장음표시 사용
221쪽
eens: I9. Haec dicit Dominus exercituum: Ieiunium quarti , & ieiunium
ruinti, & ieiunium septimi, & ieiunium decimi erit domui Iuda in gau
ium , & laetitiam , & in sollemnitates praeclaras : veritatem tantum , Sepacem diligite. 2o. Haec dicit Dominus exercituum: Usquequo veniant populi, & habitent in civitatibus multis, 2 I. & vadant habitatores, unus ad alterum , dicentes : Eamus , & deprecemur faciem Domini, & quaeramus Dominum exercituum: vadam etiam ego. 22. Et venient populi multi, &Gentes robustae , ad quaerendum Dominum exercituum in Ierusalem, & deprecandam faciem Domini. 23. Haec dicit Dominus exercituum: In diebus illis, in quibus apprehendent decem homines ex omnibus linguis Gentium,& apprehendent fimbriam viri Iudaei, dicentes: Ibimus vobilcum : audivi mus enim quoniam Deus vobiscum est . .
ROMANA CORRECTIO. omittas nomen viri. Vers. 4. Et viri baculus in manu eius. Non l
s A. f. a. ELATUs , &c. quasi dicat :gia Zelotypia prosecutus sum , eoque indignatus quod me tantoperσ se amantem deseruerit; vel , iratus eius hostibus. Sio N, id est Iudaeos , seu Synago. gam, quae Ecclesiae figura & pMs. Coepit enim Ecclesia a mundi principio , sed figura etiam fuit Ecclesiae Christianae.
V. 3. REVERSUs sUM . Chalis revertar, stilicet in gratiam recipiam. IERUSALEM, stilicet Clit illi Ecclesia . UERIT A Tis : I. Timoth. m. vocantur cilumna firma- meorum υeritatis; scilicet in ea vera est doctrina , & firmillima . Movso etiam mons dicitur Ecelesia, ob altitudinem dog. matum, & firmitatem . SANCTlpi CATUS.
moribus nec extra eam ulla est sanctitas ,
V, 4. SENES, &c. quasi dieat i Diu vi νςnt habitatores, scilicet sancti; quasi dicat : Per totam vitam studebunt sanctita
i, vel numquam deerunt in Ecclesiasviri, qui prudentia it. doctrina cererant; est autem in senibus prudentia .re terra, cuius rex puer es. Ut Rr, id est cuiusque, scilicet senum; quasi dicat , Erunt prudentissimi , ut solent grano aevi . BACULus. Chaid. opera recta, scilicet quibus aetas sustentatur. V. 3. INFANTinus , &e. quasi dicat rErunt & in Ecclesia multi in Chi isto parvuli , seu recens baptietati, & hilariter viventes : quamquam Se in Ierusalem , quaei unc aedificabatur, s erunt illa ad litteram, sed in figura spiritualium . V. 6. RELluui ARUM , id est relictorum ex captivitate , in qua multi perierant . ILLis , scilicet posse fieri . IN ocu Lis M sis, id est eoram me. . 7. Oxi ENTis, &c. per haec duo, inintelli Re etiam Aquilonem 3e Austrum ἱ quali dicat De omnibus mundi partibus v cabo electos ad salutem . Vide similem phrasim Matth. vlli. V. 8. IER UsALEM, id est Ecclesiae. IMvERITATE ET IN I UsTITIA ; scilicet colent me vera fide, de rectis motibus. V. 9. PROΡHETARUM , scilicet Aggaei, A Zachariae. IN DlE. LXX. ex die. V. Io. MERc Es, id est laborum fructus.
222쪽
TRisuxa Troua , id est hostium vieinorum persecutione. Di Misi, id eli permisi scilicet insurgere.. V. 12. SEMEN PACIs, id est prosperitatis; quasi dicat, Provenient seminata se tiliter. GERMEN, id est fructum. V. I 3. MALEDic Tio , id est maledicti, scilicet vexati, vel male audientes. BENE DicTio . id est benedicti , scilicet cum ad fidem Christi conversi eritis. V. II. MIsERTus, scilicet hactenus, ut benefacerem. Co&vERsus, scilicet ad misericordiam , qui secundum i ullitiam seceram . COGITAur. Loquitur more humano,' alioquin Deus nihil de novo cogitat. DIEBUs Is Tis , potest coniungi cum sequentibus.
V. IS UERBA, id est res , seu Opera. PAcis . LXX pacificum iustum , scilicet quo pax a latur & iustitia , non discordia, aut iniquitas . PORTis , scilicet urbium e ibi enim fiebant iudicia . V. II. AMICUM. Chald. &. LXX. pro
V. I9. IEIUNtu M. Redit ad id, de quo quae si tum cap. vi I. QUARTI . Id observabant, quia eo mense rupti a Chaldaeis muri Ierusalem. DECIMI , scilicet ob obsessam eo mense urbem. Uide Ierem xxx r.& Lil. Erech. xx v. IU. Reg. ult. IN GAUDIUM ; quasi di eat , Ces abit : atque ita respondetur quaesito . PRAECLARAS . Hebe. & LXX. MAM, id est laetas mal d. iueundas. UERITATEM TANTUM ἰ pro , veritatem modo, seu interim. Chald. propterea veritatem. LXX. O veritatem; quasi dieat: Id praecipue a vobis requiro, ut veritati studeatis, & paci. V. V. UsQUEQUO; pro, in tantum ut ἰquasi dieat: In tantum iesia celebrabitis ut veniant ad vos multi , &e. Chalia MLXL. adhuc venient, &c. UENIANT, scilicet tempore Evangelii.
