장음표시 사용
171쪽
per poenitὸntiam . GNvERTAR , scilicet remittendo peccata, dando gratiam, &iu
V. 4. pR ostra , scilicet qui ante capti
V. 3. UBI suNT quasi dicat : Nonne illi acciderunt quae praedixi , etsi non credebant eventura NuMQVID , &c. quasi dicat . Pseudoprophetae illi qui patres vestros decipiebant , nonne & ipsi misere mortui, cum tamen felicitatem promitterent Vel si de veris Prophetis loquitur; quasi dicat : Numquid perpetuo opus est
vos monere per Prophetas nee mihi eredetis saepius monenti, cum praesertim p- Pareat re ipsa me vera praedicere
V. 6. LEGrTIMA, id est praecepta. Heb. statuta. COMPREHENDERUNT , id est ad eos pervenerunt; quasi dicat : Nonne eis mani sellata sunt; vel , nonne mala quae simul minabantur illis invenerunt CON- ERst suΝT , id est ad se reversi sunt. LXX. responderunt. FECIT , scilicet puniendo.
V. 7. UNDECrMI, scilicet Ianuarii. UER.
BUM Uisionem vocat verbum , quam-quxm & in ipsa visione interveniunt verisba Angeli.
V. 8. Via , idi est Angelus Michael,
de quo Daniel. x. EQUUM RUFUM . In equo celeritas, in colore punitio hostium fgnificata. Pnopu uoci, scilicet aquarum;
quasi dicat, Prope aquas, scilicet Babylonis . Chald. Babline . EQui , scilicet &equites. VARII. Uarietate coloris significantur varia Angelorum munia , pro varietate praeceptorum Dei ἱ nempe rufo punitio seu calamitas, albo prosperitas .
V. q. Dixi, scilicet Angelo , qui mihi illa ostendebat. IN ME, scilicet intra me. Chald. mecum. OsTENDAM, id est faciam tibi ostendi. V. io. ViR, scilicet Michael. PERAMBULENT, scilicet custodientes Pruvincias,
vel exequentes varia Dei mandata. V. I i. RE; PONDERUNT , scilicet rogat de statu hominum, ut Zacharias audiret. HARITATUR, ET QUIESCIT; pro, habitatust in pace, scilicet sne proeliis . Chald. fabitatur pacifica quieta . Quidam additionem Darii solam reserunt. V. I a. REspo MoiT, id est locutus est. Q oinus I RATus Est id est quos amigis. SEPTUAGEsi Mus, scilicet ex quo Ierusalem Bib. Sac. Tom. XXII.
eversa. Num. I9. Nabuchodonosoris , qui deinde regnavit 26.sed computato Iq. sunta . nam mense S. decimi noni capta urbs. Evilmerodach 23. Baltassar 3. Cyrus 7. post expugnatam Babylonem et si alii aliter sentiunt , sed deinde filio danti . Cambyses 8. Qui omnes usque ad Darii a. fiunt o. V. II. BONA , id est consolatoria , ut
statim explicant. Chald. recta. V. Iq. ZELAT Us SUM , id est amore prosecutus, adeoque eorum causa iratus aiafligentibus ipsam . Haec sunt verba conso
V. is . GENTEs, scilicet Chaldaeos. An. IuvERUNT IN MALUM, id est gravius aiaflixerunt quam debuerint, seu quam vellem. Chald. adiuυerunt ad malelaetendum. V. I 6. IN MI&ERICORDI is , id est cum magna misericordia. PERPENDICULUM , &e. quasi di eat , Edificabitur . IERUsALEM . Chald. adiscium parietum Ierusalem. V. II. AppLUENT . Chald. implebantur.
ELi ετ, id est tractabit ut electam. Chald. complacebit sbi iv : possunt haec ad Ecclesiam reserri. V. I 8. LEvAvI ocuLos, id est aspexi. UATUOR CORNUA . Quidam Regna quatuor intelligunt, scilicet Chaldaeorum, Per
sarum, Grircorum, & Romanorum. Alii, quatuor orbis partes, quae Iudaeos vex inrunt , scilieet ab oriente Ammonitae &Moabitae, ab Occidente Palaestini , a M. ptemtrione Chaldaei , a Meridie Idumaei.
Chald. quatuor Regna. V. Ist. UENTILAvERUNT , id est vexarunt . Chald. LXX, dioerserunt. V. 2o. FABRos, scilicet serrarios , qui cornua seri ea confringerent , nempe Ao- gelos . V. ar. PER SINCULOs , &e. quasi dicat, Iudaeos omnes. EORUM , scilicet Iudaeorum. LEvavIT CAPUT , id est potuiti resistere, seu respirare. CORNu, id est potentiam , robur.
ExERCITUUM . Magni ponderis, profundique sensus sententia, cui secundo illa ver. ba iuncta sunt; Dicit Dominus exercituum. Y Ce.
172쪽
Ceterum quomodo hinc consequens non sit, liberum arbitrium aliquo modo saltem ad honum movere se polle , antequam Deus per gratiam se ad rio convertat, quo olim volebant Pelagiani, vide explicatum infra ad Malac uae Hl. 7. ad iii a veiba proiius his similia: Reve t mini ad m- , di
Nus Es T. Habsmus hic clarum , & irrefragabile Scripturae testimonium , quo ostenditur sanctis Angelos intercedere pro hominibuς apud Deum , ac divinam iram de preeari, & misericordiam flagitare. Testimonium, inquam , ita clarum , ut mirum sit, qua fronte illud haeretici obscurare conentur. Quod si sancti Angeli interpellant pro nobis , ergo multo magis Sanctorum hominum defunctorum animae, quae cum Christo regnant , pro fratribus suis hic adhuc in terra militantibus Dei miteri eordiam interpellabunt e multo enim maior est naturae societas hominibus inter se, quam inter homines & angelos. Quod autem additur : Ne septuagesmtis annus es, convincit Septuaginta annos a Ieremia cap. xxv. & xx Ix. praedictos , esse impletos eo tempore, quo haec prophetia scripta est . Scripta est autem, ut hoc eodem cap. vers. 7. dicitur , anno secundo Darii. Cognito autem illorum annorum termino , facile etiam facta supputatione eorum mitium inveniri poterit.
