장음표시 사용
91쪽
Veg i. I A E CIUITAs s ANGUINUM , V &e. Mala sunt quae huic sanguinariae & sceleratae civitati obvenient sfornieatio hic, idololatria est. V. 8. Alexandria potens & ampla in
transmigrationem ducta est: en ibi exemplum , o Ninive, haec & tu patieris . V. Iq. Dum pessiit narrare mala Nini es, INTRA, inquit, IN LUTUM , subigeargillam , confice lateres , quibus muros instaures , sed nee hoe tibi eo idetur ;
multitudo cito avolavit , ut avolat bruchus, quando omnia depastus .est.
Ex Erus DEM AUCTARI . Vers. 4. QUAE UENDIDIT GENTEs . Conis rupit gentes. & causa fuit, ut quasi venderentur ad paenas & excidia. Vos 7. QuIs COMMOvEBIT CAPUT , id est dolebit vicem tamen . Vers. 8. IN FLUMINIBVs. Clauditur Nilo, mari mediterraneo, solitudine , & Mareotico lacu. Vers Io. DUCTA EsT: dueetur Alexandria per Nabuchodonosorem . Et hoe diu post eversam Ninivem. Pers. II. ET Tu ERGO edit ad Nisi.
92쪽
QUOD Habacuc a te eaptiυitat m Bablonicam vaticinatus Deis rix , vel ex hoc ipso liquet, quod eam praedicit futuram primi capitis vers. 6. Quia ego suscitabo Chaldaeos, &e. alioquin hi. Iuricum, non propheram ageret. Itaque non is videtur esse Habmeue , cuius D menrio Danielis vitimo. Atque ut duo sunt Protheta, Michaeae nomine, ut duo sunt Abdiae nomine ; ita nihil prohibet ,
quominus duo sint eiusdem nominis Habacue .
Miratuν Propheta impium prosperari, o prae alere adversus ἰussum d nam adversus Iudaeos suscitat Dominus Chaldaeos, qui vitioriam non Domino, sed idolo suo tribuunt. Nus, quod vidit Habacuc propheta. 2. Usquequo Domine clamabo, & non exaudies λ vociferabor ad te vim patiens, & non salvabis λ 3. Quare ostendisti mihi iniquitatem & laborem , ' videre praedam & iniustitiam contra me Τ & factum est iudicium, & eontradictio potentior. 4. Propter hoc lacerata est lex , & non pervenit usque ad finem iudicium d quia impius praevalet adversus iustum, propterea egreditur iudicium perversum. s. sa) Aspicite in gentibus, & videte: admiramini, & obstupescite : quia opus iactum est
in diebus vestris, quod nemo credet cum narrabitur. 6. Quia ecce eso suscitabo Chaldaeos, gentem amaram & velocem, ambulantem super latitudinem terrae, ut pomdeat tabernacula non sua. 7. Horribilis , & terribilis est: ex semetipsa iudicium, & onus eius egredietur. 8. Leviores pardis equi eius, & velociores lupis vespertinis r & diffundentur equites eius.' equites namque eius de longe venient, volabunt quasi aquila sestinans ad comedendum. s. Omnes ad praedam venient, facies eorum ventus urens: &congregabit quasi arenam, captivitatem. Io. Et ipse de resibus triumpha bit, & tyranni ridiculi eius erunt: ipse super omnem munitionem ridebit,& comportabit aggerem, & capiet eam. II. Tunc mutabitur spiritus , &pertransibit, & corruet: haec est sortitudo eius dei sui. Ιχ. Numquid non tu a principio Domine Deus meus, sancte meus, & non moriemur Domine Disiligo by c oste
93쪽
mine in iudicium posuisti eum: & fortem, ut corriperes , fundasti eum . I 3. Mundi sunt oculi tui, ne videas malum ; 3c respicere ad iniquitatem non poteris: quare respicis super iniqua agentes, δc taces devorante impio iustiorem sed I 4. Et facies homines quasi pisces maris , & quasi reptile non habens principem. Is . Totum in hamo sublevavit, traxit illud in sagena sua, & congregavit in rete suum. Super hoc laetabitur & exultabit. I s. proptera immolabit sagenae suae, & sacrificabit reti suo : quia in ipsis incrassata est pars eius, & cibus eius electus. I 7. Propter hoc ergo expandit sagenam suam, ' & semper interficere Gentes non parcet.
ROMANAE COR RECTIONE . G 3. Videre praedam . iniustitam eonnam. factum est iudieium , . est rea D ctio potenιior . Ea quae hie inseruntur a multis exemplaribus : Guare respicis eo temptores, cir taces con Icante impio iusi rem se : Ο facies homines quasi pisces maris er quasi reptilia non habentia diacem Patres superfluere Iud Icarunt, ut certe non sunt huius loel , sed ' insta vers. II. &i4. quod alias docuimus. Vers. II. Et semper interficere gentes non pa cn. Alii libri, pro pareet legunt cessat. NOTATIO. Vors. 3. rure respicis emtemptores , staces cou Ieante impio iustiorem
s. s Deus homines quasi pisces maris , o quasi reptiata non habentia ducem. Hanc periodum quam multi eodices , suffragantibus Richelio, Carensi, Lyrano , & Auctore Glossae tertio versui addunt post illa verba videre praedam o inlusitiam eontra me ι sex Parisiensium, Di. o. l. Ge. D. P. Mogunt. COmpl. , septem Hententi, & novem nostri Brug. Lob, Leod. O. Q. A. I. Colon. Quent. Ruperio Haymone , & D. Hieronymi textu
s Aa H Aa Acuc propEetavit tempore Naiahum, de captivitate Babylonica.
