장음표시 사용
161쪽
lum, quod saepe fit. Christus sane ob Pr inata maligne provenire , & iram Dei ad
phetarum vaticinia a cunctis Gentibus ex- alia extendi, & eorum oblationes repudia Me abatur. ET IMPLEBO DOMUM Is TAM re. Sic hι & dona eorum contaminata
CLORix, id est argento & copiis , ut Iu-lsunt. daei semmant ,' nos ob adventum & prae, V. is . QUAE OBTULERUNT Ial, id est sentiam Christi. Ea suit gloria eius tem-lin altari, quod initio aedificarunt: I. Esdraesti, non alia. De Messiae adventu veteresti in a. Sacrificia ingrata sunt , quia osse udaei locum hune intellexere : Galatinus rentes polluti ob intermissam templi stru-
licet in illud templum conseratur, ego id sis A, id est considerate superiora temPO- sacere pollum sic Iudaei. Nos, meum elitra , antequam aedificationem templi incce argentum, id est nihili illud facio; nequelpistis. iis copiis ornare hoc templum uolo. V. I7. CUM ACcEDE Tis AD ACER I . Io. MAGNA ERiT GLORIA , id est vUM, id est ex arervo, ex quo putabatis maior. Hebraei comparativo carent , prolsore viginti , scilicet modios, invenistis de- eo utuntur positivo. Uerum, in quo glo-lcem p & ex torculari , unde exprimereria posterioris templi fuit maior priore l Hebr. haurire credebatis quinquaginta, . Iudaei respondent , duratione ; quia priuslscilicet lagenas, invenistis viginti : scilicet stetit 4 io. annis, posterius 42o. tum pul-lDeo irato contra vos , proventus est im- ehritudine & forma aedificii superasse di-iminutus . & spes sesellit. Hebr. nec mo-cunt. Verum cum vers. 4. dixerit , proldios est, nec Iagenas ; sed bene supplen- nihilo esse posterius templum cum prioriitur, quod iaciunt Hieronymus, item Sept. comparatum, eum prius auro obductumidae Chald. in diuerso quamvis mensurarum esset, de posterioris copis nihil legamus ,lgenere . ac vero turbidis temporibus eas habere non V. I 8. PERCUsa vos VENTO URENTE. tuerint; cogimur eam gloriam alio re-lChald. uredine, qua scilicet spicae siccan- ferre, ad Christi in eo templo praesentiam .itur. ET AD uor ΜΕ . Uitium ea nimio ET IN LOCO ISTO DABO pAcsM, in ortu humore, cum pallent spicae & grana , in Christi magna fuit pax, Iani portae ab Au-lcinerem vertuntur. Haec suit eausa exigui gusto clausae, immotae toto Imperio Ro-lpmventuς, percussisse me vos his plagis. mauo pacis argumento. ET NON purT IN vonis Hebr. σ non fuit V. Ir. NONI MENfis. Hie est ΚUIeu,lvobisitim ad me, id est quispiam e vestro Novembri respondens. Tune Deus locutus numero, qui ad me reverteretur, me oraret νest Aggaro. a malo desisteret.
V. 12. INTERROGA fACERDOTEM LE- V. I9. A DIE, QUA FUNDAMENTA IA
GLM, id est de lege . Propone illis quae cTA suNT pro, id est a die, quo aedifi-stionem . ea te coepistis , quae fuit vigesima qu3rta
Hebr. in ala eius, scilicet vestimenti , silMiNE mTρ id est, sata nondum germina. tulerit quis carnem sanctam . Numquidlrunt, ut ex illis eoniectura fiat futurae uis PANEM ; id est, numquid ob tactum ea ibertatis. Hebr. nonne adlue semen in horinnis sancti fieatae, illa, panis sellieet & vi- reor nondum lementis est facta. Ne dicanum , sanctificabuntur ὶ Respondet . Mi .itis me contieere ubertatem suturam ex seis ni me . . mente iam facta. NON FLORUIT vinea . V. I SI TETIGERIT POLLUTUs INANr-lHebr. non tulit, scilicet fructum. Ex Di ENA . Anima pro cadavere. Si is , qui sestsTA BENED1CAM , id est fructus tamen Polluit tactu cadaveris , tetigerit panem , uberes se etibus ti arboribus dabo . Vides aut quidpiam aliud , an id etiam contami linum etiam in praesenti piis secundos suc-netur ' Respondet, contaminari. Sed quor-le essus largiri, mulctare impios . Hoc ste
162쪽
Mi Ni sEeUNno . Duas visiones habuit uno i vΕsTRUM qua si dicat, Ego spiritu meo die. vobis adero , vobisque alpirabo spiritum V 22. EGO MovEBO CAELUM PARI-lProvident ne, sortitudinis, alacritatis, &e. RiTER ET TERRAM. Turbabo bellis tar .aut opus inchoatum perficere possuis. bem; scilicet ante Chri iti adventum. R. 7. ADHUC MODICUM. Loquitur de V. 23. ET s UuvERTAM soLtuM, id est ladventu Christi in carne ; licet quingenti Regna ipsa subvertam , Regibus sublatis adhuc anni usque ad Christum superellent. qui nunc sunt. ET DEsCENDENT EQUI , &c. dicit tam ea mossicum, quia breve est omne Pro, cadent. Chald. interficientur equi Oltempus comparatione aeternitatis, & qui oscensores. Uist, id est quisque gladio Da-lgenti anni si comparentur cum tot saeculisitis sui, se Sept. & Chald. Indicant bel-aante, & post lapsis, & quae habentur, mola civilia, quae diu inter Romanos vigum dica est temporalis particula . COMMOvEIunt, & alibi. BO CAELUM, ET TERRAM: ut scri