ZAc MARi As Propheta & sacerdos sui te
Dorotheus. Diu in Babylone versatus, provecta aetate venit Ierosolymam , ad urgendam templi fabricam , multaque& praeclara est vaticinatus. Isidorus deor. tu & obitu patrum, cap. LVII. Zachariam
filium Ioiadae facit, qui & Barachias. Uerum is alius est a nostro , de quo agit Cap. L . ne nominis similitudo quem sallat. Ubi, quae hic continemur, suerit vati ei natus, Babylone , an in I data , non
dens. IN ANNO sECUNDO DAR3I, stilicet Hystaspis . FACTUM EN VERBUM DOMI-Nr AD ZACHARIAM , FILIUM BAR R. CHi g. An hic est, de quo Matth. xx II.ῖ . dicitur, occisum inter templum & aliare nam patris Barachiae nomcn consentat, & suille ultimum, aut ex ultimis in Propheta um numero. Quod Christus in Metare voluit, cum dixit: a sanguine inb i i ιι ιIque ad sanguinem Zacharis , a primo tempore ad u timum progressiss . Nam quod Hieronymus in eum Matthaei locum opponit, vix eo tempore templi ruinas lupeielle; parum movet , cum secundo anno Darii, Hystaspis scilicet prophetare coeperit, & sexto templi structura absoluta sit: Esdrae Lib. I. cap. vI. vers. I . quo tempore in vivis suisse veris mileeli. Sane Isidori, Epiphanii, & Dorothei
auctoritas magis movet,amrmantium hune Zachariam in pace quievisse. Ceterum , a
is Evangelii Zacharias fuerit Ioiadae filius,
ut Hic ronymus vult, de quo II. Paral. xxIn an vero Zacharias Baruch filius, quem ocinciderunt Zelotae intra templum , ut Iosephus ait Lib. IV. de Bello cap. m. prae-jagium instantis exei dii, ut ille Lib. U.
cap. r. & II. alio sortat Iis loco commodius. FrL r ADDO . Fuit ergo Zacharias nepos Addo. Sit Esltra: Lib. I. cap. U. vers. r. ubi dicitur, Zacharaas stitis Addo. Filius pro nepote sumi debet.
tra patres vestros iratus est Deus. V. q. ET DE COGlTATIO Ninus, studiis, operibus convertimini. NEQUE ATTENDERUNT AD ME , id est neque auscultarunt me, neque obedierunt mihi. V. 3. PATREs v EsTRI UBr suNτὶ id est non praeterita, sed sutura nuntiarunt veritatis urgumento ; quoniam ipsis mortuis constat evenilist quae praedixerunt vestris patribus Prophetae. Non sunt fabulae, aut
V. 6. UERBA ME A , ET LEGITIMA MEA. Dei sunt verba. Hebr. verba mea, o decreta mea. COMPREHENDERUNT PATREsvEsTRos , id est evenerunt illis quae ego
decrevi. ET CONvεRsI sUNT ad poenitentiam . SECUNDUM ADINVENTIONES NOMsTRAs. Sic Sept. Hebri fecundum sudia, opera nostra, secit nobis. g. 7. SABATII Sic mensis undecimus vocabatur. Et sane haee mensium nomina
173쪽
Babylonica sunt, neque ea invenias, prae-i anno secundo Darii , anni septuaginta e terquam in libris post eaptivitatem scri Iptivitatis, aut desolationis praedicti a Ieptis, ut in Elther, Esdra , Zacharia. O- remia expleti sunt. Deinde vides Angelos lim alia mensium nomina habuerunt , aut orare pro nobis, quin & mitras preces in per numeros eos nominabant, primus, δε- Tobia & Apocalypsi Deo offerunt. Quid cundus, tertius , ut apud Romanos veteres, ergo prohibeat eos invocare, & lollicitare intilis, Sextilis, September. Tunc ergo ut id faciant Deus Zachariae est locutus . t V. 13. QUI LOQUEBATUR PN ME , id V. 8. Ui Di PER NOCTEM. Per quietem est mihi. illi Angelo locutus eίi Deus. Deus apparet , & fortassis visio fuit in i V. Ig. ZELATus su M. &c. id est ama- somnis. ET ECCE vi R . Is fuit Angelus vi Ierusalem, & iratus tum eius hostibus. custos Synagogae Michael, ut Theodoretus Chald. ulciscar Ier ahm o Sion rati m ait. AscENDENs, &c. Hebr. equitans fu-lguo per equum rufum.. Equus celeritatem a Seyt V. II. SUPER GENTEs, contra gentes. di in Angelo, color vindictam de Genti-lOPULENTAs, seu pacatas; scilicet de quibus sumendam significat. INTER MYRTE-lbus Angeli loquuntur vers. Ιχ. Omnis ter-TA , QUAE ERANT IN PROFUNDO . intra habitatur, O quiescit. In eas irascitur prosundo arbores non nascuntur . Ergo inlDeus, quia ab illis opplessi sunt Iudaei. prosundo, id est iuxta profund*m ; ad ri 'EGO IRATus sUM PARUM , scilicet con-pam fluminis , ubi arbores multum cre ltra I uda os; modico supplicio eram coninicum . ET POsT