V. I. ONUs , scilicet multarum nationum: ideo non nominat aliquam , ut solent Prophetae.
adstipulantibus tollunt. In Hebrateis libris, Graecis, & Chaldaicis non legitur. Itaque etextu Parisienses sustulere. Epanorthotes quo
que alte se Abacuc T. ea. R. Et iniustitiam
is contra me ' oe factam es iudietam ; nihilis est interponendum: sed quod solet hie po- - ni, inserius habet locum M . Inserius veris sibus II. & r . legitur ab omnibus Latinis, Graecis , Hebraeis , Chaldaeis: & quidem Latinae editionis haec sunt verba : Guare nom
H, G, C, ' resticis super iniquo agentes
m tacer d Orante impio iustiorem set . Deies homines t hominιι α ι quasi pisces maris, oe quasi reptile nou habes principem D. Hieronymus in initio commentariorum huius capitis, postquam illud videre praedam miniustitiam contra me, & quae praecedunt iuxta litteram, & temporis historiam exposuisset, subiecit generaliter etiam accipi posse, uod ex persona humanae impatientiae , viens peccatores in saeculo abundaates, Pro. pheta loquatur: ac tum ea recitavit Propheiata verba, quia eiusdem sunt argumenti, quae inserius II. & I versibus leguntur s huius occasione coniecerim ea ab aliquibus initio capitis repetita: nam & eo plane modo sunt scripta, quo Hieronymus, O. duorum misiori ex parte edictionem seeutus recitat.
V. 2. UsQUEQUI . Loquitus de persona populi, secundum quosdam , secundum a lios in propria'. ViM , scilicet Chaldaeo. rum , vel iniquorum. V. 3. IN QUITATEM , id est iniustitias malorum , seu oppressiones. LABOREM , id
94쪽
pro, coram. ET FACTUM EsT, &c. quassi dicati Ia iudieiis vincunt, qui iustitiae eon. tradicunt . POTENTIOR. Chiad. praevalens. V. 4. Hoc , id est iniquitatem tantam , vel quod statim sequetur. LACERATA EST , quasi dicat: opprimitur, seu contemnitur,& conculcatur. FiNEM , scilicet suum , quem intendit, ut iuste agatur . Chald. inaremum; quasi dicat: Numquam recte ἰiudiearer, seu fit iustitia . EGREDi TOR , id est egredi solet, scilicet a iudicibus. V. s. Aspi CITE , &e. LXX. Videte contemptores respicite , o videte mirabi. Ita , perdimini, quia opus ego operorm diebus vestris, quod nou. credetis siquis enarraverit: atque ita citatur a Paulo AEL xii I. IN GENTisus; qbasi dicat, In mundo: vel, o Gentes, scilicet Iudaei; vel pro, Gentes, scilicet Chaldaeus; vel iunge cum opus fac Ium. FACTUM EIT,' pro, fiet. ' ἰV. 6. AMARAM, id est nocentem , seu
V. F. Ex gEMETIps A , dcc. quasi dieat, Pro suo arbitratu condemnabit, & puniet. V. 8. LEviost Es , id est velociores. UE
SPERTINIs. id est qui vesperi gregi ins-diantur. Dicuntur vesperi magis saevire, ob rabiem famis diurnae. Vide Ierem. v. SO-ph. HI. LXX. Arabiae . Di FFUNDENTUR,
scilicet multitudine. Chales mutiiplicabun-rur. DE LONGE ; quasi dicat , Undique
congregabuntur. Vide Ierem. I. V. 9. UENTus URENs; quasi dicat, Praesentia sua omnia vastabunt . CAPTIvITA.TEM , id est captivos. V. Io. TRiUM pHABIT. ChM. subsanna- his. TYRANNr . id est principes. RIDsCUTI ; pro, derisui. seu contemptui . LXX. Iudibria . RrDEBiT; quasi dicat , Contemnet , scilicet Rex, vel exercitus ad utrumque enim referri possiant quae sequuntur. V. I I. SPIRI Tus , id est flatus, ut solet entus. PERTRANslBIT, scilicet desinetidominari, a Persis victus Chaldaeus . Chald.
transferetur eius Regnum- HAEC EsT,&c.