ieetomis V. 24. IN DrR LLE . Inter tot bella te nes homines, & Angelos per multa , &incolumem, o Zorobabel, servabo; id eritimagna prodigia excitem ad attentionem tuae pietatis praemium. PONAM TE QUA si operis magni quod patraturus sum , scilicet siGNAc UM, i 1 est ut annulum signato- ad Chri ili incarnationem, legis lationem,rium, qui semper in manu & in oculistia redemptionem. Prodigia quae facta sunt est, te charissimum habebo. Chald inscia. nascente Christo, nemini sunt ignota, nam pluram annuit. Pur A TE ELAGl . Chald. Angeli apparuerunt pallaribus; stella visa quoniam in te mAt eomplacui . Porro haecdest Magis , &c. MARE, ET ARIDAM. Expromtisio aut in ipso. Zorobabel , aut indplicat quid nomine terrae intellexerit: com- eius posteris impleta est ici Christo prae- motiones in mari factae sunt , & in terra sertim. propter Romanorum bella civilia tempore Augosti. Fatia etiam est commotio in m MENOCHMI ri, quia Christus maris fluctus commoveriaussit, & quiescere pro arbitrio suo. Interis Vers. I. Ex- MENfEr Iulio, vet. Au-ira autem , quia in eius morte terra motruo gusto, ut dictum est superio-dest, & petrae scissae sunt. H capite num. t. V. 8. MovEBO OMNEs GENTEs r vel per V. a. IN MANU AGGAEI : per M.Jhella tempore Augusti, ut dictum est, vel gaeum . per censum sub Tiberio iubente dcferita P. q. DERELlCTUM: scilieet ex iis, quiluniversum orbem Romanorum , vel pedividerunt primum templum. Quio vos vi- Evangetri praedieationem .& miracula Chri-DETis HANC Nuxc quasi dicat , Qualis sti, & Apostolorum, &c. UENIET DEsIDE- vobis haee videtur Hoc dicit , quia senes, qui viderant templum primum . hagebant videntes sundamentae huius seeunda templi, magnificentia , & splandore cum Salommico non eonserendi . QUMI NONNT: quasi sit res nihili.
V. I. M NUNC CONFORTRRE: ne proin pterea animum despondeatis , & ab opere cessetis. FACITκr promovete opus aedificationis templi . Vel potius quod interpunctioni Romanae magis convenit sensus est, Facite verbum, id est servate legem, uam in pacto, vobisque inito, qua si conitionem foederis a vobis praestandam exegi : ego vicissim praestabo quod meum est, Vos enim protegam, & opem seram , ut dissicultates omnes superare possitis. V. 6. SpIRI Tua ME Us ERIT M MEDIORATUR CUNCTIS GENTIBUI : tantillus , quem Omnes electi omnium nationum expectaverant, & desideraverant, ut Iob in terrae Hus, &c. Vel, cuius adventu & redemptione, omnes maxime indigebant , & ideo Demeratus dicitur, ut terra eum sieisca est, imbrem desiderat . ET IMPLEB DOMUM ISTAM GLORIA : ob Christi redemptoris praesentiam . qui in illo frequenter versabitur. V. I9. MEUM EsT ARGENTUM , ET MEUM EsT AURUM, &c. quasi dicat: Si velim facile possim templum hoc ornar auro ,& argento , sed ornabo re preti
lκ IN Loco IsTO DABO PACEM. in loco isto per Christum dabo pacem , io,
163쪽
est beneὀi Rionem , & bonorum omnium
copiam. V. ia. INTERROGA IACERDOTEs , &e. Duas quaeli iones iubetur propheta proponere sacerdotibus, ut ex eorum responsis arguat ludae ος de neglectu fabricae templi . Italice diceremus, Dimanda loro quesi ea- . si di conscienda. V. I 3. CARNEM sANC Tlpi CATAM , id est Deo immolatam . DE sUMMITATE E. Ius , scilicet vellime mi. NUMQVi D sANCTiFICABlTUR scilicet , id quod tactumeli. Dix ERUNT, NON. Recte , nam licet caro sanctificata si tangat vellem , eam sanctificet, ut habetur Levit vl. 27. non
tamen ulterius vetiis contactu carnis sanctificata. si tangat panem, vinum &c. ii lud sanctificare poterit , sanctitatem suam illi communicando , & in illud transfundendo. Apodosiis similitudinis habetur in
V. Iq. POLLUTUs res Axi MA, id est ob contactum hominis mortui. Ex OMNIBUS His et verbi gratia , si tetigerit panem ἔ aut pulmentum, aut vinum, ut dicitur numero superiori. I lxERUNT, CONTAMINABITU λ . Recte , nam ex ritu legis veteris Numer. xl x. iῖ. & 22. pollutus ex contactu cadaucris, vel morticini, omnia quae tangebat, contactu suo immunda reddebat. V. I . Sic POPULUs Is TE , &c. quasi dicat, Contaminat qui e :n oblationes, quia immundus eli peccatis, ac nominatim ne
gligentia, & inobedientia templi reaedificandi, non tamen ab ipsis sanctificatur , quod eas tangat sanctificatas ; nam licet
ex contactu i ei sanctificatae contrahat exteriorem quamdam sanctitatem legalem , tamen ulterius sanctificatio haec non pro. greditur , ncc ad sanctificandam animam pervenire potest: sic Ierem. xl. I s. dici. tur: Numquid omer sanciae auferent a te malitias tuas, in quibus simiata es p Sic OMNE OpUς MANUUM EORUM : scilicet,
pollutum erit quicquid secerint, quia labe peccati inobedientiae sordidi sunt.
