장음표시 사용
191쪽
taures regis nominabantur . Infixi simul &intenti lunt primo, oculi divinitatis ipsius Christi, nempe plena, perfecta , perspica-c ilsima providentia & vigilantia divina circa Ecclesiae inchoationem , promotionem, conservationem & perfectionem. Secundo,
oculi humanae naturae ipsius inditi, qui &ipsi septem spiritur ab Isaia vocantur , puta septem dona Spiritus sancti in si par. tim intellectui, partim voluntati Christi ;item multiplex ac persectillima scientia
eam naturalis, quam supernaturalis insula Christo , qua perpet a circumspicit , lustrat, providet, curat Omnia necessaria ,& proterit, promovet, perficit , Ecclesiae su e fabricam e ita S. Hieron. & alii citati . Porro lapidem hunc non committam
vulgari cuipiam artifici, seu humano, seu angelico, caedendum . caelaodam , sculpendum ἰ sed ego ipse propria manu mea &praecidam de monte, & CAELABO, di pol iam , & sculpam . Sculpam autem in eo, o quam nobiles sciapturos stemmata nempe & insignia quibus inclarescere volumus
Per omnem aeternitatem . Sunt autem irare:
primum, unio liactenus invita , inaudita, Libstantialis & hypostatica Filii Dei cum humana anima di carne. Secundum , stupentia connexio gaudii beatifici & doloris taedii, moeroris, tristitiae lethiserae ce in una eadem illius anima. Tertium, fixurae clavorum , puncturae spinarum , flagellorum, crucis Sc lanceae I vibices , plagae ,
vulnera, quibus totum corpus eius a planni pedum usque ad verticem iid .apitis per fodictur. In Hebraeo enim ad verbum hieeit , ecce ego aperiam aperturam eius , seu
quidquid in eo aperiri potest . Sed non frustra sinet hie lapis tot Hagis se incidi R excavari, nee sne fructu sanguineis his
stemmatibus decorabitur . Nam per haec primo, AUFERAM & remittam INIQUt TΑ-TEM TERRAE ILLlus , id est totius Guni. versi, idque iN Di E UNA , immo hora lina , momento uno , id est semel & s-mul : nempe ipso momento mortis Chri . sit, d leto fr quod aduersum vos omneses serali chirograpis , remittam ex parte
mea peccata omnia toti universo . Secundo , tam nubili landamento superliritam nobilissimam fabricam Ecclesiae non ex M. lis Iudaeis, sed & ex Gentibus omnibus, quae undique ad ampliandam eius familiam ac reῖnum con urrent. Tertio , ex longa
horrendaque captivitate ae servitute pri cipis tenebrarum educam, & filio meo domum reducam non modo reliquias Synagogae, sed & suo tempore regna Omnia totius mundi. Quarto , bonorum omnium tam spiritualium , quam corporalium an fluentiam , intuitu meritorum tam chari
capitis , impertiam toti illius familiae . Unde
V. ro. IN DIE ILLA victoriae , resurre
ctionis ac triumphi Christi, & ex die illa
deinceps, v IR quivis Ecclesiae insertus, vocant T dc invitabit ad laetas epulas iasymposia AMiCUM quem volet suum, SUB TER PITEM ET FiCUM suam . Qua phria& parcemia significant Hebraei plenam pacem , opulentiam & securitatem . Sicut sub Salomone Π, cum quisque dicitur habitas
se stib vite O mu sua, fgnificatur , ipso imp rante plenam fuisse pacem, & copiam
co Ambros in psal. evo. 33. Greg. Lib. XX.
192쪽
MEUM MEssi AM . Noster & Sept. τή. G o R D O N I. μου α - - . orientem. Sic Luc. I. Vers. i. T T AEc usque ad vers. 8. per L A visionem apparuerunt , &revelata sui t Zachariae. Erat hoc tempore sumatus sacerdos testis filius Iosedec, quod male aliqui negant, asserentes tunc futile moituum, & Iesum hic lumi pro polleris. S. ne huic nominatim fit promi Lyci vers. 8. 8c clare coni labit ex cap. vl. II. & apertilliine Eccles. cap. XL x. I 3. ita cum aliis multis Haero. Aug. Lib. XIl. contra Faustum cap. xxxv I. Satan hoc loco est ad et larius & daemon hostis Eccletiae & bonorum . Hunc Deus reprimit vers. 2- imped tque ne noceat oranti Pontifici . Loquitur Deus ut notat Mariana in tertia perlona, INCREPET TEDOMi Nos, hoc est, ego te increpor rUMQUID NON IsTE EsT TORRIs, &c. tropologice quivis peccator opera concionatoris revocatus a peccato ad laniorem mentem
potest dici torris erutus de igne; in praesentia vero intelligitur populus iste rediens ex igne vexationis Babylonicae, velut torris adhuc fuligine plenus: eui scilicet adhaeserunt sordes; sed mutabit vellem Pontifex & Deo protegente erunt nitidiora
V 7. En eustodientibus mandata Dei promissionem apertam , & speciatim sactam Pontifici, nec defuturos , ait Deus, assistentes Angelos . DABO, inquit , TIBI AMBULANTEs , certe ex hoe Angelorum numero, & qui nunc alsistunt ut custodes sint. Hebr. Lbo tibi υιas inter sanies hos .