V. 2I. UNUs AD ALTERUM ῆ pro . . mus civitatis ad alteram, ut indicant Heb.
Misi , scilicet Christi. VADAM , scilicet respondebit alter. V. 22. ROBusTAE. LXX. mulia. Chald. a magna. ImusALEM, id est Eeclesia. V. 13. ILLIs, scilicet haec accident, quae dixi. ET APpREHENDENT , pro, apyrehendent inquam . FIMA RiAM , id est oram vestis.
IUDAE i , scilicet spiritualis, id est Christiani.
TI, ET IEIUNIUM QUINT , ET IEIUNIUM sEPTIMI, ET IEIUNIUM DECIMI ERIT D Mui IUDA lN GAUDIUM ET LAETITIAM.
Quid haec sibi velint, cap. praeced. ut cum que explicatum est: qui tameta volet idisum Hieron. adeat, late explicantem, quae ieiunia hic intelligantur. Nota tamen P tiones ieiunii allatas ex calamitatibus, quae post Zachariae tempora acciderunt, ad prae sentem locum non posse pertinere . Qua rendum etiam, an omnia haec ieiunia fuerint humanae institutionis, an aliquod e
rum etiam divinae, ut ieiunium septimi
plet Chale. & Gotth. Quod est verbum Dixit Deus:
V. a. ZELATUs su M. Zelam est amor, sed eum indignatione in alios. V. 3. REvERstis su M. Discesseram os sensus, nunc placatus revertar. Praeteritum pro suturo CIvlTAs v ERITATIs vocabiis tur , in qua veritas stilieet & iustitia mrit. MoNs s ANCTIFICAT . Hebr. mons sanctitatis, id est sanctus vocabitur , in quo Deus colitur. V. ADHUC HABITABUNT sENEs , id est adhue veniet tempus, cum senes ti a nus in ea urbeἱ erunt . Signum pacis Se hilaritatis, cum senes ad ultimam prOc dunt aetatem . ET v IRI BACULUs , &c.
Hebr. vir, id est qui 'ite baculum suum habebit in manu stia. Hoc est , senes
ad eam aetatem pervenient , ut sine hac lo ingredi non possint. F. s. COMRLEBUNTUR INFANTIBUS , multa proles generabitur . Praecipua felicitatis pars, cum prole augetur civitas. V. 6. Si vi DEBiTUR DIFFICILE. Hebe.
si eris mirum in ocklis residui populi, quod scilicet promitto NUMQUID IN OCULI IMEis ERIT Hebr. etiam pro, nunc eli-am in oculis meis mirum eris P id est dinficile. Avea Eetra , sine interrogati no ieriam - Qisitire sic
223쪽
etram in oeulis meis mirum erit . Si illis hoc videtur mirum, ego decrevi mira sa. cere maiora quam ab ulla memoria . V. I. DE TERRA ORIENTIs . Per eas duas plagas, ortus & occasus, alias duas
intelligit ; quasi dicat , Undique salvabo
populum meum, & convocabo. V. 8. ET EGO ERO Eis IN DEUM , INUERITATE. Oseae II. Fers. 2o. Desponsabo se mihi in veritate, id est in fide r non te amplius deseram, aut expellam: in veritate & ivllitia tuus Deus ero , tuus sponsus. V. 9. IN DIE QUA FUNDATA EST D MUs: supple, qui estis in die , qua sun datur templum, confortamini . UT TEMPLUM AEDIFic ARETUR. Hebe. qua die coepit templum adisicari, Hieronymus sententiam expressit. V. to MERCEs HOMINUM NON ERAT, ante hoc tempus nulli mercenarii , nullae operae; quia non erat hostium metu qui
terram coleret: neque iumenta onera portabant. NEQUE INTROEUNTI, NE UE EXEUNTI ERAT Pax. Non erat tuum versari his loeis. ET Di Misi OMNEs HOMINEI
pro, immisi . Non solum externi hostes rassabantur , sed inter cives ipsos erantissidia ei vilia; alii in alios irruebant.
V. la. SED SEMEN PACIs nunc erit .
paeifice seminabitis sine terrore, & semen uberes fructus seret ; laetae segetes erum. Pacis nomine copiam & ubertatem intelligit. ET TERRA DABiT GERMEN SUUM, seu fructum , seu proventum . ET CAELI DABUNT ROREM sUUM . In Palaestina pluviae sunt rarae , sic caeli rore egent e aut per rorem pluvias etiam intelligit. ET DONE DE E FACIAM, scilicet hereditate, Chald. haee hona quae dixi. V. I 3. Si CUT ERATH MALEDICTIO . Quibus male imprecahantur, dicebant: Sis Iudaeis similis; quod illis , tibi eontingat. Deinde versa ratione, quibus bene precabuntur, iis dicent: Sis filia ut Iudaei: se maledictio in benedictionem mutabitur. V. IK. ET NON sUM MisERTUs. Sept.& Chsd. non me paenituit ; id est , non mutavi , quod supplicium tunc decreveram contra patres vestros. V. I 6. HAEC IUNT ERGO vERBA ; quasi dicat: Hae conditione & lege quae dixi, vobis promitto, ut veritatem loquamini,
Miainem decipiatis , di quae sequuntur .a a I
ET IUDIcIUM PACIs, id est rectum, sinafraude. IN PORTIs vEsTRIs. Ad urbis portas erat sorum & tribunalia . Ibi sint i dieia recta. V. I9. IEIUNIUM MARTI, scilicet me sis. Hic respondet ad id quod quaesitum e
rat cap. v II. vers. 2. Quarto mense murus Ierusalem ruptus est, Ierem. LII. vers. 6.