V. Io. ET NUNC PONITE CORDA VE-sTRA, &e. id est, agnoscite causam, cur hactenus vobis omnia male cesserint , uiaque ad diem hanc a . mensis noni , qua coepillis reaedificare templum, ut cum de. inceps prospera evenerint , causam quoque intelligatis. Bib. sac. Tom. XXII:
V I7. CUM ACc EDERET Is AD ACERvUM vi GINTI Moulo RUM: cum quispiam vel irum accedebat a .l cumulum manipulorum , & spicatum . qui daturuq videbatur viginti modius tritici, pollea illum virga
excutiens non colligebat ni Ii decem. V. I 8. UENTO URENTE, ET AURUGI NE . Quid fit ventus urens diximus Amos te. 9. Quid vero auiugo Iuci I. q. .QUIREvERTERETUR AD ME : peccata relinquens , ad templi a dilacationem te accingens . V. I9. Ex Di E isTA, ET IN FUTURUM:
ut scilicet videatis quam prospera vobis
sutura sint omnia, quia templum ridificare zoepistis. V. 2o. NUMQUID IAM sEMEN IN GERMINE EsTὶ &c. Pagnin .s veriit , Non notii lemeu es in horare adhtie vitis, σficus oe malogranatum, oe arbor oleae, neu tulit fructumi sententia autem cli: Semina adhuc sunt in horreo vel si terrae sunt tradita , adhuc latent sub illa . Pari modo vinea, & ficus nondum floruerunt, cum sit nunc mensis nonus, id eli pars Novembris , & Decembris; non dicetis ergo me ex sanis divinare. Quamvis ergo nullum signum videatis serii litatis; tamen praedico vobis annum proximum uberrimum, quia iam templum mihi aedificatis . BENEDI-cAM , id eis dabo copiam fructuum.
V. 22. MovERO CAELUM ET TERRAM
Vide dicta supra num. 7. V. 2ῖ. SUBvERTA I s LIUM RECN RUM, dcc. Nam Persas tunc dominantes Iud. contrivit Deus per Graecos; Gr. vero per Romanos Romanos per mutua bella civilia. REG I GENTiu M. In Hebraeo est, regnortim Gentium . DESCENDENT EQUI, id est, cadent in terram , scilicet mori entur. Ut R, id e l unusquisque. V. 24. AssUMAM TE ZOROBABEL,&c.
Haec promittuntur Lorobabeli non in eius tantum persona implenda, sed in eius etiam pus eris, & praecipue in Christo. QUA . si s lGNACULuM , id est annulum signatorium, ut quemadmodum annulus semper in manu habetur, & diligenter custoditur ita α tu mea peculiari cura protegaris, &serueris . ELEGI TE : scilicet ut ex te Chri ilus nascatur. Chald. In te mihi comis placui . - X TI-
164쪽
ro aeternitatis vix momentum vel punctum
T I R I NI. faciunt. Addit Arias, esse modicum respectu legis Christiane ς ad finem usque munis Veii I. TN Dig vis Esi MA QUARTA di duraturae, quae tamen & ipsa in Scri-l MENfrs fgxTI : supple, coepe-lpturis hora vocatur, I. Ioan . II. I 8. FArunt aggredi instaurationem templi. Pendentilioli, novissima hora est. Ex: Sio hoc mois enim haec verba a fine cap. praeced. in- dico, multis magnisque prodigiis co MMoinquit S. Hieronymus, Theodoretus di altilv EBO CAELUM , TERRAM , MARE. ET . pallim. OMNEs CENTEs, ut excitae quasi e somno V. q. Quis vestrum vini T DOMUM l-lpto:ili. .nt ad excipiendum Melsiam regems TAM IN GL Ri A su A pRiMA, antequaml& dominum suum. UENIRT enim tunc. in everteretur a Chaldaeis: Videravi autem ii hunc orbem DESIDERAT Us CUNCTIs GEN-lam plurimi non modo plebeii, sed &. prιυ- Tin Us . Hebraice , diderium cunctarumcipes pa um femores, etiamtum super-s ntium i l XX. venient electa omnium semilites, ut ait Esdra; . Lib. I. cap. iii .ir.Vixarium. Messias enim unus est ex omnibus enim e filuxerant o. anni, ut in Chronico gentibus de prae o innibus electus, per quem demonstravi cap. xxxv. ET Quin vos vi- ceteri omncs elucti & dilecti sunt a Deo rDEris HANc Novc prout illam instaurare per ipsum mala omnia ab omni creatura decrevistis NUMQViu NON IsTA EsT Is removentur, & bona cuique omnia obve-OCU LIs v Es TR is QUA si NON Lir ὶ Chalaniunt: ipse est principium , fnis, exem-daeis, quoi res nihili ; LXX. quasi non plar, centrum, nodus , vinculum , vita, exiscns: nempe si eum magnificentia prio- talus, selicitas totius um versi, summa , caris templi comparetur. Templum enim hoc put, compendium omnium operum Dei. posteriuς non ex lapidibus pretiosis undi-lUnde merito genteς omnes ad ipsum anhe-