&e. Clara prophetia de Messia o loquitur
Deus , ECCE EGO ADDUCAM SERvUM78. Chri ilus vocatur orienς e vocatur etiam germen, Isa. Iv. a. Hinc vocem He. braicam nux Uemri h , aliqui orientem , alii germen vertunt : revelatio etiam fit his qui habitant cum Pontifice, dc vocantur viri portenti, viri prodigiorum . Sept.
νινα τσοκοποι, portentorum Deciatores , quae
facturus est Deus per Apostolos , vel etiam speculatores mysteriorum Dei : & tales secum habere debent magni Pontifices ἀκ. 9. Qui A ECCE LApis, &c. Iam R. lia metaphora Christus vocatur lapis angularis , & apposite sane, ad lapides quibus extruebatur templum ubi Christus sundamentum est & angularis lapis , ut Uare etiam habetur Isai' xxv m. i6. ut ibi dem notavi . Hie lapis est coram Iesu hoc eis, illi revelatus . At quid est esse tu per lapidem 7. oculos I an 7. dona Spi- r. ius S. in Christo, Ila. xi. sed hoc tropologicum est an vero 7. sigilla pro mo re insculpta lapidi sundamentali ad rei memoriam an vero designentur 7. oculi in lapide angulari primario , qui solet ponim culmine: de qua re cap. Iv. 7. 3c Io. denotantes pei sectam providentiam Christi erga Ecclesiam, quam exercet per 7. An gelos primarios. Hoc sane habetur infra
li dicuntur esse 7. Spiritus , & c. Ceterum lapis hic caelatus est , ubi caelaturae sunt oculi illi . caelati in lapide designantes ex hac sculptura aeerbam Christi passionem , quando clavis & uirgis caelatus est pro humano genere . ET AUFERAM INIQUITA-TΕs, &e. Sic Christus pro omni iniquitate satis secie Deo , immo etiam abolevit quantum in ipso erat, ac demum pacem attulit mundo & hominibus bonae voluntatis c
193쪽
De eandelabro aureo eum duabus olivis, Iapἰde primaris sanneo , aeseptem oculis Domini, o horum interpretatio : quodque templum a Zorobabel fundatum, ab ipso consummabitur. T reversus est Angelus, qui loquebatur in me , & suo scitavit me, quali virum qui suscitatur de somno suo. Σ. Et dixit ad me: Quid tu vides 8 Et dixi Vidi , Sc ecce candelabrum aureum totum, & lampas eius suis per caput ipsius, & septem lucernae eius super illud: ' & septem infusoria lucernis, quae erant super caput eius. 3. Et duae olivae super illud; una a dextris lamis radis, & una a sinistris eius. 4. Et respondi , & aio ad Angelum , quioquebatur in me, dicens: Quid sunt haec , domine mi λ s. Et respondit Angelus, qui loquebatur in me, & dixit ad me : Numquid nescis quid sunt haec λ Et dixi: Non, domine mi. 6. Et respondit, & ait ad me, dicens: Hoc est verbum Domini ad Zorobabel, dicense Non in exercitu, nee in robore, sed in spiritu meo, dicit Dominus exercituum . 7. Quis tu mons magne coram Zorobabel λ in planum : & educet lapidem prima. rium, & exaequabit gratiam gratiae eius. 8. Et sactum est verbum Domi ni ad me, dicens: ρ. Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, & ma. nus eius perficient eam .' & scietis quia Dominus exercituum misit me ad vos. Io. Quis enim despexit dies parvos Τ & laetabuntur, & videbunt lapidem stanneum in manu Zorobabel. Septem isti oculi sunt Domini , qui discurrunt in universam terram. II. Et respondi, & dixi ad eum. Quid sunt duae olivae illae, ad dexteram candelabri, & ad sinistram eius λ Iz. Et respondi secundo, & dixi ad eum: Quid sunt duae spicae olivarum , quae sunt iuxta duo rostra aurea, in quibus sunt suffusoria ex auro ra. Et ait ad me, dicense Numquid nescis quid sunt haec λ Et dixi: Non, domine mi. 14. Et dixi: ' Isti sunt duo filii olei , qui assistunt Dominatori
ROMANA CORRECTIO. Vers i . Isi sunt duo filii olei . sequitur in multis libris splendoris, sed superfl e : id unde irrepserit, docent nostrae Notit Ones. LEcTIONUM VARIETA s.
