장음표시 사용
231쪽
codices & expostores variabant, dum alii in masculino asinum, alii in seminino asinam i gerent. Sed Sixtina correctio praetulit femin mum . Ceterum quando haec prophetia completa sit, evangelium Matth. xx r. nobis declarat ; quando videlicet Christus in is dens asinae, & pullo as , ingressus est Ierosolymam, occurrente ei puero. rum turba, & acclamante ex Psal. Cxvri. Beneidius qui venit in nomine Domini . Neque ulla certior est prophetarum expositio, quam quae novae legis testimonis con . firmatur ; velut cum dicitur hoc velo simili modo: me autem factum est , ut impleretur quod di lum est per prophetam . Quod autem Hieron. ex Hebraeo vertit , pauperascendens, Septuaginta vertunt , mansuetus, quomodo a Matthaeo citatur : ut hic etiam intelligi possiit auctoritas Septuaginta interpretum ab Evangelistis confirmata. Utrumque autem in Christum optime competit: qui pauper quidem dicitur quia cum dives esset , pro nobis pauper factus est ; & tam pauper, ut non haberet ubi caput reclinaret; Mansuetus autem , quia nobis omnibus mansuetudinis exemplum factus. Unde & dicit Matth. xi. Discite a me , quia mitis Ium , humilis corde .
Pers. r. Nus, id est dura Prophetia
contra Damalcum & Syriam. IN TERRA HADRACH; pro, in terram Hadrach, quod oppidum erat vicinum Damasco, atque in eius agro. Hieronymus de Locis Hebr. ET DAMAsCI RE-Qui EI Elus, scilicet Dei , ubi habitabit, ea urbe Israelitis subiecta. Qui A Do Mi NiEsT OCUL Us ΗΟMiNIs. Heb. quia ad Dominum oculus hominis ; id est , omnes in eum sperant , quia potest regna mutare. ET OMNIUM TRIBU uM IsRAEL , scilicet tribus Israel sperant in Deo . Praemium pei erit imperium in urbes finitimas. E. I. EMATH QUOQUE IN TERMINIs
Elus , scilicet Israel. Hebr. Hemath termianabitur in ea, id est finibus Israel comprehendetur . Hemath, Antiscisa est , urbs Coelesyriae vicina Damalao. ET TYRUs , ET Si DON. Illae etiam Israelitis subricientur. Assu MpsERUNT QUIPPE sIBI SAPIEN'TIAM v ALDE . Sapientia pro astutia aut
superbia: ob eam luperbiam illas sub iciam Israeli. Hehr. quis pro, quantumvis Dpirais valde . De Tyri copiis multi in
Erech. a cap. xxv I. & de sapientia proprie cap. xxvIII. vers. 3. quasi dicat : Non
prosuit astutia Tyro , quominus subiiceretur. Haec felicitas ad Christi tempus reser ri debet ; sed & Aristobulus Tyrum &Sidonem expugnavit: Ioseph. Gorion. Lib.
TIONEM sUAM; quasi dicat: Nihil ei artes & copiae , aurum & argentum prosuere a V 4. ECCE Do Mi Nus Possi DE BlT EAM .
et ' iaras & hereditare significat, & eiιcere. Priorem significationem Hieronymus lasept. sequuntur, posteriorem Chald. eiiciet eam, scilicet a sua gloria. PERc UTI ET IN MARI, id est proiiciet in mare, set licet Tyrum , ut Chald. FORTITUDINEM EI Us . Chald. disitias, seu exerratum eius I vox
Hebr. Uri Mit haec omnia significat , δεν titudinem, diυitias, exerritum. ET HAEC ἰpro , & ipsa , scilicet urbs igne combu
V. I. UlDEpi T AscALOM. Agit de Philisthaeorum urbibus, quae & ipsae clade Tyri commotae Israeli subiicientur. Quod sactum esse Sophoniae Ir. 4. dicitur: & Iosephus XIII. Antiquit. cap. xxx. ET AC
CARON , QUONIAM CONFUSA EIT SPES E
ius, id est periit e sortasse suis viribus aut externis auxiliis confidebat Accaron urbs philisthinorum V. 6. ET sEDEB T sEPARATOR IN AZOTo: pro, victor Iudaeus. Hebri habitabit spurius in Azoto, id est alienigenae; quasi dicat: Ascalon deserta manebit, non habitabitur ; at Aetolus hahitabitur qui dem, sed ab externis. Quidam putat, Azotios ipsos quas spurios & externos sore , quia non amplius sui iuris, sed subditi Iudaeis: se Hebraeus.
V. 7. ET AUFERAM IANGUINEM EIU DE ORE EI Us. Domita Iuperbia non amplius loquetur eaedes di victorias , aut per
232쪽
sanguinem intellige esum sanguinis in Lege vetitum. Elus; pro, eorum, quia loquitur de Philisthaeis in genere ς aut elux, id est Aetoli . ET ABOMINATIONEs EI Us DE MEDIO DENTIUM, id est de dentibus: non comedent amplius illicita , quia conversi ad fidem. ET ERIT QUAst Dux IN IUDA. Sequentur Aetolii eat ira Iudaeorum , duce eorum ex eorum gente . ET ACCARON QUAsI IEnus AEus. Aquam ligna comportabunt ut illi , & aliis ministeriis vilibus addicti erunt.
V. 8. ET CIRCUMDABO DOMUM MEAM . Angelorum cuilodia protegam meos.
Hebri: ea trametabor domui mei id est quasi castris positis protegam ab exercitu scilicet holitum a transeunte oe reυeri ηte scilicet hoste. ULTRA Ex ACTOR.