qire laminis aureis tectum, ut Salomoni .llant & ardent; ipsum desiderant , amant. cum a , sed ex vulgaribus. lapidi hus exei ire exoptant vehementissimo appetitu , non tabatur, neque in parem b altitudinem,lmodo naturali sicut terra arida sitit &neque cum tot appendicibus , gaetophyla. exoptat pluviam, & quaevis res desiderarectis & porticubus . Unde cum utrumqueidicitur illud auo eget, inquit Martinus de inter se conferre ut, flebant vocem magna,iRoa h: sed& rationali e nam etiam Gen- inquit Esdras e. Sed tes ex maiorum suorum traditione iam in- 6. UERnu M p ActTE Quo D pΕpioidde ab initio mundi, post etiam ex relatu VOBISCUM; id est, observate legem meam , Iudaeorum sciebant venturum aliquando salis quam in pacto vobiscum inito. quasi con- vatorem ac redemptorem mundi , ut conditionem foederis ex vestra parte praestan-l stant de primis Patriarchis, de Iobo , elusedam exegi; & ego vicissim praestabo quod que amicis, de Sibyllis, & tot aliis. Quae
ex mea parte praestandum addixi , nempeivero nesciebant, simulatque ex Apostolicis ut SPIRITUς MEOs sanctus tum secundum viris de adventu illius certiores fame sunt, personam suam is, tum secundum dona e ardentiis ino desiderio ad ipsum aspirarunt, sua perpetuo vobis adsit , providentia sua tantoque ad cha amplexae sunt , ut ipsis Vos dirigens , sortitudine corroborans ac amore, & pro ipsius honore substantiam defendens, sapientia, scientia, consilio suo omnem, & sanguinem , & vitam libentes instruens ad inchoatam iam fabricam , Zc profunderent. Porro locum hunc de Chri- alia opera concinne & affabre perficienda: sto ad litteram exponendum esse concorsita Hubraei, de passim SS. Patres . Nee est sententia, non modo omnium SS. Pa- solum Spiritum meum, sed & filium me-itrum, sed & Rabinorum , maxime antium, vobis dabo. Exspeetate enim j quorum, quos citatos habes apud Galati-V, 7. Cr 8. ADHUC UNUM MODicu M. lnum i , qui ex hoc loco clarissime convincit Iudaeos, advenisse iam pridem Christum , quia iam pridem desit hoc templum Zorobabelis, quod Christi praetentia dicitur hic gloriosus redditura , quam antet suerit templum Salomonis.
puta It 3. annos tot enim sunt a secundo anno Darii Hystaspis I usque ad Christi adventum qui reuera modicum quid sunt respectu temporis elapsi ab orbe condito, puta 3 83. annorum g οῦ respectu ve-
165쪽
petes', Quaenam commotio veniente in mundum Christo, saeta est in caeso , in terra, in gentibus, in mari Respondeo e caelo mi ilus est archangesus ad Zacha riam k nuntiaturus praecursorem Messiae, ad Mariam ι, ad Ioseph m , ad pastoresn, Incarnatio aem & Nati v tatςm Messaeo missa est stella o Magorum , missa alia phaenomena, quae ex Suetonio , Dione & Tacito receni et Orosius gravis historicus a S. Augustino laudatus , & ex eo Baronius, Barradius p & alii . His adde, quae in baptismo, tran; figuratione, pallione, resurrectione, ascensione & pentecolleq, saeta suit caelorum apertio , angelorum emissio & vocum demissio. Terra , & in
terra gentes nascentes Christo commotae fuerunt; primo, armorum per totum orbem discussione, bellorum compositione ,& animorum in universalem r pacem conspiratione. Secundo , omnium ad commune lustrum & censum sconcursu. Tertio, omnium vel perturbatione e vel metu os nasciturum vel natum Messiam, ut etiam Romanis persuasum erat, teste Tacito ti& Suetonio x. Quarto , oraculi Delphie i& aliorum subito silentio , ut ait Cicero Arnobius & Eusebius 3 : statuatu in & idolorum tum in Capitolio , ut scribit Diox, tum alibi, de caelo percussione , liquefactione . deiectione, vel delapsu, ut alibi isa dixi. Quinto , numquam audito in
terris miraculo , incontaminatae virginis par
tu, inquit S. August. Lib. XVIII. Civit.