Ironice; quasi dicat: Deus suus illum defendere non poterit. Et s abundat . DEI sur. LXX. Dei mei ; quasi dicat, Dei punitione id fiet. V. I 2. A par MCIPIO , id est ex quo elegisti nos in tuum populum. Loquitur e. nim in persona populi. DE Us ME Us , scilicet es . SANcTE, stilicet cuius sanctita. rem agnoscimus, vel quem sancte coli.
mus, & qui nos sa ncti fleas . M R EMUR sicilicet te protegente . Iu IUDICIUM id est nostri punitionem. EUM , se ilicet Chal-ldaeum, vel Regem, vel exercitum. V. II. UIDEAs, id est approbes. RE-sPIcis, id est sers. V. i4. FAc iEs, id est permittes agere. V. 33. TOTUM; quasi dicat: Omnes sere nationes ea pit Chaldaeus , ut piscator piscium copiam magnam hamo & reti. V. I 6. IMMOLABIT, &e quasi dicat: Tribuet suis viribus, quod tam multos vi eit ac si sua virtute non Dei faciat . PAR sid est portio edenda . ELEcrus , id est pretiosus, seu optimus, scilicet acquiritur.
voCIFERABOR AD TE v IM PAT iENs , ET NON fALvABis Et tandem concludit ;QUIA IMPI Us RAEvALET ADvERsus IV sTUM, PROPTEREA EGREDITUR IUDICIUM PERVERSUM . Haec verba prima quidem faeie videntur esse cxpostulantis cum Deo,& velut conquerentis de pervet sa rerum humanarum administratione. Sed revera neque ex impatientia, neque ex errore circa providentiam Dei haec oratio procedit, sed tantum, cum exaggeratione aliqua oppresesionis ivllorum ab impiis, petit de impiis aliquando sumi supplicium . Ita & Apocalyp. vl. Martyres sub altari positi clamant . in equo Domine , non υindicas fanguinem noserum Et 'simili modo queritur Ieremias cap. x. sed omnem prius perve
is ste Deo opinionis sulpicionem simul tollit ipso quaerimoniae initio dicens e Iussus quidem es Domine, s disputata tecum , &e. Ita stilicet & hic propheta seq. cap. sibi, euilibet alteri providentiae divinae rati
nem nondum satis assequenti re: pondet: Si moram fecerit, expecta eum , quιa venien veniet o non tardabit. Et qua incredulus es, non eris redis anima eius in Iemetipso .
Iustus autem in fide sua vivet ; quasi di- si dicat: Qui eum fide expectat promissi
nes Dei, etiamsi multa adversa patiatur ab impiis, per eam fidem vivet.
UITATEM NON POTERis. Hie sne dubio respicere, idem est quod alibi cognoscere, seu
95쪽
seu approbare ; sicum illud in evangelio , Nescio vos, id est non approbo, non recipio . Significat ergo propheta Deo malum , id est paecatum & iniquitatem minime placere posse. Sed quaeritur quid ergo sibi velit , quod mox sequitur ; QUARE REsPICII
nim sne negatione & tamen cum interrogatione legunt biblia Sixtina correcta . Pridem legebatur cum negatione o Quare non respiris super iniquo agentes ' de sensus reddebatur, quare non puni , quare non vin dieas P Sed & nnnc eodem sensus redit squasi dicat ἐν Tu Domine non potes , sat scio , respicere ad iniquitatem eam approbando , & quare tamen respieis , & hene vides aliquos inique agentes, & taces Et respondet suae quaerimoniae tandem cap. seq. cum ait; Si moram fecerit , expecta eum ,
HAsacuc suit de tribu Simeon ex a gro Bethfacar: Isidorus , Epiphanius,
Dorotheus. De tempore variant Auctores.
Seder Holam eap. xx. ait, Ioel, Nahum,& Hahaeue tempore Manasses Regis vixisse, i ed propter eius impietatem illius nomen non posui ite in suis Vaticiniis. Verum cum Danieli prandium detulerit, Danielis xlv. 32. fateri copimur, captivitatis Babylonicae tempore vixisse. Vaticinatus est paulo ante captivitatem , contra Babylonem sertim, ut Nahum contra Ninium, Assyrios: quoniam ut hi. decem tribus captivas duxerant , ita Babylonii tribum
Vers. r. Nos . Dura Prophetia. Sept.
niam mens Prophetae ab humanis ad divinas traducitur visones . V. 2. UOCIFERABOR AD TE vIM PATIENs. Sic Sept. Hebri Doeiferabor ad te rapinam ἰ hoc est , propter rapinam &Iniquitatem, qua premunt Iudaeos Chal. daei V. 3. QUARE OsTENDIsTI MIHI IN QUITATEM; id est, viros iniquitatis Chaldaeos secisti, ut viderem . ET LABOREM , scilicet meorum. Uint κε, scilicet secisti, PRAEDAM ET INIusTITIAM. Hebr. vastitatem o rapinam . CONTRA Mn , id effeontra meos. Sequitur in quibusdam e i- cibus : Quare re picis contemptores, & quae sequuntur, sed merito sunt sublata . ET FACTUM EsT IUNCIUM , id est iudicium iniustum & eon radictio facta scilicet tu. stitiae a Chaldaeis, praevalent . Hebraice stoe fuit litem o contentionem qui ferat, seu aeeipiat, id est qui litem excitet te.