EUM EQUI RUFI Petitentus: illi, apud quos I9daei erant , pe- Mos equites intellige , cuilodes scilicet kliora quam ego vellem iecerunt. Angelos aliarum Gentium. UARir , id est V. I 6. PERPENDICULUM Ex TENDETUR. maculosi. Porro colores , rufus ultionem,lDenuo adificabitur Ierusalem. albus benignitatem, Darius mixtam beni- V. 17. ADHUC AppLUENT, sive diffun-gnitati severitatem significat . Quibus ut is lent se, sive spargentar. Chald. implebun- volebat Deus in eas Gentes, quibus ii An. tur bono. ADHuc, id est rursus implebun- geli erant pro se quisque praesecti procon-ltur bonis, sublata praesenti egestate. ELI ditione equi, quo singuli vehebantur. Ro-JGET , &c. Chald. complacebit adhuc sibi ingat Propheta qui illi essent: respondet An. Ierusalen Deus. gelus. V. 19. HAEC suNT CORNUA , scilicet V. 9. QUI LOQUEBATUR IN ME, id estiquatuor cornua quae vidisti, fgnificant qua- mihi : is erat Angelus , qui stahat interltuor Gentes, quae oppresserum prius.decem myrtetas aut potius alius, quὶ initio Pro-i tribus, deinde Iudam & Ierusalem . Qua phetae apparuit . EGO OsTENDAM TiBr .iillae Gentes essent, non explicat , neque Hebr. videre te fariam e sed videre pro au-Jdivinare est opus; Sc per cornua ventila dire: faciam ut audias & intelligas et sielbra eornuta intelligo.
Hebr. Ergo hi missi sunt, V. ΣΟ. QUAT R p Aa Ros vidi , id est
V. IO. UT PERAMBULARENT TERRAM .iquatuor Angelos, qui fabrorum specie & ut sque mi Istic eli a Deo, ut lustret pro-sforma apparuerunt sum suis ferramentis svinciam & Gentem si hi commissam . quasi ad diruenda illa quatuor Regna.
ranι, id eii locuti sum primo Anneri , Iudam adeo, ut vir id est nemo ) leva- qui Principatum videtur tenuisse. OMMis rei eaput suum. Nullum innoxium & im-
TERRA HABITATUR, ET .ui ESCIT, nul-'munem reliquerunt . Hieronymus sententa est deserta, nulla bella . Darii temporestiam expressit. UT DEriCIANT in terram, magna pax fuit. scilicet solo adaequent illa Regna, quae orV. ra. ET REspo NDIT. Locutus est An-4presserunt Iudaeos, & LEvAvERUNT COR gelus synagogae. Respcrudere Hebraeis loquiiNU supER TERkAM IUDA , contra ha cest. Loquitur autem & conqueritur, quod Gentem. UT DIIPERGERENT EAM , seu ceteris Provinciis quietis soli Iudaei confli-lυeutilaretit eam , in . captivitatem scilicet clarentur. IsTE IAM . FIebr. non est iam, agerent Gentem 1 udaeorum . Hi qua tu.r neque in Gotth. neque in Sept. Sed sane sabri diruent illa Regna. - - Y a ME-
174쪽
Veis. r. T N MENfE ocTAvo r qui Octo- I bri nostro fere respondet. AN No sECUNDO DARri Hystaspis regis Persa
rum, ex quo apparet Zachariam coaevum
fuisse Aggaeo , & utrumque coepisse prophetare post eaptivitatem Babylonicam , anno secundo Darii. AD ZAcHARIAM FILIUM BARACHr Ag . Aliqui censent hunc
esse Zachariam illum, de quo ait Christus
Matth. xxiri. 33. Ut veniat Iuper vos omnis fan mis iussus qui lusus est super terram a sanguine Abel iussi, usque ad sanguinem Zachariae filii Emrachiae , quem Oecidisse ιnter templum o altare. Alii contra putant eum cuius meminit Christus suisse Zachariam patrem sancti Ioannis Baptistae. Utraque sententia graves habet auctores patronog, & suis nititur coniecturis, quas referre non est huius brevitatis, quam
profitemur. V. a. IRATUs EsT DOMI Nus sUPER PATREs v EsTRos IRACUNDr A ; id est, contra patres vestros Dei exarsit iracundia , eorum peccatis provocatus , adeo ut eos du. ei voluerit captivos in Babylonem . Qua re cavete ne illorum impietatem , & sce. lera imitemini. V. 3. CΟΝvERTIMINI AD ME , scilicet per veram poenitentiam . CONvERTAR AD vos; id est , propitius vobis ero, & bene faciam vobis semper. V. 3. PATREs vfisTRI UBI sUNT , &c.
quasi dieat: Patres illi vestri perierunt , sedcc prophetae mei, qui illos monebant mortui sunt, homines enim erant, nec semper vivere poterant, sed licet illi omnes perierint, verba tamen mea non perierunt,
nee irrita suerunt, sed ita facta sunt omnia, ut a me praedicta sunt. Itaque cavete ne contemnatis me modo per prophetas loquentem , ne pari poena involvamini .
