장음표시 사용
151쪽
Vers. I. XT AE PROTO ATRlx , &c. Con-V sequenter ad priora pergit Propheta commemorare mala ob quae Iudaei merentur puniri: initio compellat Ierusa. lem, quae est provocatrix ira Dei . Saepe quidem redempta & liberata a Deo , ted
excors tamen milar columbae , & sne intellectu: vide Osee vir. D. Heh. D-na, recte in Uulgato columba. Hieron. te.
quitur vers a. commemoratio malorum
& ingratitudinis, & vers. s. iudicium a
V. 6. Dis PERDIDI GENTEs, &e. Tacita apostrophe est ad populum Iudaicum; quas dieat: Disperdidi gentes multas propter similia peccata , debuillet Iudaea hoc eis xemplo sapuisse . Additur vers. 7. Deum saepe ex pei a se ad poenitentiam, & tamen magna inconstantia rediit populus ad vomitum , corrumpens cogitationes si quas bonas habuit. V. 8. Qua PROPTER Ex PECTA ME, Sce,
Reliquum capitis ad Christum Christique
tempora reserendum est ; eo ergo transit Propheta, coronidem ponens in mentione& prophetia de Christo; & certe quae hic de resurrectione, de collectione tot gentium , de labio electo , & puro lavocantium Dominum, & de futuro iudicio tam sunt illultria ut alio commode reserri non pollini e tunc, inquit , vers. II. RELIQUIAE IsRAEL NON FACIENT INIQUITATEM e habebit enim Ecclesia , qui a stinebunt ab iniquitate, hoe est a mortali peccato, immo a veniali deliberato. Sic ergo Propheta transit a vetere Sione ad novam & Christianam. Quamvis una semis per fuerit & sit Eeelesa, utpote constans una fide, una caritate & doctrina revelata. HUMERO UNO vers. v. eadem meu- te & consensu uno ἐν en unitatem Eccle-fiae e metaphora est a bobus sub iugo, aut a baiulis. V. I 6. NOLI TIMERE, M. Fidueta Ee-elesiae & securitas ex promissione ι adde vers. I9. contra haeresea. it
152쪽
Quo tempore prop&ωυerit Aggaeus a qui inerepat Iudaeos , quod neglecta δε- mo De propria aediscia curarent: ob quam causam dicit iliis immisera a Deo sterilitatem: eoque tempore dux Zorobabel Iesus sacerdos ma-guus una cum populo excitati, incipiunt aediscare domum Dei
I. N anno secundo Darii regis, in mense sexto sa), in die una mensis, factum est verbum Domini in manu Ag- εω gaei Prophetae, ad Zorobabel filium Salathiel , ducem. i. cci Iuda, & ad Iesum, filium Iosedec , sacerdotem magnum, dicens: 2. Haec ait Dominus exercituum, diis cens: Populus iste dicit: Nondum venit tempus do. mus Domini aedificandae. 3. Et factum est verbum, Domini in manu Aggasi Prophetae , dicens : 4. Numquid tempus Vobis est ut habitetis in domibus laqueatis, & domus ista deserta λ sia Et nunc haec dicit Dominus exercituum : Ponite corda vestra super vias vestras. 6.. ') Seminastis multum, & intulistis parum: comedistis, & non estis satiati e bibistis: & non estis inebriatir operuistis vos, & non estis calefacti:& qui mercedes congregavit, misit eas in sacculum pertusum. 7. Haec dicit Dominus exercituum. Ponite corda vestra super vias vestrax: 8. ascendite in montem , portate ligna, & aedificate domum. & acceptabilis mihi erit, & glorificabor, dicit Dominus. ρ Respexistis ad amplius, &ecce factum est minus: & intulistis in domum,&exus flavi illud: quam ob causam, dicit Dominus exercituum λ quia domus mea deserta est, & vos festinatis unusquisque in domum suam. Io. Propter hoc super vos prohibiti sunt caeli ne darent rorem, Sc terra prohibita est ne daret germen suum. II & vocavi siccitatem super terram, & super montes, & super triticum, & super vinum,&super oleum, & quaecumque profert humus, & super homines.& super iumenta, & super omnem laborem manuum Ιχ. Et audivit Zorobabel fili us Salathiel, & Iesus filius Iosedec sacerdos magnus , & omnem reliquiae populi, ' vocem Domini Dei sui, & verba Aggaei prophetae ,. sicut misit eum Dominus Deus eorum ad eos : & timuit populus a iaci 'Domini. I 3. Et dixit Aggaeus nuntius Domini de nuntiis Domini , poξ-lo dicens: Ego vobiscum sum, dicit Dominus. I . suscitavit Dominus spiritum Zorobabel filii Salathiel , ducis Iuda , spiritum Iesu filii Iosedech:
153쪽
CAPUT I. IIIIaeerdotis magni, & spiritum reliquorum de omni populor di ingressi sunt, di faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui.
