장음표시 사용
181쪽
21M, scilicet hereditate possi labit . PARTEM sUAM; pro, quasi partem , id eit hereditatem . Quidam ex Hebr. verbumbria nahal volunt esse transitivum , & lic explicant, Faciet Domi ius, ut hereditet Iudas hereditatem suam in terra sancia r scHebr. Schol. & Chald. quasi dicat: Suam hereditatem Deus in Iudam transferet. ET ELiGAT A bHUC; id cit rursus complacebit sbi in Ierusalem , eam gratam habebit .
V. I 3. Si LEAT OMNIS CARO . Sept. ζι- meat, scilicet revereatur. Silentium ex reverentia est. Hebri sile omnis caro . A FR-
cIE DOMiNI, id est coram Domino. Quia CoNsURRExl T, seu excitatus es de habitaculo suo. Hactenus indormisse videbatur, Munc evigilare contra hostes , & ut suos
T . lpecie viri; Archangelus Michael. FUNicu Lus MEMORI Us : quo so lent architecti metiri longitudinem , & latitudinem aedificiorum. V. a. ET Dixi: scilicet, ego Zacharias ad virum habentem laniculum mensorium. UT METIAR IER UsALEM: Icilicet, aream in qua reaedificanda erat . UT VIDEAM
QUANTA si T, id est quanta sutura sit aut este debeat latitudo , & longitudo eius a
V. 3. ANGELUI UI LOQUEBATUR INMEe angelus custos Zachariae, ut dixi superiori cupite num. 9. ANGELUs ALIus :tertius quidam alius angelus praeter Michaelem, & custodem Zachariae . IN OCCURsUM EI Use in occursum Angeli cust dis Zachariae , ut per eum doceret Zacha xiam quanta futura esset Ierusalem . Hunc tertium Angelum multi putant suisse Ga .hrielem V Iq. ET DIxIT AD EUM : ad ange- Ium eustodem Zachariae . AD: PUERUM ISTUM . Zachariae puero non aetate , sed
conditione, & statu; quia scilicet erat pu- aer, id est cliens, & discipulus angeli sui
.custodis. Homines enim respectu Angelorum sunt quasi pueri, ut ait S. Hieronymus. AAs UE MURO HABITABITUR IE-uusALEM . Tanta erit hominum e domo- Tainlue frequentia, ut muro ambiri non
possit; quasi dicat: Putas Zacharia , quia
vides non adeo magnum fili glomum in manu Michaelis parvam futuram Ierus lem. Ne dubita, erit adeo ampla , Sc frequens , ut illius muris multitudo incolarum contineri non pollit . Haec , ut reliqua , quae hoc cppite habentur, ad litteram de Ierusalem intelligenda sunt ; sensu tamen allegorico, a spiritu Sancto magis intento, de Ecclesia accipienda sunt; quare etiam quaedam dicuntur angustiora quam ut urbi Ierusalem convenire possint, plene autem quadrant Ecclesiae , quam maxime respicit spiritus Sanctus. Porro absque muro habitatur Ecclesia , quia innumerabilis hominum multitudo ad illam venit. HoMν-NUM, ET IUMENTORUM : Per homines allegorice significantur viri eruditi; periumenta simplices, & rudes. Uel, homines sunt Iudaei; iumenta Gentiles, ut explicat
D. Hieronymus. V. I. ERO EI MUR Us IGNIs d etiamsi muros non habeat, non tamen erit exposita hollium incursionibus, ego enim ero ei quasi murus igneus, qui hostes terreat, Se propius accedere non sinat . IN GLORIA ERO IN MEDIO EI Us. LXX. In plariam , scilicet, reddam eam gloriosa A . Vel sensus est, ero in gloria , id est tibi
V. 6. o. o, id est Heus, heus; est enim hortantis , & invitant: s ad celerem fugam. DE TERRA AQUILONis r de Ba bydone, quae respectu terrae sanctae erat ad Septentrionem . QUONIAM IN QUATUOR UENTOS CAELI DIsPERs I vos; quas dicat:
Fugite e Babylone, quia ibi dispersi estis,& dissipati; & venite in Iudaeam , ut in
unum populum , unamque rempublicam coalescatis. V. 7. APUD FIL AM BABYLONis r quae
habitas in Babylone; filia enim Babylonis idem est quod Babylon.
V. 8. QUIA HAEC DICiT DOMIN Us EXERCITUUM , &c. Sensus versiculi est rHaee dicit Dominus exercituum, quod post
glatiam Ierusalem , id est p st Ierusalem
gloriose remuratam, militet me Gabrielem ad Gentes, ut eas illi sortiter subiiciam ;sensus praecipuus de Christo est. Post exaltationem meam, & Ascentionem in eae los mil:t me, ut praedicem gentibus per Apostolos meos. AD GENTEs UAE SP LIAvERUNT vos: ut illas vobis subiiciam ,
182쪽
quae prius vos vexaverant, & spoliaverant. QUI ENrM TETl GERIT vos', &c. Gravius me offendar, si quis vos pupillam oculi mei laesit. phrasis est proverbialis , nihil enim charius pupilla oculi , nihilque maiori cura, & selicitudine custoditur.
ut illos seriam, vobisque praedae dem , &subiiciam, sensu allegorico factum est hoc eum Christus, per Apostolos e Iudaea ortos . subiecit omnes gentes . ET COGNO-sCETis , &c. Haec enim Visuri erant Iudaei, & inde cognituri ipsum esse verum prophetam , dc haec a Deo accepisse , ut ipse asseverabat; sublimiori vero sensu di. Cemus , Tune re ipsa patuisse Christum missum et se a Deo patre, cum ei gentes inimicae subditae sunt. r. lo. LAUDA , &c. Excitat Synagogam Babylone redeuntem in Ierusalem ad gratiatum actionem, & iubilum , quod lea-sura sit Dei in I se habitantis praesentiam, opem , & gloriam. Maior , & potior lat. titiae causa adventus Christi Domini in
earne ad hominum salutem. V. II. APPLICABUNTUR GENTEs MULTAE AD DOMINUM: convertentes se ad
religionem Iudaicam : plures vero postea ad Christum.