V. q.. PROPTER HOC LACERATA EsTLvx. Hebr. debilitatae se Chald. elanevit lex. ET NON PERvENIT USQUE AD FINEM . Iustitia suum cursum non tenet. Hebr. o non erit in aeternum iudicium , stitieet rectum iudicium numquam prodit, iniuste iudieant iudices. QUIA IMPIM PRAEAE UALET. Hebe impius circumdat iustum
omni ex parte illum impugnat . Ideo tu, dices male & perverse iudicant. V. 3. Aspi CITE IN GENTinus , id est γGentes videte. Opus FACTUM EsT, id est fiet. Hebr. & Sept. opus operor in diebus υoris. Loquitur Deus . Quod est opus tEversio templi , quam sere nemo credebat , ae ne post factum eredere poterant , Hune locum ei tat Paulus Actor. xiii. 4I-
de exeamatione Iudaeorum , set αληγορικωψ V. o. GENTEM AMARAM ET VELOCEM,
seu praeeipitem suscitabo. Sie sunt milites , nihil lex eonsilio & eunctanter faciunt . SUPER LATITUDINEM TERRAE, id est to tum orbem, quam late patet, subigere pa
V. 7: Ex re METrps A, id est fion ex ratione iudicabit ea gens , erit pro rationae voluntas. ET ONUs Eius , scilicet quos imponet Gentibus tributum. Chald. deerristum. Sept. assumptis. Sed vis voeis Treersteth, per onus bene exprimitur . EGREDIETUR , id est praevalebit. V. 8. ET vELOCIOR Es LUprs. Hebr. cutiores. nae vox diligentiam signifieat , qua lupi per noctem praedam quaerunt is V EspERTI Nis : qui ex lustris vespere a eibum prodeunt. ET DIFFUNDENTUR , aut multiplicabuntur EQUITEs Erus, id est multi erunt. Quare DE LONGE υgNIENE, id est ex remotis etiam legionibus auxilia vonient illis.
Hebr. aDecius faeierum i arum Orientalis ventus. Chald. avectus eorum persimilis es vento vehementi. Uentus Orientalis omnia
96쪽
exurit. ET CONGREGABO QUAsI ARENAM V. I 6. IMMOLABIT SAGENAE IUAE , CAPTIvITATEM, innumeros captivos ducet .lsuis viribus & industriae tribuet eapturam, V Io. DE REGIBUs TRIUMPHARIT . non Deo. QUIA IN Ipsis, iri est per ha-Hebr. in Regibus subsannabit , id est eos mum, sagenam , & rete . INCRAssATA contemnet. TYRANNI RIDICULI Eius E- EsT PAR s EIus. id est hereditas, substan-RUNT. Hebr. Prineses usei. COMPOR-itia est dilata , ET CIBUI EI Us ELECTUs . TABIT AGGEREM. Hebr. congregabis pul-lSic Sept. Hebr. pinguis , id est ea arte . verem , id est terram , ad faciendum ag-lfit ut laute vivat, instruat convivia splem gerem. dida. V. Ir. TUNC MUTABITUR SPIRITUs, V. 17. PROPTER HOC ERGO EI PANDIT id est intumescet ex victoria . ET pER-asAGENAM sUAM. Hebr. num propter hoc TRANsi BIT fines modestiae. ET CORRUET .lSed nam redundat. Aut sic , num hae vi Hebr. delinquet. In quo HAEC EsT po - illi causa, ut ditetur expandendi sagenam TrTum Elias DEI sui. Hebr. Me fortitudo scilicet ut ditetur, & laute vivat. Expan- eius deo suo : aut sic , hane sortiitidinem suam dit sagenam suam. Pagn. evacuabit , scili- deo suo, scilicet tribuens, non Deo vero, cet ut domum impleat , & repetat pisca- cuius nutu haec iacta sunt. tionem . Uerum pD raiah non solum eva-κ. II. A PRINcipio, seu ab initis , ableuare significat, ted essundere , proiseere , aetemo tu es Deus meus. Uertit sermonem evaginare. Sept- propterea iaciet rete suum. ad Deum, quo auctore facta ea erant. ETlET SEMPER INTERFICERE GENTES .NON NON MORIEMUR, scilicet te protegente, silpa RCET, id est non desinet . His verbis volueris. DOMINE IN IUDICI uM posuisTIsmetaphoram piscium explicat, per quos ho- EUM. Nabuchodonosorem , ut Iudaeos pu- mines intelligit, quos Babylonii capere &nires. ET FORTEM . Hebr. petram . Seddoccidere numquam celsabant.. patra pro forti. Dedisti illi vires , ut nos puniret. MENOCHII.