Cap. xxxv. Sexto, petrarum & rupium patiente Christo , disruptione , & horrendo terraemotu bb , de quo Plinius ec, Terrae
inquit, maximus memoria morinlium extitit
mortis Therii Caesaras princistatu , duodecim tirbibus Asia una nos e prostratis . Taceo convulsionem & disruptionem viscerum terrae, quando anima Christi ad limbum, inferos spoliatura descendit. Taceo commotionem animarum faciam praedicatione timiraculis Christi & Apostolorum. Ad mare venio, quod & ipsum insolitis modis in adventu Christi eoneussum suit partim per bella navalia, quae Suetonius G ; parum lper tempellates, quas alii histori ei apud a Castro recensent ; partim per Christi im. Perium , quo & sedatae procellae , & undat pedibus calcatae, & pisces in retia coactis: denique per terrae generalem motum, patien-
te Christo , etiam mare concussum constat .
Huius tam prodigiosi, tam illustris, tam potentis Domini praesetitia , doctrina , &miraculis gloriosis, inquit hic Dcus , IMPLERI DOMUM Is TAM , quam nunc instauratis. Et ex his longe maior GLORIA accedet huic domui, uuam alteri olim accessit ex omni auro & argento Salomoni. co . Et vero V. p. MEUM xsT quidquid toto orbe extat ARCENTUM ET AURUM , neque decedit mihi ex eo quidquam, licet hanc domum non undique cingatis auro , ut secit Salomon: nam quocumque loco fuerit aurum , etsi in terra: v:sceribus , in marisiundo, in rcgum thesauris, perinde meum est, ae si vestiendo templo meo , vel O nando altari circumdaretur. Et Vero quando lubebit mihi, v. g. sub adventum Mentiae, efficiam ut auro circumdetur intus &sotis ab Herode Ascalonita, ut Iosephus,
Iosippus, Hegesippus, & ex his S. Hieron. Chrysostomus, Genebrardus , Ribera& alii describunt. Nunc etsi careat hoc Ornatu, non carebit tamen mea benedictione, quia V. Io. IN Loco Ism DABO vobis omnem PACEM , id est prosperitatem , & omnium bonorum copiam & affluentiam , per Christum, qui de caelis illam secum devehet in terras, & plena manu vobis impertiet. Pax vobis: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis. V. I 2. INTERROGA fACERDOTEs binasqti aestiones, ut ad eas ex praescripto legis respondeant. Primo, HII. Si quis CARNgM Deo immolatam ,&ita sANC TlpicATAM serens in veste sua, TETiGERtT veste illa pANgM vel aliud edulium, an panis ille contactu isto s A NCTIFic A- si TVR REspo NDENT SACERDOTEs, Nequaquam ;& bene nam licet cato Deo Oblata , si tangat vestem, illam sanctificet, uti lex ee sancit; non tamen idcirco vestis se sanctificata, vim habet ulterius sanctitatem similem in aliaς res quaς tangit , transsundendi. Loquitur de sanctitate legali & ceremoniali, qua res sanctae in veteri lege ab usu profano separandae erant, Deoque donandae M sancte tractandae . Applicat mox Uerl. 33. responsionem sacerdotum scopo
suo Propheta, hoc modo: Sic popalus se, X a qui
166쪽
qui neglecto templo quod Deus instaurarii uolerat, contentus solo altari : I. Eldiaerit. q. licet victimis in eo altari oblati csanctificetur legaliter ς non tamen idcirco sanctificat ipse ulterius quidquid agit, molitur aut tractat, ab tergens ab omni ope re suo quidquid illi ineli vitii, maculae aut peccat id quia talem sanctificandi vim non habet illa legalis i. incliticatio . Sed potius econtrario , vitium dc pecratum inhaerens personae, contaminat omnia i plius opera &actiones, quibus utitur quasi mcdas leu in stria mentis ad peccatum latim patrandam
vel fovendum . Numquid enim & haec secunda qua illo ς V. I . Si quis POLLUTCs i N J ANIMA,
id est contaminatus contactu cadaveris , contaminat & immunda reddit quaecumque tangit' respoud runt. CONTAMINA Bl T.