Non erunt subiecti externis , qui eos tributis opprimant. sl A NUNC vi Di , id est faveo meo populo. Videre pro favere. V. 9. Ex ULTA sATis. Hebri valde. Ex his constat , quae superius dicta sunt , ad Christi tempora praecipue esse reserenda . Hunc locum Matth. xxx. 3. affert de Christo, cum vectus as no Ierusalem est ingressus . IPSE PAupER. Matth. mansuetus : sic Sept. nempe tax hausu, id est mansuetus
legerunt, ubi nune est yax hani , id est
pauper. SU ER A si MAM : se Matth. &Hieronymus in Comment. at Hebr. &Chal. super asinum ; sed ' cri hamor communis generis est, ut colligitur ex II. Reg-XIX. 26. atque ita bene verti potuit , Iu- per asinam. Ex Rab. Se omo Exod. IV.
constat ab Hebraeis hunc locum de Messia intelligi; idem hie tum ipse, tum D. Κim hi dicunt.
V. Io. ET DIςpERDAM QUADRIGAM .Pax erit adventu Christi, ideo omnia bellica instrumenta erunt supervacanea , qua drigae, equi, arcus. ET LOQUETUR PACEM, pro, consti tu et, stabili et . A MAR USQUE AD MARE . Aven EZra , a Marι rubro ad sceanum. A FLUMINIA Us . Heb.
a flumine , scilicet Euphrate , ut Chald.
nam cum flamen absolute ponitur , Euphrates intelligitur. UsQUE AD FINEs TER RAE; hoe eit, extremum occasum . De
nique significat sore eum , scilicet Christum , Regem universi orbis Dominum.
V. II. TU QUOQUE . Propheta vertit ad eum Regem sermonem . IN sANGUINETEs TAMENTI TUI, seu pacti tui . Chald.
vos quoque, quibuscum in sanguine sanctis tum es pactum . Tangit ritum sanciendi laedera sanguine pecudis , quam mactabant. Ergo tu quoque ex scedere, quod sanguine sanxisti, cum scilicet datum est tibi re-ὀnam, vinctos omnes liberasti. Quod fieri solet in magna laetitia . EMIsisTI . Hebr.
emisit; sed sane pro =nnis filahthi, id est
emisi, Hieronymus & Sept. legerunt reber Alahthai , emi iseir quae lectio multo commodior est, pro, emittes. DE LACU , IN QUO NON EsT AQUA . Hebr. de puteo , quo non es aqua. Talis erat carcer , clinisterna sine aqua. Ideo saepe ' o fhar a rotunditate vocatur. plerique de lim ho intelligunt hoc , unde Chri lius Patres liheravit, cum sancto Thoma III. Part. qtiaest. LiI. art. I. qui carcer erat. Idque in sanguine te lamenti, id est suo sanguine eogemisit. V. ta. CONvERTIMINI AD MUNITIONEM , id est arcem, per quam Deum in telligit, in quo est commune praesidium. UINCTI spEI. Qui quamvis vincti , spem tamen libertatis habetis . HODIE QUOQUE ANNUNTIAN s. Regis Chri iii responsio est. O annuntians, id est Propheta , ego hodie, id est brevi, DUPLICix REDDAM TI-at , id est non solum e carcere vinctos educam , sed & multis bonis cumulaba
V. I 3. QUONIAM Ex TENDI MIMI IU-DΛM QUASI ARCUM. Hebr. extendi mihi Dd.e arcum; hoc est , seci ut Iudas prome extenderet arcum . IMPLEvt EPHRA- iM , scilicet arcu: nam IV. Reg. I x. 24. ubi nos, Iehu tetendit arcum . Hebr. Iehu imple υνι manum sitiam in arcu . Ego faciam , ut Ephraim pro me pugnet . ET IUsCITABO PILlos Tuos SION , id est iaciam ut
sumant arma. SUPER FILros TUos . CO
tra filios tuos, o Graecia , suscitabo filios Sion. GRAEci A. Per Graeciam, Gentes Scpopulos intelligit Chald. Asr GLADIUM FORTIUM r suggeram tibi vires . Hoc in Apostolis est impletum, qui erant e Iudaeis, & subiugarunt Gentes. V. I . SUPER Eos vi DEBITUR , id est cum eis quasi dux erit Deus . IACULUM EI Us . Hebri sagittas eius , id est sagittis erunt ut fulgur. TUBA CANET, aut clau- et, ut scilicet suos congreget , & immittat in hostes. ET v ADET IN TURBINE
233쪽
pro Beth olim Caph suisse : ergo ut tu lo AusrI, id est a vento Australi ex ei tatus concitandis turbinibus infami . Itaque Deus magno impetu in hostes irruet.
V. II. PROTEGER Eos , suos milites .ET su BIICIENT LAPIDIBUS FUNDAE. Funditores olim in prima acie constituebantur. ET BIBENTEs INEBRIABUNTUR . Heb.
bibent, tumultuabuntur qaas ruinum . Constructio inversa . Bibent anguinem quas vinum, pWiquam in hostes fuerint tumultuati r sic Hebr. ET REPLEBUNTUR UT PHIALAE. Sanguis hostiae excipiebatur phiala, & sundebaturi ad CORNUA ALTARIS, ad angulas altaras. Hebri sed perinde est. Itaque sanguine hostium replebuntur Chri sti milites. V. I 6. UT GREGEM POPULI sul , salvabit Deus gregem, salvabit quas Overpο-pulum suum, ut Sept. servabit scilicet ut pallor gregem . QUIA LAPIDES SANCTI , quasi lapides sancti elevabuntur milites .
Hebri quia lapides id est ut lapides eo.