V. I. DARli, filii Hystaspis. Alii Longi manum putant, qui fuit posteat alii ali. ter. Vide I. Esdri v. Fuerunt ab hoc tempore ad Christi nativitatem anni circiter SEx To, scilicet Iulio, vel Augusto. UNA, id est prima. MANU, id est opera. ZOROBABEL: non est iste de quo I. Paral. m. ille enim filius Phadaiae statris Salathiel. V. a. IsTE, scilicet qui redierat e captivitate. NONDUM , scilicet videbant impeditum fuisse opus diu, quasi Deus nollet
adhuc aedificari. V. q. LAQ ETis; quasi dicat, ornate labricatis . Chald. tectis cedrinis tabutis. IsTA, scilicet coeperat aedificari templum . DEsERTA. Chald. defructa, scilicet suerat opus interruptum, impedientibus hosti. hus vicinis. R. s. PONITE CORDA , &c. quasi dicat:
Cogitate sedulo quanta mala sitis passi ob istam socordiam. Ur As, id est opera , &labores
V. 6. INTULIsTis , scilicet in horrea . NEARiATt, id est satiati. MERCEDEs , scilicet operarum, seu negotiationum . MI-sir, id est perdidit , ac si misiisset, Re. V. 8. MONTEM, scilicet Libanum . Chald. montes. PORTATE. Chald. Merte. LXX.ancidite. DOMUM, id est templum. GLo-RiFICABOR, id est cedet in gloriam me, am, vel quasi di eat , Exaudiam vos, &heneiaciam vobis. V. 9. REsPExisTIs , &e. quasi dicat .
Sperastis multum fructus ex agris, sed contra accidit. Ex UFFLAvI, id est feci evanescere, seu redegi in nihilum s scilicet ut
solet segetes ventus urens . FESTINATIS,&e. quasi dicat: Quisque suam domum diligenter aedificat, vel providet domui suae.
V. Io. ROREM. Chald. pluviam. V. II. SICCITATEM. Ch .seralitatem, seu penuriam .
V. r3. NUNTI Us; quasi dicat, Legatus, scilicet Propheta. DE NUNTIIs ; quasi dicat, Unus de numero Prophetarum. V. I 4. Susci TAvIT , id est excitavit . Spi Ri Tu M , id est mentem , scilicet ut in.
ρο 6. I. PER vias vEsTRAS . SEMINA sTIs MULTUM, ET INTULISTIs PARUM, COMEDIsTIS , ET NON EsTIS SATIATI .
Monet propheta populum, ut considerati ne privatorum saltem malorum , Agnoscant iratum sibi Dominum, propter neglectam reaedificationem templi . Sensus ergo est: Advertite animum ad statum & successum rerum vestrarum , & ex sterilitate quam patimini, certe colligite iratum vobis Dominum. Cum autem etiam subiungit: BI-
BisTIs , ET NON ESTIS INEBRIATI , non
ideirco putandum est ebrietatem computari inter divina beneficia : nam secundum Apostolum ebrietas inter ea vitia collocatur , quae excludent a regno Dei, sed vel ebrietatis nomine satietatem potius intelligit, sed moderatam; scut praecedit: comedissi, o non estis satiati, vel negat populo tantam fuisse abundantiam vini . unde possent inebriari s quasi dicat : Et non
154쪽
ois inebriati, id est & non potuistis inebriari .
AGO AEus natus est in Babylone . Iuvenis venit Ierusalem, ut intermissam templi fabricam absolvi curarent. Ex qua tribu foetit, clam est. Suspicor ex Levitica , quoniam ad sacerdotum sepulcra tumulatum, Isidorus, Epiphanius, St. Do-rotheus aiunt. Vers. I. T N ANNO sECUNDO DARII RE-
1 oiq. Hie fuit filius Hystaspis,
ut Iosephus & Hieronymus aiunt, Secundus eo nomine. Hebraei aiunt suisse filium Esther. Et sortasse Assuerus eius vir Hystaspes etiam vocabatur . Huius anno secundo completi sunt septuagnia captivitatis seu desolationis anni: Zachar. I. II. &anno sexto eius fabrica templi absoluta est:
Esdrae Ι. cap. v I. II. IN MENSE SEXTO.