Vers. a. D septem infusoria lueernis . Multa manuscripta repetunt numerum septem, γ
septem, septem infusoria , eonsentanee
itis. Sie Latini plerique eodices Graec dis plerisque suffragantibus legunt. Porro uni m Parisiensium Latinum manuscriptum Ge. P.,
194쪽
voum nostrum O, δι quinque Ηententi', inluner Hieronymi commentariis ad vincius textus addunt alterum septem septem ι tis via lucernis, conformiter Hebraeo , Rc nat- deo. Coniunctio quam repetunt Parisientes,
ria, ut non est Hebraice , nec Chaldaice, ita neque in his quae nos vidimus Latinis exemplambus, O , & Hieronymiano textu , nee in Cardinalis Bessarionis libro , qui posteriori hoe modo est castigatus . Hierony mi anus commentarius non indicat. certo quid legerat: Septem autem infiisoria, anquit, an quibus oleum si, quod mittatur in tu. cernas, qliae super candelabro luceant, Aoe
intelligi volunt Hebraei septem istas stratias Spiritus sancti de caelo ad ho
mines per Legem deicendere: ac rurius: ' Lucernas septem, εe estu ria earum', &. ipsi eeclesiastici viri gratias Spiritus , sancti intelligunt: per quas oleum miseri, eordiae Dei cunctarumque virtutum Ec- V elesia suscipit . Quidam intelligunt lucernis singulis suisse singula infiisoria . ex quibus Scholiastes Hebraicus est, cuius haee est versio: Septena inquam Dra scilicet lucer.
nae oe septem infusoria lucernis ipsis qtis
sunt super caput tutus. Alii intelligunt sinisgulis lucernis septem infusoria fuisse ad olei ministerium destinata . Graeca Complutensis editio set ibit: Et sepsem infusoria septem imcernis quae super iuua .
V. i . Ut sunt duo filii olei splendoris ,
qui Mystunt dominatori universe terne . Unum Parisiensium exemplar l. Compl. qua-ltior Hententi, undecim nostra Brug. Lob. Leod. L H. dcc. ac nonnulla Epanorthoiatae demunt splendoris: id quod apua Tracta. tores sere non legitur. Porro annotavit Hi ronymus Hebraeam vocem 'IT' , quam ipse Symmachum sequutus vertit olei , Aquilam interpretatum esse borire: fleminis . 7o. duos πίοναος pinguedinis Theodotionem , ala. πρστητος claritatis hinc igitur quidam ad interpretationis varietatem indicandam iuxta textum scripsere splendoris , ut est in saymonis commentario, L nostra Glosiaci dinaria scripta e quod in textum tandem re ixtum est, dc majorem nune librorum pamtem occupavit . Parisienses textu expulere 3 redie nullia lane sententia.
L rat egressus, ut dictum cap. I i. SusCIT A vi T , scilicet attonitus latrat ad visionein praecedentem. V. 2. CANDELABRUM , scilicet Feci
sa. AυχEu M, scilicet Christus . Supet Rc ApuT, id est in summitate. ET ςEpTEM scilicet praeterea, vel pro, id est septem, ut sit explicatio lampadis , ita enim quidam accipiunt, & eandelabrum Christum dicunt. LucENAE , scilicet iusti omnes , vel Ecclesiae magistri , vel septem nona
spiritus saniti. IN pusORi A. Pars erat haec lucernarum , per quam in eas oleum influebat . Quidam scptem Sacramenta intellisunt, per quae oleum gratiae insunditur in homines. V. 3. SupER , id est iuxta . Putant a u.
tem quidam intelligi Eliam L Enoch. Ui
V. 4. SUNT, id est significant. V. 6. IN spiai TU MEO, id est per virtutem spiritus, quem dabo meis , scilicet fient in Ecclesia, quae per illa , quae hic apparent, fgnificantur. V. 7. Quis Tu , scilicet ut possis impedire Zorobabelem in aedificio templi , &Christum per illum significatum , in Ecclesiae dedicationeὶ Moss MAcss, id est diabole. IN PLANUM , scilicet delicieris,
seu deprimeris . LXX. ut corrigas. ET E DUCET, &c. quasi dicat, Mittet Pater Filium. Chai d. ci emi et Chrisius, cuius ab .iterno nomen disium est, qui omnium Re- quorum imperto potietur. PRIMA RiUM , scilicet sundamentalem. EI AEQUABIT , &c. quas dicat o Faciet respondere gratiam Christianorum gratiae Christi , scilicet similes ei est e vita per gratiam , tamquam membra capiti. in quo summa gratia , iux
ta illud, Conformes feri imagini filii fui.
V. 9. MANυς, &e. qu si dicat: Ut Z robabel istam domum coepit & perfecit, ita Christus, qui ex eo nascetur , Sc per eum significatur , Ecclesiam aedificabit . ME, scilicet Christum. V. IO. DEIPExlΤ p pro despiciat , vel despiciet . DIE s PAR vos , id est paucos praedicationis Christi: vel parυi dicuntur, ob Christi vitae totius humilitatem. STAM
: NEυM, scilicet qui solet alligari in per
195쪽
pendicula ; quasi dieati Magna erit laetitia eum Christus Ecelesiam aedifieabit. SEPTEM , &c. explicat quid significent oculi , de quibus supra . DisCURRUNT . Αngeli significantur , quorum ministerio Deus utitur in mundi gubernatione. V. II. REspo NDI, id est loeutus sum. V. I a. SPICAE . LXX. rami, scilicet pleni olivis, instar spicae plenae granis. Ros TRA, scilicet lucernarum, in quibus illud est, per quod insunditur oleum, quod hic fugi orium vocatur. At supra dixit esse Ie ptem ἰ septem quidem omnia, sed duo extrema erant in candelabro iuxta quae assurgebant olivae .