νοnae, id est lapides pretiosi, qui in cor na ponuntur, duces & Principes Iudaeele. valuntur, erunt in pretio in terra Israel. Elevabuntur ne vexillum, ad quod se ilicet milites confugiunt. Id significat verbum Hebr. nr varTI mithnue Oth. V. i7. Nisi Hebr. non est, sed se, quod bonum eius, oe quod Aulchrum eius frumentam iuυ nes, oe vinum germinabit virgin y, scilicet pulchros & pulchras faciet optimum alimentum; quasi dicat e Praeter alia, quod maxime pulchrum erit, annonae copia suppetet, qua robusti iuvenes &puellae pulchrae erunt . David Κim hi in Dictionario sic explicat , frumentum iuvenes scilicet laetificabit vinum loqui
faciet seu cantare virgines : nam Pranob non solum germinare significat , sed loqui, ex Isai. xvir. I9. ubi nos , Creavi fructum labiorum ; Heb. sequelam imbiorum. Rique adeo sensus erit, Quod maxime pulchrum existet in hae victoria, erit finis eius, scilicet convivia, quae iuvenes & virgines instruent; & cantica , quibus laetitiam celebrabunt . Hieronymus pro iuvenibus, electos posuit, & vox Hebr. utrumque significat; sed alii omnes, etiam Sept. iuvenes ponunt. Aliqui per f amentum de minum Eucharistiam intelligunt, an iςowsωςὶ
Vers. r. Nus, id est onerosa , mole. sta,& tristis prophetia .HADRAcu, id est contra Hadrach, qui vicus
sive oppidum est iuxta Damascum . DA MAICI RE UI EI EI Us; quasi dicat , Ha drach, & Damascus erunt requies oneris huius, quod vaticinor; nam Hadrach , &Damasco incumbet , in eisque requiescet hoc calamitatum pondus. DOMINI EsT G. CUL Us HOMINIs, &c. quas dicat: Domini oculus videt, curat, & regit omnes homineς, atque ac tribus Israel , ut scilicet impios puniat, pios vero tueatur, & proin tegat. Vel, quasi dicat, Domini , id est ad Dominum respicit oculus hominis. Vel, Domini est convertere ad se oculos Om nium hominum; quanto ergo magis Israelitatum, ut illos defendat, & eorum hostes perὸat
V. a. EMATH QUOQUE IN TERMINIs EI Us. Particula eius, reserenda est ad onus
Domini; quasi dicat : Onus Domini reis quiescens in Damaseo , pertinget quoque ad Emath, Tyrum, & Sidonem , ita ut hae urbes intra terminos huius oneris Domini contineantur, & eius participes sntfuturae. Emath, vel est Antiochia , vel Epiphania, quam multi putant esse Alapiam, vulgo Alevo . AssUMpsERUNT QUIPPE SIBI SAPIENTIAM VALDE; quasi dicat:
Quia Tyrii, & Sidonii sibi arrogarunt sapientiam fuerunt enim Phoenices inventorec litterarum quasi per eam essent insuperabiles, hinc Deus eos insipientes esse ostendet, eosque per Alexandrum Macedonem, & per Machabaeos debellabit. V. R. ET AEDIFICABIT , &e. quasi dicat, Quasi munitissima sit , & ditissima ,
tamen expugnabitur . QVAsI HUMUM: magna copia; smilis phrasis habetur supra Sophon. cap. i. I7. Uide ibi dicta.
V. 4. DOMIN Us POSII DEBIT EAM : per duces, & exercitus, quos mittet ad expugnandam eam. PERCUTIET IN MARI FORTITUDINEM EIus, id est licet in mari sita sit, adeoque munitiis ma. Vide Ezech.
o ipsa igni deuorabitur, ut vertit Pagni
234쪽
Ni AM comus A TIT SPES EIUs: scilicet qua i R. 9. Ex ULTA IATIsd vehementer laetari se putabat posse resistere. re. FILIA SION: Ierusalem . Iuni LA ,&e. V. 6. SEDEBiT sEPARATOR IN AZOTO. lest repetitio eiusdem sententiae. REx Tuus rVox separator, in Hebraeo est ' cn nram Christus Dominus. UENi ET Tisi , id est Eer , id est spurius, quod aliqui de Ale- ad salutem tuam. Ius Tus: iustus, & tuaxandro Macedone intelligunt, qui spurius stificans te suo sanguine . SALvATOR r ut habitus est; alii de alienigenis , & exter-ste ab hostibus liberet. PAupER , id est nis, qui non erant ex genere philisthaeo- Mansuetus, ut habet Chald. & LXX. &rum ; hos enim Philisthaei mamzeres , id sc citatur Matth. xx I. Er supER POL est alienos, & spurios vocabant. Significa -'LUM : Christus enim successive super u tur ergo Alexandrum, sive Iudaeos , sive rarumque sedit ; nec sine mysterio , nam alias gentes peregrinas sessuras tamquam per asinam sve subiugalem , ut vertunt dominas in Azoto; iuxta vulgatam no- LXX. intelliguntur Iudaei iugum passi vestram , separator est quilibet victor , qui eris legis; per pullum vero Gentiles: u
dividit praedam, & si velit, viros ab uxo- l trosque per Evangelium sibi subiecit Chrixibus, fratres a sta tribus , &c. separat, &istus. diducit. Io. DISPERGAM QUADRioAM Exin
V. 7. AUFERAM IANGUINEM EIUS DEiPHRAIM.' non erunt bella, sed summa pax
ORE Eios, id est minas eius sanguinis e Ditempore Evangelii, non solum in Iudaea, fundendi, & patrandarum caedium. Chald. led etiam in decem tribubus ad Christum vertit, o disperdam comedintes sanguinem, conversis. UETUR PACEM GENTinus tquod intelligi potest devictimis, quas Deo pacifice, & amice eis loquetur: hortabitur suo Dagon offerehant, ex quarum sangui leos per Evangelii praeditationem , ut sene, & carnibus epulum deinde instruebant .icum, & cum proximis pacem ineant , &Aao Mi NATro MEs: intelligit carnes idoli sicolant. A MARI, &c. id est per totum
sacrificatas . RELiNQUETUR ETIAM IPsε Orbem.