R. la. IUDAM e tribum Iuda , di Beniamin. PARTEM SUAM: portionem hereditariam , & sibi charam . IN TERRAsANCTi MCATA : in terra sancta; in terra promissionis . EL lGET ADHUC IER UsALEM: in qua templum habeat , & colatur. Christus partem suam, id est Aposto-lος, & primos fideles, ex quibus conflavit Ecclesiam suam , selegit , & possedit in terra sancta, hoc est in Iudaea quam sua praesentia sanctificavit.
V. 13. SILEAT: reverenter , & sancte
eum colat , & illi subiecta sit . OMNi
CARO : omne humanum genus. CONsURRExlT DE HABITACULO SANCTO s Uo :
quia de caelo habitaculo sancto suo , quasi
consurgens opem nobis tulit, quod maxime verum est per an impiam carnem , &per opus redemptionis nostrae ; quod in cruce consummavit.
Vers. r. GE v I , id est angelus sora
La ma viri, cum funiculo M EmsoRUM p quo solent architecti longitudinem & latitudinem aedifieiorum' dimetiri, an iusta sit partium omnium symmetria, seu proportio. Hoe symbolo designabat angelus Michael , se iam accingi ad plene
instaurandam Ierosolymam & reliquas eivitates Iudaeae. Similem architectum vidit etiam EZechiel cap. x L. 3. & S. Ioannes Apocal. xxt. II. Porro tertius ille angelus , qui V a. EGREDiEBATUR IN OCCURsu anteli custodis Zachariae , plerique putant futile Gabrielem , curatorem negotiorum
populi Dei, Danielis ix. & x. ubi simi- .les tres angeli, & sorsan iidem qui hie, nuntiant similia Danieli.
Q 4. LoquERA AD PUERUM IsTUM nempe Zachariam, clientem, discipulum , mini lirum a tuum; quidni & annis adhuc iuvenem ac robullum, ut soleat esse mi innittriὶ Zacharias viso in manu Michaelis seniculo in glomum convoluto , ac proinde tenui & exiguo, videtur timuitse, exiguam fore Ierosolymae ini aurandae capacitatem , utpote brevi laniculo comprehensam. Huic timorem istum eximi iubet angelus, spondens , lercsolymam tanta amaplitudine & capacitate instaurandam , ut certis muris terminari non possit, qui incolas omnes complectantur e inultos per
suburbia & villas vicinas coactum iri habitationem figere. Non igitur negat , Ierusalem cingendam muro nam id fa Rum conifat a Nehemia b : sed tantam ait
confluxuram eo hominum frequentiam , ut spatium intra muros eis capacillimumi, non capiat tamen omnes , sed multos cogendos extra muros domicilium quaerere e . Unde illud, ABSQUE MURO, quidam exponunt, extra murum. Sicut illud Iosue xv II. vers.
s. Funictili Atinasse ceciderunt absitie teris ra Galaad, id est extra terram Galaad. Porro Ierosolymis: ita rem habuisse testatur oculatus tellis Iosephus d . Neque est tamen, quod propterea quis metuat , nota suturam sat tutam incolarum: illic degentium habitationem', utpote ad quam Pateat sacilis etiam hostibus accessus . Ecce enim promitto, quod . V.