V. Ia. OLEl. LXX. pinguedinis ς quasi dicat, Pingues gratia. AssisTUNT, scilicet Orantes pro populo Iudaeorum , vel parati ad iussa: mittendi enim suo tempore Eliasti Enoch in mundum , e loco ubi nunc vivunt, si ve is paradi Ius est terrestris, si vealius locus.
O AD ZOROBABEL , DICENS :NON IN ExERCITU , NEC IN ROBORE , SED IN sPIRITU MEO , Dici T DOMINUs EXERCITUUM . post Ostensam prophetae visionem de candelabro aureo & lampade in eo posita, & duabus olivis, altera a dextris, altera a sinistris, dieitur tandem hoe esse iactum verbum Domini ad Zoroba.bel ; Non in exercitu, nee in robore , sed in spiritu meo, dieit Dominus . Per aureum candelabrum intelligitur ecclesia ἰ per lampadem Christus, qui super caput candelabri positus est, quia ipse caput corporis fui quod es eecissa, ad Ephes. U. eamque velut e sublimi universam illuminat. Duas' autem olivas intelligune Moysem & Heliam ; qui cum Domino loquebantur in monte Matth. xvia. ut in Moyse, lex; in
Elia prophetia intelligatur ; quia Christus
ab utroque testimonium accepit . Et responsum est Zorobabel: Non in exercitu, nec in robore, quibus verbis significatur verus Zorobabel, id est Christus, qui de semine Zorobabel nasciturus erat, non exercitu armato, aut humanis viribus redemptu. rus genus humanum, aut subacturus adversas
potestates, sed in spiritu Dei tum quia de Spiritu sancto conceptus est, tum quia Bib. Sae. Tom. XXII.
eune a redemptionis nostrae mysteria in Spiritu Sancto peregit . Sententia quoque illa apte accommodari poterit ad principes Christianos, qui tametsi l exercitum parent ad bellum, in Deo: tamen praeeipuum fiduciae robur collocare debent.
serat; nunc novam revelationem affert. V. 2. ET ECCE CANDELABRUM . Id
Deum significat ex vers. Iq. seu Christum. ET LAMPAs. Sic Sept. Alii, lentiamia; alii, phiala, tuae erat in capite, id est in summo candelabio , fortassis oleo plena, ut inde lucernis alimentum esset. ET sEPTEM IN FUMRIA . Hebr. septem σseptem: se Gotth. id est septena insularia. Ins orium vas erat, unde oleum infundebatur lucernis, sortasse e phiala sumptum. QUAE ERANT, quae lucernae . S PER CAPUT EI Us ; hoc est , in summo eandelabro eminebant illae lucernat.
V. 3 ET DUAE OLIvAE SUPER ILLUD,
id est iuxta illud candelabrum , ex utroque phialae & eandelabri latere, quasi ex olivis oleum in phialam distillaret: ideo dixit,
olivas esse ex utroque phialae latere . Adverte, visionem esse, non rem gestam. V. A. ET REsPONDI ; pro , & locutus sum. AD ANGELUM , QUI LOQUEBATUR
tM ME, id est mihi. Quid sunt haeest Respondet Angelus. V. 6. HOC EsT vERBUM DOMINI AD ZOROBABEL; id est, tota haec visio ad Zorobabelem spectat, eius actiones significatrnam ut candelabrum sine ulla vi lucet, solum insula oleo ; se ille non viribus suis& armis, sed ope mea templum extruet. SED IN sPIRITU MEO d supple, complebit opus . Oratio est desectiva . R. 7. QUIS TU MONs MAGNE CORAM ZOROBABEL ' Loquitur Angelus ad Sanaballat, qui templi sabricam impedivit, &vocat eum montem magnum, quod esset iis regionibus praesectus. Quis ergo es tu cum Zorobabele comparatust IN PLANULI , seu
planitiem, scilicet eris. Ibi punctus. Heb. accentus Athnach, hoe est , te ille superior
erit, tuam arrogantiam deprimet . ET EDUCET LAPIDEM PRIMARIUM. Hebr. m
196쪽
iecit templi landamentum , mensis non idie vigesima quarta, Asgaei II. II. Chald. emerget Chri ius, cuius ab aeterno n enes. Sane per ZorobabeIem & lapidem fundamenti recte Christum , per templum Ecclesiam intelligimus . ET ET AEQUABIT CRATIAM GRATIAE EI Us; id est , Deus meritis Zorobabelis parem dabit gratiam. Hebr. clamoribus id est cum clamoribus& iubilo posuit lapidem ) gratia gratia ei, id est cum gratiarum actione totius populi , ob coeptum opus . Geminatio auget significationem ; quasi dicat: Cum magna
gratulatione caeptum est opus .