Dro NoςTRO; quasi dicat, Populus Aetoli V. Ir. Tu Quoetu g r o Christe Rex
subactus Iudaeis relinquet idola , & veramlSionis, IN SANGUi NE TEsTAMENTI TUI. religionem suscipiet. ET ERIT QUA sl DUxivirtute sanguinis Pederis novi testamenti, is Iu OA : non solum admittet veram reli- per quem reconciliasti Deo genus huma-gionem, sed aliis etiam praeibit, & auctorinum, & veteres inimicitias dissolvisti. Daerit, ut eam suscipiant. Videtur hoc sa- LACU, id est limbo, seu purgatorio. Uide
factum ex parte tempore Machabaeorum, August. epist xc Ix.& XII. Genes. ea. xx uti plenius tamen tem ore legis gratiae , cum V. I 2. CONUERTIMINI AD MUNI Trois
tota illa ora ad Christum conversa est . NEM , id est ad Christum , & Ecclesiam . ET A cc ARON QUA si IEBUs AEus ἱ quasi Vel ad legem Evangelicam, quae est arx dieati Sicut olim Iebusaei habitarunt inlChristi munitissima. UINCTI spΕid vos, Ierusalem, ita pariter Accaronitae sociabun quos spes Christo devincit, & spe eum iliatur Iudaeis , & habitabunt in Ierusalem , actio ita estis colligati, ut ab eo omnino penia vieissim Iudaei pacifice degenten in Accaron .ldeatis. Tales erant Iudaei fideles expectania
V. 8. DoMuM MEAM: templum . E Tites redemptionem Israel . Tales etiam ea His QUI MILiTANT MIHI , &c. quasi di-rrant Gentiles habentes fidem Dei, & Mes cat, Tutabor templum meum per Macha- siae ante Christi adventum . ANNUNcIANs,haeos sortissimos milites meos . Ex ACTOR:lid est annuncio. Duphici Α, id est multi ias ei licet tributi, tyrannus qui exactione in- plicia, & magna bona. REDDAM; scilicet iusta avare populum expilet. QUIA NUNC pro Iaboribus. TIBI. Est enallage perso vini IN OCULIs MEIs . Est Hebraismus, nae, nam cum prius alloqueretur vinctos pro, oculis meis. Vidi oculis meis aerum- spei universim, nunc unumquemque appetianas , & vexationes, quas ab hostibus passi lao nominatim , ut intelligant non tam estis , atque ideo vicem vestram misera-iomnibus, quam singulis haec promitti . tus, non patiar vos imposterum similia pa- V. I 3. QUONIAM ExTENDI, &c. Hebriti . Factum eum populus fidelis in Chri .lealcavi, id est calcando, extendi ; solentitum eredens a tyrannide diaboli, & vitio-lenim arcus balistarum pedibus nitendo ex-ium liberatus est. tendi, di aptari ad excutiendam sagittam.
235쪽
Iupigvi EpARAIM: quas arcum. Impletur autem arcus balistae, cum attracto ner- o, sagitta, quae emittenda est in hostes, illi imponitur. Ital. diceremus, Ho caricata la balestra 2' Ephraim e intelligit Ap stolos, qui partim ex Iuda, partim ex reliquis tribubus fuerant , quae per Ephraim designantur; hos ergo tamquam arcum tetendit Christus, & sagittis verbi Dei instruxit, ut contra Idololatriam gentium ad earum: salutem p Ggnarent . FI Llos Tuos Sios: filios Eccletiae intelligit , ac nominatim Apostolos . SUPER FILIOS TUOS GRAEc I Ad quae licet sapientia glorieris , resistere non poteris Apostolorum praedicationi, ac praesertim Pauli doctoris gentium ,& tui. PONAM TE: o Sion. QUAsI GLADIUM FORTIUM: ut vincas, occidas , dc subiicias tibi omnem altitudinem extollentem se adversus mentiam Dei , II. Cor. X. I.
V. 4. SUPER EOS UIDEBITUR : pugnans
pro illis. Iacu LuM Eius: scilicet Dei pro illis pugnantis, & suis illustrationibus , dc
inspirationibus mentes tam audientium , quam docentium Apostolorum , quasi caelestibus iaculis serientis. IN TURA CANET: praedi eationis Evangelii . UADET IN TURBINE AusTRI. id est instar turbinis venientis ab Austro, omnes convolvet , dc secum abripiet. Hisce bellicis metaphoriss gnificatur vis , dc energia praedicationis Evangelicae. V. II. DEUORABUNT , scilicet hostes
DAE. LXX. m obruent eos lapidibus funde. Lapides fundae sunt verba Scripturae, quae sacri landibularii eoncionatores, & doctores in hostes Ecclesiae, & veritatis , &in via contorquent . ET BIBENTEI INEBRIABUNTUR QUA II A vi No . LXX. babent, Bibent eos sicut vinum e sanguinem hostium suorum copiose fundent , & illo persundentur, & quodammodo inebriabun
tur. REPLEBUNTUR UT PHi ALAE : replebuntur sanguine stut phialae, quibus excipitur sanguis victimarum. ET QUAsI COR. NUA ALTARIs : super quae sanguis fundebatur , Lev. Iv. Sc xvi. significatur illustres triumphos reportaturos Evangelicos hosce praecones, innumeros spiritualiter debella turos , dc subiecturos Ecclesiae.
V. I 5. ET S LvABIT Eos D Mi Nus DEUS EORUM UT GREGE M. Maxima cura liberabit eos a periculis, ut pastor oves.
l Cum eos o Ves appellat , tacite docet eos non pugnaturos armis corporalibus , sed verbo Dei , & mansuetudine . LAPiDEs
SANCTI ELEUABUNTUR sUPER TERRAM
Eius e eos lapides intelligit , sui in titulum , de monumentum victoriae eriguntur
quasi dicat: Duodecim Apostoli in Ecclesia in titulum victoriae, & possessionis aditae a Christo, erigentur, ut olim totidem Iosue erexit in Galaad Iosue v. 19. qui Apostolorum symbolum suerunt . BONUM EI Us . Vox , eius, tam in Graeco , quam in Hebraeo est masculini generis , itaque non resertur ad terram, sed ad Deum , dcconsequenter eius populum p scut enim Deus nihil melius, aut pulchrius hoc dono Eucharistiae dare, sic nec populus accipere potest . FRUMENTUM ELECTORUM . IuHebr. & LXX. est, iuυentim, Eucharistia enim est frumentum electorum, quia facit selectes iuvenes, hoc est validos , alacres,& expeditos ad omne bonum, δc ad quodlibet praelium tentationum sustinendum . GERMiNAris v IRGINEs, id est iaciens castos, Sc puros eos , qui digne haec sacra mysteria percipiunt.