183쪽
V. s. Eoo ipse Deus vesteri, qui IGNIsco ιι mens e sum, ERO Ierosolymitanis pro
muro f, eoque non lapideo , sed igneo. Nam instar ignei muri cingam , tutabor, exhilarabo Ierosolymae cives , hostes vero vel solo a spe diu fugabo. Alludit ad flammeum gladium , quo Cherubim custodit paradisum Gens. m. 24. quem Lactantius a & plures alii murtim igneum interpretantur. Allegorice, murus igneus Ecesesae &etiam singulorum fidelium est Spiritussanctus euius figura fuit olim columna h i. snis : sunt & angeli cullodes , ut Eliae ι, Eliseo R, & tot aliis apparuerunt. ETrM GLORlA; LXX. m gloriam , ERO IN MEDIO EI Us p id est , glorificabo Ierusa lem , & gloriam et aituram , inquit S. Cyrillus , Theodoretus , Haymo , Uata-blus, Ribera, Sanchez, a Lapide . Deus enim per instauratum templum & in eo sui cultum, per aegem , oracula, mirac Ia , tutelam & protectionem caelestem , reddebat eam celebrem & gloriosam apud omnes Gentes , ut Iosephus aiebat , &Regius Propheta David, & Isaias I . Quae in Christi Ecclesiam verissime quadrant, cuius gloria summa est Christus in medio eius, inquit S. Hieronymus, Haymo, Al. bertus & Remigius. V. 6. O , o FUGITE Iudaei , DE TERRA AQui Lo Nis , id est e Babylone , quae respectu Iudaeae est Aquilonaris : QUONIAM si Babylone substiteritis, ex nunc divino
DISPERs I vos , dispersurus & reipsa suo tempore. Expugnata enim per Darium Hystaspis Babylone iam iterum rebelli quod factum biennio post hane m Zachariae prophetiam , nempe anno 4. Darii, industria Zopyri seipsum mutilantis & ad obsessos
transfugientis, ut narrant Iustinus , Herodotus , Torniellus, Gordonus n, & alii vos quoque istic deprehensi , dii leuemini,& quasi socii rebellium mulctabimini, at
que ut minimum, in novum exilium de ortabimini. Quare praeitat, ex nunc inde emigrare in optatam patriam . V. S. QUIA HAEC DlCIT DOMINUI EXERCITUUM, quod Pris T redditam Ieroso-Iymae GLORr M divinae suae praesentiae intemplo, de qua vers. s. i Misi T ME Gabrielem AD GENTEs pestuma andas, QUAE
cidendos Babylonios , Idumaeos, Philisthaeos,
Ammonitas, Moabitas, Zie. Ita Chaldaeus, Hugo, Mariana & a Lapide . Et sensu allegorico principalius intento a Spiritu
sancto , Deus exercituum Pater caelestis , caeli & terrae monarcha, poesi glariam plena manu & mensura ad mensam Synagogae, me Filium suum , Gabrielis antitypum , & Deum etiam exercituum , utpote Deum verum de Deo vero, mdit quasi a chistrategum suum, ad gentes &nationes Omnes totius terrae, ut eas debellem, e 1
oliem , mihique & Ecclesiae meae subiiciam per Apostolos ti alios praedicatore Evangelicos, qui animas ereptas tyrannidiabolo, mundo , carni , subiiciant Deelegitimo domino & regi totius universi ita S. Hieronymusr, Theodoretus , Haymo, Remigius. Lyranus, Uatablus , Ribera Sc alii. Tam enim chari mihi vos esti , ae si pupilia o essetis oculi mei: unis de quicumque vobis molestiam creat, me laedit. Gentes ergo vobis inimicas, in ve-itri gratiam, ne amplius noceant, omnes
debellabo, & vel amicas vobis, immo subditas faciam; vel , si hostiles manserint, perdam & exscindam. Ita Iudeis secit per Mardochaeum & Estherem , per Ne nemiam , per Machabaeos. Sed plenius Christianis per Apollolos & Apostolicos viros, per Constantinum & alios Imperatores ac principes Catholicos, inquit Albertus, Hugo & alii iam citati. Unde merito nomen Christo p , Accelera Delia detrahere, sem-na praedari. Sic notum toti orbi fiet, quod
& de Iuda prognatam Ecclesiam , quasip ARTEM sUAM q , id est peculium proprium , seu portionem sibi hereditariam,iN TERRA divino cultu suo sANCTIFICATA , & praesentia corporali filii sui , quin& i anguine quoque ipsius nobilitata. R. 3 3. QUIA Dominus noster, qui tot
iam millibus annorum, permittendo mundum universum in dominio & potestate diaboli, mortis & in serni, visus est qualidormire , tandem excusso somno , CON-sURRExi T DE thalamo & HABITACULOsANCTO SUO , vires suaῖ gigantaeas r &arma caelestia expediens, primo per Mar
184쪽
e xko; id est, nemo illi reclamet , nemo
retallet, repugnet, recalcitret, sed omnes summo silentio, reverentia , timore , tre
more, lubiectione, & gratitudine , ipsum
agnosc.int, suspiciant, amplectantur , cele-hrent dc colant: ita S. Cyrillus, Theodoratus & alii. His verbis olim in Liturgia S. Iacobi, dum sacerdos adὶ altare sacrificaturuῖ accederet, excitabatur populus ad debitum tantis mysteriis praestandum mentium, attentionem & reverentiam , Diacono praeeunte & proclamante: Sιleat om. nis humana ct mortalis caro , serrue cum metu ae tremore . Et is milia inclamabunt
angeli cum Christus in vallem Iosaphat ad extremum iudicium descendet , inquit S. Hieronymus, Flaymo, Vat ablua& Ly
mensorius des gnat reaedificatiunem futuram. Hinc vers. q. multitudo habitantium designatur, & vers. 3. praesentia Dei, pro muro igneo, quae Omnia commode accommodantur etiam Ecesesiae Christi . Quod est vers. q. LOQUEBATUR IN ME, hoc est, mihi. Hebr. 'I hadaίer hi. V. 6. O FUGITE DE TERRA , &e. Hoc loco revocat Propheta suae gentis homines in patriam . relictis Persis, Medis, Assyriis;& praesertim relicta Babylone, ubi adhuc Iudaei plures soluta captivitate