V. 9. MANUs ZOROBABEL . Qui coepit fabricana, ipse complebit: & in eo , ait Propheta de se, cognoscetis ,. me a Deo missum esse.
vos Heb. diem parvarum, scilicet acclamationum . Plausus, cum iacta sunt sundamenta templi , exiguus suit propter populi infrequentiam, & quoniam continuo hostes opus impedierunt ; se hostes diem illum despexere. ET LAETABUNTUR, scilicet populus , cum viderit opus repeti . LAPIDEM sTANNEUM , id est perpendiculum , Iaphmada . IN MANU ZOROBABEL, id est eo auctore & duce opus repeti vehementer laetabitur & plaudet . SEPTEM IsTI OCULI SUNT. Hi sunt septem oculi, de quibus capite superioia vers. q. Dei protectio, qua fit ne opus impediatur. V. it. ET RESPONDt ῆ pro, locutus sum. Quid sunt duae olivae ρ dicito. V. I 2. REIPONDI sECUNDO, id est dixi etiam . QUID IUNT DUAE SPICAE OLIvARUM In olivis haecat erant iun me inter se , quasi trus, eas vocat spicas. QUAE sUNT IUDTA . Hebr. in manu , id est iuxta . Duo Ros TRA AUREA , id est uncinos . Rostra avium incurva sunt . Alii ampullas vertunt , quae scilicet oleum continebant. Alii fissulas, scilicet per quas ex insulariis o. leum mittebatur in lucernas . Denique Hebr. vocis tanthereth vis & significatio est ignota. IN UIBUS SUNT IUFFUSORIA,scilicet ex quibus uncinis pendent. Heb. qui fistulae aut spicae olivarum ) fundunt ex ipsis aurum, id est oleum purum, quod
ob colorem flavum, aurum Vocat. V. I 4. IsTI sUNT DUO FI LlI OLEr, id
est duo vincti, Zorobabel, ob potestatem regiam quam habuit, & Iesus sacerdos ma-
gnus; id significant duae spleae . QUI As-sIsTUNT DOMINATORI r Deo scilicet quem scilicet candelabrum fgnificat . Illi adhaerebunt, eum sequentur.
Hers. r. A NGELus QUI LOQUEBATUR IN ME: vide dicta cap. I. n. q. SusCITAvIT ME: qui visionem , quam capite praecedenti videram , ruminans, &admirans , haerebam quasi stupefactus diat tonitus. V. 2. ET ECCE CANDELABRUM RUREUM . Alludit ad eandelabrum taberna. euli, quod fabricatus est Moses Exodi xxv. 3 i. Non tamen est idem plane cum illo, nam Mosaicum non habebat septem insu-soria, nee duas olivas, ut hoc Zachariae. Candelabrum hoc sgnificat templum per Synecdochen ς pars enim ponitur pro toto . Rursus candelabrum, & templum Ecclesiam significant, sensu sublimiori . LAM-pAs . In Hebraeo est ridia Plia , vas concavum , & sphaericum ad capiendum oleisum. SUPER CAPUT, id est in summo stipite, sive hastili candelabri. ET sEPTEM
LUCERNAE EIUS IUPER ILLUD : ex vase
illo concavo, & sphaerico prodibant septem rostra. sive canaliculi, aut tubuli , in orbem dii positi eum suis et lychniis ardenti
bus. ET SEPTEM INFUSORIA LUCERNIS.
Quos canaliculos, sive tubulos vocavimus, eosdem appellat insusoria, quia per eos suggerebatur oleum et lychniis. V. 3. ET DUAE OLIvRE SUPER ILLUD rhine , & inde a latere eandelabri duae erant arbores olivarum.
R. I. NUMQUID NEscis quasi dicat: propheta es, & haec non intelligis
ZOROBABEL; id est, haee visio pertinet ad Zorobabel. NON IN Ex ERCITU , NEC IN Ron ORE, &c. Est explicatio visonis; quasi dicat: Fabrica templi tam magni , &tam magnifici non perficietur industria vestra, sed Dei virtute, & spiritu vos adiuvante, & impedimenta tollente. V. 7. . Is TU MONs MAGNE , &C. Monte hoe significantur omnes aemuli, &potentes adversarii Iudaeorum , sui conabantur impedire sabricam templi , quales erant Sanaballat, & Samaritae, qui se Opponebant Zorobabeli in restauranda urbe ,& tem
197쪽
& templo. CORAM ZOROBABEL 2 ut audeas , te Zorobabel opponere . IN PLA-Nu M, stilicet deducam te , complanabo,& humiliabo te . ET EDUCET LAPIDEM PRIMARIUM . Fabricam Zorobabel vobis
invitis promovebit , & educet primarios lapides, quales illi sunt , qui poli suadamenta statim ponuntur in fabricis, & plus
ceteris eminent, & procurrunt aliquantulum extra ordinem aliorum . ET EI AEQUABIT GRATIAM GRATIAE Eius ς id est , templum Zorobabel aequabit templum Salomonis, splendore, & gloria non auri , Ornamentorum, aut strueturae, sed praesentia Messiae, qui in illo conversabitur.
