peccaverunt. R effundetur sanguis eorum scut hamus, Sc corpora eorum sicut stercora ia18. se, Sed & amentum eorum, & aurum eorum non poterit liberare eoruin diς irae Domini: su) in is ne zeli eius devorabitur omnis terra, quia. consummationem. cum festinatione iaciet cunctis habitantibus terram
S inuo Ni as prophetat eontrae Iudaeos in
quasdam alias natioues. V. I. Iost AE: quo tempore etiam Ieremias prophetavit. Vide Ietem. μV. 2. CONGREGANI, &e. quasi dicat, Delebo . Chald. delendo delebo ; quasi dicat . Omnino delebo. OMNi A, scilicet homines & iumenta. Α paci E , id est e superficie . TERRAR, scilicet Iuda, nam Is rael iam erat in captivitatem abductus. V. 3. CONGREGANs , scilicet congregabo r est autem explicatio era cedentium :PECUs: quo nomine etiam iumenta intelliguntur; scilicet perdit Deus ob hominum peccata etiam quae hominibus serviunt. V. q. ET; pro, id est : explicat lenim quos homines dixerit. ExosuAM, scilicet percussurus. BAAL, id est cultus idolorum. ΑΕDITUORUM . id est sacerdotum et vox Hebr. ud Memorim significat secundum Hieron. fanaticos, scilicet daemonis spiritu amatos. LXX. facerdotum , scilicet erant lacerdotes idolorum4 CUM SACERDOTI Us; quasi dicat o Et ipsos sacerdotes delebo, &
V. s.. MILITIAM CAELI , id est astra, quae ita dicuntur, quod multa sint & ordinata more exercitus. Angeli etiam ita dicuntur. Vides Lucae II. ET ADORANT ,&e. quasi dicare Adorant cum idolis Deum,& iurant per Deum ti idola . IN DOMI. No . id est per Dominum vi MELCHOM . Idolum erat Ammonitarum.
V. 6 AvERTUNTUR , id est recedunt. LXX. declinant, scilicet disperdam etiam DE PosT , &c. id est a sequela Domini ia
Chald. precati sunt. LXX. adisserunt. V. 7. Si LETE, scilicet prae timore , seu reverentia. LXX. timete , seu reυeremini. Dius, scidicet quo puniemini per Chaldaeos . . Hos TiAM ud est Iudaeos miliandos. Vide
id est paravit . UOCATos ,. scilicet Chaldaeos ad caedem faciendam. V. 8. DOMI Ni ἰ pro, meae; quasi dicat,
Cum eos cardam. SUPER FIL os REGIs .
scilicet Iosae: filii autem, vel liberi, ve Iposteri . UEsTE PEREGRINA, id est mori- 'us a Dei lege alienis. Forte etiam nota. tur vestium, abusus per aembitionem. R. 9. LIMEN, scilicet domus suae , - -
templi. Do Mi Ni , scilicet idolit non enim latiua est Hebr. sed Adonim . Dgi sui : sic legit Hieron. Sc LXX. etsi nunc He, non est Dei , nec in Compl. ideoque quidam reserant ad domos Principum ti nobilium. INI lTATE , &c. id est te ς per iniquiatatem & dolum acqui sitis,. vel peccatis cumiproximi iniuria. V. Io. Plsci UM .' Ita dicebatur , quod per eam pisces e locis maritimis inferre tur. Vide II. EM. cap. Hi . & xii. SECUNDA . Et id nomen portae . Uide IVia Reg. x xl I. CONTRi Tio, id est dolentium moestitia, scilicet ob adventantes Chaldaeos iaCOLLIEus, scilicet Ierusalem; subaudi, a lietur illo tempore , scilicet occupatis. par tis urbis & eollibus ab hoste. V. II. PILAI. Loci est nota ea cone i
127쪽
instar pilae, ses mortarii , ob prosunditatem, inde enim sie dictus. Chald. torrentis Cedmn. CONTICUT , scilicet consulas , seu moestus tacebit , ut solent calamitate pressi. Chald. fractus es. CAANAAN : scvocat Iudaeos ob mores & impietatem. Vide Erechiel. xvr. Daniel. x m. INvoLUTI ARGENTO , id est undique opibus septi . Chald. Zwtes opibus. V. I a. SCRUTA non, scilieet per Chal.