Uel sensus est, Nonne salsi prophetae, qui patribus vestris prospera pollicebantur , &ipsa misere mortui sunt , vel gaudio, vel
aerumnis captivitatis absumpti RV. 6. UERBA MEA ET LEGiI IMA MEA,&e. praecepta . 8e mandata mea, quae adiunctam habebant comminationem, nisi illis pareret. Uel si non expressam , certe tacitam habebant, eum notum' si Dei iussa facere negligentes impune abire non pos
pervenerunt, illisque malis per minas intentatis affecti sunt. ET CONvERsI SUNT, ET DI x ERUNT: castigati, & ad se reve
si, viderunt se iuste a me puniri , sic dicebant Daniel. ix. Peccavimus , iniquit tem fecimus, &c. FACERE NOBIs: Fenam sellieet infligendo. g. 7. MEmis SABATH: cui nostro respondet Ianuario. Dic ENs, id est ostendens id quod sequitur. V. 8. ET ECcΕ via , id est Angelus humana forma. Angelum suisse patet ex ti. tr. & ereditur suisse Michael praeses po puli Israelitici. AscENDENs sUPER EQUUM Rusu Me in sidet equo quasi celer, & se-stinus ad auxilium populi sui ; eoque ruis quasi sanguinarius, & vindex acer, in hostes Iudaeorum . STABAT INTER MYRTETA , id est loca myrtis consita. Notat Babylonem , in qua Iudaei fuerant captivi ;myrtus enim ob siccitatem amat loca demissa, prolanda, & irrigua, qualis est Ba bylon, quae vicina est Euphrati , & Ty-gri. IN PRO puxno': significat convallem sumilem prope flumen. PosT EUM EQUI ζin equis intelliguntur etiam eorum sessores , ut patet ex sequentibus . Per hos equites significantur Angeli eustodes variarum nationum, & gentium , qui ut dicitur num. Io. perambulabant terram, id est unusquinque suam lustrabat provinciam , 3e hominum qui in illo erant, curam gerebat E-QUi RUFI : quo colore significabatur vindictam esse a Deo sumendam de illis nationibus, quae alias iniuria affecerant. v ARII , ALBI, 8ce. quihus fgnificabantur va. rii status, dc fortunae populorum illorum, quibus praeerant, vel ad quos destinabaa tur, partim laetae, partim tristes , partim
V. 9. ANGELUs. Hic Angelus videtur eustos prophetae, & alius fuit a Michae-le, custode Zc praeside totius populi , qui apparebat Zachariae stans inter myrteta. QUI LOQUE A TUR IN ME , id est quem
ego non oculis corporis, sed imaginarie videbar videre mecum loquentem Se cum Michaele . EGO Os TENDAM TIBI . Hebr.
Videre te faciam, scilicet superiore Angelo
V. ro. ISTI sUNT, Jcc. hi sunt Angeli praesides regionum , quos Deus misit lustrare easdem. V. I.
175쪽
V. II. OMNIs TERRA: scilicet, vicina Iudaeae. HABITATUR, ET QUI Esci T ς id est, nulla provincia deserta eli, Omnes.habent habitatores suos , nec bellis turba tur, fuit enim pax sub Dario. V. ia. RESPONDiT, id est locutus est. AMOELus DIMi Ni: Miehael , vel Angelus euilos Zachariae. Us UE UO NON MI.sER AERI s: Ierusalem , & urbium Iuda, ut Iudaei omnes in suam patriam restituantur, & hλhitetur haec provincia, ut ceterae. Is TE IAM SEPTUAGEsIMUS ANNUsusT : quo tempore statuisti populum tuum a tam diuturnis aerumnis liberare. V. I 3. REsPONDIT DOMi Nus ANGELO. Angelum docet Deus, ut per eum propheta doceatur, ut poscit aptus ordo divinae providentiae. VERBA BONA , id est eonsolatoria , ut statim explicat . Chald. rei .r. V. r . ZELATUS SUM IER UsALEM, &c.
id est doleo multum, & irascor, quod ita Ierusalem ab hostibus afflicta sit.
tra potentes populos , qui hactenus Iudaeos vexarunt, cuiusmodi sunt Chaldaei. Qui, EGO IRATUI sUM PARUM: moderate vindicari volebam scelera Iudaeorum , illi veto modum excesserunt, & plus iusto sae. vierunt. A DIU FERUNT IN MALUM : gravius afflixerunt quam debuerint, aut quam ego volebam. V. t 6. REvERTAR AD IER UsALEM INMisERicoxolis; id est, deinceps propitius ero Ierusalem, & eam magnis heneficiis prosequar. DOMUS MEA, lemplum. PERPENDICULUM ET TENDETUR, id eli iterum aedificabitur. R. II. EL GST ADHUC IER UsALEM : ne fietis eam assiciet ut electam , licet hactenus reprobata visa st. V. I 8. QUATUOR CORNUA . Per quatuor cornua intelligit regna, quae a quatuor mundi plagis in Iudaeos , & Ierusalem , & Israel variis, temporibus insurrexerunt, & malis affecerunt, ut statim ex. plicatur. R. 2o. QUATUOR FABRos; id est, quatuor Angelos, fabrorum habitu, di sabii-libus instrumentis ini ructos. V. 1 . PER slNGULog vinos . In He-hraeo est, ocimium os viri, hoc est, quan-ltum quisque illorum volint , tama enim lerat eorum potentia, ut Iudaei resiilere non lvalerent. ET NEMO EORUM LEUA FIT CR
puT ; id est, non sinebant Iudaeos caput attollere, sed illos premebant , & demisiscapite iugum servitutis portare cogebant . VENERUNT DETERRERE EA . Pagninus sad terrendum eos; id est , ut hos princi pes, & reges per cornua significatos ter reant, L eorum potentiam deiiciant , &comminuant. QUAE LEvAvERUNT CORNU : quae gentes hostiliter insurrexerunt contra Iudaeos, & Ierusalem.