V. 9. SC iETis QUIA DOMIN Us ΕxERCITUUM MI IIT ME AD vos: cum scilicet videritis me veracem esse prophetam , &omnia ad unguem impleri, quae ego praedico R. Io. Is ENIM DEsPExIT DIEs PAR - vos Aliqui ex Hebraeo vertunt, Dies exi.
guitatis; quasi dicat : Quis despexit strueturam hane fabricae templi , quod cito fieri videretur, indiligenter , & quasi tumultuarie ET LAETABUNTUR ,&c. Chaldaeus ita habet: Nonne convertetur, o laetabitur , cum viderit lapidem perpendiculi in manu Zorobabeli LRPIDEM &TANNEUM: globulum stanneum intelligit , suem alligant architecti sunt culo mensorio , ut illum distendat ad parietes mensurandos . SEPTEM IsTI OCULI sUNT DOMiNr. Aliqui putant septem hos oculos in stanneo perpendiculi globo fuisse insculptos . Alii in lapide primario, de quo num. 7. Alii septem hos oculos esse septem tubulo3, vel canaliculos, aut fistulas lucernae accensae, de quibus dictum est numero a. quibus etiam significabatur divina providentia omnia circumlustrans, quam nihil latet , &cuius nutu omnia gubernantur. V. II. REspo NDI . Respondere ponitur
pro loqui, ut saepe in Scriptura.
Angelus, ut prophetae desiderium acueret, tacebat, ideoque idem iterum , licet aliis
verbis, interrogat. DUAE sPICAE OLIVARUM : Duo rami olivarum . IUITA DUO RosTRA RUREA : duos tu hos , seu fistulas
intelligit ex teptem, duos inquam viciniores duabus olivis, quae stabant hinc , &
AURO : qui tubi sunt suffusoria , sive , ut
vocavit num. a. Infusoria ad suggerendum oleum ellychniis. V. I . Duo FILII OLEt , &e. Iesus sacerdos jummus & Zorobabel , qui vocan. tur filii olei, id est uneti oleo, sive Christi Domini, quia nimirum Iesus inunctus,& consecratus erat Pontifex ; Zorobabel Vero constitutus princeps populi e & assistunt Deo tamquam eius administri in gubernatione reipublicae.
RU. 2. V CCE ingens CANDELABRUM L. AUREUM simile candelabro Mosaico a , in cuius vertice LAMpAs, id est vas concavum & sphaericum instar magnae lampadis, intus plenum oleo , & superne patens, maximaque flamma ardens
dem maiorem circumdabant sEPTEM LUCERNAE, seu lampades minores, quae per totidem calamos, arcuatim ex fundo maioris lampadis prodibant. Calami isti erant
concavi instar fistularum: nam per eos derivabatur Oleum ex maiori lampade ad lucernas calamis insistentes. Unde & calami isti vocantur hic t Npum Ria , scilicet olei in lucernas. Utrimque ad latus candelabi ierat otiva seu olea plena olivis. V. 6. HOC EsT vERBUM , seu mysterium a Domino revelatum de e ZOROBABEL , principe politico Iudaeorum . Quod nimirum Zorobabel & Iesus, iste ut pontifex, ille ut principes, singulari studio ad. stabunt & subservient divinae sapientiae aeprovidentiae per eandelabrum hoc undequaque ardens & lucens designatae . Quae per septem infusoria, calamos o lucernas . id est per multiplices & varias vias, partim angelicas d, partim humanas, uti gubernat & dirigit totum universum . ita speciatim designat nunc instaurare templum& urbem Ierosolymitanam, id est religio. nem & rempubl. Iudaeorum . Allegorice, Eeesesiam e Chrilli , inquit S. Hieron. Uatabl. Fernand. & alii. Perficient autem
hoc opus NON IN Ex ERC Tu vel ROBORE humano, SED SPι RITU MEo divino , sua-υiser simul ac fortiter omnia dispos tum , δι humana consilia , industrias ae labores
198쪽
ser f, qui per te, per Cambysen , per Sa. eae , qui per minores istas lueernas , setanaballat, per alios emiliarios tuos, mille- potius lucernarum orificia, quae oculi spe-na CORAM ZOROBAnEL obiicis impedi. ciem habent, hie designantur, lumen quod menta; quibus quasi vallissimis montibus i caelitus a Deo hauriunt , toti populo im-Vis conatus ipsiux praepedire ὶ ita Hebrati,4pertientes. Talia mille miliena lumina b. ὁ ex illis S. Hieron. Remigius, Lyran.&4gurant ante thronam divinitatis a primo di- M. IN PLANuM descende & complanare piluculo, inquit S. Bernardus i. quasi dicat: Apage eum omnibus impedi- V. H. R Espo NDt, id est sermonem immentis & remotis tuis , quia vel inuito ieci interrogando. Cumque non statim acinte, in altum EDUCET iactum iam pRiMA-aciperem responsum , iterato interrogavi et RiUM LApi DEM , id est fabricam inchoa-lQUID suNT DUAE OLIva E, vel potiustam attollet usque ad fastigium.' ET GRA- vers. I P. DUAE sPICAE, seu rami , OLI
TIAM, seu beneficium persectionis fabri- v Ru M pleni olivis se ut spleae sunt ple-
AE, EXAEQUABIT GRATIAE inchoationis nae granis frumenti, QUAE sUNT IULTA, Eius i id est, gratia, favore, prosperitatesDuo Ros TRA LXX. iuxta duas nares perficiet, quanta coepis: ita enim sese ex-lMarinus & alii Hebrai, iuxta duos eana- Nicat angelus vers. p. sequenti: ita S. Hie-lles . Ex tuberantia enim bina brachia aron. Theod. Remig. Ruper. Lyran. Arias,ltrunco candelabri, e quibuς sursum erum-Vatabl. & a Lapide. petant ab utroque latere suffusoria, seu in-U. I Q. RUIS ENIM despiciat Dizs hos fusoria supradicta, nares vocabantur, quo6 PAR vos, id est, dies in quibus parva pa-linstat naris sublimatorii sursum essent elatrantur Z sicut Olee r. I i. magnus v a-ata: R TRA vero , auod adunca essent.