daeos, qui omnia scrutabuntur. IN LUCER-Nis . Chald. ut qui eum lucerna ferulantur. DEFixos IN FAECI Rus su Is, id est peceatis, vel more vini quod super laces con .servatur quietum in divitiis quiescentes . Chald. tranquilliome fruentes disitiis suis, QUI DICUNT, &c. id est qui Dei pro vi.
dentiam negant. BENE, scilicet bonis. MA-1E, scilicet malis. V i 3. FORTITUDO. Chald. divitiae. V. I 4. MAGNUS , scilicet calamitatem insignem afferens. Uox, id est strepitus; quasi dicat, Audiri videtur iam, ut solent appropinquantes. AMARA ; quasi dicat ,
Calamitatem minans . TRIBULABITUR .
Chald. interficietur. FORTis ἱ pro , etiam sortis. V. I 3. IRAE, scilicet Dei . TENEBRARUM , id est calamitatis , quae per tenebras solet significari , ut per lucem Pro speritas. V io. Tun AE, scilicet Chaldaeorum. CLANGORIs . Chald. iubilatiouis , scilicet hostium. ANGULos, id est turres, quae velut murorum anguli sunt. V. I7. CAELI , scilicet eon filii inopes. SicuT MuMus , id est in magna copia: etiam vulgo dicitur de re copiosa , cometerra. Chald. & LXX. & Hebri ut pul
V. 38. IGNς , id est ira . ZELr . Chald. ultionis: potest intelligi zelus , id est vehemens amor, quo contempto , solet qui amat , valde irasci . DEvoRAni TUR . Chald.& LXX. consumetur . TERRAM , scilicet Iudaeam. Chald. impii terrae.
L a TECTA MILITIAM CAELI , ET ADORANT, ET IURANT IN DOMINO, ET I URANT IN MELCHOM . Non vituperat iurationem in Domino ; sed peceatum
rantium pes deos salsos aggravat , ex eo quod iidem qui iurabant per Deum ve rum, etiam iurarent per deos falsos. Cedit enim in contemptum Dei , si quis eodem ore iuret Dominum , & Melchom , id est Deum verum & falsum. Erat enim Melchom idolum Ammonitarum s de quo in Lib. Regum & alibi. Tali modo & Iaeo. bus Apostolus exaggerat malitiam linguae, cap. m. his verbis: In ipsa , inquit , benedicimus Deum o patrem , oe in ipsa maledicimus homines, qui adsmilitudinem Dei facti sunt. Ex eodem ore proced i benedicito: maledictis.