His r. Λ D . Si suit hie ille Addo, o qui seripsit Chronica regum
Iuda II. Paralip. x Ii. I 3. & Ieroboano ob erectos vitulos aureos interitum praedixit III. Reg. xrir. I. ut censet Remigius , Albertus, Haymo , Hugo & Dionysius ;non potuit esse avus noliri Zachariae , ted sextus ut minimum vel septimus atavus illius. Probabilius tamen putarim non sui nse eumdem, sed alium illi cognominem, ut ibi a dixi.
V. 3. PATREI vEsTI , idololatrae , raptores, pauperum oppressores , Dei contemptores , UBI nunc sUNT i nonne vel occisi a Chaldaeis, vel in servitutem abrepti , & miseriis consecti sunt, ut comminatus fueram per meos Prophetas ὶ Pari modo scitote certo complendas minas, quas nunc quoque vobis, nisi convertamini, intento per meum Zachariam . Et pseudo-ρrophetae patrum vestrorum , qui perpetuam
illis , etsi peccantibus , prosperitatem &pacem promittebant, an v IvENT IN SEMPITERNUM Minime, nam omnes vel gladio, vel aerumnis exstincti iacent. Interitu igitur suo , suorumque quibus longam selicemque vitam promiserant , aperte te itamur , se mendaces & sallaces fuisse. V. 6. UERUM mei Proplietae, qui MEAvERBA ET LEGITIMA; id est. , minas &poenas lege mea decretas in praevaricatores legis, intentarunt patribus vestris, non sesellerunt illos: nam quaecumque illis intentaram, reipsa illos COMPREHENDERUNT.
Qui proinde flagellis illis eruditi . iustum
meum iudicium , suam vero culpam tandem agnoverunt, inquit S. Hieronymus ,
176쪽
Id est, ostendens mihi : Deus enim noni maritanorum, δce. quidam ALBI, praefides solis verbis, sed & symbolis loquitur. gentium pacificarum & Iudaeis amicarum. V. 8. Ecca v IR, id est angelus specie puta Persarum & Medorum: reliqui varii viri, ut dicitur verL ii. AsCENDENs sU-l coloris, praesides gentium nunc bene, nunc PER EQUUM, quali accelerans suppetiastinate laldaeicassem ruin , quales erant AEgy- ferre populo Deir & quidem eqtium RU. C. FUM; quasi vindex languinarius laturus in omnes hostes. S. Hieronymus, Theodoretus & alii passim censent suille S. Michae. lem, Ecclesiae Dei primarium custodem ac ducem b. Idem Theodoretus equum illum rufum vocat is uticem, id est punicei coloris, qui iuxta Virgilium e maxime commendatur in equis. Ex equi vero gene state , equitis animos, vires & iras metire. STABAT INTER MYRTETA ; id est, in loco myrtis consito. IN PROFUNDO, id
est demisso & humili loco, qualis est auripas fluminum. : myrtus enim , sicca &calida herba, amastoca demissa , prosunda& irrigua. Ad litteram de lignat Babyloniam adiacentem Euphrati & Tigri , in quit Chaldaeus, Valabius & Arias . Inde
etaim S. Michael Iudaeorum partem aliquam eduxerat nuper sub Cyro , & partem aliam paulo post deducturus iam venit. Symbolice vero significabat familia; Iudaeorum adhue in Babylonia & Perside de gentes, ac prae omnibus familiam Mar dochaei & Estherae, quae Hebraice hadissa, latine Edissa, id est myrtus vel 'tea vocabatur, inquit S. Hieron. Remigius, Albertus & Hugo. In huius familia, virtu tum omnium fragrantia , pulchritudineptu , Tyrii, Sidonii, Syrii & alii lintiles .
V. 9. ANGELUs quidam, forte custos Zachariae γ Qui LOQUEBATUR IN MEl eii hebraismus e , pro, ad me , seu mecum , ut vertit Chaldaeus. rogat Micha lem, ut explicet Zachariae quinam sint , .& quid velint hi equites.. l
geli praesides regnorum , QUOI DOMI NusMisi T lustrare commillas tibi provincias . . Mox ipse tamquam princeps illorum, in. terrogat singulos , quo in statu repereri ut regiones sibi creditas. Respondent illi . V. II. OMNis TERRA vicina Iudaeae QUlEsCIT a bellis, ab odio & ira in Iudaeos. Unde nil verendum quod inchoatam templi Ierosolymitani instaurationem impedient, aut noceant Iudaeis: ita S. Hieronymus & alii supra citati. V. I a. ANGELus Michael , audito quod
omnes circum nationes alta pace & prosperitate fruerentur , ad Deum conversus UsQUE O, inquit , TU O DOMINE E iERCITUUM, NON MIsEREBERIs IERUSALEM , ET URBIUM reliquarum Iudaeae .. QUI Bus adhuc IRATus Es, sinens eas hucusque dirutas iacere ac pene desertas R
immo octogesimus, & quod excurrit. Ui- soliditate tunc celeberrima stabat eum as- de de hoc calculo Chronicum s nostrum. seclis suis praeses Ecclesiae Michael , no- l Respondet exemplo Deus. vum de caelo beneficium portendens illii V. i . ZELAT Us su M IER UsALEM ZE- familiae, & per familiam illam toti reli .lLO MAGNO; i 1 est, vehementissime illam
quiae genti Iudaeorum , puta connubium amo, ut maritus Zelotypus Amat uxorem Estherae cum Daro rege , anno sequenti tuam. Ideoque
ineundum, ut patet ex dictis Estherae I. V. t 3. IRA MAGNA IRAscox Chaldaeis . Allegorice , nostra ha issa, seu myrtus, aliisque gentibus quae illam tam crudeliter est B. Virgo, in cuius medio stat Christus everterunt , & ex eius spoliis divites &humana carae inde desumpta , cui tamquam opulentae evaserunt . Qui A ECO RATUS
equo rufo in equitat natura divina ;& quam ipse sanguine rum suo , tum hostili rubri
ea vit , iuxta illud Isaiae d , Quis est iste qui venit de Edom tinctis vestibus de Bosra Quare rubrum est is imorum tuum: ita Petrus Abbis Cellensis. ET Pos T EUM
sequebantur multi alii Raui & equites , quidam Rupi, nempe angeli praesides gen. tium sanguinolentarum & Iudaeis in sella. rum, puta Chii ldaeorum, Aisyriorum , S. - lsu M PARUM, id est moderatam bilum eastigationem per illos iubebam infiigi Iudaeis, uti pater iubet infigi filiis: ipsi vERo non meae modicae, sed suae immodicae
irae obsecuti, ADt UvERUNT IN MALUM:
asdieiis aedentes totis suis viribus affli ctiones quantas pol sent.