Vers. t. Nus, id est onerosa & mi - nax prophetia , qua clades intentatur terrae HADRACH ET DAMASCI: metropoles sunt, illa Coelesyriae. haee Syriae Damascenae r ita ex S. Hieronymo , Ptolemaeo , Guillelmo Tyrio Adrichomius a. In duobus his locis requiescet , incumbet, insidebit hoc onus iam dictum, hoc calamitatum pondus, inquit Albertus, Clarius de Arias. Qui A OCUL Us DOMINI tam inspicit, curat Sc tangit reliquos omnes homines , quam tribus omnes Israelis r ita LXX. Chaldaeus, Syrus 3: Arabicus cum S. Hieron. Zc Theodoreto. Quin 3:V. 2. EMATH QUO UE , icu Antiochia b, reliquae Syriae caput, erit IN TER-Mi Nis, seu intra limites eiusdem oneris, uti xT Iustus ET SIDON primariae urbes phoeniciae: quia Assu MpsRRuNT, id est
arrogant, SIBI SAPIENTIAM e incompara
bilem, de munitiones insuperabiles, de opes infinitas, quibus putant se prorsus invictas fore. Sed ego primo per Alexandrum Macedonem, deinde per Machabaeos , lenique per Christum meum orbi notum sa-
236쪽
Eam nou egit sapientiam , non esse po- ros eius diruit Sala dinus , sed instauravῖttentiam non esse consitium contra Domi- Richardus Anglorum rex , inquit ex Ty. nam d: 'Sc quod stultum e es Dei, sapien-srio Adrichom ius. tius esse hominibus. Quidquid enim contra V. 6. IN Aeto To quoque devicta & su- moliatur Tyrus, subacta SEDEBIT SEPARATOR , id est do-κ. 4. EccE DOMixus victor Possi DE- minus vel iudex idem qui victor , separa. BiT EAM: quo modo Alexander Magnus bitque reos ab innocentibus, morti deiii. post septi mei rem obsidionem expugnarit natos a vita donatis, servos a liberis. He- Turum vide apud Plutarchum & Cur-lbraice est mamzer, quod etiam Duratim si lium L Quo modo & Arillobulus , Iudaeignificat, ut vertit Valabius & recentiores Mactabaei nepos, eamdem obtinuerit, de- cum Alberto, Hugone Sc rano. Qui vo- scribit Iosippus filius Gorionis . Quo mo-llunt notari hic Alexandrum Magnum , non
do denique Christus eam sibi vindicarit ,4ex Philippo, sed ex Netabano magno, Io-
patet ex tanta hominum turba quae ex fi-avem se fingente, conceptum, ut mater erinibit, Tyri & Sidonis g ait ipsum conflue-lius Olympias consessa , ae proinde a Phi-bat & ex innumeris Martyribus quosllippo quali repudiata fuit. Significat δι aliscum' Episcopo suo Tyrannione caelo deditJnigenam, seu externum vel extra necim , ut sub Diocletiano atque aliis Imperatoribus,tvertit Chaldaeus, LXX. Pagni miς & alii: ut narrat oculatus testis Eusebius, &Theo l& sic designat Ionatham Machabaeum , do elux b & alii Historici. Porro de exci- Philisthaeis vere extraneum, qui octo Aeto-denda Tyro eadem praedixerunt etiam Isa-stiorum millia I gladio & igni separavit aias i & Erechiel. reliquis devictis. V. s Uiuini τ hoc Tyri exci ilium Vi- V. 7. ET SANGUINEM EI Us, seu vieticina & ipsi confoederata ACCARON , reli- marum in ea oblatarum idolo Dagon , , quique Philisthaea , & extreme dolebit AUFERAM DE ORE Eius; id eli, impiatin uia excisa Tyro, CONFUSA & sublatassacrilega AZotiorum facii ficta , succenso tem-xςτ omnis eius spes resiliendi hoitibus .lylo r ipsorum , impediam & tollam,& ilia Unde & mox PgRini T DE GAZA REx ,llorum loco inducam sacra mea , pcimum id est renulus vel satrapa illius. Huic no-iIudaica per Machabaeos ti, dein & Chrimen erat' Helis , quem Ale Xander captatiliana per Phluppum diaconum x. & alios Must bimestrem obsidionem Gara, iussit4discipulos Chri ili: ita Arias ex Chaldaeo. Et
circum urbem probrose captari, inquit Cur-dita RELINQUETUR aggregatus D Eo es titi; k. Eamdem postea expugnavit Simon STRO ETὲAM IPsE populus Aroti di immo ι Machabaeus , eiu us nepos Alexander ERIT QUA Si DUL IN IUDA ; LXX. quasi Ialinaeus, ut Iosephtas m enarrat'. Sed no-ach liarchus: nempe Zelo & servore praecellet iris maxime temporibus , in' ait S. Hiero-lPlailisthaeis ad veram fidem ae religionem rumuς n , vitiemus h c esse compictum ,lcapessendam: praecedet & Iudaeos instar ν quando ut seraptum seu Serapidis caelu- ducis ad Christum & Evangelium ample brum ) Alὸxanis ii , ita Maraiae templum i xandum .' ACCARON etiam QuAst Issu God e, in ecclesias Domini surrexerunt , in .asAEUS Olim a Davide et subactus, subigetur
stinctu S. Porphyrii & Io 'nnis Chrysosto- la Macliabaeis, di a discipulix Christi.