Is est Elul Augusto respondens . IN DIE' UNA, hoc est, prima . AD ZOROBABEL FILIUM SALATHIEL, factum est verbum. Hebraei n potem dicunt, quod sequitur Ua- tabl. flium Phadaia: I. Paral. m. I9. Uerum Philinia non fuit filiu , sed frater Salathielis, ut ex eo loco constat. Sic aut duo suere Zorobabeles patrueles , aut hic Zo--babel natura suit filius Phadaiae, adoptione Salathielis, aut e contrario. Quin Ga
latinus, contra Iudaeos, cap. XII. non eum
dem putat Zorobabel in Matth. & in Luca, nescio an vere. ET AD IESUM , FILIUM I sEDEC . I Uee Oec: so patre Sara.
ia, summo Sacerdote , quando Ierusalem est capta, ivit cum aliis captivis Babylonem ; eius filius fuit Iesus , seu Iosue , sacerdos summu 2.
V. 3. IN MANU AGGAEI , id est per Aggarum factum est verbum. V. 4. IN DOMIBUS LAQUEATIs . Cnald. in tabulatis ceci inis , id est laquearibus e cedro fastis habitatis . ET DOMUs ISTADEςERTA P seu defracta est, scilicet templum . V. s. SUPER vIAs vESTRAS . Studia , negotia, opera vel tra considerate , ut ex iis Deum iratum esse intelligatis V. 6. ET IN Tu LisTrs PARUM , scilicet In horrea. ET NON Esals INEBR ATI, id
est satiati potu. Qui inebriantur, satiantis
vino; ideo elrietas ponitur pro satietate. OPERUIsTIs vos . Hebr. induere pro ,
induistis vos ' utu ad eatoremi, id est
velle non e lis cal tacti . ET UI MERCEDEs Corit REGAvIT, id est pecuniam labore & imi litia quaesiuit , eam continuo amittit, pcride ac si in marsupium perseratum misisset. Nihil procedit eorum quae
tentatis. V. 8. AsCENDITE tN MONTEM, ut tigna ad fabricam caedatis . ET ACCEDTA At Lis MIHI ERIT, scilicet domus . Hebr. π complae bo mihi in ea. ET GLORIFICA EOR, scilicet in ea. V. P. REsPExIsTIS AD AMPLI Us. Hebr.
au multum, id est eum uberes fructus exa aris speraretis , parum intulistis . Atque id parum; flaccidum & inane; hoe est quod
ait, Ex UpPLA v I lLLUD. Feci ut spicae &grana essent inania. V. ro. GERMEN suUM , seu fructum μ.m, id est solitum est dare, prohibita terra . V. I I. ET vΟCAvI ; pro , vocabo , id est faciam , indueam . Deum dicere , facere est. SICCITATEM, seu vasitatem. I rimreb utrumque significat , feritatem Sc vastitatem. Uocabo ergo vastitatem super omnia, nisi obedieritis scilicet. V. I 2. SICUT MIslT EUM DOMINUs ,
id est prout misit eum Dominus; iuxta id id quod miserat illum Prophetam Aggaeisum, in eo audierunt illum, secerunt quod iussit.
V. 13. ET DIxIT AGGAEUs NUNTIUS. Hebr. Anhelus: sic Propheta vocatur, quia missus a Deo, quia nuntiat quae Deus iubet. DE NuNTiis, id est de numero Prophetarum . Hebr. in legatione Domini, id
est Dei vel bis & nomine dixit populo rECo vostscUM sUM, vobis favebo. V. a 4. ET INGREsSI IUNT, seu venerunt, coeperunt opus, ut iubebatur.
Vers. I. ARII Rrcis e Darii Hysta-L spis regis Persarum . Vide Lib. I. Esdrae cap. v. MENfE sExTot scilicet, Iulio, vel Augusto. Nisan enim primus erat mensis , qui partim Martio respondebat, partim Aprili. IN UNA MEN- sis , id est prima mensis ; ponunt enim non infrequenter Hebraei numerum ea iis natem , pro ordinati: se dicunt, Una sata
155쪽
latorum , id est prima sabbatorum . INM Mu AGGAEI, id est per Aggaram , opera , & ministerio Aggaei. FiLtuM SALATHIEL . At I. Paral. I tr. I9. dicitur suis se filius Phadaiae . Quomodo hic nodus sol vendus sit, diximus ad eum locum, quem vide. DUCEM IUDA : supremum administratorem: Reipublicae Iudaicae , quae hoc
tempore reges non habebat. SACERDOTEM MAGNUM: summum Pontificem. V. 1. NONDUM vENIT TEMPUs r revera iam tempus advenerat, Ied ipsi metu,& socordida aedificationem differebant. V 3. ET FACTUM EI T vERBUM MINI. Priora verba versiculi superioris Zorobabest, Se Iesu filio Iosedee dicta sunt,
ut intelligerent sermonem populi Deo non Placere et quae nunc sequuntur, universo populo dicuntur. NUM UlD TEMPUs vo Bis
EsT, &c. quasi dicat: Vobis suppetit tem Pus, & animus , nee desunt pecuniae ad
domos laqueatas, concameratas, Ac Ornatas construendas; & desunt haec omnia ad ICmplum meum instaurandum, quod adhuc
V. s. PONITE CORDA vraTRA sup ERVI As msTRAs; id est , diligenter conside. rate opera vestra. , A quid vobis accide. rit. V. 6. SEMINAsTIs MULTUM , dce, quasidieat . Nihil vobis successit propter vestram negligentiam in instaurando templo, quam plecto infausto eventu rerum , ad quas maiius admovetis. V. 7. INTULIsTIS PARUM e parum frumenti collegistis, etiamsi multum semina.