ideo Iudaei ieiunabant. In Kalend. Hebr. dicitur, ob tabulas legis fractas , & quia iuge sacrificium desiit , idolo in templo collocato: Iosephus Lib. VI. de Bello,
cap. VIII. ET IEIUNiUM QUINTI. De hoc
ieiunio dictum est eap. via. verL 3. & de ieiunio septimi mensis , ibi vers. s. ET
IEIUNIUM DEC MI, scilicet mense Dist. qui Ianuario respondet. Eo mense die decimo ieiunabant; quod eo die a Chaldaeis Ierusalem suit obsessa r Kalend. Heb. Ierem. LII. vers. q. ERIT DOMUI IUDA GAUDIUM. Et ieiunia cessabunt, & in sestos dies mutabuntur. IN soLLEMNITATES PRAECLARAs. Hebr. In sollemnitates bonas, id est laetas, ea ieiunia mutabuntur. UERITATEM TANTUM. Hebr. ρο veritatem re pacem diligite. Et pro dummodo, seu tantum, ut posuit Hieronymus. Ea lege id concedo. V. 2O. Us UE O vENIANT POPULI. Hebr. adhue, seu deinde veniet tempus, quo veniant populi. ET HABITENT. Heb. habitatores magnarum urbium . Quo venient Ierusalem ad eas sollemnitates, quas dixit vers. I9. Quando tempore Messiae.
se Hebraei , & Hebri Schol. Tunc ad
eum, & in Ecclesiam omnes Gentes conis fluent . V. 2 . ET v ADANT HABITATOR , scilicet earum urbium. UNus AD ALTERUM Isie codices omnes Uulgatae , & Hieronymus in Comment. Hebr. unius ad tinam,
id est alteram : se mutuo cives urbium multarum inter se lalii alios provocabunt ad eundum . . AERAMus, id est consulamus, petamus a Deo responsa. UADAM ETIAM EGO . Qui alios hortatur ad eundum, dicit, Ego etiam ibo, meum exem plum sequimini. V. 22. GENTEs RonusTAE, id est in tes magnis opibus , potentia & imperio, venient ad quaerendum Dominum, se Christo subiicient. V. 23. IN DIEBUs Ixxis r stilicet contingent quae dico illis diebus , quibus minCEM HOMINEs, id est multi , I udato uni
224쪽
se comites adiungent ι cum ex fama &multorum dictis cognoscant , Deum cum Iudaeis esse, illis profecto favere, illos tueri.
. Zelotypia prosecutus tam , eO-que indignatus quod me tantopere se amantem deseruerit synagoga. Verum quia ipsa malis vexata resipuit, iam zelum, cupiditatemque vindictae contra illius hostes con
V. 3. REvERsus su M AD Sio N; id est, placatus sum Ierusalem , & genti Iudaeo. rum , habitabo in ea, non eam deseram: Ecclesiae meae semper adero. CIvlTAs v E. RiTATIs t civitas fidelis Deo suo . Talis est Eeelesa , quae etiam est civitas veritatis, quia in ea traditur veritas de credendis , & agendis, nulla salsitate adulterata. D. Paulus I ad Tim. Hi vocat Ecclesiam columnam, & firmamentum veritatis. MoNs DOMINI Ex ERCITO UM. Mons
hie est Sion, Sc Moria in quo aedificatum est templum, qui fuit typus Ecclesiae, quae est mons Domini, in quo solo salvi fiunt
homines, Genes x I x. II. In monte fri- m te fae . Ex hoc monte propius caelestia contemplamur, & in eo eli altitudo,& firmitas doctrinae. MONI SANCTIFICA.τus: sacrificio Abrahae, Genes. 11H. I 4. Crucifixione Christi, nami Calvariae mons
est pars, s ve iugum quoddam montis Moria o templo Salomonis , quod in eodem monte excitatum suerat: pra dicatione Christi , qui in eodem coepit congregare , dOeere, & inllituere Ecclesiam suam , quae est etiam ipse mons sancti Matus a Cnristo suis meritis, doctrina , gratia , sacramentis , &c. V. q. ADHUC HABITABUNT sENEs . Significat Ierusalem fore pacatam , de selicem, ita ut abundet civibus omnis aetatis,& sexus, pueris, & puellis ludentibus in plateis, civibusque longaevis. Id ita contigisse patet II. Machab. HI. r. sensu sublimiori significatur Ecclesiae, & fidelium
pax, multitudo, & longaevitas. V. d. Si vi DEBITUR Di FFICILE, &c. id
est, si iis, qui reliqui sunt ab exilio , &eapii vitate hoc dissicile videtur, falluntur,
nain potentiae meae facillimum est.
haee duo intellige etiam Aquilonem , &Austrum p quasi dicat, Quocumque Iudaei
fuerint dispersi per captivitatem Babylonicam, inde salvabo eos, & reducam in Ierusalem e fgnificatur gentium omnium ex omnibus mundi plagis concurlus ad Cluillum, & Ecclesiam. IN vERlTATE ET IU ITITIA .' vere, & fideliter praestans eis curam, custodiam, pacem , & prosperi talem squam promisi ; vicissim vero ab iis colarfideliter, constanter , & sancte.