remanserarit, timentes, ne noviter revem
sis simile excidium evenitet, ac prius sub Nabuchodono loro. V. 8. Qui A HAEC DI cIT DOMINUsExERCITUUM, &c. Clarum est haec verba reserenda esse ad ea quae insequuntur vers. v. & deinceps. PosT CLORIAM Misi T ME DOMIN Us , iuxta sensum litterae, intelligere oportet loqui adhuc Angelum protectorem; quasi dicat: Post si riosum reditum a captivitate misit me Dominus ut gentes illas Domino subiic rem, & sint praeda his quos subiugarunt ruerum alter etiam sensus de Chiillo &allegoricus , valce commode hic locum habet; ipse enim hie allegorice loquitur, iamillus est a Deo, qui spirituali I sraeli &Ecclesiae suae gentes subiugaret. Cetera hinc clara sunt. CA
185쪽
Iesus Deerdos extutus sordἰῶς, ἰnduitur mutatorIis, quἱ ἰudiealti rus es d mum Domini, se in viis ipsius ambulet: adducet Dominus servunt suum Orienιem . de Iapide agit Dper quem septem oculi sunt. stantem coram Anaelo Domini d
tris eius ut adversaretur ei. 2. Et Dixit
ostendit mihi Dominus Iesum sacerdotem magnum& satan stabat a dexis Dominus ad satan: Increpet Dominus in te satan: & increpet Dominus in te, qui elegit Ierusalem e numquid non iste torris est erutus de igne λ 3. Et Iesus erat indutus vestibus sordidi se & stabat ante faciem Angeli .. 4. Qui respondit, & ait ad eos qui stabant coram se, dicens: Auserte vestimenta sordida ab eo. Et dixit ad eum: Ecce abstuli a te iniquitatem tuam , &indui te mutatoriis. s. Et dixit: Ponite cidarim mundam superi caput eius. Et posuerunt cidarim mundam super caput eius, & induerunt eum vestibus: & Angelus Domini stabat. s. Et contestabatur Angelus Domini Iesum, dicens: 7. Haec dicit Dominus exercituum: Si in viis meis ambulaveris. & custodiam meam custodieris; tu quoque iudicabis domum meam,& cullodies atria mea, & dabo tibi ambulantes de his, qui nunc hic assistunt. 8. Audi Iesu sacerdos magne, tu & amici tui, qui habitant coram te, quia viri portendentes sunt: ecce enim ego sa). ADDUCAM SERVUM MEUM ORIENTEM. V. Quia ecce lapis, quem dedi coram Iesu: super lapidem unum septem oculi sunt : ecce ego caelabo sculpturam eius , ait Dominus exercituum: & auferam iniquitatem terrae illius in die una . Io. In die illa, dicit Dominus exercituum, vocabit vir amicum suum subter vitem, & subter ficum.
principe synagogae , secundum quosdam . SATAN . LXX diabolus. A DExTRis. Hunc locum eapit & qui defendere, & qui opprimere vult, quod dextra potior sit hominis pars M valentior . adeoque ea defensa flat, victa cadit . Vide Pi xv. & Cui II. ADvERsARETUR, id
V. 2. INc REPET; pro , increpabit, id est reprimet; quasi dicat, Ego te cohibebo. Solet Deus de se loqui tamquam de
tertia persona. Vide Gen. XIX. num. I a.
IN TE ; pro te . Hebr. ET INCREPET Iquasi d cair Et omnino te impediet , ne scilicet qtiidquam possis contra Iesum , aut templi aedificationem. Nota vero, ter Do minum , sorte indicare Patrem , Filium , α Spirium sanctum . ELEGIT, scilicet ut in ea sit eius templum , vultque aedi ficari . Rals; pro, ut torris, id est titio . IGNE, sciliret captivitate. V. 3.
186쪽
V. q. INDUTUs ; scilicet se apparebat in visione illa. SORDIDrs , fgnificantur eius
peccata: sorte quod populum non reprehendit, ut debuit, peccantem ἰ cum praesertim eius nepotes etiam duxit iam alienigenas. Vide Esd. x. STABAT , scilicet iudicandus; vel opem expectans.
g. q. Qui, scilicet Angelus Michael,
de quo proxime. Eos , scilicet minores Angelos. AnsTULI; quasi dicat, Per hoc significo ah latam a te iniquitatem tuam. INDUI; pro, induam. MUTATOR Iri , id est pretiosis vestibus, talibus enim solent viles mutati. Chald. iusitiss. LXX. viseratari.
V. 3. CIDARIM, id est tiaram ponti fi ciam. UEs Tin Us, scilicet pontificiis. AN-cELus , scilicet qui ha e fieri praeceperat. V. 6. CONTEςTABATUR , id est velut
coram testibus monebat. V 7. Ex ERCITUUM. LXX. omnipotens:
sic in se. CusToni AM MEAM , id est quod custodiri praecepi . LXX. pr.ecepta mea. QUOQUE; quasi dicat, Id est etiam da.
bo, ut, &e. IUDICABis D MUM MEAM,
id est populum meum reges , ut solent Pontifices . Chald. iudicabis templi ministros. CusToni Es . scilicet ut praesectus. AMBULANTEs, scilicet tecum, id est pro tegentes. His, scilicet Angelis. Chaldaeus intelligit promitti ei conversationem inter Angelos post resurrectionem . V. 8. PORTENDENTEs , id est factis suis sutura figurantes, scilicet omnia illius populi facta, figura erant suturorum. LXX. portentoriam oesia res. Chald. dimi quibtis funi miracula. ORiENTEM. scilicet Chri stum. Chald. Messam , scilicet ortus est
mundo velut sol: unde, Oriens nomen eius, Zachar. v r. &, oriens ex alto , Luc. . Vel oriens dicitur . id est aermen e id enim significat vox Hebr. quomodo vertiter Ierem. x xl l I. & xx xlH. Isa. iv. & etiam Graeca α2j.λή, in LXX. & in Luca, ut quidam notant: dicitur autem germen, scilicet e radice Iesse surculus.