177쪽
V. 18. N IV. ECCE QUATUOR COR Nua, veris militer ferrea, Chaldaeus, qum
tuor regna QUAE vENTILAVERUNr g , divexarunt, everterunt tam IUDAM ET IE RusALEM, quam IsRAEL & Samariam. Significant autem non quatuor monarchias,
ut volunt Hebraei & ex illis S. Hieronymus; sed universim omnes populos ex quatuor orbis plagis , qui tam duar , quam decem tribus bellis attriverunt ; puta Am monitas & Moabitas ab Oriente : Philis haeos ab Occidente: Idumaeos & AEgy. ptios a Meridie: A isyrios & Chaldaeos ab Aquilone. ita Theodoretus, Clarius, Ribera, Santheet, a Castro, a Lapideis V. et . QUATUOR FABRI serrarii , sunt quatuor angeli praesides, custodes & tutelares Iudaeae . Hi .
V. 2 r. UENERUNT DETERRERE , tremesacere, deprimere, deiicere & resecare praedicta quatuor CORNUA, quae ita impetierant Iudaeos, ut NEMO illorum auderet vel CapuT Iemre. His symbolis designabatur, sublatum iri hollibus Iudaeorum vires omnes ad impediendam instaurationem templi, & Ierosolymae, & reliquarum ur-hium Iudaeae: unde mox cap. seq videt Propheta apparari instaurationem iam dictam . Symbolice , quatuor cornua quae
christi Eeclesiam ventilarunt , sunt Iudaei, Genti es tyrani, haeretici , Saraceni. Fabri haee resecantes, Apostoli & Apostolici viri, Imperatores, & reges Christia
I TA, &e. Prior prophetia resertur ad mensem sextum seu Augustum; ista ad Ianuarium . numerando a Nisan anni
sacri: vide opula. de anno. . 8. ECCE v IR, &c. Angelus est subsorma viri ex vers. II. putatur S. Michael olim Synagogae protector ,-nunc vero Ec clesiae Christianae : qui vero post Michaelem flabant equi & equites varii coloris, reserunt Angelos praesides aliarum gentium,& hi reserunt omnia iam esse in regnis pacata: sane ut ex hoe symbolo habeat Zacharias, unde colligat rebus iam pacatis, posse & debere Iudaeos coeptum opus
V. 9. ET DI xl QUI SUNT IsTI , &e. Videtur nunc loqui Zacharias cum proprio Angelo custode, a quo discit quae hic sequuntur: ita H ier. Lyra. & alii.
Mi Ni , &c. Hic Angelus qui nune respondet, videtur esse Michael: vir , inquam , ille, de quo vers. S. qui proferens , exactum annum decretae captivitatis leptuagesimum, rogat pro pace in Iudaea, reliquis iam nationibus in pace constitutis, & sola manente Iudaea sub vexatione a vieinis hostibus templum impedientibus. V. II. ET RESPONDiT DOMINUS , &e. Responsum datur a Deo fore ut bene e veniat Iudaeis, aedificetur templum, & pe pendiculum extendatur stiper Ierusalem radhibitum perpendiculum per metonymiam designat aedificium . V. t 8. ET LEVAvI OCULos , &c. Quatuor haec cornua designant gentes in qua-lsor mundi plagis degentes , quae Israelitas& Iudaeos hactenus afflixerunt. Sunt vero
Moab & Ammon, Phili illi lim , Idumaei &Chaldaei. Quatuor porro fabri, sunt quatuor Angeli , qui specie iabrorum apparuerun tini fructi luis serramentis , & velut parati
ad quatuor illa cornua diruenda, magna sane potentia Angelorum , praesertim quando ut cullodes a Deo mittuntur.