pia, quia paucos fructus congregastis in
potuistis ad satietatem bibere, quia parum vini collegistis. ET NON ESTIS GLLEFA- QT et quia paucas, & pauperes vestes habuistis, eum haberetis paucas oves, & parum lanae . ET QUI MERCEDEI CONGREGAvIT, Sic. quicumque sive ex negotia. tione, sive ex labore suo mercedes, & lucra COrigregare studuit, perinde secit , ac si pecuniae in marsupium perforatum missae essent. V. 8. AsCENDiTE tN MONTEM : ut inde ligna caedatis temp.o aedificando . ACCEPTABILIs ratur L RiT , scilicet domus aedificata . In Hebraeo et , Et tomplacebo in ea. ET GLORIFICABOR : ibi laudabor
ab hominibus Je ibi me magnum osse
dam , dc magnis vos beneficiis assiciam. Q 9. REsPEx IsTis AD AMΡLIUS : Dpta stis, Sc sperastis vos multum tritici Scc. eollecturos, sed spes vos sesellit , nam parum collegistis. ExsuFFLAPI ; evanescerelaei, leu redegi in nihilum, ut solet sege
QUE , &e, quasi dicat, Quisque suam domum diligenter aedificat, vel providet d
mui suae. V. IO. PROHiBITI suNT, scilicet, a me. V. II. SICCITATEM . Chald. Iterilitatem, seu , penuriam . SUPER HOMINES , ET sUPER IUMENTA: ex siccitate enim, de aeris inflammatione multi morbi pestiseri, tam in hominibuς , quam in iumenti enasci solent. ET supER OMNEM L BOREM : super omnes hortos, & arbores, quas manibus vestris rigabatis. R la. OMNEs RELl ui AE POPULI : quae ex illa magna multitudine , quae Babylonem migraverat, reliquae fuerant , & in Iudaeam venerant. TIMUIT POPULUs: tiis muerunt Dominum , ne maiora mala imis mitteret . V. I 3. NUNTIUs Do Mi NI DE NUNTIIS DOMI Ni, id est unus ex numero prophe tarum, qui a Deo mitti solent ad popu.lum. Eoo voBIsCUM sUM , DIC lT DO
Mi Nus. Haec de similia saepe repetit, quia populus paviduς erat, & animo deiecto ;verbis autem Domini ad spem bonam pliserimum erigebatur. V. I 4. Susci TAvIT DOMI Nus SPIRITUM: intus animum eiu ς movit, & excitavit, alacritatem addens , ut operi manum admoverent. ET FACIEBENT Opust materiam parabant, nam structura non est coepta ante diem vigesimam quartam noni mensis, ut habetur capite laquenti n.
Cyrillus, Tertulianus a , Genebrardus &Gerardus Mercator, quia hic iam pridem mortuus erat; neque Artaxerxis Longi
mani ut Ian senius ι; neque Dari N ihi s ut Sulpitius & Scaliger e quia hi diu post Esdram & Aggaeum vixerunt tsed Darii Hystaspis filii , qui a satrap sv electus
156쪽
electus per hinn Irum equi, post Cambysen, studia sint laselleia & infausta. Certe depro,
& Smerden Magum, rex fuit Persarum: hendetis non aliam esse, quam neglectum ita Iosephus, Eulebius e , S. Hieronymus, sacrar sabricae, inquit Vatablus , Lyranus ,. Clemens Alexandrinus d , Theodoret. Al- Αrias & alii. bertus, & alii passim . Uide Chronicum V. 6. CoinnisTrς collectas fruges , sed nostrum e. MENfE sExm anni non vul- adeo parcas ac modicas , ut iis NON Dirgaris, ut vult Lyranus ti Uat ablus, ExsAI ATI ; nec 1NEARIATI, id est re- qui inchoatur circa aequinoctium autumna- pleti & exhilarati . Haee & si mi l ia aliale, sed anni sacri, qui inchoabatur ab ae- poenarum genera peccantibus Iudaeis infli- quinoctio verno: ita Iolephus f, Hierony-l genda praedixit iam olim Moyses in Levi mus & alii iam citati. Et patet ex simili locutione Zachariae & Esdrae , qui socii
fuerunt Aggaei. Zacharias enim cap. I. T.& cap. vit. I. nonum mensem vocat Casleu, undecimum Sabaim qui numeri non
iubi istunt, nisi annum inchoes ab aequino
ctio verno. Esdras quoque Lib. I. cap. VI 34. & 19. poli duodecimum mensem AEd.rr anni lacri , computat mox primum mensem Nisan, quo pascha comedebatur.