mi se iubente. Arcadio Imperatore , ut V. S. EX His aliisque gentibus antea Mihi 'Marco Gaetensi , Theodoreto & aliis Ni , Hebraice, Graece , Chaldaice , contra docet Baroni is o. ASCALON usque eo de . me, m. litantibus, sed iam subactis, iam adstruetur, ut Nora amplius inhabiisaucia si lirae conversis, CIRCUMDABo quasi fidis praeo
b hominibus, sed solis pecorum pascuis isdiariis DOMUM, id est Ecclesiam , MEAM:
deser. itura, ut Sophonias praedixit . Post i ET NON TRANsIBIT ULTRA Ex Ac Toχ pae Alexandrum Magnum ex pu navit & ex- narum , seu tyrannus, super Ecesesam me cidit Ascalonem , ut & Accaronem & A- am, nequς etiam SUPER illos praesidiario, et Otum , Ion thas ρ Machabatus . Sed rur- iam aggregatos Ecclesiae meae ; quasi di sux init aurata suit, S: ex ea prodiit He-lcat: Nemo ex inceps vim illis uel miae r ides V infanticida r, inde Alcolovira di-l illam inseret, Qui A NUNC et hii , id est fu . Et etiamnu in hodie sortissim. in pro-l aspexi, tam ill S, quam vos Iudaeos, ocu- pugnaculum est Saracenoi um ad mare. Mu- Lis MEIs benevolis ac benignis: ita se.
237쪽
. re Theodoretus , Albertus & Lyranus . s V. M. Tu QUOQUE, O Vcissita , INsAN-V. 9. ExuLTA sATis, seu valde & ve CUINE, id est per sanguinem , leti merito hementir, ut Chaldaeus uertit , & t.XX. & pretio sanguinis tui, quinto Mil trium Tigurini, Pagninus, Valabius & alii . S. phalem ingressura die, iii cruce effusi, Q OIoannes aa paraphrastice legit, noli time- t linenltim Ie, seu foedus tuum inter Deum re, potius gaudio plena exulta o Siordi l& honines de novo initum sanci villi & quia non iam rigidus aliquis exactor ιb, confirmasti, & quasi lytrum pro captis &aut crudelis tyrannus, sed mitis, clemens vinetis filii: tuis dependiis i. Huiu , inquam ,
ae suavis Dominus & REx Tuus Melitas sanguinis tui merito, mox ut victor adde-vEMET Tini ET sALvATOR, ut te tulit. vicium infernum deicendi ili, perruptis car-scet & latvet: ita I. XX. S. Hieronymus,lcerit us, inde liberos v MisisTl vlNCTOS cu3-
Tigurini & alii . Hunc enim locum dein s Tuos ia ,& us arsi A LACU infernali, Christo Ierosolyma in Dominica Palmarumlid est e limbo patrum, in quo nulla refri- gloriose inve io interpretantur etiam S. Mai. gerit vel solarii inerat aqua, tecum .edu- the is & Ioannes Evangelista ce , & Or-ixisti in optatam tot taculis libertatem, gau-thodoxi omne o quin & Rabbi Salomon &Jdium & glor. am; ita SS. Patre; Graeci &asi veteres Heliraei citati a Galatino dilLatini inhaerentes versioni LXX. R expo- id Melsiae suo adaptant. Et ita desinit Vi. sitioni Origenis, S. Hieronymi, S. Au N-pilius Papa in Concilio Romano', conirasilini A & aliorum antiquorum . Rahlaeni
Theodorum Mopsuestenum , qui Zorobabe- recentiores cum Chaldaeo, mutatis, ut o Di
li, & alios qui Alexandro Macedoni, velinor, librariorum vitio punctis, pio si illa- Iudae Machabaeo adaptabant. Veniet autem thra, id est emisisti, iam legunt scillac ii, non regio fastu tumescens, aureis invectuslid est misi. Sed in idem redit , ut Bellar- quadrigis, sed PAUPER ipsΕ. Chaldaeus &lminus kk & a Lapide esare demonstrant. LXX. quos sequitur S. Matthaeus, vertunt Hoc ergo tam ill ultri salvatore donati, om insuettis qualis esse solet pauper spiri- Iudaei, O Gentiles, Iu vectus asina, deinde etiam palis eius V. ia. Viscii hucusque spvi , id est quidem Ast NAE: nam successive utrique in s lita spe asti teli estis Messiae, ut ab illo unodiise Christum , expresse docent S. Chri so-Jtoti pendeatis, coNugari Mi Ni iam & ad-somus, Theophylactus, Lyranus, Caieta-acurrite AD MUNiTIovEM , ad arcem Sion,
Nus, Ribera, a Castro , a Lapide. Uolebat ad Ecesesiam, ad sinum Messiae vobis tran Dentan Christus in triumphali suo Ierosoly- limissit ita Clarius, Arias & alii. Poteli iam am ingressia palam omnibus sacere, se non cum S. Hieronymo & Hupone appliczri Pa soli Iudaeorum populo, qui instar Uini sub tribus in lim ho de quibus immediate ante. tu alis iugo legis assueverat, sed etiam Gen Neque est necessum prast lati realem Mestilibus, ex legi uus & indomitis Messiam &lsiae adventum, Moui E QUOQUE, id est ex salvatorem advenisse , inquit S. Iustinuς, ' nunc , si in sinum ventuti Messae quispiam Cyrillus & origenes . Ubi vero advene-lper fidem, per spem , per amorem in ipsisua, ait, opera illius se coniecerit, annuntio tibi quisque is es, quod V IC. Dis PERDAM Ex Epis AIM ETJREoo M Tisi uupLici A l. id est multiplicia IUDA, id est ex Ecclesia mea promiscuetilla bona qtiae a venturo Messia praestolari S. col ecia e duodecim tribubus, adeoque & V. 13. QUONIAM EvTENDI MI Hl IUDAM cx Gentibus, QUADRIGAM , EuuuM E Tletu Asi ARCUM; id est, delegi mihi tribum in reum ee id est bellica dissidia & pugnaxlIuda, ut si mihi pro arcu, quem valide di- quae inter illos esse solent. Ipse enim omni-istendam in hostes. Et quotquot ex EPHR A-sus praecipiet colere iustitiam, concordia maiM , id est ex aliis decem tribubus . se illidi pacem, quibus lites & bella excludentur: coniunxerint, impleto R illos quasi arcum, ita s. Hieronymus, Hugo. Arias & alii. meum, id est etiam illis utar quas valide
POTESTAS EI Us regia extendetur A MA istensis arcubus in hostes & suos ti meos.