tur dies Iezrahel, eo quod magna in eo V. i . Isra per duas oleas designati νgererentur. Occurrit enim hic tacitae ob .asusT Duo piLIi OLEAE; id est, sunt duo Octioni, qua quidam sorte conabantur ele- Synagogae supremi principes uncti oleo , Vare & extenuare opus Zorobabelis , di adseu duo Chrisi Domini, nempe Iesus un- sentes,. Egregia certe initia, magno operinctus pontifex, & Zorobabel unctus prin- iuperstruendo, &l Salomonico templo in aceps politieus, Qui primarii ministri it staurando. Quibus respondet: non atten. excitanda , fabrica & republica Iudaeorum dena parva initiλ g, exilem materiam lassisTUNT DOMINATORE UNIFERSAE TER tenuia media . Conticiant oculos ire pro a s: & Deus vicissim divina sua provi. gressum sibricae r videant quantis inere 4dentia assistit ipsis illuminandis , dirigen
mentis exiguo tempore illa exsurgat. Cer Jdis, adiuvandis , ut inchoatum opus Rato enim maxima laetitia LAETAnυωτυα persectionem deducant: ita Hebmi, TMO- quicumque oculos coniicient in nobilem it Jdor. Lyran. Uatabl. Clar. Marian λ & Rum & excelsam fabrieam, quae quoi id e t Lapide. Alludit ad duos Cherubinos, quos,
magnis Passibus promovetur . Deo adspi lex ligno olivarum, quasi filios oleae , Ω-rante , & Zorobabele principe L Apinx, bricavit Salomon m. Sicut enim illi prin TANNEUM MANU dirigente, quo iubet ad pitiatorium & aream, ita hi Eccles am&Perpendiculum h assurgemes parietes exae rempublicam sustentabant. Allegorice, duωdificari: ita Chaldaeus & plerique interpre filii olei sunt Moyses & Elias assistentes
te . Neque est cur de hoc celeri incremen Christo in monte tranςfigurato, inquit Ter to , adeoque & de seliei sabii eae persectioia tui. sed melius, ut S. Hieron. immo Sene dubites vel ambigast nam illi promo 'Ioan. Apostolus σε, erunt Henoch & E vendae ac complendae invigilant tapeti M lias, hie ex circumcisone, ille ex praepu- OCULI DOMINI, difurrentes iu ust tio. Quod enim secit Iesus & Zorobabel VERSAM TERRAM, media tanto operi ne . in populo e Babylonia in Ierusalem revo-i cessaria undique conquirentes , δε omnia cando , in templo Domini instaurando zimpedimenta propulsantes . Sunt autem hi idipsum facient Elias & Henoch in ulti- praeter oeulatissimam divinae Sapientiaeima saeculi ruina, ut tam Iudaeos . quam providentiam quae per candelabrum totum4Gentes ab Antichristo revocant ad Chr adumbratur ν, septem primarii spiratus itum, & Eeclesiae collabentis fabricam m- angelici, ut S. Ioannes huc alludens ex- ilaurant. Arias per duas oleas accipit dum plicat he & Praelati Ecclesiae ae reipubli .splicem in Christo dignitatem, regiam la,
199쪽
lieet & saeerdotalem e Ribera duas in Christo naturas, divinam & humanam : alii duos principes Ecelesiae Petrum Iudaeorum, Paulum Gentium Apostolum.
Vers. i. τοῦ T REvERsus EsT ANGELUs. IO Hic angelus a quibusdam putatur Michael. Ceterum visio haec est, &non res gesta: in hoc candelabro est allusio ad illud Mosaicum , Exodi xxv. 3I. sicut ad hoc Zachari inum allusit Ioan . Apoc. I. II. lampas , Hebr. n,a gulta , qualis nunc in templis appendi solet: aecipiebat concha haec, oleum infusum quae erat in
summo hastili eandelabri distribuendum
inde in 7. lucernas utrinque positas: erant septem lucernae laterales insistentes septem calamis. Ceterum hi calami erant concavi, ac proinde vocantur hic infusoria, seu fistulae per ouas lucernae attrahebant ad se oleum: ex lampade illa quam dixi con-eham sphaericam: prodibant hae fistulae, aut calami ex fundo lampadis. V. 6. ET REI PONDIT, &e. Haec est redditio allegoriae ad litteralem sensum, nempe de Zorobabel e & templo . Sed quod additur, NON IN ExERCITU, hoe diei videtur, non armis perficiet templum Zoroba.hel, sed in spiritu & auxilio Dei , & pro
videntia per T. angulos: mystice vero candelabrum Ecclesiam Christi designat , &Zorobabel mystiee Christum , qui Ecclesiam suam iactis landa mentis plene perficiet.