V. I 2. ET ERiT IN TEM poRE ILLO sS RUTABOR IER UsALEM IN LUCERNIs , ET vISITABO SUPER v IROS DEFIxos IN FAECIBUs su Is; QUI DICUNT, &e. Verba ad litteram pertinent ad Ierusalem vastatam a Chaldaei se in qua vastatione omnia,
etiam abditissima loca, scrutabantur hostes, sicut adhibitis lucernis fieri solet . Sed ty. pice significatur extremum iudicium: in quo Dominus in lucernis scrutabitur Iem. salem, quando & occulta omnia cordium manifestabuntur, & in lucem proserentura iudice. Illud autem quod sequitur; Qui
DICUNT IN CORDIBUs s Uss , NON FACIET DOMIN Us BENE, ET NON FAC ET MALE,
vox est virorum, qui defixi sunt is ficibus suis; id est, qui ita assi xis sordibus re
rum terrenarum , ut omnem cogitationem
divinae providentiae seponant, & abiiciant a se; pro serentes has impias voces : Non faciet Dominus bene; id ell , non reddet praemia iustis ; Eι non faciet male , id est nec reddet supplicia impiis . Vide etiam
MARIANAE.SOpuosias, de Tribu Simeon in agro
Sarabath. Sub Iosia Rege contra Iudam & Ierusalem prophetat. Vers i. FN Dignus Iopi AE: tunc Iere-l mias prophetavit. REGIs IUDAE , aut Iuda, ut Sept. & Gotth. V. 2. CONGREGANs CONGREGABO . Chald. delendo delebo omnia . Sic Hebr. NM AEDph, & congregare & delere significat. Et iplum congregare aliquando desere est , uti aliis locis est dictum . OMNi A A FACIE
128쪽
CIE TERRAE. De terra, scilicet Iuda, delibo omnia. V. 3. CONGREGANs VOLATILIA. Hebr. delebo, consumam . ET RUINAE IMPIORUM
ERUNT. Hebr. Mendicula impiis , scilicet runt, in quae olliendant & pereant. V. q. RELIQUIAS BAAL, perdam, id est impium cultum Baal , & idolorum . ET
marim significat sacerdotes , aut cultores , aut miniinos idolorum, sic dictos, quod nigris vellibus uterentur. CUM IACERDOTI nos, scilicet idolorum disperdam . t amarest denigrare. V. I. SUPER TECTA . Erant plana tecta, di in ea ascendebant, ut melius stellas viderent, quas miIstiam cpati vocat. ET IURANT IN DOMi No. Aliquando per Dominum iurant, aliquando per Melchom , cum Dei cultu iungunt idola . MELCHOM . Saturnus. deus Moabitarum V. 6. ET QUI AvERTUNTUR DE PosT TERGUM DOMi est, id est Deo terga verterunt, eum reliquerunt. Hebr. qui re
trocedunt de post Dominum , id est illum
non sequuntur . NEC INvΕςTlGAvERUNT
LUM . Chald. neque precibus pollularunt aconisectu eius. Uyra Daras & quaerere significat , & interrogare . . Ita verti potest sneque rogaverunt eum, ab eo responsa non postularunt. V. 7. Si LETE . Hebr. siis . Silentium extimore. Sile ergo, id est metue. Sept. timete. A FAC iE in Mi NI DEl, hoc citcoram eo . QUIA PRAEPARAvIT DOMlvus NosTIAM. Sic vocat stragem fututam Iudaeorum . SANCTIFICAPIT UOCATOS SUos.
Si e Chaldaeos vocat, qui hostiam aractare debebant, quos sanctificavit quasi sacerdotes, aut pariavit Id sanctisiare signis
licet scdeciae, qui ore si sunt in Reblathar
sTE PEREGRiNA , id est non solum perimam cives & incolas , sed & advenas , quibus vidior solet parcere . Magnam la
V. 9. QUI ARROGANTER INGREDLTUR su pax LiMEv, id est in templum cum pompa intrat, scilicet divites visitabo . Hebr.
qui transilit super limen, id est Phili ilhaeos, cui uefas erat limen templi sui calcare, sed transiliebant illud: I. Reg. U. S. Ita que postquam in genere de advenis dixit, loquitur sigillatim de Philisthaeis , quorum
maior erat numerus , ea clade perituros iaQUI COMPLENT DOMUM Dorusi Ni DErsUr , id est ex rapina offerunt sacrificia Dedi suo Hebr. complent uomum dominorum suorum. Uulg. Regia, implent domώm Domi-
min. Di, id eii ipsi , & Principes rapto
Vivunt INI UITATE ET DOLO . Hebr.
sCIUM. Ea parte irrumpet hostis . Erat porta sic dicta versus mare, qua pisces in. terebantur. A SECUNDA . Porta sic dicta , quoniam in secundo muro erat , e regione alterius: sc Hieronymus . Chald. haac alibi portam , doctrina portam , scilicet ubelchola publica erat: IV. Reg. xx H. Iq. De qua re plura eo loco diximus , quae hic praetermittimus. Sane miro mismh inter alia sectindam, & scholam significat . ET CONTRiaio, id est clamor erit . A COL-Li Bus, in quibus Ierusalem erat posita.