V 9. LAius, scilicet Christus, qui lapis angularis & ossensionis, abscisus de monte, &e. DEni, id est promi si me daturum. CORAM IEsu, scilicet in revelatione proxima de Oriente. UNUM, scilicet singula rem, de quo proxime dictum. O ULl, io est dona Spiritus lancti , vel Angeli , d quibus Apocal. 1. & v. Tob. xv. Zachai
rv. Uide etiam Apoeal. vlli. I s. I6.8c imscilicet per Angelos plurimos id enim
septem significat in mundum gubernat. SCUMPTURAM , scilicet passionem , ubi vel ullcaelatus clavis & virgis, vel persectionem animae ornatae donis. ILLius, scilicet ubi passus fuerit, nempe Iudaeae, vel mundi, quantum est ex parte pretii dati pro rci, demptione. UNA, scilicet passionis. V. o. D. E ILLA, scilicet tempore Evangelii. Vin, id est quisque . Vi TEM pquasi dicat: Pax erit , & convivahuntur iecure invicem. Vide Isa. H. Οse. II. Mictriai v. Intellige vero fructus spirituales.
Iesum filium Iosedech sacerdotem magnum qui non tantum nomine, sed & re gesta . quae hie describitur , aperte praeetulit figu- r. m Christi Salvatoris . primum scilicet, quando satanae flanti a dextris eius, uti advertaretur et , adempta est omnis potestas nocendi. Ita enim Christus de se loquitur Ioan. xiv. Venit princeps luitis munda, σ1n me non habet quicquam . Deinde in eo quod dicitur: Iesus erat in ititus vestibus fordidis, oe dichim es Vermibtis : Auferte Desimenta Iordida ab eo. Quid autem per vestimenta sordida intelligatur , exponit ipse Dominus, quando ablatis iis se I sum hunc, filium Iosedech alloquitur: Esere ab li a te iniquitatem tuam , induite mutatoriis. Igitur vestimenta sordida iniquitatem significant ; non ipsius Christi Domini nostri, quit suit Agnus sine macula , in cuius ore dolus inventus non est psed iniquitatem humani generis: sicut Isaiaias dicit cap. LMi. Posuit in eo iniquit tem omnium nostrum . Hanc iniquitatem Deus pater abstulit ab eo, indtiit eum mutator is, quando post passionem excitavit eum a mortuis , induens eum veste immortalitatis; & scut Apostolus ait ad Philipp. Ir. Propter qκod Deus exalta
iis ilium, oe dedit illi nomen , quod effi
187쪽
Hos r. ORAM ANGELO DOMINI . . Quasi eoram Iudice videt Iesum stantem. Atque eum Michaelem putant. ET sATAN . Diabolus templi instaurationem impedire volebat. A DEx TRIs E. Lus. Quia vera erat accusatio , ut Hier nymus ait, contra Legem Iudaeos duxisseolienigenas, I. Esdrae x. a. Malach. II. II. UT ADvΕRsARETUR Ei, sua scilicet inccusatione . Iullinus contra Tryphotiemuit, acculatum a caemone Iesum sacerdotem, quod duxisset uxorem meretricem . V. 2. INCREPET DOMl Nus . De se loquitur Deus in tertia persona ς pro , increpo ego. IN TE, id exi te . . t ELE-GiT IERusALEM, id est ei placuit. GR. Ris EsT EROTUs DE IGNEὶ Simili loquendi forma ut: tur Amos iv. II. Significat, mirum non esse , si ex igne Bauylonico sordes ad h. Eserunt, ut torris suligine plenus & scedus est, sic & Iesus ille, qui:indutus hac de eausa dicitur
illicita, aut ob alia populi peccata : Hie
stilicet Angelus, ante quem Iesus stabat. RD Eos Qui sTABANT CORAM sE, M est
ad minores Angelos . AUFERTE PESTIMENTA MλDl Da , facite ut uxores alienigenas relinquant, aut mores mutent. INDUI TE MUTATOR lis , vestibus novis &mundis , seel ut alias uxores accipiatis, relictis prioribus. V. 3. ClDARIM MUNDAM , capitis in. tegumentum , sacerdotii insigne , admonens munditia, ut eo munere sanole uteretur. ET INDUERUNT EUM ; id est, rauam induerunt eum vestibus , imponi capiti cidarim . ET ANGELUs Do. MINI sT BAT. Eo praesente haec omnia sunt sacta, quem Micha lem esse volunt. V. 6. ET CONTEsTABATUR ANGELUS, palam & testato monebat Iesum coram teli ibus. V. T. TU QUOQUE IUDICAnis , simul eum Zorobabele iudicabis populum . Non excluduntur sacerdotes a magiistratibus profanis & cura populi. ET CusTODIE s A TRIA MEA , iungeris sacerdotio. ET DABO
gelorum numero, qui hic adstant dabo eu flodes. Hebr. dabo tibi vias inter sanies hos, scilicet ut cursu vitae peralio , inter Angelos verseris . Praesentem & fiituram felicitatem . f. 8. TU ET AMIci Tut. Uiri iussi qui tecum sunt, audite . . t HABITANT
CORAM TE., QUIR v IRI PORTENDENTE 2
suNT, id est Prophetae, qui sutura nuntiant , atque adeo probi ii sunt. Heb. quia υινι portenti. Viri boni sunt quasi portentum , quia rari, aut digni per quos miracula fiant. Hebrari putant hos fuisse Ananiam , Azariam, Milae em , & vocari ι ros potenti , quia ab igne sunt liberati . Gotth. quia υιri portentes Iunt, id est por
tentuosi. Sept. raparoo κὰπia, portentorum inis
; pectores. Simul adverte, quales domestici Pontificum ei se debeant. Praeterea, Deum arcana sua viris probis aperire, non aliis. SERvUM MEUM ORIENTEM , Sic Sept. Hebri serυum meum germen, id est cuius nomen est Germen ; sic Christus voeatur
nald. his locis per germen, Messiam intelligit, tum hic habet: no-smum nitum Messiam adduco. n x Zamat, oriridi germinare significat : sic alii orientem
DI , scilicet lapis sundamenti , super quo fabrica extruitur. Hebrati hunc putant sui De Lorobabel , qui simul cum Iosue populum rexit: nos Christum die mus, qui est fundamentum Ecclesiae , quam significat templi structura I inllauratio. SUPER LAPIDEM UNUM SEPTEM OCULI sUNT . In
lapide sun lamenti selent exeavari seilla, quibus includuntur stipes auri & argenti perpetuitatis argumento. Ea sigilla vocantur oculi. Aut septem ocuti sit Dei eustodia, qua protegit tum lapidem, tum tois tam fabricam ab hostibus, quod cap. IV. vers. IO. continetur: qui Ieptem , id est multi sunt. Aut per septem octius dona Spiritus sancti intellige, quae in Christo fue
runt. ECCE EGO CAELABI SCULPTURAM
EIUS: pol iam , ornabo, incisis variis si illis. Hebri aperiam aperturam eius: se suLptura vocatur; aut fortasse significat sigilla , quae excavari in eo lapide diximus .