V. 9. CONFORTEM TUR MAN Us NOSTRAE,&c. qui nunc haec auditis ex Aggaeo , &Zacharia, prosequimini quod coepillis , ut
litis Deo obsequentes, templi fabricam prO- moveatis, & a peccatis abistineatis. Quemadmodum enim antequam inciperetis templum aedificare, advellae vobis erant res, iam vero post inchoatam fabricam prosperae sunt; ita si pietatem colatis , non desistam vos magna bonorum copia , quae polliceos, assicere . IN DIE QUA FUNDATA
EsT . LXX. Ex quo die fiandata es , M.
V. IO. MERCEs HOMINUM NON ERATἰ
id est, labor omnis veller, & iumentorum vestrorum , sive in agri cultura , sive in
agri cultura , sue in mercimoniis , atque aliis operibus irritus erat, & inanis , nullamque ex eo mercedem aut fructum percipiebatis. NE INTROEUNTI , 3cc. Cum e nim introire, aut ex urbe prodire volebatis, armis, & in fidi is externorum premebamini. TR in ULATIONE: hostium circuminiectorum , qui vos affligebant . Di MIsrHOMINEs; quasi dicat: Permisi non solum soris praelia , quibus ab externis vexata mini, sed etiam seditiones intus, unoquo
que contra proximum si uni insurgente V. II. NUNC AUTEM: oum domus meae
labri eam curae, & cordi habetis. Iux TADIEs PRIORES : longe aliter me geram aquam olim gesserim. V. ID SEMEN p Acis Estir, id est prosperitatis; quasi dicat, Sata laeta erunt , α uberem frugum suarum proventum aD serent. GERMEN suu M : studium suum, ex illa germinantem. CAELi DABUNT RO REM SUUM e apte hoc promittitur , nam in Iudaea propter raritatem pluviarum , magna est roris utilitas, & ncccssuas. V. 13. Sic UT ERAT is MALEDic Io οῦ quς madmodum omnes gentes prius vos ex crabantur ἰ ita e comerio nunc laudabunt,
225쪽
V. I. sic CONVERsus, &e. more humano loquitur, quia conversi estis ad me, decrevi multis honis vos afficere , modo legem meam servetis. V. 26. UERBA: res , sive opem . IV DIctu M p Acis, id est pacificum , de quo nemo merito conqueri possit . IN PORTisv Es TR s: in curiis , & praetoriis vetiris . Notum est Hebraeos in portis Civitatum praetoria habuisse, & ibi iudicia exercuisse. V. l9. IEIUNIUM QUARTI respondet quaestioni de ieiuniis a Iudaeis propositae capite superiori num. 3. Quod dicitur quar. ti, subintellige mensis. Quartus ergo mensis, qui respondebat partim Iulio, dicebatur ab illis Tummue, & huius mensis die nona ieiunabant, eo quod illo die stactus esset murus civitatis Ierusalem in obsidione Chaldaeorum, ut patet Ieremiae in. 6. IEIUNIUM QUINTI. Quintus mensis dice batur Ab , qui respondet partim Iulio , partam Augusto. Huius diei decima ieiunabant Iudaei, quod illa die conatiuitum esset templum a Chaldaeis, Ierem. LI . I 2. IEIUNiu M s p IMI Septimus mensis vocabatur TU i , qui partim Septembri , partim Octobri respondet. Huius die tertia ieiunabant , quod illa die Godolias occisus
esset ab Ismaele , Ierem. XLI. 2. IEIUNIUM DECIMI 2 Decimus mensis appellabatur Tebet, qui partim Decembri , partim Ianuario respondet. Huius decimo die ieiunabant, ouod eo die obsideti coepta si
Ierusalem a Chaldaeis: IV. Reg. xxv. I. ERiT DOMUI IUDA IN GAUDlUM , &c. non solum omitti possunt haec ieiunia, sed vertenda sunt IN IOLEM N TATES PRAECLARAs, in quibus ieiunandum non est, sed dies festus hilariter agitandus. UER TAIEM TANTUM, ET PACEM D LiGITE quas deat: id praecipue a vobis requiro, ut veritali studeatis, & paci.
V. eto. UsQUEQUO, &c. Haec verba pendent a praecedentibus; quasi dicat , Moestitia ieiuniorum convertetur in laetas solemnitates, usquequo, id est adeo, vel in tantum, ut populi eorum fama illecti veniant, & confluant, ut iis intersint, δι se obieetent. V. 2I. UT VADANT HABITATOR Es, &e. Chaldaeus sie habet: Et ibunt unius ineola cum alterius urbis habitatoribus, dicentes o Euntes eamus oratum faciem Domini. V Α-DAM ETIAM EGO . Est vox unius ei vitatis,
& pvuli, vel hominis ad alterum dicentis. Ego etiam vobiscum venire volo. ΑΡ-pREHENDENT DECEM HOMINES, &c. quasi dieat, Plurimi ex omnibus gentibus fient proselyti , & sacra Iudaeorum su se i piisent . Uerius hoc factum est in Christi Eeclesia , ad quam sentes innumerae conflux runt. FIMBRIAM: oram vellis.