Ergo & vos, Iudaei, quit immundi sui istis ex iii obedientia & contempta fabricae sacrae, non potu ili mundari ab hoc peccato qitibus cumque victimis Deo in altari oblatis, quin
potius casem inobedientia coni.ircina lis omnia alia opera & actitaties ruci ras quibus it. Jam inobedientiam sesciebatis & fovebatis, v. g. sabiicas privatarum aedium vestrarum , procurationes propriorum lucrorum & commodorum quibus sponte vos a sacra domus meae fabrica dii trahebatis. R. i6. r 7. PONITE CORDA vrITRA;
id est, attendite & expendite penuriam , fleri itatem & inopiam qua ai. licti sutilis, A
DIE HAC retro computando, cum ex uteris,
qui videbatur daturu; vi inti mo ins seu men ii , vix DLcEM excussistis; non aliam de . prehendetis tanti mali causam , quam neglectum instaurationis templi mei , toties
V. I9. PONITE CORDA v EsTRA ; id est attendite N expendite sertilitatem A bonorum omnium c piam , quae Ex Di E Is TAqua iacta sunt fundamenta non prima, 'uae terra occultantur haec enim iam pridem iacta sunt sub Cyro: I. Esd. m. 3. ὶ sed secunda , quae supra terrenam rvliquo operi substernenda erant; id est , ex ea die qua neglectam hactenus fabricam templi , novis animis nune coepillis instaurare; ex pendite, inquam, sertilitatem quae deince es IN FUTURUM tempus vobis obveniet, reperietis curam sacrae huius fabricae causam vobis elle tantorum bonorum: ita Arias, Ribera & alii.
V ao. An semen iam recens nono mensi Casleu, responde me sere nostro Novemis bri, terrae commissum germinaviti Minime. Unde neque pollumus ex eodem, seu canioso, seu raro , coniicere messem fore vel copiosam vel raram . Ego tamen Exul E IsTA re esse rei vobis addico copiosam , quia ob diligentiam quam praelia iis in sancta fabrica, BENEDICAM semini terrae comini Dis, faciamque ut in multos culmos, & plenas spicas extuberet. Quod si materialem fabricam , promoventilius lic benedicit Deus, quam putamus mercedem daturum qui spiritualem animarum aedificationem totis vitibus tum in se, tum in aliis procurant
V. 22. MovEBO CAELUM PAR lTER ET TERRAM: commotionibus tum elemcntorum . supra vers. 7. tum regnorum & imis periorum inter se tumultuantium & hellanistium , inquit S. Hieronymus.
RUM quae nunc tenent Peris & Medi, dei liuendo hos per Alexandrum & alios principes Graecos e Sc illos rursum per Roma in nos: Romanυs quoque per mutua & ci. vilia bella : unumquemque GLADIO FRAω Tais sui, Pompeium gladio Calaris, Caesarem gladio Bruti, Antonium gladio Augusti, &c.
V. 2 . IN DIE iLLA; id est, tempore tantorum tumultuum, excisis tot regibus, tot regnis, ego TE, o Zoλon ABEL, dux fabricae templi mei, pro mercede operis mihi grati limi, in sindularem protectioncm meam AssUMAM, servaboque tam per nam tuam, quam familiam, domum , polleritatem tuam inter tot pericula & hella intactam atque illaesam: immo & carnem tuam mihi astumam, quam Quasi annulum gem
natorit m aureum inseram dextrae meae, ne mis
pe Filio meo, qui vitius A sortitudo meaei id ut tali filio ex te progenito colaris &glorificeris ab omni creatura ,& iuper omnes arxalteris, & quasi deificetis in natura humana , quam ex polleritate tua, nempe ex virgine Maria Filius meus astumet, sibique aeternum unici longe mctiori nexu , quam annulus digito adnectatur, nempe unione hypostatica, quae faciet hominem Deum. Alis luditur autem ad Ieremiae x xli. 2 . ubi avus Zorobabelis, puta Iechonias, rex Iuda vocatur a unulus in mauu dextera Dei, sed inde evellendus, di manui Nabuchodonosoris com
167쪽
mittendus r hie vero nepos eius dicitur ma
nui & digito Domini restituendus .
Vers. t. T N DIE, &c. Est finis praecedeni tis capitis vers 1 . ubi se ait
iuressi sunt faciebant; hoc est , coepe .
runt praeparare materiam. Iam line primo vers. notat huius inchoatae praeparationis
diem ; scilicet et . mensis si xti anno 6. Darii. Fabrica vero inchoata fuit 2 . mensis noni, ut hic verL ir. habetur: & se notatum si tempus duplex labricae. V. 2. IN sEpTlMO MENfE , &c. Initio capitis primi notatum eli tempus secundae
prophetiar quae eis prima huius capitis. Quis ex vobis est derelictus, ct c. non sa. ne im nossibile erat ut superesset tunc aliquis qui vidisset Templum Salamonis ; vix enim ab excidio templi eHuxerant Vo. anni, ut docebunt anni nostri expans r iam Aggaras VerL 3. subiungit prophetiam, de
V. 7. & ro. QUIA HAEC DICIT DOMI-Nus , &c. Ostendit in quo sit sutura maior gloria secundi templi. At quomodo modi eum tum pus ab hoc secundo templo ad Christumὶ certe Prophetis non est magnum tempus; praesertim si conseras hoc spatium cum illo quod est, vel a principio Synagogae & Mose; vel etiam a templo Salomonis r sane a secundo anno huius Darii usque ad Christum, reperio annos uero. &sere totidem sunt a primo templo ad secundum .