ET AUFERAM ImQUITATEM TERRAE IL-
Mus ; id est totius gentis. IN DIE UNA,
188쪽
id est simul & uno tempore , per Christi
adventum & mortem. R. Io. SUBI ER vITEM, &c. Hebr. &Sept. subter vitem vocabis quisque ι mistim,
id eli summa pax erit. Convivia initructit vir, id eii quisque in suis praediis , ad ea
1 tempore vivebat, iamque Babylone redierat in Ierusalem , ibique erat summus Ponti sex. CORAM ANGELO: Michaele tutore Synagogae, qui ρro eius carite Iesu - Pontifice contra satanam dece tat, stat Iesus tamquam reus , Angelus ut advocatus, satanas ut accusator, Deus ut Iudex a V. 2. INCREPET DOMIN Us IN TE. Do. minus reprimet , S. compescet furorem tuum, ne summo sacerdoti noceas , aut
templi laedificationem impedias loquitur Deus de se in tertia periona , ac si de ali. quo alio loqueretur more Scripturae. Alii putant hic non Deum loqui, sed Angelum
Michaelem, eumque invocare Deum , ut satanam increpet, &compescat. QUI ELEGIT IERusALEM: ut in ea libi templum aedificaretur. NUMQUID NON Is TE TOR- Ris raT ERUTus DE IGNE R id est ut torris; quas dicat, Liberavit eum Dominus de incendio captivitatis Babylonicae , quo ambustus est, sed illum Deus eripuit ne
penitus absumeretur ; quare frustra niteris perdere eum, quem Deus liberare decrevit. V. 3. INDUTUs VESTIBus SORDIDIs . D.
Ius, inquit D. Hieronymus , indutus erat visibus sordidis tripliciter, vel ob coniugium illicitum; iel ob peccata populi , vel propter Auallorem captiυitatis . ANGELt: Michaelis. V. q. REsPONDIT , id est locutus est .
AD Eos QUI. sTABANT COR M sE : ad minores Angelos. INDUI TE MUTATORIIs:
vestibus pulchris, & pretios S , quae gratiam, & virtutes, & dona significant, ut Lucae xv. videmus in filio prodigo per poenitentiam gratiae restituto . Chald. Induite iusitiis. V. s. CiDARIM. Est Cedaris ornamentum capitis pontificis, Exod. XXVIII. 36.
V. 6. CONTEsTARATUR , &e. id est 3 gravi oratione palam admonebat , quasi adhibitis testibus, ut rea issionem peccato- tum , & Pontificiam dignitatem consecutus, mandata Dei diligentius servet , &ab aliis servari curet. V. 7. Cusionis M MEAM. LXX. Praeiscepta mea. TU QUOQUE IUDICABIs Do-MUM MEAM: simul cum Zorobabele tuis dicabis , de gubernabis populum meum . CVsIODlEs ATRIA MEA: tuae curae conis credentur templum, & atria . DABO TIB AMBULANTEM DE His r dabo tibi ex hoe angelorum numero, qui mihi. eta stant inu rum circumvalleris avx:lio , di ab omni
hostium fraude securus sis. V. 8. Αυ Di IESU : propter magnitudinem rei dicendae dcouo captat attentio nem. TU, ET AMICI Tur, id est ceteri. que prophetae amici tui, verbi gratia , Aggaeus, Zacharias , &c. QUI A v IRI POR TENDENTEs suNT: hortenta Israelis , laesis, & oraculis admirabiles, & portento- si , portenditisque, & praemonstratis Cluilium, & eius mytteria. SERvUM MEUMOR iENTEM. In Hebraeo est, Π x Vemach, id est Germin eriens substantive , est enim in Graeco ἀνατολή, non ἀναινεμων sive germen dieitur Cluillus, qui ex emor tua fere Patriarcharum radice , tamquam novus surculus prodiit, & defossus in te ra germinavit , Zc in magnam arborem crevit, cuius rami sunt filii Ecclesiae. V. 9. QUIA EcCE LApis, &c. id est, quem Iesu ostendi per revelationem, quem prius vocari germen, & orientem, & nune appello lapidem propter solidua tem , &sortitudinem, qua Omnia regna contriturus
est, & potissimum quia futurus est lapis angularis veri templi, id est Ecclesiae expressae typo templi , quod nunc aedificῆ eZorobabel. SEDTEM OCULI SUPER LAPIDEM UNUM; id est, in uno lapide incisi septem oculi significant plenam, & persectam Christi providentiam , & vigilantiam circa templi, id est Ecclesie suae fabricam
erigendam, augendam, promovendam, &conservandam. Alii de septem . spiritus sandii donis intelligunt, quae animam illuminant, & quodammodo oculatam reddunt.