V. IS. MUNDI SUNT OCULI TUI; id est nihil vident, ut mundi dentes , qui non Vers. i. Nus, 3ce. tristis, & minax comedunt; non videris videre mala quae si prophetia., Habacuc ostensa unt. QUARE REsprcis supER INIQUA A. per divinam revelationem . HABACUC PRIGENTES. Hebri quare respicis prcυaricato- ΡΗΕΤ qui prophetavit paulo post Nares. id est illis faves . Lovan. quare nonthum, sub Manasse Rege Iuda , videtur sui Drespicis. Sed ut versio Lova n. constet, ne lis unus ex prophetis illis, quos misit Deus gatio praecedens, quod saepe fit , gemine- ad Manassem , ut eum de impietatibus suis tur. Cu re non respiris, id est non cohi- arguerent IU. Reg. xxI. Io. Prophetat ve-bes illos. ET TAcEs, aut obsurdestis. Erantro contra Iuda, & Ierusalem , & eorum Haraa & tacere dc obfurdesera significat. 4excidium per Chaldaeos praedicit, sicut eti- I. Reg. 1. 27. ad illud , Dissimulabat Diam Chaldaeorum, per Cyrum, & Persas. audire, ubi id verbum est . Itaque con- V. 2. Us Ε uo DOMINE CLAMABO, queritur videri Deum neque videre, nequel&c. Queritur de pravitate morum sui aevi, audire mala. Quod Timon apud Lueianum suique populi, scilicet quod cum Deum sae- in Timone expostulabat, Iovem caecutire,ipe precatus esset, ut tam multa , tamque di cum lenio surdum factum, non videre, gravia scelera inhiberet, tamen non fuisset neque audire quae in terris agantur . exauditus, sed ea potius videret augeri , R ET FACIE s HOMINEs . AsI PI-tquam minui . UlM PATIENS : nam mesCES MARIs, id est impune , ut eos ca- cruciant scelera quae patrari video, & quOpiant & vexent permittes, quasi non ha- dammodo in me incurrunt l, & propemo-heant Principem, qui eos homines prote-ldum enecant. gat. Ergo homines sunt ut pisces. V. 3. QUARE OsTENDasTI MIHI INIQUIV. I 3.TRAXιT ILLUD IN IAGENA sux re-iTATEM, &e. quasi dieat: Cur permittis,ptile, pisces: seu congregabit, aut collegit.leur fieri sinit tantam iniquitatem, quae ocu-
ut Chales SupER Hoc ; noeest, ob factam ilis meis ostensa, & exhibita, dire me cr praedam laetabitur , scilicet Nabuchodono-lciatὶ LAn OREM: quo scilicet impii ami-sor, quem piscatori similem facit. gunt, & gravant pios. Laborem, & μ'
97쪽
Iorem, quem patiuntur iusti,& pii. PRAa-DAM ET INI UsTITIAM , id est vim , vio. lentiam, iniuriam , oppressionem. CONTRA ME, id est coram me, ut habent Hebr.&Chald. quasi dicat, Me vidente, & dolente. ET FACTUM E&T IUDICIUM ET CONTRADICTIO POTENTIOR ; id est , perversi homines, qui iurgia, & lites serunt , ur-rntque , potentiores sunt iustis simplicibus, quietis, eosque in iudicio circumveniunt,ti opprimunt. V. A. LACERATA EsT LEx: nihil ex praeseripto legum & iuris agitur . NON PER-
quitur finem suum, qui est reddere unicuique quod suum in . EGREDITUR IUDICIUM PERvERSUM, id est egredi solet, scilicet a i icibus. Italice diceremus , Rie. ροπα inium It giudιci. V. s. AspICITE IN GENTI aus , &α id est aspicite gentes. Respondet Deus se non diu tanta mala toleraturum , sed mox remis publieam Iudaeorum per Chaldaeos puniturum ; quasi dicat, Aspice gentes,& agmina Chaldaeorum, quae adduco ad ex seinde dam Iudaeam. IA opus , & e. hoc est quod admirandum .dicit . Opus FACTUM EsT : rex quaedam fiet, quiddam fiet tempore vestro, quod fidem superabit, propter se ilicet cladis, & vindictae atrocitatem.
V. 6. AMARAM : nocentem , saevam. ΑMavLANTEM sUPER LATITUDINEM TERRAE: quae arma sua late circumfert , Zeeircumiectas nationes subiicit imperio suo. TARERNACULA NON IUA: aedes, & civitates non suas. Tacite subindicat ipsos e pluros esse Ierusalem. V. 7. HORRIRILIs: quae vel solo vultu
terreat. Ex sEMETIPIA IUDICIUM E Us,
ET ONUs EGREDIETUR ; id est , iudicium quo Chaldaea pens, alias gentes damnat, putiit , & exscindit, aliis vero parcit , &onus . sive iugum , quod aliis imponit, exfemfuiua egreAetur; id est , ex sola eius
voluntate, non ratione, sed ex mera libidine; erit pro ratione vialuntas. Sie dicunt Iudaei rebelles, Ierem. cap. XLIV. 27. Faciemus mne verbum , quod egredietar de ore nutro.