178쪽
fpparet vir mensuraturus Ierusalam , quae post captivitatem solutam vebemenister replenda es abitatoribus: cui Deus pro muro erit I fictis Chaldaeis ae ceteris qui flios Israel affixerant, multae gentes una eum Sion M.tae venient ad Ierviendum Domino, quas ipse suscipiet in populum. T levavi oculos meos, & vidi : & ecce vir, & in manu eius funiculus mensorum. 2. Et dixi: Quo tu vadis λ Et dixit ad me: Ut metiar Ierusalem, & videam quanta sit latitudo eius, & quanta longitudo eius. 3. Et ecce Angelus , qui loquebatur in me , egrediebatur , & Angelus alius egrediebatur in occursum eius. . Et dixit ad eum: Curre, loquere ad puerum istum, dicens: Absque muro habitabitur Ieru talem , prae multitudine hominum &iumentorum in medio eius. s. Et eso ero ei, ait Dominus, murus ignis in circuitu: & in gloria ero in medio eius. 5. O , o fugite de terra Α- uilonis , dicit Dominus o quoniam in quatuor ventos caeli dispers vos , icit Dominus . 7. O Sion, fuge quae habitas apud filiam Babylonis: 8. quia haec dicit Dominus exercituum: Post gloriam misit me ad Gentes , quae spoliaverunt vos: ' qui enim teliserit vos, tangit pupillam oculi mei: P. quia ecce ego levo manum meam super eos, & erunt praedae his , qui seruiebant sbi : & cognoscetis quia Dominus exercituum misit me . Io. Lauda, & laetare filia Sion : quia ecce ego venio , & habitabo in medio tui , ait Dominus . II. Et applicabuntur Gentes multae ad Dominum in
die illa, & erunt mihi in populum , & habitabo in medio tui : & scies
quia Dominus exercituum misit me ad te. I a. Et possidebit Dominus Iudam partem suam in terra sanctificatae & eliget adhuc Ierusalem. I 3. Suleat omnis caro a facie Domini: quia consurrexit de habitaculo sancto suo.
ROMANA CORRECTI . Veg. 8. Qui enhn tetigerit vos, tangit pupillam omZi mei. Non facile mutandum est pronomen primae personae mer , in tertiae sui aut eius: qua de re lege Notationes. NOTATIO. U. 8.
t puetiam o. oculi mei. Pro mei pronomen primae personae quaedam exemplaria scribunt tertiae personae pronomen eius , unum Ηententi, quatuor nostra, Lob. Ρ. U. C. In manuscripto Κ littera signato, videtur Hur pro mei substitutum: porro in Brugensi anti grapho omnium praestantissimo e contra mei pro eius. Complutensis editio legit sui. He. braiee, Graece, & Chaldaice tertiae pers nae sunt pronomina, quae & stii verti pose sint & estis. Apud Hieronymum Glossae o dinariae auctorem, ut ea nobis est scripta, Ze Dionysium Richelium legitur eius quod
Richelius quidem exponit pro sui e pupillam oculi eius, id est, inquit , seipium
179쪽
isdet Hieronymus vero, & ex eo Glosse- fruticus ad Deum reserunt, si tamen id celto 1egerint non mei, quod & ipsum refertur ad Deum. Qui enim sanctos Domini tetigerit, ait Hieronymus, sic est, quasi vexare cupiat pupillam oculi eius, & illum nitatur clarλIuce privare. Videri possit eius , quod mi-
nus intelligeretur, reiecto, mei plerisque ialibris subliuutum: ceterum Epanor thotes oblitterae consequentiam, eius in mei mutatum ab Interprete existimat .' quamquam mihi minime id exigere litterae conlequentia , aut eommoditas videatur.
V ri . MENfORUM , scilicet quo solent Architecti metiri aedilicia . LXX.
V. a. IER UsALEM , scilicet Ee lesiam, ad eam enim pertinent quae sequuntur . SIT, scilicet sutura : eli enim aedificanda , vel quanta nune sit, quantumque desit. V. 3. EGREDIEBATUR , scilicet a me.
LXX. sabat. ALiust sorte ille qui sunt-sulum gestabat. V. 4. AD EUM, scilicet qui in me loquebatur antea. PUERUM. Chald. & LXX..uvenem. Apparet Zachariam lailse iuve-Mem, Ccrte erat respectu Angeli. Vide tamen Ioan. xx I. ABsQUE MURO, &c. qua si dicat: Tanta erit multitudo, ut circumdari muro non possit, se ilicet Eccles a sinnificatur. IUMENTORUM , scilicet sunt ex iam in Ecclesia , qui ut iumenta vivunt; est in area hac cum grano palea , usque ad diem Iudieii, & cum prudentibus vir sinibus fatuae. V. s. Mu Rus, id est velut murus , seu
Pro muro . Et Dominus in circuιtu populi sui. Psal. C xxiv. Chald. velut murus. IN
GLORIA. LXX. in gloriam , scilicet reddam gloriosam . Gloriosa dicta sunt de te citatas Dei. Vide Isa. Lx. V. 6. A ui Losis, id est Babylone. sci-3icet mundo, & vitai ς, potestateque dia. boli. IN QUATUOR, &c. quasi dicat , Ο electi, qui per orbem totum dispersi estis.
V. 7. Sio M, id est electi ex Iudaeis. Fi-LIAM BABYLON is, id est Babylonem; ut
sic in s. Aperte Christus hic Deus dicitur, sicut & Pial. xx m. est enim utrobiquenm LRυi. GLORIAM , scilicet meae relatae-
ctionis. Vide Ioan. vii. Nondum erat glorificatus, scilicet per resurrectionem . ME, scilicet Christum per Apollo los, qui Gentibus praedicarunt. Vide Isa. xLIx. Αct. XIII SPOLIAvERuNT, scilicet saepe Iudaei vexati a Gentilibus. Ait ergo, eum per Apostolos ex vobis assumptos sint convertendae Gentes ad fidem, quanto aequius est vos etiam converti TANGIT, id est laedit. Vide Ps. Civ. MEl, scilicet De :; quasi dicat: Valde Deum offendit, quicumque vos persequitur. Vide Deut. xxxi I. Psal. xv r. Sensus est, Ualde estis Deo chari, ulciscetu que vestras iniurias, subiiciendo vobis populos ad fidem' conversos per Apostolos. LXX. eius. g. 9. SupER, id est contra . Eos, scilicet Gentiles. PRAEDAE His, id est subditi Iudaeis , scilicet Apostolis eos converistentibus. SER vi Ea ANT, scilicet Iudaei saepe Gentilibus servierunt. DOMINUs , scilicet Pater . Ns, scilicet Filium : praedicit Iudaeorum conversionem post Gentes. V. io. LAUDA . Chald. exulta . LXX. gaude. Fi LiA Sio N, id est Ecclesia. UΕ- Nio , scilicet per Incarnationem . V. D. APPLICABUNTUR. Chald. adii. eientur. LXX. eo refugient. V. II. IUDAM , id est fideles. PARTEM; pro, velut partem , id est hereditatem . SANCTipICATA . LXX. sancta , scilicet Ecclesia ELiCET, id est amabit . Chald. gratam habebit. ADHUC ; quasi dicat, Perleverabit amando & favendo. V. i 3. SILEAT , scilicet prae reverentia & timo te . LXX. timeat . CONsUR RExlT . Chald. apparebis . HABITACU
LO , scilicet caelo ; quasi dicat , Veniet
in mundum : quod quidam ad priorem adventum reserunt, alii ad secundum .