De his etiam fuse legi in Chr nico cap. Iv. Sextus ergo hic mensis erat Eub, & respondebat nostro parti in Augusto , partim Septembri , quando occasione malignae messis & vindemiae recens actae, monuit Ag- saeus Iudaeos, ob neglectam templi instaurationem illos puniri ab irato Deo . ZOROBABEL hic ex proavis Christi vocatur
filius SALA Tigh filii Ioachim , seu Iechoniae regis Iuda , ad distinctionem alterius
Zorobabelis filii Phadaiae filii eiusdem Ie
choniae, & fratris Salathielis praedicti, ut constat ex I. Parali p. iit. II. & I9. &Chronico g nostro. Ubi etiam 1 vide de Iesu filio Iosedee summo tunc temporis pontifice Iudaeorum. Porro hie Zorobabel idem eli cum illo qui III. Esdrae Iv. 42
inter tres principes primarioς corporis regii custodes recensetur, qui obtenta a rege venia , Ierosolymam contendit sub initium secundi anni Darii, ut ex indulto eiusdem regis sabrieam templi instauraret. Sed Iudaei memores praeteritarum difficultatum toti etiam rebus propriis promovendis intenti , ad eurandam saeram fabricam induci non potuerunt, donec sterilitate puniti, metu graviorum poenarum, & hortatu Prophetarum Aggaei & Zachariae eo pertraherentur. V. I. PONITE CORDA UEsTRA SUPER
vi As vFsTRAs; id est, attenta mente perpendite fluctum operum vestrorum , s mulque causam inquirite, cur, ex quo neglexistis instaurationem templi, omnia vel iratico & Deuteronomio l. Unde cum nullum aliud adverteretur publicum in populo peccatum, facile erat notare ex inflictis caelitus poenis, neglectu sacrae fabricae .o sensum esse Deum. V. b. AsCENDITE IN MONTEM Liba num , inde L lGNA cedrina & trabes exleindite , & Ierosolymam deportate , ET DOMUM Domini iam sub Cyto fundatamna, pergite aedificare & perficere : ERIT illa MI ill ACCEPTABILIs & grata , & proinde orantes in ea, vel versus eam , unolim n, promisi, exaudiam: ET sic GLORIFICABOR, dum in ea magnifice cola rex ea gloriose vobis succurram ac benefaciam . .
V. I 3. Dixi T AGGAEUs NUNTI Us , id est legatus seu Propheta , DOMINI DE suNTiis DOMINt, id est unus e numero. probatorum & selectorum nuntiorum , seu Prophetarum Dei: cui proinde Zorobabel& populus universus merito fidem habuit Hebraeum malach, & Graecum ἄγγελoe si- pnificat non eum solum qui natura ange
fuῆ est, sed etiam qui officio, id est, nuntium seu legatum in genere, iit etiam Chaldaeus vertit. Unde immerito hinc collegi d Origenes, Aggaeum, ut A Malachiam o,& Ioan. Baptillam ρ quia angeli vocantur in Scriptura , veros & naturales angelos
suisse humana earne indutos , ut dixi improoemio .
157쪽
Vers. i. TN ANNO spcunno DARII, 8te. 1 Aggaeus prophetarit post Cyrum & Cambylemr I. Elarae I v. I. templi aedificanai pote statem concessit Cyrus: eandem inhibuit Cran by lege mortuo autem Cambyse Aggaeus venit Ierosolymam , ut urgeret coeptum opus. Fuit vero rex sub quo venit Aggaeus, Darius Hystaspis , ut in opere Chron ol. o lendi : qq. cap. xlv. num. 2I. & ad annos expansos 3 34. di& insequentes, Darii v r. anno absolutum templum est, & nono completum ibid. ac proinue 46. annis aedificatum, Ioa n. cap. il cetera quae hic lequuntur sunt clara. V. 6 SEM N fris MULTUM, &c. Agit ex oracul. . HAEC DICIT DOM NUs . mulista tentatiis , n hil vobis successit , vestra curaliis, se domum Dei negligitis r quinptatius L mem ti alia ellis experti ; ergo aggredimini opus Dei vers. 3. Ee aderat Dominus: sic ergo vers. Ιχ. peri sum est Zorobabeli principi populi &Iesu summo sacerdoti.