V. 8. LEuro Et, id est velociores . Par. di velocissimi sunt ad eursum, & admodum seri i itaque designatur Chaldaeorum celeri. tas in persequendis hostibus, & saevitia in
Αlii vertunt Midiares lupis vespertinis squi scilicet vespere exeunt e lustris suis solicitante fame, suntque propterea saeviores,& leviores. DIFFUNDENTUR : magnum teris in spatium occupabunt . In Hebreo est,mAltiplisabuntur , quod in idem recidit . DE LONGE vENIENT : non enim suos tantum equites adducent, sed ex aliis etiam subditis, aut foederatis inationibus auxiliares copias, & ideo plurimi erunt. FEsTINANS AD COMEDENDUM e eum scilicet in praedam visam de longe ocyssime Linvolat. V. 9. AD PRAEDAM vENIENTe ad praedam potius quam ad pugnam, nemo enim erit, qui eis resistere possit , & impetum illorum sustinere. UENT Us URENs ; quasidieat: Quacumque transierint , omnia vastabunt, ut vento urente cuncta virentia arescunt. CAPTIvITATEM , id est capti-
V. IO. RIDICUL EI Us ERUNT e derisui habebit, seu contemptui. LXX. yrannρ ω-ἀbraa eius. SUPER OMNEM MUNITIONEM RIDEBiT: lontemnet munitionem arcium,ti murorum. GMpORTABIT AGGEREM e extruet e terra aggerem, & ita arces in arduo sitas capiet. V. II. TUNC MUTABITUR SPIRITus I
Regis Nabuchodonosor victoriis elati , altosque spiritus sumet, & in superbiam erige tur , ut etiam Chaldaei . ET PERTRANsrai Tr imperium Chaldaeorum, & corruet, eum scilicet in Baltasare exscindetur a Cyro, & Persiis . HAEC EST FORTITUDO ,
M. ironice; quasi dicat, Deus suus illum
defendere non poterit. V. I a. NUMQUID NON TU A PRINCI-pio, &e. id est, tu Domine nos a principio elegisti, & populus tuus sumus, tuque sanctus noster, qui nos sanctificas, &quem nos sancte colimus ; ideo servandi sumus a te, & a morte eripiendi , ut licet ea lamitatibus iactemur, non tamen sunditus pereamus . DOM NE IN IUDICIUM pos UI TI EUM ; quasi dicat, Scio sane Domine positum esse a te Nabuchodonosor , ut per illum iudices, id est punias in eis dientes tibi. ET FORTE UT CORRIPERE2FUNDAsTI EUM t cum firmasti , roborasti opibus, viribus, copiis, victoriis . &e. ut per eum, quasi per virgam castigares peccata nostra , & aliarum gentium. R. I 3. MUNDI suNT OCULι TUI , &c.
quasi dicat: At eum tibi omnis iniquitas ei α
98쪽
displiceat , ut nullo modo probare possisti UDICIUM vel contraictionem , seu pris quod malum est , quomodo serre potes tam , seu publicam coram tribunalibus de Chaldaeos, homines pessimos pessundare, di veniatur, ipsa semper ex parte iniquorum devorare Iudaeos, qui ut peccatores sint, est potentior ac praevalet, ut Chaldaeus e suiu tamen Chaldaeis meliores RESPICI s: ponit. Et quia iniqui sola Ha potentia le-
aequis, Zc benignis oculis, illis favens, & ges emnes & iura, & iudices & iudicia sic
pro illis pugnans. Pervertunt; V. q. FAC iEs; id est , permittes agere V .4. PROPTER HOC LEx omnis tam di Nabuchodonosor de hominibus quod faciunt vina, quam humana, iacet LACERATA ,&de piscibus piscatores, ut scilicet illos ca- dissipata, ut LXX. vertunt: ita S. Hie piat, occidat, dcc. REPTILE. Reptilia ma- ronymus: , Theodoretus , Hugo & Lyt ris sunt pisces, qui pedibus carent . NON.nus: ET IUDICIUM NON PERvENIT AD MAB ENI PR NCIPEM: a quo Protegatur, dc FINEM suum; id est, non assequitur quod cuius ope, & consilio possit adversariis re- i utendit, puta ut cuique ius suum tribu sttere . tur, & ouisque pro merito causae uel trium-Z aue. TOTUM IN HAMO , &c. quasi piat, vel plectatur. Uerum non erunt diudicat, Magni sunt pmgressus Nabuchodo iturnae hae tuae querelae, o Habacuc: moxnosor ; bene illi. cuncta iuccedunt , partim enim prosiliam ad vinditi am , eamque ho hamo , partim sagena , partim retibus om-irendam atque exiteme expavescendam nes circumiectas gentes in suam redegit po- Adesdum ergo Iudaei. teitatem, hoc est partim aperta vi, partim V. 3. Bogerim, id est eontemptores mei attulia, & dolo . IMMOLABIT.SAGENAE mearumque telum. Sic enim legerunt 8 su AE, &c. quasi dicat, Tribuet suis viri- verterunt LXX. de ex illis S. Paulus Act.bus. , quod tam multos vincat , M. si sua,lx Ira. 4r. pro eo quod in Hebraeo est non Dei virtute vinceret. QUIA IN Ipsislgo ; id est εN GENTIRus, ut cum N INCRAssATA MT RARs E Us quasi dicat, stro legerunt & verterunt Chaldaeus, Aqui-
Pingues, lautasque epulas, scilicet omnium la, Symmaehus Zc Theodotion . Uolentepentium selectas cipe , quasi partem , sor-lSpi itu sancto, ad plures sensus procreau - remque suam. sibi hac sua sagena, & retildos, uti tali littera, quae si eaput habeat comparavit. ET CIBUS EIus ELECTUs; brevius est vo, in Muο-r sin longius, id est optima, & pulcherrima quaeque vo-lest dateth in f edim, ut subinde alias brat, & m succum suum vertit. PROPTERlin Scripturis uia venit. Sed in idem redit HOC ERGO Ex PANDIT sAGENAM IUAM , hic res: nam , esse in Gentibus, seu inllae&e. quasi dicat, Ideoque cum hoc piscan-lGentium, vel de numero.Gentium, idem di studium tam hella. illi procedat, totus inlest quod esse eontemptores Dei & hominum reo est, ut alias gentes capiat , subigat, Scy& vitrumque poterat merito exprobrari Ιuspellat, δι se magis ac magis semper ditet. daeis. Opus p ACTUM Esr a Chaldaeis., nempe excidium & eversio Ierosolymae,&T . I RI NI. abductioi incolarum in Babyloniam . Allegorice, opus vastationis Iudaeorum spiritua-Verf. a. xy IM PATIENS a nimia scele- lis per excaecationem 3c reprobationem: MV tum populi mei multitudine corporalis per Romanos, ut explicat S. Pau-δc. enormitate , vociferor AD TE quotidie, lus loco iam citato. Quod antequam fiet, ut ab illis populum liberes de expurges ;INEMO CREDET. Persuaderi enim non p
sed usQUEQUO NON SALVABIs, non expur- terat Iudaeis, templum 8c eivitatem tam
cabisὶ sanctam tradendam infidelibus, populum
R. 3. QUARE OsTEMDIsTI MIHI., seusDei destituendum ope divina, Si abduce quare stellii me videre tantam tamque dum in exilium. Credebant caelum citius
multiplicem INIQui TATEM ET LABOREMiruiturum.