Mediterraneo UsQUE AD MAREI magnum,t Areus enim tesse S.Cyrillo, Vegetio & Sido- seu Oceanum, & ab Euphrate & Tigri a-lnio mm , impleri censetur, cum nervus &liisque FLUMINIBVs Ufetus An prNEs TER-l sertum arcus quanta possimi vi attrahun-RAE, id est toto orbe dominabitur , ita i tur, ut tota concavitas arcus telo replea
Rupertus, Remigius, & alii iam citati. itur, & sortior sit ei aculatio. Er susci TA-
238쪽
2o FILI s TUos , o sto N, ut victores fiant
SUPER Fl Llos Tuos do GRAECIA, maxime
sub Machabaeis, ut constat ex ipsorum historia. ET PONAM TE, o Sion, instar herois invicti, qui gladio suo sternit omnia adversa.
id est, manifeste illis aderit ex alto, vibrans tela quasi sulgura in hostes: excitatione interna , quasi clangore tubali , suos excitans, animans, roborans, de instar turbinis ab Austro immissi convolvens adversarios &secum abripiens . His bellicis metaphoris designatur bellica Machabaeorum fortitudo: sed Allegorice ae piaecipue, vis & energia praedicationis Evangelicae V. I 3. LAPIDI Aus funda excussis DEvo.
RABUNT holles suos; quasi dicat : Primo congressu dei ieient & sternent illos r nam solent velites & landibularii in prima acie constitui L& praelium inchoare. Et sternent
tantam hostrum copiam, ut, li sanguinem caesorum hibere nn vellent quod nonnulli efferati olim secerunt prorius inebriarentur , & collo tenus replerentur, UT repleri solent PHIALAE ET CORNuA ALTARIs sangui
ne victimarum. Iidem principes Machabaei.
& Allegor. Apostoli Christi & viri Apostolici.
V. I 6. ELEvABUNTUR, honore, dignitate, gloria extollentur , sUPER TERRAM
aetus, id est in Ecclesia Dei; sicut L Api
DEs SANCTI, qui rationale pontificis, vel coronam eius decorabant, inquit Uatablus, Mariana Saneho. Vel qui fabricam templi attollunt, ut S. Hieron. Theodori Remigius& Lyranus: vel, ut Sancheet, lapides terminales: vel denique , ut a Lapide & alii ex. ponunt , lapides qui in titulum victoriae , triumphi, vel alterius rei illustris memoriam eriguntur. Quales erant duodecim illi lapides
a Iosue oo erecti, in signum obtentae possessionis terrae toties optatae. Qui typus erant duodecim Apostolorum, pari modo a Christo erectorum in titulum obtenta: ρος
sessionis Ecesesiae & orbis universi . Et haec quidem obvenient eae litus filiis Sion in ordine ad hostes suos repellendos, sternendos ac subiugandos: ut vero penes seipsos, &inter se mutuo etiam delicientur , deerit prorsus nihil . V. 17. QuiD ENIM ita omnibus eaelesti
gis habet Deus, quam quod illis. quotidie
largitur, FRUMENTUM, seu panem, ELE
Arabicus, Uatabl. Pagn. vertunt, iuve m et nempe panis hic iacit selectos iuvenes, validos , alacres, florentes, vividos , ad Omnia etiam ardua expeditos. ET v INUM ; Hebraice, tiror, id est mustum, quod simul est
suave, potens, servens, ebulliens.& GERMINANs vlRGINES: nempe facit castos, nitentes , speciosos, succulentos, vivido roseoque colore insignes, verbo uno incorruptos de immortales: virginalis enim iuventa typus est incorruptionis, & immortalitatis, inquit Hier. Pradeeς. Per hoc frumentum ac vinum Hebr. Theodor. Sanchea & Mariana intelli sunt uberem: alimoniam temporalem Iudaeis concessam . ubertus & Hugo
alimoniam spiritualem legis Mosaicae iisdem caelitus submissam e Clarius , Uat ablus &Arias legem & doctrinam Evangelii. Sed
omnium aptissime S. Hieron. Remigius,
Paschasivs π , Flaymo, Lyranus , Ribera, a Castro , a Lapide,& alii passim, corpus 3c sanguinem Chiisti in Eucharistia accipiunt vitatum speciebus panis & vini. Hoc enim alimento nihil pulchrius ; nihil nobi-bilius, nihil melius habet Deus , nihil etiam efficacius ad pravos animi motus passionesque compescendas, ad castitatem , ala-clitatem, vigorem, robur, pulchritudinem, utriusque hominis vivacitatem , & incorruptionem , adeoque &- immortalitatem inducendam . Qui enim manducat hunc monem, vivet in aeternum , ct resuscitabitur iu
239쪽
Verf. I. T T ADRACH locus est Damasco I a Syriae vicinus . Ergo Onus Domini A minax haec prophetia est Syris, Tyriis, & Philisthi im; in eisque requie laet onus hoc & pondus calamitatum: ita fiet ut Deus decrevit . Nam Domini est oculus, & quidquid videt aut possidet ho. mo , ipse regit, seu et &ealligat quos vult, etiam Israelitas . Hinc vers. 2. EMATH est Antiochia Tu Rus ΕT Sino N sapient sibi valde ; sed vapulabunt . Totam hanc sortitudinem percutiet Dominus. Idem de aliis urbibus quae hic adduntur: de harum gentium vastatione lege Curtium de rebus gestis Alexandri Lib. III. & Ιύ. & Plutarchum in Alexandro : mystice haec ad Christum spectant.