Etsi templum reaedificatum nibit videatur priori collatum I possea tamen ve niense Messia, replebitur glaria maiori, quam fuerit prioris templi : m sicut Iudaei ob neglectam templi reaedificationem facti fueraue immundi coram
Deo, ipsorumque sacrificia oe serilitas adducta ' ita pose ineeptam reaedi eationem omnia ipsis facta sunt prospera. N ' in die viges ma & quarta mensis , in sexto menisse, in anno secundo Darii regis. 2. In septimo menisse, vigesima & prima mensis, factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae , dicens : 3. Loquere ad Zorobabel filium salathiel ducem Iuda, & ad Iesum filium Iosedec sacerdotem magnum, & ad reliquos populi, dicens: 4. Quis in vobis est derelictus, qui vidit domum istam in gloria sua prima λ & quid vos videtis hanc nunc
mum quid non ita est, quasi non sit in oculis vestris λ s. Et nunc consortare Zorobabel, dicit Dominus: Sc consortare Ielii fili Iosedec sacerdos magne,& consortare omnis populus terrae, dicit Dominus exercituum: & fa, ites quoniam ego vobiscum sum , dicit Dominus exercituum ) 6. verbum
quod pepigi vobiscum cum egrederemini de Terra A Egypti : & spiritus
meus erit in medio vestrum, nolite timere . 7. Quia haec dicit Dominus exercituum: sa in Adhuc unum modicum est, & ego commovebo caelum, de terram, & mare, & aridam. 8. Et moVebo omnes Gentes.' ET v Ni ET D Esi DERAT Us cunctis Gentibus: & implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum. q. Meum est argentum, di meum est aurum,
dicit Dominus exercituum. Io. Magna erit gloria domus istius novissimae plus quam primae, dicit Dominus exercituum : & in loco isto dabo pacem, dicit Dominus exercituum. II. In vigesima & quarta noni mensis, in anno secundo Darii regis , factum est verbum Domini ad Aggaeum Pr phetam, dicens: Iz. Haec dicit Dominus exercituum.' Interroga sacerdItes V a te.
158쪽
legem. dicens: I3. Si tulerit homo carnem sanctificatam in ora vestimenisti sui, & tetigerit de summitate eius panem , aut pulmentum , aut Vinum, aut oleum, aut omnem cibum e numquid sanctificabitur λ Respondentes autem sacerdotes, dixerunt: Non. I . Et dixit Agsaeus et Si tetigerit pollutus in anima ex omnibus his, numquid contaminabitur λ Et responderunt sacerdotes, & dixerunt.' Contaminabitur. Is . Et respondit Aggaeus,& dixit: Sic populus iste, & sic gens ista ante faciem meam, dicit Dominus, & sic omne opus manuum eorum: & omnia quae obtulerunt ibi, contaminata erunt. Io. Et nunc ponite corda vestra a die hae & supra, antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini . I7. Cum accederetis ad acervum viginti modiorum, & fierent decem: & intraretis ad torcular, ut exprimeretis quinquaginta lagenas, & fiebant viginti . 18. sb Percussi vos vento urente , & aurugine , & grandine omnia opera manuum vestrarum: & non suit in vobis, qui reverteretur ad me, dicit Dominus. Ist. Ponite corda vestra ex die illa & in futurum , a die vigesima& quarta noni mensis: a die, qua fundamenta iacta sunt templi Domini, ponite super cor vestrum. 2 o. Numquid iam semen in germine esto & adhue vinea, & ficus, & malogranatum, & lignum olivae non floruit λ ex die ista benedicam .l ai. Et iactum est verbum Domini secundo ad Aggaeum in vigesima & quarta mensis, dicens: 22. Loquere ad Zorobabel ducem Iuda, dicens: Ego movebo caelum pariter & terram. 23. Et subvertam solium regnorum, & conteram sortitudinem regni Gentium: & subvertam quadrigam, & ascensorem eius.' & descendent equi, & ascensores
eorum: vir in gladio fratris sui. 2 . In die illa, dicit Dominus exercituum , assumam te scin Zorobabel fili Salathiel serve meus, dicit D minus e & ponam te quasi sῖnaculum, quia te elegi, dicit. Dominus exeris
LECTIONUM VARIETAS.μή i. D die vigesima quarta mensis, infecundo mense, in anno sectinis Dajii Regis. Haec verba plerique libri iaciunt initium capitis secundi: sed antiqua maniiscripta quae vidimus nos aliique, quae non habent eam eapitum distinctionem , quam nos, sic scribunt, ut liceat ea facere, vel
s A. mers. I. T N DIE , &c. hie versus con1 iungitur cum praecedenti cap. apud Hieron. & quosdam alios , sci.
finem primi, vel principium feeundi eapitis' r immo indicant esse potitis finem periodi, quam principium , quando verbRiequentia, in septimo m Ue , incipiunt Rlittera eapitali: revera e uim pertinent ad finem eapitis praecedentis . Simile occurris Ier. I xxv II, ait vir doctissimus Frane leus Ribera, quod verum est.