LAE. Pila, priori longa, est mortarium, fovea. Sic vocat eos , qui habitabant in valle Siloe; quasi dicat : Non sol m qui in collibus erant, sed qui in vallibus urbis, ululate. Urbis Ierusalem duo montes sunt: mons Sion ad Occa sum , ubi Davidis ars. ad ortum mons Moria, ubi templum. Inter hos montes vallis, quae ad sontes Siloe & Gehon , ad Meridiem detinebat . Ultra montem Moria extra urbem vallis Iosaphat, & torrens Cedron ad ortum , & mong Oliveti. Tum ad Austrum vaIlis Hinnon , Alio nomine Gehenna. Guillelmus Tyrius Lib. VIII. de Bello sacro. cap. Ir. Pro, halitatores Pila habet, Chald. qui
hahitatis in torrente Cedron. CONTICUIT αHebr. excisus es. OMNis POPULUς CHR- NAAN, id est mercatore . In parte urbis inseriori erant tabernae & mercatus. Porro mercatores , Chananaei vocabantur , & l cus Chanaan, ut Toleti, Alcana , utri sunt
dardanarii. IN voLUTr ARGKNTo . Hebria ferentem argentum. Hi etiam sunt mercatores, penes quos est pecunia, quae argerti nomine vocatur Mn Ia. DEFIxos IN FAE IDUS IUIS .
Hebr. sanies , id est quieicentes in suis fiscibus, id est opibus Metaphora a viano , quod in saecibus suis itans contervat ἀ
129쪽
Q ut DrcUNT. Dei providentiam negant, neque Prophetis credunt . IN CORDIA Ussu is, non ausa lingua proferre ; vel , in cordibus, id est ex eorde dicunt, Non faciet Dominus bene vel male. V. I 3. FORTITUDO, seir subsantia. M Hod utrumque significat . Chald. divitia
eorum. IN DEsERTUM. Hebr. in desolatio. nem desolabuntur. V. I 4. TRIBULABITUR IBI Fo πιι .Hebr. clamabit ibi sortis, aut clamosa, se ilicet dies erit multi clamoris . Ibi sortis, stilicet interficietur. Sic distinguit Hebr. Schol. Chald. ibi fortes oecis.
Ri AE , tumultus & deislationis. Dips NE . BULAE ET TURBINII: nubis caliginis, Hebr. V. I 6. ANGULos ExcEuos , id est arces, quas angulos Vocat, quia aut anguli fortes sunt: lic etiam Sept. angulos excelsos vertunt. Aut turres sic vocat, quae ad murorum angulos sunt. Ergo ibi elangor erit. V. 17. SICUT NUMυς. Hebr. sol pu vis, qui multus es . Sic multus sanguis effundetur. ET CORPORA EORUM . Caro eorum, ut stercora . ciri, Lehem , panem significat, cin, lehum, carnem , quae UOX hie est. V. t 8. IN IGNE 2ELI EI Us. Chald. vlitonu eius peribis terra . QUIA CONsUM
MATIONEM CUM FESTINATIONE FACIET.
Hebr. summationem profecto fesinata faciet .