180쪽
TUDINE HOMINUM , IUMENTORUM IN
MEDIO EIus. Hebraice : Insar villae hahit abiistir ; quasi dicat, Ierus dem habitabitur more villarum: quae sunt absque muris , ita ut sim per extendi possint ulterius. Et sensus est, quod tanta erit multitudo confluentium Ierusalem , ut ambitus murorum omncs capere non possint. Sed aptissime rcfertur ad ecclesam novi testamenti in omnes gentes propagandam. In
terpres Uatabli sic reddidit o Vicistim ha litabitur Ierusalem , id est per omnes vivos: ita ut nulla pars eius sutura sit habitatore vacua. Sed priorem sensum confirmat quod sequitur: ET EGO ERO EI AIT DOMiNUs , MURUS IGNIs IN CIR
I a viri. Fu NicUL Us MENSORUM. Hebr. mensurae. Sept. funiculus Geometricus. Quid hoe ὶ Chald. funiculus menso,
Dus, in manu eius. V. 2. UT METIAR IgRUsALEM , scilicet vado . Volebat instaurare Ierusalem ;ideoque metitur prius aream, ut solentiacere arehitecti. V. 3. ECREDIEBATUR Angelus alius, ut scilicet mihi loqueretur. V. q. L .ERE AD PUERUM ISTUM . Sie Zachariam vocat, quia comparatione Angelorum, homines ut pueri sente Hie ronymus. ABsQUE MURO. Hebri villae,
id est ut villae habitabitur Ierusalem, quae
scilicet arcem & murum non habent . PRAE MULTITUDINE . Tam multi erunt cives, ut propter ampltitudinem cingi muro non possit. Aut suorum multitudine se tuebitur, neque alia munitione opus habebit . Quod in Ecclesiae amplitudinem magis qiram in eam urbem convenit . Ho-MINUM ET IUMENTORUM . Per iumenta aut equos intelligo, aut armenta, quae no ctu in oppida referebant, eoque amplas ex truebant domos. Hieronymus per homine, Iudaeos, per iumenta Gentes intelligit, qui omnes Ecclesiae amplitudine continentur.
muro careat, mea protectione quasi muro igneo tuta erit . ET IN GLORIA ERO .ieu in gloriam, ut Hebr. & Sept. id est
mea praesentia' eam gloriosam reddam . Re-ς's praesentia urbem nobilitat . Quod in Christi aduentum & praesentiam in ea urbe bene eonvenit. V. o. O , o. Hebr. mi, sei. Uocantis particula, seu hortantis . 1 deo sic melius per O , o, Hebraica vertuntur , quasi dicas, Heu, heu, aut, Vae, vae, ut alii vertunt. Vox Prophetae hortantis Iudaeos, ut Babylone relicta, redeant in patriam. IN
id est, in remotas & disiunctas regiones expuli vos, ideo non est mirum si ex Babylone vos advoco.
V. 8. PosT GLORIAM . Quam ploriam De qua vers. 3. π in gloria ero in media eius, postquam eos restituit in patriam ,& habitavit inter eos . MisIT ME AD GENTE s. Quemὶ Prophetam , aut Ang tum qui loquitur, mi ut ad Gentes , scilicet ut eas punirem. Nec mirum. Qui ENIM TETIGERIT vos, TANGIT PUPILLA MOCULI MEI. Hebr. Oculi eius, id est Dei. Loquitur Angelus aut Propheta: sic Gotth.& Hieronymus in Commentar. & Sept. Chald. qui necet vobis, ae si extendat mauum suam, ut tangat pupillam octili sui ,
id est sibimet ille nocebit . Unig. Regia , oculi sui.
V. 9. Qui A ECCE EGO LEvo , seu m Ueo, MANUM MEAM. Aut iuraniis in mo 'dum, aut ut pugnem contra illos . Memento Angelum loqui , aut Prophetam , SUPER Eos, sive contra eos. ET ERUNT PRAEDAE . Iudaeis post captivitatem Gentes, quibus serviebant, diripient illi . ET
COGNOscETis QUIA DOMINUI Ex ERCITUUM MisIT ME. Veritas eorum quae dico, & eventus, me a Deo mistum et se comprobabit. V. lo. ET LAETARE , sue exulta , iubila filiai Sion, ait Dominus. V. II. APPLICABUNTUR GENTES MUL TAE AD DOMINUM , seu adhaerebunt mutata Gentes Domino, illum. sequentur , colent eum: quod christi ad Ventu factum
est. Sed & post reditum e captivitate, rebus proi peris, multos e vicinis Centibus venisse Ierusalem, fide non caret. V. I 2. ET Possi DEBIT DOMINUS I DAVO