a. id est iniuriam ae molestiam quam 'alii V. 6. EGO tamen suscITABO CHA aliis inserunt, iniuste eos depraedantes, e-lDAEos ad hac patranda, GENTEM AMR tiam coNTRA ME, id est e regione mei,IRAM, id est trὐcem ac ierocem , mirRut est in Hebraeo de Chaldaeo, id est eo- velaritate ei reumeuntem & perambulantem,
ram me, in praesentia mea. si adis tuque subiicientem La Tnu D1NEM totius
99쪽
TERRAE , seu regionum in cireui tu sibi
adiacentium, UT eas non spolient tantum ,
sed & stabiliter phsdeant quasi TABERNACULA , olim NON SUA, iam vero sua, utpote bello capta. V. 7. IUDICIUM quo gens Chaldaea gentes alias vel damnat & exscindit, vel con. servat & exaltat, item oNUs seu -iugum quod quibus vult imponit, Ex sEMETIPSAe EGREDIETUR , id est ex sua ipsius voluntate & sie faciendi libidine , non vero ex certa ratione, iustitia vel iure: ita Theo
hi d. LXX. & Arabieus Alexandrinus pro ereh. id est inipera, aliis punctis legentes Arab, verterunt lvos Arabes , id est tu pos praedones & latrones. Arabes enim, oui a latrociniis infames, appellative sumilolent pro latronibus , sicut Chaldaeus pro
ariolo, Chananaeus pro mercatore, Boeotus
pro hebete, &e. Allegotiee in diabolum
optime quadrant. V. 9. FACIEs EORUM UENTUs URENS.Chaldaeus , vehemens ἰ Uatahlus , Orienta- iis, quia hie in terra sancta , reliquaque Syria & Asia est vehementissimus; Tigu. rini , quidquid faciebus eorum obiseitur, me.
eidum fit, ac si uredo illud exussisset. Et
sicut turbine congregantur arena, ita Chaldaei colligent innumeros captiυ . V. io. TYRANNI , id est reges , quantumcumque potentes , ERUNT RiDICULI .
LXX. ludιbria Nabuchodonosori id est e. runt illi risui, habebit illos ludibrio , sa.
ciet eos moriones suos , vel scabella pedum , ut Sapores Postea fecit Ualeriano Caesari, & Tamberlanes Baiareti Turcarum Imperatori . V. Ir. TUNC elato tot ivictoriis Nabu-ehodonosori Mu AElTUR SPIR TUs , ea humano quasi in divinum e. volet enim
in aurea statua sua adorati ut Deus: γ deinde ex humano quasi in serinum s , ita ut bos sibi esse videature unde & ex hominum coetu PERTR Nsini T ad eonvictum
belluarum, ex altissimo fortunae fastigio CORRUENT in abyssum mistriae & infelicitatis. Atque ob similem sit perbiam telignorum Chaldaeorum transibit ab ipsis monarchia ad Persas & Medos. HAEc , scilicet EsT divina illa pust TiTUDO EI Us &Lib. c. m. XXII:
olli sui; Chaldaire, idoli fui. Est itonia& hostilis irrisio ; quas dicit Glarietur nune de sua, & Beli sui sortitudine , qua
adeo insolestebat . Porro minis his irati Dei in Iudaeos territus Propheta d nomine totius populi supplicat Deo, stragem istam
avertat, V. II. NUMQUID NON A PRINCIPIO u
niversi, immo aeternitatis, TU, O DOMI NE es DE Us ME Us, pater, protector , sponsus meus P qui me tibi ex tot nationibus
in proprium quasi meu lium & hereditatem selegisti, segregasti, fanslificasι . An ergo iam relicti a te, reiecti & resecti praedae
erimus Chaldaeo tyranno, ET MORIEMUR ἐ& exstingue muri Fatemur ah DOMINE. te
potasse misisseque Nabuchodonosorem Ite tunici UM, id est in iustam vindictam reo liquarum gentium, quarum peccata UT COR- stipva Es & eastigares , firmalli , FUNDA.s Ti, stabilivisti Eu M tot opibus, tot imperiis , tot victoriis. V. 13. OCULI , mens & affectus TuisuNT mandissimi ae iustissimi , adeo ut non possis videre aequis oeulis, iὸ est approbare, MALUM g, aut favere iniquitati. QUARE ergo nunc REspICIs supER Chaldaeos tam multa I Ni QUA AGENTEς ὶ &permittis ut ipsi nos devorent Z Esto enim limus peceatores o tamen Chaldaeis tantis
idololatris & tyrannis sumus iustores , staminus iniusti & minus impii.