p. 8. ET Movgio, &c. Modicum hoc post quod veniet desideratus gentibus &deiiderabilis, habebit in hoc adventu rei cuiusdam maximae indicia. Ex his Aggaeus dat has notas: moυe o caelum , ob stellam& Angelos: terram, ob pastores, magos, 'Se Herodem; mare aridam , ob bella inter Romano; sul, illud tempus. Adde si .gna & miracula Christi & Apostolorum; imma & ipsi in passionem Chri ili , resu rectionem, incarnationem ipsam , &c. Omitto alias rerum variarum commotioneSin adventum Chi isti incidentes, quas congessit in hune locum magno numero Cornelius: & haec de commotinne, quam Velut iudicium veritatis a Deo denunciatae attigit Aggaeus . Ceterum quoad sensum litteralem , & hunc elle de Chri lio , habemus clare ex verbis Prophetae, ex paulo Hebr. xi I. r. δt patribus passim . Aug. XVIII. civit. cap. xxxv. Hier. Ambr. Cyril. R Aliis. Dionem movent aliqui, an templum Haerodis suerit magnificentius templo Salomonisὶ Sed parum hoc iacit ad rem praesentem; tum quia Herodes novum templum non extruxit, sed illud Zorobabelis testauravit, tum quia receptum a pluribus . est , seeundum templum impar suisse primo in structura It pretio ς vide Vitalpandum
I. p. apparatus Lib. II. cap. V. de ampliore vero glaria secundi templi satis hie Aggaeus, ut d xi , ex praesentia Christi , quia est dominator tantopere quaesitus , Malac. Hi. r. & Angelus te lamenti , Deus Sc domo, ilii annuntiatus a Gabriele, ibidcicens & disputans. ibi m raculis, doctrina L exemplo fundans Ecesesam sub lege gratiae amplioris quam antea. V. tr. IN vi GEst MA ET QUARTA,&c.
Hic notatur tempu; inchoatae fabricae , ut dixi vers I. V. t .& I4. ET DI xlT AGGAEUs,&e. Duabus propositis quassionibuς reprehendit Iud eos ob neglectam fabricam; ac primo ,
168쪽
si eam sanctificata Deo immolata tangat vestem , sanctificat eam , Levit. vi. 27. tamen non ultra vellis se sanctificata non sanctificat rem aliam, licci eam tangat, hoc cit, non sepaiat ab usu prosa no. Redditio huius halici ur vers. II. sic caro immolata in altari sine teinplo, licet sanctificet id quod tangit; tamen non propagatur ultra ad sanctificatidam veliram a.
ctionem in neglecta fabrica templi ; sed
manebit contaminata negligentia ista, nisi quod Deus iubet accedat templum. V. I 4. SI TETIGERIT POLLUTUs , Ac. Secunda quaeilio ei l .' pollutus in animac phrasi Hebraica in est pollutus ex contactu cadaveris , ex Levit. xl x. 27. Iam talis pollutus polluit omnia quae tangit, ut hic concedunt sacerdotes. Hinc infert Ag
minatus est in omni opere suo , & praeei pue ex ista inobedientia contra Deum qui
iubet promoveri fabricam. . Certe malum
est ex particulari desectu , & qui in uno peccat, nihil offert Deo ex vi illius status quod sufficiat. Inepte tamen hinc colligit
Calvinus, omnia impiorum opera esse peccata, quia non semper operatur impius ex
vi & ratione illius flatus 3 unae est aliqua
disparitas. Nam eontactus polluebat lega. liter omnia sine restrictione , non se in
V. I 6. ET NUNC, &e. Est velut argumentum & exhortatio ad repetendam se. bricam sumpta ab incommodo ; quasi di .cat e Non alia de causa passi estis sterilitatem & damna a die intermissae fabricat, nisi quia non estis, ut Deus iussit, prosequuti hoc opus. Si autem promovere vultis templi aedificationem, dabit vobis Dominus ex hac ipsa die benedictionem in bonis vestris; diem notat vers. I9. V. 2I. ET FACTUM EsT. &c. De priore quadam prophetia data hoc eodem dier . mensis noni, vide ver sculum II. Iam
eodem die datum est aliud oraculum quod nunc proponitur; & est promistio de Christo nascituro ex semine Zorobabelis , ob navatam operam in fabrica; ita cum Hieronymo pallim alii interpretes. Facta lautem est laxe promissio Zorobabeli , non quidem in ipsius persona , sed in polleris, in quo tamquam in signa tulo , & protoplaste electo a Deo, promittitur Christus, qui eversa regnorum & sentium potestate, evadet omnium ductor & Dominus.