cis, lancea militis, & flagellis, quibus caelus est. IN DIE UNA : in die passionis
189쪽
V. to. V1R, id est unusquisque. Uoc A-jusque hominis, S. Michaeli tamquam tu'
dici delegata esse a Deo, videtur comm BIT sUBTER FICUM : pax erit , & convivabuntur secure invicem , communicantes
inter se bona spiritualia quibus abundabit Ecclesia.
Fess. r. T O Mi Nus per angelum Ga brielem, os TENDiT M tili invisione, I Esu M filium Iosedech , nuper in reditu e Bab3lonia designatum sACERDOTEM MAGNUM, seu summum Iudaeorum pontificem: quem Iosephus a dicit vixit se toto tempore imperii Darii Hystaspis. Hinc eum pro munere suo Iudaeos e longo exilio in patriam reductos, & iam pene oblitos legis cultusque divini, deberet instruere, & ad legis implenda praecepta peiurgere, ad templum excitandum provocareb, a matrimoniis eum alienigenis uxoribus evertere; segnior in his di iusto remissior erat, sinebatque etiam proprios fi-
nis Eccletiae d sensus, & ita piis quibutidain e personis revelatumi. Licet Bartholomaeus Sy hilla velit particulare iudicium per angelum cuiusque culiodem exerceri. Stat autem Lucifer, utpote princeps tunc totius mundi I , & actor in hac causa , pontifici reo A DExTRis. Sed dum in reo accusando vehementius excandescit, ni miseque improba petit, inoque indgna , limmo iniurias non expectato rei responso, Q. a. DUMi Nus g, nempe iudex Michael, vicarius Dei , Dixi T AD SATAN: INCREpET h Do Misus iN TE ; id est , Deus increpatione, obiurgatione , imperio suo divino reprimat & compescat audaciam, nequitiam, impudentiam tuam, qua audes , occasione erratorum ab infirmo homine admi ssorum postulare non solum subversonem ipsius, sed & totius Ierosolymae ac Synagogae ruinam: quam tamen
probe nosti electam a Deo, ut templo inlios & fratres suos alienigenis copulari , ea rei aurato, colatur ibidem & adoretur ut dicitur I. Esdrae x. i 3. ita Chaldaeus a toto mundo. Et ad Iesum quod attinet, Lyranus, Varablus , Sa , Mariana & alan nescis, ipsum ex incendio Babylonico, Lapide. Interim pontificio fungens mune i quo & avus i eius, & pene reliqua totare supplicabat Deo pro salute populi , pro urbis & templi restauratione , pro reliquis Iudaeorum familiis e Babylonia & Perside in patriam reducendis, inquit Uen. Beda, Vat ab us & Arias. Indignum hoc visum Satanae, id est adversario; LXX. diabolo , puta Lucifero , principi damoniorum. Qui
familia conflagrauit, instar ambussi ToRRIS vix erutum, Sc hucusque reductum, ut opera illius templum, urbs & religio, iuxta divina promi illa restauretur aut sorte vis
morte ipsius , promissa divina aboleri ,
Deumque mendacem fieri κ. 3. IEs Us autem , utpote reus , I si veteris testamenti pontificibus fatan, idi DUTUs v EsTinus a)RDIDis , nudo capite,
est adversarium, se praebuit , multo ma-lintonsa coma, C lis flebilibus in iudicem gis Pontificibus novi testamenti , a quibus defixis , sTABAT coram tribunali, gratiam quasi capitibus pendet salus totius Eccle-l orans & opem . Habes hic typum veris ae . Sed iisdem tamquam custos & propu-l Iesu cum eodem Lucifero primo iv defeν- gnator assistit Luciferi antagonis a Michaellto k, dem in horto Gethsemani , denique Archangelus , qui technas & insidias prin- & in cruce colluctantis, coram divino tricipis tenebrarum facile di spellet . Eteo ad bunali vere sordidati tum sceleribus no- Iesum Iudaeorum pontificem spe & suppli- stris,' tum sanguine suo, & sputis, lanie, satione sua , quin & pontificatu deturhan. t vulneribus ab hoste inflictis, inquit S. Hie- dum insurgit hic Lucifer. Indignum enim ronymus, Ambrosus & Gregorius I. Et illi videbatur, obnoxium non levibus me. tamen his ipsis sordidis plagis ac vulnericatis audiri a Deo, & vice ipsius langi bus Luciferum sternentis, & de toto in- in Synagoga. Stat ergo ut actor in iudi .l serno ac mundo triumphantis.cio advellas Iesum, CORAM ANGELO DO- R. 4 Pio MUTATOR Iis, id est specio MINI Michaele, Dei vicario & principe sis ac pretiosis vellibus , quales die festoc Synagogae. Iure enim merito victor Lu-lcum aliis quotidianis commutari solent , ei seri conitituitur etiam iudex ipsius. Quin LXX. habent , podere m , id est tunicati omnes Ecclesiae causas, adeoque &ani-lpontificia. Qua, ut & cidari u , id est marum iudicium immediate a morte eu-imitra, seu tiara iussu iudicis reddita Ieiu, A a a desi-