Vers. I. TN DIEBUS IOSIRE .' quo tem a pore etiam Ieremias prophetavit, ut patet ex Ierem. I. V. et CONGREGANs CONGREGARO ; id
est, colligam, de coacervabo in capti vitatem . Chald. dolens delebo p id est , omnia omnino delebo, & perdam , nam colligere in Scriptura aliquando significat vitam adimere. LXX. habent, debetione defetet
timo, σ iumenta . RUINAE IMPIORUM
ERUNT: impii, qui me relicto idola secuti sunt, magnis , & ineluctabilibus calamita
tibus opprimentur. V. q. Ex TENDAM MANUM MEAM, vindicem. SupER IUDAM: duas tribus inteIligit, Iudam, & Beniamin . RELIQUI AsBAAL: ita ut nullum remineat velligium cultus prophani idoli Baal. NOMINA AEDITUORUM. In Hebraeo est 'NU, Chemarim; quasi dicat, Accensores ignis, &thuris, thurificatores; a radice I I Chomar, id est accendis, Ust. V. 3. SUPER TECTA : in quibus facile excitari poterant arae, cum essent plana. ut saepe dictum est . Mi LlTiAM CAELI Isolem, lunam, & stellas. ADORANT, ET IURANT IN DOMivo, &c. disperdam eos ,
qui simul colunt Deum, & Melchom, id est Moloch , & per utrumque aeque iu
V. 6. QUI AvERTUNTUR DE POST TERGUM DOMINI: qui Dominum non sequuntur, sed abeunt post Idola . Chald. Qui
avertuntur retrorsum a cultu Domini. QUI NON QUAESIERUNT, &c. est eiusdem fenutentiae repetitio. LXX. Qui non requirunt Dominum, qui non rei nent Dom/num. Adhibetur a propheta repotitio, ad mal
V. 7. SILETE A FACIE DOMtur; flentes timete, & reveremini Dominum . Eoisdem sensu dixerunt LXX. εωλαβῶΘε , timete. PROPE EsT DIEs DOMINI : iustitiae,& vindictae exertendae. PRAEPARAvIT DOMIN Us Hos TIAM . maltitudinem interficiendorum a Chaldaeis vocat hostiam , ut
etiam Isaias xxx lv. v. Ierem. XLVI. Io. SANCTIFICA vl T vo CATOS SUOs.' paravit,& instruxit Chald. invitatos ad mactaniadas has hostias, & ad epulum ex iis ap
r. 8. IN DIE NosTIAE DOMINI r excidii Ierusalem, quando ipsa sutura est hostia mactanda a Chald. Domino. UisITABO: puniam morte. PRINCrΡΕs e qui aliis exemplo esse debuerant , ideoque gravius peccaverunt. Ita iactum narratur IU. Reg. xxv. 7. Iugulavit, inquit, filios Sedecia in oeulis eius; sed o omnes Principes Iuda Geidit. QUI INDUTI sUNT VEI TE PEREGRINA: more vicinarum gentium consormata, patrio more relicto , una cum religione .
Pertinebat etiam haec vestis mutatio ad levitatem, ambitionem, & superbiam, ut patet ex sequentibus. V. 9. SUPER LIMEM.' superbos , qui eum fastu limen templi ingrediuntur . Hoc est quod etiam Amos replehendit ur. I. Vae qui opulentι 6tis in Lon ins edientes pomis patice domum brael . DOMINI DEI sin,
130쪽
id est idoli, quod colunt, Pagn. & Uata.
bl. vertunt, Dominorem suorum . Uel sensus est, qui malis artibus, & per iniuriam quaesita, Deo offerre volunt, quasi huius. modi oblationes gratae illi esse possint.