169쪽
Z ACHARIAS in eodem versetur argumento, quod Aggeus by vi sermone perstrinxit: Iudeos ad templi confructionem adhortatur, sed multa prophetico Dio de Chrisio vaticinatur ; θmbolis utitur subobscuris , ut quadrigis , oculis, volumine , caudelobro , entus ipse in Cbri u I' Apostolis illussat. Prophetaυit anno se cundo Darii H Τ pis.
suo tempore Zacharias prophetaverit : qui hortatur populum ad resipiscere. tiam, ne imitentur patres sios, qui Prophetas contemnentes puniri sunt: duplici figura ostenuit Dominus se puniturum Gentes quae populum suis afflixerant ' hune autem in Ierusalem re eandum, in qua aediscabitur ipsi
I. N mense octavo, in anno secundo Darii regis, factumma verbuiri Domini ad Zachariam, filium Barachiae filiam Addo, Prophetam, dicense 2. Iratus est Dominus in , super patres vestros iracundia . 3. Et dices ad eos rHaec dicit Dominus exercituum: sa) Convertimini ad
me , ait Dominus exercituum e & convertar ad Vos,
dicit Dominus exercituum. 4. Ne sitis sicut patres vestri , s b) ad quos clamabant Prophetae priores, dicentes: Haec dicit Dominus exercituum o Convertimini de viis vestris ma- is, & de cogitationibuς vestris pessimis: & non audierunt, neque attenderunt ad me, dicit Dominus. s. Patres vestri ubi sunt λ & Prophetae numquid in sempiternum vivent λ 6. Uerumtamen verba mea, A legitima mea, quae mandavi servis meis Prophetis, numquid non comprehenderunt patres ei ros, & converis sunt, & dixerunte Sicut cogitavit Dominus exercituum facere nobis secundum vias nostras , & secundum adinventiones no stras, secit nobis 3 7. In die vigesima & quarta undecimi mensis Sabath, an anno secundo Darii, factum est verbum Domini ad Zachariam filium Barachiae, filii Addo, Prophetam, dicens: 8. Vidi per noctem , & ecce Vir ascendens super equum rufum, & ipse stabat inter myrteta, quae erant
in profundo: & post eum equi rufi, varii, & albi. p. Et dixi: Quid sunt isti, Domine miὶ ' & dixit ad me Angelus, qui loquebatur in me : Ego
170쪽
ostendam tibi quid fuit haec. Io. Et respondit vir, qui stabat inter myra
tela. δ: dixit: Isti sunt, quos misit Dominus ut perambulent terram. II. Et responderunt Angelo Domini, qui stabat inter myrteta , S: dixerunt: Perambulavimus terram, Sc ecce Omnis terra habitatur, δc qui eicit. I 2. Et respondit Angelus Domini, Sc dixit e Domine exercituum usquequo tu non misereberis Ierusalem, dc urbium Iuda, quibus iratus es λ Iste iam septuagesimus annus est. 13. Et respondit Dominus Angelo , qui loquebatur in me verba bona, verba consolatoria. I 4. Et dixit ad me Angulus, qui loquebatur in me: Clama, dicens: Haec dicit Dominus exercituum es e) Zelatus sunt Ierusalem Sc Sion etelo magno . I s. Et ira magna ego irascor super gentes opulentas.' quia ego iratus sum parom, i psi vero adiuverunt in malum. Io. Propterea haec dicit Dominus: Revertar ad Ierusalem in misericordiis: ἔc domus mea aedificabitur in ea, ait Dominus eXeris cituum.' Sc perpendiculum extendetur super Ierusalem. I7. Adhuc clama, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc affluent civitates meae bonis: dc consolabitur adhuc Dominus Sion, dc eliget adhuc Ierusalem . I 8. Et levavi oculos meos, Sc vidi: δc ecce quatuor cornua. I9. Et dixi ad
Angelum, qui loquebatur in me: Quid sunt haec λ δc dixit ad me : Ηaee
sunt cornua, quae ventilaverunt Iudam, Sc Iirael, & Ierusalem. 2 o. Et ostendit mihi Dominus quatuor fabros: ai. Et dixi: Quid isti veniunt sacere λ ui ait; dicens: Haec sunt cornua, quae ventilaverunt Iudam per
singulos viros, δc nemo eorum levavit caput sulim: Sc venerunt isti deterrere ea, ut deiiciant cornua gentium, quae levaverunt cornu super terram Iuda ut dispergerent eam.
ROMANAE CORRECTIONES. Vers. p. Et dixit ad me Angelus. Non addas Dbmini . Vers. I a. dis iam septuae simus annus es . Non omittas adverbium iam. NOTATIO. 'ers. I 2. T D LO Io. annus est . Adver-L bilim iam quidam codices auferunt : duo Parisiensium t Di. l. Ge. p. tres
s A. ZAcisa Rias prophetat de Iudaeis, Gen. tibus, Clitillo & Ecclesia. i. OcTAvo , scilicet Octobri. DA-
nostri O. E. I. quatuor Hententi . Bruin
gense manuscriptum iii pra textum minori ei uidem manus littera habet ; Atrebatense pro
nomini iste praeponit. Η:eronymi, & Rich lii textus non legunt. Nec Graece additur, aut Chaldaice . Hebraice quod legitur pr nomen n7, iam verti sit , ut Pagninus vertit, Iam septuaginta annos: Sed Interpre
isto reddidit. Ceterum Epanc. rthotes sente tiae causa iam additam ab Interprete existimat, sicuti est plerisque in libris.
RII : vide Agg. I. ZAcHARIAM , de qua Matth. x xl l . etsi quidam aliud sentiunt. V. a. SUPER, id eli contra. V. 3. ET DICEs, scilicet praeterea . EOS ,