190쪽
ἐesignabatur , reddi illi liberum usum &continuationem pontificiae potestatis r ut per illud, AnsTULI A TE INI UITATEM TUAM , de qua v. I. pronuntiabatur abso
lutio ipsius in iudicio , & eausa Lucifero
adiudicabatur. Quae omnia Christo recens mortuo ac deinde resurgenti commodissimes daptes, cum Origene, Tertulliano , Eusebio ο & aliis iam citatis. V. 7. Si tu, o Iesu, cum posteris tuis,
C UsTODIAM; id est legem, MEAM exacte Cus Io Di ERIs, & per te, perque tuos sui ditos observari curaveris ; TU QUOQUE , non minus quam Zorobabel , IUDICABIs,
id est, instar principis reges DOMUM pMEAM, seu familiam Israeliticam ; quasi
dicat: Non sbluin ut pontifex CusTODIES ATRI A templi mei , custos supremus ac praesectus omnium sacrorum; sed etiam ut princeps saecularis, reges totum Israelem. Nam post reditum e Babylonia , summa potestas ae regimen Iudaeorum , teste Iosepho g penes pontifices fuit, regibus Persarum, quibus omnes subditi erant r , ita iubentibus f. ET DE HIs angelis Qui NUNC Hic tribunali AssisTUNT , DABO AMBUL ANTEs Tlal o qui te tuosque comitabuntur ubique, & suo auxilio dirigent, protegent, promovebunt, inqu e S. Hieronymus, Hugo & Lyranus: Chaldaeus, in resurrectione mortuorum suscitabo te . pedesque veloces inter Seraphim dias a utantes tibι
ci TUt Prophetae , Zacharias , Aggaeus, Malachias, Zorobabel, Esdras, Nehemias,&c. QUIA ut tu, ita & ipsi suNT vi RiPORTENDENTEs sutura: nam & sectis &oraculis suis portendunt venturum Christum , eiusque vitam , doctrinam , passionem , & alia mysteria . Audi ergo nunc, quid portendat illa, quam servo meo Zachariae per visionem exhibui, accusationis, absolutionis & re vestitionis tuae tragicomoe dia. Tu Iesus in laenam D dumi ς reus &sordidatus, contra sed frustra nitente Lucifero, a me liberatus es ab omni ini. quitate tua, & exauditae praeces tuae pro communi populi tui salute, pro urbis &templi instauratione, pro reliquorum Iudaeorum ab exilio in patriam reductione: quin & tu ipse stabili tus eς a me ponti sex & principes totius Syna gae , ut sis in hoc opere primus lapis fundamentalis,
tuaque providentia ae vigἰ antia inchoetur. promoveatur, pertietatur & fabrica, & populi adhue exulantis reductio , & utraqua tuis tuaeque iam iliae decorata insignibus ,
aeternum tibi tamquam praecipuo ministro meo adscribatur . Haec portendunt alium quemdam alterius Ionge nobilioris & sa-blicae & reductionis auctorem . ECCE ENIM post quinque t saecula ego in orbis theatrum, ac primo in Iudaeam , e caelis ADDUCAM excellentem illud sERvUM, immo Filium MEUM Messiam , germen , is seu surculum caeleilem simul Sc terrestrem,& divinum & humanum, secundum divi
nam suam naturam ex utero meo ORIEN
IEM ab aeterno, secundum humanam ex riturum suo tempore ex utero Virginis
Unde merito nomen illi Oriens , tam malis, utpote sol totum mundum illumiaaturus , quam ex imo , seu e terra , instar arboris vitae sanaturuet & instauraturus omnia: ita sere S. Hieronymus, Cyril
lus, Remigius & alii SS. Patres ac D
P. 9. Ecca hic est nobilis i te ac toties
a Prophetis κ decantatus 1 Apis Ecclesiae sundamentalis & angularis , EUEM iam Lachariae spectandum DEDI CORAM IEs typo & figura veri Iesu, id est salvatoris, veri, summi, aeterni Pontificis ac mediatoris inter Deum & homines . Super hoc sundamentali lapide tonstruetur fabrica tem pli mei spiritualis, nempe Ecclesiae Cathoiniicae, o portae inferi non 3 prae lebunt amυersus eam: ita S. Hieronymus, Haymo, Remigius, Albertus & Lyranus . SUPER hunc UNUM LAPIDEM fgpTEM , id est multiplices, ocuLI partim intenti suNT, partim infixi. Intenti sunt oculi omnium angelorum. & hominum sanctorum , tum ut iussa ipsius, tamquam domini ac principis sui, ad prosecutionem & persectionem fabricae excipiant , tum ut gratiam
ab eo & media ad complendam fabricam , ad salutem & gloriam propriam & alienam promovendam accipiant: ita Lyranus,
Uatablus , rnandes & Sanchez. Ipse Z charias infra et sic se explicat , ut & S. Ioannes in Apocalyps aa, ubi spirm oculos Christi uterque vocat septem Di tμs,
qui mus discurrunt in universam terram .
Alludit ad septem primates regni Persarum , qui teste Hesychio & Suida b, vocabantur oculi regis, sicut erant & alaisita