V 7. OuIs Tu MoNs MAGNE, &c. Quis ille monsὶ quis diabolus aut hostis qui poterit Deo protegente impedire conatum Zorobabelist Deus hos in planum faciet, &ut vallem humiliabit, & inducet lapidem primarium I hoe est , ponet lapidem in culmine , de perficiet cum non minori gratia, quam quando iaciendo sundamento positus est lapis sandamentalis: huic supremo lapidi mox dabuntur 7. oculi.
V. 7. Primi quidem dies parvi sunt, &parva initia, sive in Zorobabele, sive mystice in Christo; hoe est parva sunt initia; tamen erunt magna incrementa , &in progressu operis laetabuntur omnes vi. dentes in manu Zorobabelis lapidem stan
am Uulgatus. Hebr. , tra bessit , separationis: rad. Via , ergo stanneus lapillus est, qui solet alligari perpendiculo ; vel lapis eximius, inquit Arias, qui solet poni
in culmine velut loco de materia separatus a reliquis.
At qui sunt illi septem oculi Domini
an sorte illi de quibus cap. III. 9. qui erant in lapide angulari e hoe sane in re obscura satis probabiliter asseritur , an in lapide primario, oui in culmine eminet , & extra aliorum lapidum ordinem est. Hic lapis positus a Zorobabele significat eum imposturum finem operi . Et hic sensus litterae est: mystice vero designat Christum lapidem primarium, sed insignitum 7. oculis ad eius singularem providentiam deno. tandam circa Ecclesiam. V. II. ET REIPONDr , &e. Hoc est , loeutus sum , seu dixi . Duo interrogat Zacharias , vers. Ir. & Ιχ. de duabus olivis & spieis olivarum p & respondetur vers. Iq. esse duos filios qui assistunt dominatori tetrae; hoe est, sunt duo uncti , nempe Zoroba Sel ob potestatem magnam in Repub. & Iesus sacerdos magnus. Hos designant duae spicae quae adhaerebunt Deo , ut spicae candelabro : vide cap. v I. vers.
200쪽
Volumen vesans, quo ia quἰ iussicabuntur: mulier in ampbora sedens cum massa plumbi, designat impietatem: σ dice mulieres ala-νae te ut illam in aera.
T conversus sum, & laevavi oculos meos: & vidi, &ecce volumen volans . a. Et dixit ad me r Quid tu vides 8 Et dixi: Ego video volumen volans: longi tudo eius viginti cubitorum , & latitudo eius decem cubitorum . g. Et dixit ad me : Haec est maledietios quae egreditur super faciem omnis terrae: quia omnis fur, sicut ibi scriptum est, iudicabitur : & omnis i rans, ex hoc similiter iudicabitur. q. Educam illud, dicit Dominus exercituum.' & veniet ad domum suris, & ad domum iurantis in nomine meo mendaciter: & commorabitur in medio domus, ' & consumet eam, & ligna eius, & lapides eius. s. Et egressus est Angelus , qui loquebatur in me: Sc ὸixit aὸ me: Leva oculos tuos, & vide quid est hoc, quod egreditur. 6. Et dixi: Quidnam est Τ Et ait: Haec est amphora egrediens. Et dixit: ' Haec est oculus eorum in universa terra . 7. Et ecce talentum plumbi portabatur. & ecce mulier una sedens in medio amphorae . 8. Et dixit: Haec est impietas. Et proiecit eam in medio amphorae, & misit massam plumbeam an os eius. q. Et levavi oculos meos, & vidi : & ecce duae mulieres egredientes, ia spiritus in alis earum, & habebant alas quasi alas milvi: & levaverunt amphoram inter terram & caelum . Io. Et dixi ad Anselum, qui loquebatur in me o duo istae deserunt amphoram 8 II Et dixit ad me: Ut aedificetur ei domus in terra Sennaar, & stabiliatur,
& ponatur ibi super basem suam.
f. a. Eea vias υ lumdiu volans . Non praeponas adverbium ecce pronomini ego. Vers. 4. D consumet eam. Non mutes Pron men semininum eam in masculinum eum .
Vers. 6. Hee es oeutas eorum. Nec hic semininum hine, in masculinum hie . NOTATIO. Vers T commorabisti. g eomminabiturn o. in medio domus eius , . consumest eum , edi ligna eius, o lapιῶδ
iis . Multi libri scribunt m eonsumet eam se. minino genere, tres Parisiensium s Compi Di. l. B. J quinque Hententi, duodecim n siti s Lob. E. Q. Pl. m. Pl. ang. Ven. 8ce. IPlures masculinum genus servant eum , tres& viginti nostri Leod. o. L. P. Mog Nu ren. Colo. &t. In Brugensi manust rapto exbum iactum conspicitur eam . Ex Hebram .& Graeco utrumque ad modum verti potest . quamquam enim masculina sint pronominAHebraeis, & Graecas non enim omittunt emendatiores Graecorum librorum Regitis; re Vaticanus άυνον J tamen reserri possune ad domiam, quandoquidem masculano geue Ill