SCIUM: nam per hanc portam Chaldaei in urbem Ierusalem irruperunt. A SECUN DR: 'scilicet porta , quae erat in secundo muro, nam Ierusalem Septentrionem versus iuxta templum triplici muro erat circumdata . A COLLIBUso scilicet Sionis , & templi, aliisque sirilibus ad quos , utpote munitioneς, capta a Chald. urbe confugerunt
Iudaei ; sed a Chald. persequentibus ibidem comprehensi , contriti , & trucidati
V. D. HABITATOREς Pi LAE, id est mortarii. Aquila vertit, ολμεν, mortarium. Ita vocat voraginem Mello , quae etiam Tyropaeon dicebatur; quasi diceret e siluemadmodiam in pila friamenta veste desuper feriente tunduntur, ita de porta piscium, σι te fecunda, oe' de collibus proruens in vos exercιtus , contiandet, o comminuet vos, ut ait D. Hieron. CONTICUIT: scilicet consulas, & moestus tacebit, ut solent calamitate pressi. Chald. Fractus est . CRANAAN: sic vocat Iudaeos ob mores, & impietatem: ita Eetech. xv l. dicitur: Radι. tua, o gineratio tua de terra Chanaan . IN voLUIi ARGENTO, id est undique opibus septi. Chald. Diυites opibus. V. M SCRUTABOR: per Chald. qui omnes angulos scrutabuntur . IN LUCERNIs:
sumpta est metaphora ab iis qui aliquid diligentissime quaerunt , ideoque lucernam
accendunt, ut mulier . DEFIXos IN FAE.
CIBVs suis r more vini quod super sae. ces silas conservatur quietum in divitiis quiescentes . Chald. Tranquillime fruentesdibitiis suis . NON FACIET BENE DOMI. Nus , &c. Vox Politi eorum , & Atheorum, qui Dei tollunt providentiam, aiuntque Deum res mortalium non curare, nec bonis, & integris benefacere, nec stes cra. tos plectere . Hoc antem non audent palam profiteri, sed dicunt in corde suo: sic etiam David de huiusmodi hominibus ait: Dint ιmpius in corde suo, non es Deus ,
V. 23. FORTITUDO EORUM : divitiae eorum, in quibus confidunt , & sortitudi nem suam locant. Pagnin. vertit , Erit subsantia eorum in dyreptionem . Cha ld. Erunt divitiae eorum in Dotium. V 14. Iux TA EsT e prope est . Di EsDOMI I, &c. dies vindictae, & excidii Ierusalem , dc captivitatis Babyloniinae. Vox Di Et DC Mi Ni AM RAd quia in illa die
erit clangor, strepitus, tumultus , compi ratio, bcc. TRIBULAniTUR ιBI PORTIs ἐid est, sortissimi quique eiulabunt, nec pO terunt viril)us suis sibi parare incolumita
V. I s. DIEI IRAE DIEs ILLA , &e. in-GE MINAT NE nominum idem , aut sereidem significantium, ostendit magnitudinem suturae calamitatis. V. I 6. Di Es TUBAE ET CLANGOR Is rplurimae enim tubae hostium audientur, &clangor exhortans milites ad excindenaam, diripiendam urbem. ANGULOS Ex CEL-sos, id est turtes excelsas in angulis murorum exaedificatas. V i 7. TRIBULABO NOMINEs . Pagnin. Angustis sciam. AMBULABUNT UT CAECI: nescientes prae anxietate animi , quid
consilii capiant, aut quo fugiant , & ex uno periculo in aliud gravius incidentes . ut caeci cum fugiunt. Qui A DOMI Mo PECCAvERUNT; quasi dicat , Et quidem iuile
haec patientur, quia contra Dominum peccaverunt. SICUT HUMUse magna copiae etiam Italice cum magnam rei alicuius copiam significare volumus, dicimus , Cometerra. Aliqui vertunt, in pulvis. CoR-RA EORUM , Ac. cadavera eorum insepulta proiicientur, ut stercora. V. I 8. IN IGNE IELr : ignem eteli vocat furorem vindictae, cum enim irascitur homo, servet sanguis circa cor . Zelum vocat quasi viri erga uxorem, habuit enim Deus synagogam ut uxorem . CONSUMMATIONEM CUM FESTINATIONE FA-ci ET; quasi dicat: Haec strages qua Omnia consumentur, & evertentur, prope abest, mox aderit .
Vers. a. ONGREGANI CONGREGABOς a id est accurate & exacte colligam & eoacervabo omnes incolas Iudaeae, homines & iumenta, mitiores σ pia sies. Colligam, inquam , ex dispersione per creaturas in primum vitae fontem qui est in creatore , quod fit moriendo , inquit i d