o rum spontam meam , sed sugitivam, sed adulteram, et ELAT Us sum ΣΕ
Lo ET INDIGNATIONE MAGNA: quod me sponsum suum tam sui amantem tam scede dereliquerit , & ad idola confugerit . Unde & eoactus sum tradere illam Chaldaeis puniendam, inquit Theodoret . Remigius, Ha ymo , Lyranus & Uatablus. Sed illa iam resipiscente,
V. 3. REvinsus sUM AD illam eodem quo antea amore & affectu, supplicemquere tepi in gratiam & in thorum meum :ET HABITABO deinceps cum illa, ut cum electa sponsa mea, IN urbe IER UsALEM, quae est C IvITAs v ERITATIs p Hebraice , emeth, id est stabilitatis, constantiae, fidelitatis, quae non amplius ad idola & salsos deos deflee et , sed fidem mihi sponso suo iam datam perpetuo deinceps conservaturacli . Et vero post reditum e Babylonianuinquam amplius ad idola deflexit . En typum Ecce sae Christi , quae totamna aest . fi mamentum veritatis . Est eadem Morus b etiam DoMlNl rxERCiTUUM ; Syrus ti Arabicus, mons Domiui fortis , utpote quem stipant tot exercitus angelici. Est & MONs ςAMcetipi CATus . Primo, sacrificio Isaaci , eiusque antitypi Mesiae, istic immolati e . Secundo, templo illicereiacto , in quo tot sacrificiis, votis, hymnis, precibus, psalmis quotidie colebatur Deus. Tertio, doctrina , miracul s, sanguine Christi , & i nisi tu ti s ibi Sacramentis, inchoata Ecclesia, estu sis Spiritus sancti donis , prae omnibuς terrae locis sanctificatus ita S. Hieronymus & alii iam citati. V. 7. ECCE DE TERRA ORνφNTrs ET Occ Asus soLrs, subaudi, & e Meridie ae Septemtrione , s ALVABO, dispersum popu-LUM MEUM , & reducam Ierosolymam. Neque enim haeserant eaptivi omnes in Bais
bylonia , sed inde distracti atque in man. cipia
226쪽
eipia divenditi fuerant per universum dorbem: multi etiam ante excisam per Chaldaeos Iudaeam , inde profugerant e ad Amis
monitas, Moabitas , Idumaeos , Syros &AEgyptios; qui instaurato rursus templo& urbe Ierosolyma, proculdubio redierunt in patriam . Allegoriee, Gentiles in Chri. sti Eeelesiam, ut ait Isaias f, immo ipsemet Chiistus g.
V. 8. ERUNT MIHI IN POPULUM , IN
vERITATE ET IUsTiTiA ; id est , fideliter& iuste colent me ut Dominum & Deum suum: ET EGO vieissim fideliter ae iuste
do, ditando illos, ut promisi : ita Uata. blus, Arias & a Lapide.
V. 9. CONFORTENTUR MAN Us v EsTRAE .
Ad inchoatam iussu Aggaei & Zachariae Prophetarum fabricam templi strenue prosequendam & perficiendam . Ad quod sanctum opus vos etiam exstimulet caelestis henedictio vobis hoc nomine a Deo conis
cessa . r. Io. SIQUIDEM ANTE DIEs rLLos cum
sabrica iaceret adhuc neglecta, NON ERAT NERc Es h, id est fructus aut lucrum op xae, seu HOMINUM , seu IUMENTORUM :tam enim agri, villae, prata , vineae, quam iumenta, post omnem culturam & saginam
manebant sterilia, inquit Cyrillus. NE EWRAT PAx Samaritis, Moabitis , aliisque uicinis hostibus undique uos infestantibus. Sed & domi, permissu meo, seditiones mrant , unoquoque CONTRA PROxIMUM suo M insurgente, rixante, pugnante , inquit idem cyrillus & S. Hieronymus.
V. II. NUNC AUTEM , cum domus meae
fabrica cordi vobis & curae est, V. I 2. SEMEN PACIS ERIT istis ; id est, semen scecundum , fruges copiosas &fructus uberes proseret, quales solent proserri tempore plenae pacis , quando libere coluntur agri . nec est hostis qui sementem impediat, vel messem avehat, inquit Ua- tablus & a Castro . Addit S. Cyprianus, habenti Deum nihil defuturum, si ina non desia Deo . Et etiam Cicero felicitatem , imperium . triumphos omnes Romanorum adscribit eorumdem religioni ut ipse vo. cat ae pietati. V. I 3. SICUT ERATIS MALEDICTIO , iid est exemplum, parabola , sermula maledictionis , quam exteri usurpabant eum vellent alicui maledicere , dicentes , Sis
maledictus ut sunt Iudaei , vel ut sunt Icraelitae s ita nunc saeiam ute converso sitis omnibus exemplum & sermula benedicti nis: ita Vatablus. Meminit autem hie Inraelitarum perinde ac Iudaeorum, quia plurimi Israelitarum, a vitae fidaei ae religi nis sectatores transierant ad tribum Iuda ,& illi inserti erant, ut alibi k dixi. V. I 6. IN PORTis, id est in curiis , in
tribunalibus v Esrais , quae sunt in portis urbium vestrarum, IUDICATE vERITATEM ET IUD CIUM PACIs, id est verum , i
stum & pacificum iudicium , ut vertunt LXX. & Chaldaeus.ls. IEIUNIUM , de quo cap. praece denti quaerebatis, nolo vos amplius obliget, sed ERIT deinceps DoMul IUDA IN
GAUDiUM ET SOLEMNITAT EI PRAECLA
RAs : quibus sesto laetoque convivio vos mutuo recreabitis, & hilares agetis dies, menses & annos. Nota. Non omnia mensium quorum hiememinit ieiunia relaxat Deus, sed ea s lummodo quae occasione ultimi excidii instituta suerant, quae iubet in hilares dies& epulas commutari. Α bolet ergo mensequarto Tammis, qui sere Iunio nostro re spondet, ieiunium diei nonae , ob perfractum ι ea die murum Ierosolymae per Chal. daeos non abolet ieiunium diei I7. obextortos ab Aarone vitulos m aureos .