V. 4. FACIEs ne HOMINEs tibi saerosae devotos predam fieri barbaro tyranno , sicut pIs s ET reptilia, seu MARis h, sea terrae i praeda fiunt piseatori, vel alteri animali sortiori se nee habent PRINCIPEM qui eos ab iniuria tueatur , vel illatam vim
propulset. In quo similes sint homines pistibus & reptilibus, vide apud Cornelium a Lapide. V. I 3. TOTUM , id est totam piscium eollectionem , quidquid in stagno est , ra-ax iste & avarus piscator Chaldaeus suo amo, sagena & reti exhaurit. Primo, regem Dalom cum Daniese & sociis Ε, && alios pauculos e Iudaea quasi HAMO eduxit anno I. regni sui. Deinde anno 8.sAGENA , seu minori reti Daehinum ι regem , Omnemque eius aulam ac praeeipuam nnbilitatem cepit & avexit. Denique anno 18. latissimo reti Sedeciam m regem cum
toto populo suo captivum se eit. Ribera&a Lapide per hamum aecipiunt dolos , te-s N chnas,
100쪽
clinas, strata mala οῦ per fagenam & rete apertam vim & praelia Nabuchodonosoris. V. IS PROPTEREA quia tanta felicitate
piscatur, ipse IMMOLABIT ET sACRIFICA. Bi T sAGENAE ET RETI SUO, tamquam deo& auctori tot victoriarum ; quali dicat :Atti suae militari, & suis suorumque viri-hus , non tibi , o Deus , acceptos seret suos triumphos, ut MeZentius apud Virgilium n. , Dextra mihi Deus, o reIum quod missis libro. Et favebis tam impio, tam blasphemoὶ Patierisque ut his suis retibus pergat magis magisque in dies mera sare & roborare partem Ham , 'seu sortem imperialem & mensas suas inlisinere selectis ex toto orbe dapibus ae sticulis 2 Huius enim solius rei
causa P. et 7. Ex PANDIT quaquaversum s AG NAM su M Chaldaeus , mittet exercitus nos, ut expilet, exhauriat, absumat paulatim omnes gentes e ita S. Hieron. The
dor. Theophyl. Remigius, Albertus , Hugo. Quia allegorice omnia adaptant diabolo.
Vers. a. Nus, &e. Hoc est praeeipue in Iudaeos: quaerimonia est ob laeeratam legem vers. 4. & perversum iudicium unde satis apparet onus hoc ad Iudaeos pertinere. Quid vero sit onus, alibi saepe: vide Isa. r. I. apud LXX. λη asumptio , de voce Hebraica mox. V. s. AspICITE IN GENTIBUs , &e. Loquitur Deus, poenam designat infligendam Iudaeis & acerbam , M a serocibus Chaldaeis. Quod vero est vers. 7. ONus ΕIus EGREDIETUR. Ex SEMETIPSA: hoc est , iugum quo gentes opprimet, ex ipsometest, seu non a ratione, sed quia ita vult r vi' de rad. RIIa portavis, inde ΗνD ma a sonus a portando.
V 8. Lupi vespertini velociter currunt
urgente tunc fame . U. II. TUNC NUTABITUR SPIRITUS
&c. Tunc attollet spiritum Nabuchodonosor tot victoriis auctus, putans se uti Deum aliquem, Dan. III. ET CORRUET inter seras , Dan. IV. vers. 3o. & multo magis in
nepote Baltasare, & per ironiam haee est sortitudo eius , hoe est quam putat habere se a Deo suo Bel.
V. II. & I3. NUMQUID NON TU APRINCIPIO DOMiNE , &c. Post denune ia- tam cladem , vertit se ad orandum Pr pheta , ut mitius agatur cum gente hae Iudaica peccatrice. Habet oratio commem rationem pristinae voluntatis Dei bonae eroga Iudam . Hi ne deprecatur hoc imminens malum. ET MUNDI, inquit, SUNT OCULI TUI NE NIDEANT, vers. r3. hoc est , ne approbent delictum : averte ergo penitus ne videant 'mala nostra , averte poenam tantam. Hanc orationem Nouator quidam voluit esse murmurationem: non vidit esse
deprecationem , & pergit Propheta ἰ cur Domine permittis, ut rex ille impius piseetur homines instar piscatoris, & hamo suo capiat omnia. IMMOLA 3IT impius piscator fAGENAE sUAE ; hoe est , viribus suis tribuit hane totam victoriam, ti non tibi Domine: in hunc sensum orat Pr pheta . Ex Eius DEM AUCTARIO. Vers. 3. QUARE OsTENDIsTI . Cur sinis, ut nant tot iniquitates in omnium etiam conspectu , per vim & iniuriam . CONTRA ME: coram me, ex Hebrara. Ιmpii facti sunt potentiores. Rers. 4. LACERATA LEx, nihil secundum
Vers. 9. Io. Varia smilitudine illustrat quam sint timendi Chal8aei . TYRANNI RIDICULI. Reges alii erunt risui eor mNabuchodonosoro, & velut ludibrium.