licet hae die eceptum opus , id test pa
rari materias nam aedificium coeptum 2
inensis noni , ut dicitur in ta . SExTO , scilicet Augusto .' quidam Februarium Pu tant, quia aianus vulgaris incipiebat a S
159쪽
ptembri, sacer autem a Martio. Uide ta
V. q. DERELICTus, scilicet ex iis qui viderunt primum templum . GLORIA , id est splendore . Chald. decore. QUID ἐ pro, qualem. LXX. Aomodo. NON sIT . Chald.
p. 3. TERRAE, scilicet huius. FActTs , stilicet opus templi quod coepistis. V. 6. UERBUM , id est scedus , scilicet
firmum erit, seu servabo. SpiλITUs , scilicet tertia persona in Deitate , adeoque tota Trinitas; nec enim leparantur adio. ne. ERIT, scilicet per effoctum gratiae &protectionis. V. 7. MODICUM. Nota , IOO. annos, aut 3 oo. secundum alios , dici modicum , stitieet breve est, respectu non solum aeternitatis, sed totius temporis . LXX. adhue semel: & ita citatur Hebr. xit. CoMMOvEBO . &e. quasi dicat : Faciam rem novam & mirabilem in orbe . ET MARE, &c. explicat quid terrae nomine intellexerit . V. S. Movrao , scilicet stupore tanti mysterii, & laetitia, & vitae innovatione. VENIET, scilicet in mundum, vel ad iudieium. Uide August. XVIII. Civit. cap. xxxv. & xLvIIl. DEsi DERATus,&c. scilicet Christus, quem totus mundus desiderabat, scilicet optabat felicitatem, quam Christus attulit, et si id eum iactutum multi ignorabant . Chald. desiderιum omnium Gentium. GLORIA , scilicet ob Christi prae
V. 9. MEUM T, &e. quasi dicat: Si velim, polIim facile istam ornare auro &argento , sed ornabo re pretiosiori, scilicet filii mei praesentia, & doctrina , &c. V. Io. Do Mus isTrus, id est Ecclesiae per hane significatae. August. XVIII. Cl. vit. PAcEM , scilicet Christum, qui est pax
V. ra. LEGEM , id est de re ad legem
V. I 3. SANCTlFICATAM , scilicet per oblationem eius factam Deo. Erus, sciti. cet vestimenti . SAN TiriCAni Tu R. scilicet id est quod tactum fuit. V. I . IN ANiMA, id est ob eontactum hominis mortui. V. I 3. SIC popuLus, &e. quas dicat: Contaminat quidem oblationes . quia immundus est peccatis, & non ab ipsis sanctificatur', quod eas tangat sanctificata .
Ut de Ierem. XI. Numquid carnes sanes.e auterent a te malitias tuas, &c. I si, sci.
licet in altari quod: extruxerant ad sacrificias V. 16. HAC, scilicet 24. mensis noni. V. x7. VIGINTI , scilicet opinione vestra, seu spe. V. I 8 VENTO URENTE. LXX. seriti-tMe. AURUGINE. Vitium est segetis ex nimio humore. LXX. corruptione aeris V. I9. IACTA, scilicet super illa , quae coepta tempore Cyri, vel in altera parte, in qua nondum coepta . Vide I. Esd. lis. V. ao. GERMINE ; quasi dicat , Nondum germinavit. Hinc apparet monum esse Novembrem, non Martium. Chald. i. area . BENEDICAM., id est dabo copiam fructuum. V 23. REGNORUM . Ouidam putant praedici eversionem Regni Persarum. Alii
Graecorum , alii Romanorum . DESCENDENT , id est cadent in terram , scilicet morientur. VIR, id est quisque. V. 24. TE , scilicet in posteris tuis , praecipue in Christo: sic quaedam promit -ia Abraham, Genes. x D. & xv. quae iaposteris impleta. SIGNACULUM, id est annulum signatorium, Chald. su'tiaram an . nulι super manum. ELEG i , scilicet ut ex te Christus nascatur . Chald. m M in1hrcomplacui.