Quinto mense Ab remittit ieiunium diei
decimae, ob exustum n ea die templum& urbem e non remittit ieiunium primae diei, qua mortuus fuit Aaron o : neque
nonae, qua murmurantes occasione explo
ratorum p repulsi olim fuerant ab ingressu terrae sanctae. Septimo mense risei relaxat ieiunium tertiae diei, ob caesum tune Godoliam ρ: non relaxat ieiunium decimae diei in expiationem r publicam olim institutum a Deo. Mense decimo Thebeth solvit ieiunium decimae diei, qua coepit fobsideri Ierosolyma a Nabuchodonosore . Sed eodem mense die octava ducentis post annis decretum novum ieiunium , ob legem ex Haebraea in Graecam linguam per 2. interpretes translatam tempore Ptolemaei e Philadelphir ita ex Calendario H braeorum Genebraesus M . Porro ad huiustam antiquae abstinentiae & pietatis imitationem docent S. Leo & Calixtus Papa x institutum ia Eeelesia Christi , iam inde ab illius initio ieiunium quatuor sere
227쪽
eorumdem temporum anni, quasi grat issimam Deo preparationem ad praecipuas an . ni solemnitates mox subsequentes . Extendent autem se festivitates vestiae & gaudia publieag. 2O. Us UEQuo , seu usque eo , ut vasi ANT illecti fama illa & rumore, P PULI undique, etiam e longinquo, ut ii Ddem sese oblectent & pascant , inquit S.
V. 23. IN DIE Rus rLLIs fient haee iam dicta, IN QVinus DECEM F , id est plurimi, HOMINEs Ex OMNIBUS LINGUIs &nationibus , APPREHENDENT FIMBRIAM 'visti IUDAEI inter ipsos commorantis, ut
bona illius pace possint una cum ipso statis sestis ascendere Ierosolymam , eumdemque ibi Deum colere & sacrificiis honorare. Loquitur de proselytis magno numero ad iudaismum conversis sub Esthere ,
Esdra , Machabaeis et r sed praecipue de Gentilibus per Apostolos & discipulos Christi ad Ee lesiam conversis, inquit S. Hie Tonymus , Cyrillus , Remigius , & alii passim .
Hors. a. D Ropheta usque ad. vers. I 8. O L casione sumpta ex ieiunio indicto ob praeterita mala hortatur suos, ne iterum redeant ad priora peccata , a quibus si abstinuerint, omnia promittit Pro
V. I9. HAEC DICIT DOMI Nus , &C. Solvitur quaestio proposita cap. VII. ut ad vertit Hieronymus : menses hie recensiti sunt anni saeri , qui incipiunt a Nisan, quibus dixi in chrono. qq. cap. XVII. e rant haec quatuor ieiunia , ob mala quae obvenerunt tempore excidii , commutantur in solemnitates . Ceterum ouae alias ob causas erant instituta ieiunia nis mensibus,ti praesertim a Deo olim prete scripta, hic non revocantur. Horum meminit Ge nebr. in Calend. Hebraeorum quod praefixit libro Psalmorum a V. 22 ET vENIENT POPULl MULTI,&e. Haec de adventu nationum in Ierusalem, & gentium ad populum Dei, nune quidem inchoata sunt: sed longe illustrius completa sub Christo erescente Ecclesia iavocatione gentium. Bib. Sae. Τom. XXII.
228쪽
yatieἰnatur adversus civitates briae, o superbos Philisbaeos e rex Chrssius venturus es ad Sion insidens pullo astat, oe ablato bello imperabit mundo in magna pace, qui etiam emisi vinctos de lacu in sanguine testamen. ii sui r omnia dicuntur futura populo Dei prospera , quoniam ipse eum
Nus verbi Domini in terra Hadrach , & Damasci reo quiei eius: quia Domini est oculus hominis, & omnium tribuum Israel . 2. Emath quoque in terminis,& Tyrus, & Sidon o assumpserunt quippe sibi sapien.