V. 6. 7. Ο 8. ET sEDEBIT sEPARATOR ,&c. Separator, Hebr. N O mamzer, alienus , extraneus, nempe Alexander , aut Machabaeust nam hi Azotum sub iugo tenue
runt. ET A IFERAM fANGUINEM DE ORE
EIus: quia domita superbia, inquit Maria
na, non amplius loquetur caedes, ET ABOMINATIONEs, DE MEDIO DENT UM e au-
' serentur eorum idola & idolothyta , quae
comedebant f ET RELINQUETUR ETIAMIPsE DEO Nos TRO . Aetolii subacti a Ionatha sequentur fidem Iudaeorum; & ex illis erunt duces populi in bellor idem de Ae- caronitis subactis, ut contigit Iebusaeis sub Davide. Haec mystice de Christo & Apostolis suum habent locum . ET CIRCUMDABO DOMUM MERM , nempe templum vallabo & muniam : haec etiam sub Machabaeo ; sed mystice longe illustrius in domo Christi & Ecesesia .
Quod solemne est Prophetis veteris testamenti, ut passim concludant sermonem in Christo, id hie praestat etiam Zacharias,& velut unus Evangeli ita illustre vatici. nium hie edit de Christo. En ex vers. v. descriptum Christum ut regem , iustum, salvatorem, pauperem, super pullum asinae. Immo utroque iumento usus est Christus successive, ut habent Zacharias & Matthaeus: mystice sunt Iudaei & Gentiles subdendi Christo. En etiam vers. I . voca tem gentes, & dilatantem fines Ecclesiae ἀEn vers. D. suis sanguine redimentem Om nes, & e limbo patres liberantem P no a moror in re clara: plura ad Math. cap. xx I. vers. I. Quod est hic , SALvATOR, apud Septuag. -ζων, corrupte in Heb. est sena novahb, solvatur. V. I 2. CONUERTIMINr, &e. Adhuc sermo est de Christa & Ecclesia ; quo loco,
vi NCTr spEI sunt qui spe & fiducia tenebantur de adventu Messiae . hos hortatur Deus per Prophetam ad conversionem , promittens duplicia per Messiam , ut explicat Propheta , vers I 3. I II. & 26- abundantiam bonorum testantur haec voces, DUPLICIA vers. I a. CORNUA A TARis vers. I 3. & LxplDEs sAN-
Z II. QUID ENIM BONUM EIUS EsT ν&e. U , habet affixum masculinum pDeum seu Christum refert, non terram rsensus ergo est: Quid habet Christus optimum sic brevi epiphonemate concludit tot dona Messiae quo Ecclesiam suam a
RUM corpus est sub speeie panis ) ET
UINUM GERMINANs v IRGINEs sanguis est
sub specie vini video aliquos haec verba explicare de lege Christi & evangelica rnee sorte male Alios lego qui hic intelligunt nescio quae convivia , quibus instruuntur iuvenes & virgines, sed humile,
hoc est & terram sapit. Sane post tam amplam de Christo prophetiam , non putandum, hanc proxime insequentem exclamationem , alio ad litteram spectare , quam ad summum illud & admirabile Eucharistiae beneficium, ita cum Hieronymo, Lyrano, & Remigio recentiores & graves interpretes. Sic Psalm. Lxxv II. vers. 23. panem angelorum manduravit homo , & August. Serm. L. de verbi ς Domini . Idem pastor & pascua
240쪽
Solus Dominus potes petIta praestare, qui consertabit Didaeos: γ misertus ipsorium congregabit eos de variis locis captivitatis in terram pri tuam, humiliatis ipsorum inimi: s. I. Etite a Domino pluviam in tempore serotino , & Do minus faciet nives, & pluviam imbris dabit eis , sinsulis herbam in agro. 2. Quia simulacra locuta sunt inutile, & divini viderunt mendacium , & somniatores
locuti sunt frustrat vane consolabantur . idcirco abdu-
cti sunt quasi grex: affligentur , quia non est eis pastor. 3. Super pastores iratus est suror meus, dc super hircos visitabo: quia visitavit Dominus exercituum gregem suum , domum Iuda, & posuit eos quasi equum gloriae suae in bello. 4. Ex ipso anguialus, ex ipso paxillus, ex ipso arcus praelii, ex ipso egredietur omnis exactor simul. s. Et erunt quasi sortes conculcantes lutum viarum in prauio: & bellabunt, quia Dominus cum eis : & confundentur ascensores equo rum. 6. Et consortabo domum Iuda, & domum Ioseph salvabor & con
vertam eos, quia miserebor eorum.' & erunt sicut fuerunt quando noni proieceram eos: ego enim Dominus DeuS eorum , & exaudiam eos . 7.
Et erunt quasi sortes Ephraim, & laetabitur cor eorum quasi a vino : bc filii eorum videbunt, & laetabuntur, & exultabit. cor eorum in Domino. S. Sibilabo eis, & congregabo illos, quia redemi eos: & multiplicabo eos scut ante fuerant multiplicati. 9. Et seminabo eos in populis, & de longe recordabuntur mei: & Vivent cum filiis suis, & revertentur. Io. Et reducam eos de Terra aegypti , & de Assyriis congregabo eos , & ad Terram Galaad & Libani adducam eos, & non invenietur eis locus : II.& transibit in maris freto, Sc percutiet in mari fluctus. 8c confundentur omnia profunda fluminis , & humiliabitur superbia Assur, δc sceptrum 2Egypti recedet. I 2. Confortabo eos in Domino, Sc in nomine eius a bulabunt, dicit Dominus.
ROMANA CORRECTIO. t selibra angelus, id est, vocalem secundami pro quinta. Vers. 4. Ex ipso angulus. Cave pro angulησ ,.