sus. Apertissimum vaticinium est de adventu Christi, & gratia novi testamenti. Quod igitur dieit, Adhue modicum, significat poli breve tempus venturum Christum ; quod imprimis contra Iudaeos carnales notandum , qui usque hodie adhue suum Christum expectant . Citans hunc locum Apollo ius ad Hebr. xii. significat
Deum antea semel movisse terram, nun autem promittere, quod movebit non solum terram, sed Esc caeliam . Terram semel movit Deus, quando apparens in monte Sina, per sulgura, & horrenda tonitrua exterruit p pulum illud terrenum, qui ta-
160쪽
men nihil aliud quam terra remansit . In adventu autem suo Christus , non solum terram, sed & caesum movit, quando non terrestria tantum, sed & caeleltia in suo sanguine instauravit; aut certe, quod proprium est gratiae novi testamenti , quando terrenos homines in spirituales commutavit. August. in Psal. Cxv III. con xx. &Serm. XU. de diversis cap. vir illud, Et veniet desideratur cunctis Remtibus , refert ad secundum Christi adventum . Sed ob stat, quod dicitur: Adhuc modicum . Agitur igitur de eo quod proxime erat suturum. Movetur August. hac ratione , quia primum adventum gemes non expectabant; hie autem dicitur, venι et desideratus . Sed respondetur; dicitur desiuieratias, id est cle-sderabilis, ut qui summum beneficium re . demptionis & salutis iis esset allaturus.
V. Io MAGNA ERIT GLORIA DOMUsIsTIus Novissi MAE PLUSQUAM PRIMAE
Hoe nonnulli referunt ad tempora quae Christi adventum praecelserunt , quando , ut in Lib. Machab. legimus, etiam reges externi locum illum summo honore dignum ducebant, missis eo mGneribus , Si subministratis hostiis, & aliis sumptibus ad sacrificia. Alii ad Christi reserunt adventum, cuius praesentia templo illi mirificum splendorem attulit; ibi scilicet oblatus est, ibi docens, ibi mira patrans fuit. Neque obstare volunt huic sententiae , quod Iosephus testetur templum hoc a Zorobabel aedificatum, ab Herode prorsus destructum , & aliud reaedificatum fuisse . Nam dicunt, eodem loco & iisdem sundamentis suit aedifidatum, de sic idem poterat templum censeri. Sed sine dubio, sicut quod praecedit, Et veniet desideratus cunctis gen-1ιίus, de Messia intelligitur , non tantum quatenus ad Iudaeos, sed quatenus ad om. nes gentes salvandas missus est; se Se quod subiungitur de gloria domus illius novi mi. mae, maxime dc principaliter de gloria ecclesiae ex omnibus gentibus collectae intellisendum est.
I TA . Hie est finis capitis superioris; se Hebraei dividunt. Ergo Aggaeus coepit vaticinari die prima mensis sexti , populus, quod hic dicitur , c pit opus eius mensis die viges ma quarta . ProxImo mense denuo Aggaeus Principes & populum alloquitur. V. 2. IN sEPTIMO MENfE. Is est mensis Tisia, Septembri respondens.
P. q. DOMUM IsTAM IN GLORIA SUA.
Quis vidit i nempe Salomonis templum . NUMQUID NUN ITA EST , QUAM NON si T. Hebr. an non sicut ipsa, ut nihil; ideli eius comparatione nihil est haec d mus, in nullo illi priori domui compara ta. Quinque res in secundo templo desuerunt , uti Hehraei aiunt; Primum , Divina praesentia; non enim reddebantur responsa. Secundum, Spiritus propheticus ; nam in Malachia defecit. Tertium , Ignis sacer;
numquam enim comparuit , ex quo a
sconditus est: II. Machab. I. I9. Quar. tum, Urim Thumim in Rationali. Quin. tum, Arca, ubi Lex erat. V. s. ET FACITE , scilicet opus quod coepistis, in eo pergite. V. 6. UERBUM QUOD PEpior , scilicet
implebo . Quod suit illud λ quod sequitur.
Er sPIRl TUI ME Us ΕRrT, id est ego ipse ero vobiscum , non vos deserem . V. 7. ADHUC UNUM MODICUM E T. scilicet post parum temporis . Sept. adhuc femel. Sic Paulus citat ad Hebr. x II. 26. id est adhuc semel meam potentiam ostendam rebus omnibus motis. ET EGo coM-
MovEBO. Terram commovit tanzum , cum
legem terrestrem dedit; at in adventu Christi caesum' & terram. CAELUM , Ob stellam & Angelos p TεRRAM , ob pastores& Magos, & Herodem. ET MARE , ET
ARIDAM . Quia undique confluent ad Christum. Per a1idim August. XVIII. de Civit. cap. xxxv. intellexit insulas, quia scilicet terra praecessit. Sed frequens in Sacris est repetitio. V. 8. ET MovEBO OMNEs GENTEI . Forte loquitur de bellis, quae multa inter Romanos adventum Christi praecesserunt.
Traus . Hebr. venιet dejiderium pro, desideria γ omnium Gentium, id est diuitiae, aurum de argentum, quae omnes cupiunt , in hoc templum adducentur. Sic Hebrati. Favent illis Sept. vertunt enim: I enient electa omnium Gentium . Chald. δε-niet desiderium omnium Gentium, pro, d sideratus, ut Hieronymus posuit , nomen