iam valde. q. Et aedificavit Tyrus munitionem suam, Sc coacervavit argentum quasi humum , & aurum ut lutum platearum. 4. Ecce Dominus possidebit eam, &percutiet in mari sortitudinem eius, & haec igni devorabitur . s. Videbit Ascalon, & timebit ; & Gaza, & dolebit nimis; & Accaron , quoniam confusa est spes eius: & peribit rex de Gaza , & Ascalon non habitabitur. 5. Et sedebit separator in Azoto , & disperdam superbiam Philisthinorum. 7. Et auferam sanguinem eius de ore eius, & abominationes eius
de medio dentium eius, & relinquetur etiam ipse Deo nostro, & erit quasi dux in Iuda, & Accaron quasi Iebusariis. 8. Et circumdabo domum meam ex his, qui militant mihi euntes & revertentes, & non transibit suis per eos ultra exactor: quia nunc Vidi in oculis meis. q. a in Exulta satis filia Sion, iubila filia Ierusalem: ECCE REx Tuus veniet tibi iustus , &salvatore ipse pauper, ' & ascendens super asinam, & super pullum filium asinae. Io. Et disperdam quadrigam ex Ephraim , & equum de Ierusalem, & dissipabitur arcus bellio & loquetur pacem Gentibus, & potestas eius a mari usque ad mare, & a fluminibus usque ad fines terrae. II. Tu quoque in sanguine testamen i tui emisisti vinctos tuos de lacu , in quo non est aqua. I 2. Convertimini ad munitionem Vincti spei , hodie quoque annuntians duplicia reddam tibi. I 3. Quoniam extendi mihi Iudam quasiareona, implevi Ephraim: & suscitabo filios tuos Sion super filios tuos Gradicia: & ponam te quasi gladium sortium . Iq. Et Dominus Deus super eos videbitur; & exibit ut fulgur, iaculum eius: & Dominus Deus in tuba canet, & vadet in turbine Austri. I s. Dominus exercituum proteget eos: & devorabunt, & subiicient lapidibus landae: & bibentes inebriabun iur quasi a vino, & replebuntur ut phialae, & quasi cornua altaris. I 5. Et salvabit eos Dominus Deus eorum in die illa, ut gregem populi sui rq uia lapides sancti elevabuntur super terram eius. 17. Quid enim bonum eius est, Sc quid pulchrum eius, nisi frumentum electorum, & vinum ger-
229쪽
ROMANAE CORRECTIONES.'rs p. Et ascendens super asinam. Correcto. res praetulerunt semininum asinam masculino asinum . Lege Notationes. Uer . lo. Et disperdam qu rigam ex Ephra.
Bn . Cave legas dispergam a spargo, pro difperdam, quod est, deliruam, a perdo. NOTATI . s. p. T Ne pauper ascendens super ALnum, , super pultam fitium asime . Multi codices legunt Ascendens fuerasinam seminino generer quibus B. Hieronymi textus adst:pulatur, ac commenlarius satis convenit: - Et ascendens habet superis asinam subiugalem, sive super pullum iam is uum, utrumque videlicet populum , cir- is cumeisionis, & praeputii. Porro quatuor Parisiensium, & quinque nostra lectilIima ma. nularita Ge. o. p. Di. l. o. Brug. Lob. Leod. o. E. cum tribus aliis vulgaribus, insuper
antiqui Epanorthotae libri scribunt: Afend ns super Asinum. Hebraea vox 'mun quae Chaldaice eadem est Nnon asinum plerumque significat. Asma drcitur, quae vox est in fine huius versiculi, ubi dicitur filiam asime. Graeci ex 'iacri hic μοζύγια, subiugale transtulerunt, id quod & asinum & asinam admittit . Castigatores Hentenius, & Parisienisses asinum textu donarunt; quibus suifragatur Epanor thotes. M Item d. Ascendens supero Asinum & super pullum. Hebraetri , & an-- liqui habent asinum . Require Iudicum v. IO. & I. Paralip. xxvII. go. , ubi I -- dias dicitur esse super 'asinos regis p Ηe is hiae iis habet super asi nas ; quia aliquandari pro utroque sexu accipitur asinus etiam in is vulgari. Qu bus verbis id insuper do. cere videtur, tametsi legatur Ascendens super asinum, asinam posse intelligi , quemadmodum illis in locis quibus asinos legitur, quamvis in Hebraeo diserte sit asinas , n a Ire . Euthymius Matthaei enarrans evangelium eum. dem intelligit asinum, quem pullum filium asinae; ita ut sensus sit: Ascendens super as-num, qui aetate pullus est. Cui sensui multum vult ista D. Ioannis citatio e cap. XLI. is. Sedens super pullum a simae. Matthari xx r. s. ubi haec prophetia etiam citatur; Latine legitur asinam , narraturque eum pullo asinam sitisse adductam : citius loci occasione possit hic asinum eum asinam esse mutatum.
s A. Vers. r. Nus, id est Prophetia tristis
mundo, qui Evangelio resistet, sed superabitur tandem HADRACH. Locus est prope Damascum; per quae duo, Mundi urbes fgnificantur. REQUIEI EI Us, scilicet Domini ; quasi dicat o Requiescet in Gentibus ad fidem conversis . LXX. sacrificium eius, scilicet erit ; quasi dicat: Christo sacrificabitur a Gentilibus conversis. Ocu Lis, id est intuitus . HOMINIS, dic, quali dieat: Respieit Deus omnes homines , & non solum Israelitas I An L- aeorum Deus tantumὶ LXX. quia Dominus respicit homines . Chald. quia videt m.
V. 2. EMATH , scilicet Antiochia . Dyus, stilicet requiei Domini , vel Eeese-- , quasi dicat : Et ipsa Emath conver-
tetur ad fidam per has ut bes Gentilium , reliquae etiam intelliguntur. SApIENTIAM, scilicet fidei, seu Ecclesiae. . R. ET AEDIFICAvIT , &c. quasi dicat : Quamvis munitissima sit , & ditissi- ma, tamen a Christo expugnabitur, nee poterit Evangelio resistere r idemque de aliis civitatibus intelligendum . HUMUM. Chald. & LXX. pulverem. V. q. IN MARI , scilicet erat in mari
sita. HAEC, Hebr. Chald. & LXX. ipsa. Iovi, scilicet verbi Dei. DEvoRABITUR, scilicet destructis erroribus & vitiis. V. 3. AsCALON, &c. id est qui in Gentibus oderant Evangelium. SpEs , scilicet qua se putabat posse resistere. REx y pro, Regum, vel diabolus p quasi dicat , Christus solus in ea regnabit. HABITABITUR, sei licet ab infidelibus. Po. SEpARAToa , scilicet Christus, qui
230쪽
segregat oves ab hoedis , vel quicumque se Civit. humanae prosunditatis miseriam &separavit, scilicet ab infidelibus ad fidem sterilitatem intelligit. NON EsT AQUA ;conversus. LXX. alienigena, scilicet alie-lquasi dicat, Qui carcer est. nus ante a fide. SupERAiAM , per quam ZIZ. MUNITio NEM, id est Ecclesiam, etiam alia vitia intelliguntur . seu Christum. UiNCTI spEI. Chald. o υm-V. 7. SANGUINEM , id est peccata, prae-lcti, qui redemptionem speratis . ANNUN- sertim blasphemiam. Eius . LXX. eorum .iTIANT ; pro annuntio tibi ,. scilicet quod ABOMINA Tio Nps: repetitio. vel significa-llequitur. DupLrci A, id est magna. Chald.
tur idololatria. DENTtuM , id est oris ;lduplicia bona. REDDAM, scilicet pro la- quasi dicat, Ut ne de eis quidem loqua-lboribus. TIBI. Alloquitur quemque fidetur amplius . RELINQUETUR , &c. quasillium. dicat: Erit in numero reliquiarum , quae V. II. EXTENDI: praeterita pro suturis. salvantur a Domino. DEO Nos TRO. Chald.lIUDAM, &c. quali dicat r Assumam ex
adiectas popula Dei nutri . QuAsi Dux s Iuda & Israel ministros praedicationis, per
quasi dicat, Honoratus, & in pietio. IE-iquos mundum convertam. IMPLE vi , sci-BusAEus , id est habitator vetus Ierusa ilicet quasi arcum . Impleri arcus dicitur, lem ; quas dicat, Sicut illi , qui sempericum valde tenditur: Chald. impleυi fortisuerunt in Ecclesia. tuine. Susci TABO . Chald. praevalere I a. 'V. 8. CiRCUMDABo, id est muniam .iciam. GRAECIAl, id est Gentiles ; quasi DOMUM, id est Ecclesiam. EUNTEs,&c.ldicat: Per tuos filios, scilicet Apostolos, quasi dieat, Discurrentes huc illuc pro sa- convertam Gentes. GLADiu M, scilicet ad tute animarum. Ex ACTOR, scilicet tribu lperdendos errores, & vitia. ti. Chald. TF annui, scilicet diabolus. VI. V. I . VIDEBITUR. Chald. revelabitur . Di, scilicet respexi oeulis misericordiae po-lLXX. apparebιι. IACULUM , scilicet ver-pulum meum, ut ei benefaciam. bum. Chald. verba. LXX. fagitia . Tu-V. ς. SAT is, id est valde. Fi Li A. Chald .in A, scilicet Evangelica . TURBINE ; pro, coetus, scilicet fidelium congregatio. Fixi Aivelut turbine . AusTRI. Chald. ventι--I ERus x LE M e repetitio. REx, scilicet Chri-s iralis; quasi dicat, Prosternet hostes fidei.stus. Tial, id est ad salutem tuam Iυ- μ' II. DEvo RABUNT , id est consument,sTus , scilicet & te iustificans . Uide Ro-yscilicet hostes. LApini Rus , scilicet testiman. m. PAuPER. Chald. & LXX. man-imoniis Scripturae. Chald. velut lapidibus suetus: & se citatur Matth. xx I. ET su- INEBRIABUNTUR, scilicet sanguine . Me PER PULLUM. Hinc apparet, super utrum .itaphora a victoribus, qui multo hostiumque sedisse Christum . Intelliguntur vero per languine asperguntur . PHIALAE , scilicetosimam, seu subiugalem, ut vertunt LXX. excipientes sanguinem holliarum . Conis
Iudaei, qui sub iugo Legis ; per pullumsNUA, scilicet quae abunde sanguine asperis Gentiles . Utrosque sibi Christus lubieeitlgi solent.
per fidem, &e. V. t 6. POPUL sUr . LXX. populum V. I Q. DispERDAM , &e. quasi dicat:lsuum. LAPIDEs, scilicet fideles , seu pra Auseram arma quibus Εὐangelium impu- dicatores. ELEvABUNTUR, scilicet in aediagnabant I seu victor tandem evadam, mi-fficio Ecclesiae . LXX. volvuntur . Elus,
hique per fidem subiiciam . LOQUETOR , scilicet Christi. scilicet Christus; quasi dicat, Salvabit eti- κ. I7. Qui D ENiM , &e quasi dicat am Gentes . Chald. iudicabis in psee re- Quid habet Christus optimum , quo suos gna. A MARI, &c. quasi dicat per to- alat, nisi corpus suum sub specie panis, tum orbem. Data es mihi potesar ia ea-l& sanguinem sub specie vini GERM is , m in terra. FLUMi Ninus . Hebr. φ- NANs , id est producens; quasi dicat, Fa mina: sed est singulare pro plurali , sic e-lciens castos & puros eos, qui digne cointiam intellige Psal. Lxxi. municant. V. LI. TEs TAMENTI, scilicet novi con,
firmatoris , unde , Hic sanguis novi testa. menti. LAcu, id est limbo, seu purgatorio. Vide August. epist. xcix. & XII. dei Gen. cap. XXIII, quamquam idem XVIII.