장음표시 사용
241쪽
O lut enim matutinum est tem pus sementis . Est autem pluvia doctrina, tam poranea quidem , qua semina germinant , vetus Testamentum I serotina vero, qua fructua maturescunt, novum; quasi dicat, Petite adventum Christi & Evangelii. Nivgs; quasi dicat o Dabit nivem, si opus sit, nedum pluviam . Quidam dicunt legendum nubes e id enim fgnificari voce Hebraea , & sic Hieron. vertisse . Claald. ventos, scilicet deserentes nubes. LXX. apparentias, scilicet copiam nubium. Intel. iige vero Apostolos & praedicatores , ptu. etiam vero doctrinam. IMA Rist, id est vehementem , seti copiosam. LXX. hiemalem, id est copiosam, ut solet ella hiemalis . Eis, scilicet petentibus . HERBAM , &c. quasi dicat, Germina salutis in cordibus. V. 2. SOMNIATOR Es . Chald. pseudopro .phet. e. FRUsTRL. LXX. falsa. CONsoLABAN Tua, scilicet se consulentes . ABDU. Ti , scilicet in varios errores, scilicet qui talibus fidem adhibebant. AFFLIGENTUR, scilicet ab hostibus animae. p AsTOR , scilicet bonus; quasi dicat , Interim , dum Christo carent. Chald. Rex. LXX. fanitas . V. 3. Plis ToRG. Chald. Reges . HIR-cos, id est reprobos . Vide Matth. xxv. Chald. Priuripes, scilicet malos. Uisl TA-no, id est puniam. UisIT Aut T. LXX. vi. stabit, scilicet ut provideat . GLolli AEsu AE id est gloriosum. Chald. sortem
splendentem, scilicet bene ornatum . LXX. decorum suum.
V. . Ex Ipso, scilicet Iuda . A Nou-Lus , scilicet Christus lapis angularis. Chald. Rex. PAxiLLus, scilicet Christus ,' e quo pendent electi . Chald. Chri Ius . ARccs, id est arma spiritualia . Chald. fortitudo. Ex ACTOR , scilicet tributi ; quasi dicat, victor. Chald. gubernator, scilicet qui exi sat obedientiam. Si MUL; quasi dicat, Ex
ipso haec omnia. V. 3. CONCULCANTEs , scilicet hoste; fidei. LUTUM; pro, ut lutum . AscENg Rrs , scilicet hostes videntes se non posse resistere. V. 6. CONFORTABo . Chald. rsicrato .
Io Epii , id est Ephraim, scilicet decem
tribus. MISEREBOR EORUM. LXX. dilexi eos. V. 7. FORTEs. LXX. pusnatores. EPHRA
i M. Chald. domos Ephraim. UINO , scilicet divinae gratiae & consolationis, Fi Lii , id est discipuli. V. 8. Sisi LAEo, id est vocabo, stilicet
praedicatione. Chald. clamabo . LXX. s-gn cabo. CONGREGABO, scilicet in Eecletia. LXX. suscipiam. REDEMI. LXX. redimam . ANTE , scilicet quam eoς per hostes vastarem.
V. 9. Eos, scilicet fideles, vel praedicatores . LONGE , id est remotis locis . RE-vERTENTUR , scilicet ad me corde suo. V. IO. DE TERRA , 3ce . id est ex omnibus locis, ubi vitiis serviunt. AD TE RARAM, &e. quasi dicat , Ecclesiam sertilem, & altam, pulchramque CUs,sci licet prae multitudine. Hyperbole est, quas gnificatur fidelium maxima copiae vel significatur, omnes esse reducendos, nullumisque locum ipsorum apud Assyrios aut AEgyptios inventum iri . LXX. o non re linquetur ex eis ullus. Chald. π non f friet eis, scilicet locus. V. II. TRANsi BIT, scilicet populus meus. IN MARis , &c. id est ut olim cum transirent Mare rubrum; quasi dicat: Omnes vincet difficultates, nihilque eius ad me reditum poterit impedire, ut nihil impediit cum educerem olim ex AEgypto ς atque hunc sensum faciunt etiam Chaldaica . PER-cUTIET, scilicet Dominus , vel populus.
LXX. percutient. CONFUNDENTUR, scilicet non valentia impedire transitum . LXX. fuca uutur . PROFUNDA PLUMi Nis. Chald. Reges populorum. HUM l Ll ABITUR. Chald.
cessabit. Assu R , id est daemonum , vel hostium fidei. ScrpTRUM , id est dominium. RECEDET, id est desinet . Chald. A LXX. tolletur . Intellige per AED-
V. tr. Eos, scilicet fideles . IN DOMi. No , id est in me. No Mi Np, id est , vi
tute. AMBULABUNT. Chald. ambulabunt redempti. LXX. gloriabuntur.
242쪽
quae initio pluviae existunt Vers. 3. I IsiTAVIT DOMINUs Ex ERCI. 4. V TuuM GREGEM sUUM DOMUM IUDA, ET POSUIT EOS, QUASI '
serunt ad Iudam Macta a um & fratres eius. ti eorum posteritatem , quae multo tempore viriliter de seciliter hostibus Iu daicae gentis sese opposuit. Sed haec expositio congruere huic loco non videtur : nam de domo Iuda haec dicuntur, Iudas autem Machabaeus non ex tribu Iuda fuit, sed ex tribu Levi, ut patet I. Machab. II. Quare non in alium verius , quam in Enristum . & Chrilli regnum competunt verba prophetiae: Christus enim , ex ipso videlicet Iuda secundum carnem genitus , ipse est antulas. Non arietas per secundam uocalem γ ut quidam perperam pridem legerunt & expotuerunt ἰ sed angulus , per vocalem ultimam, id est lapis angularis , faciens utraque unum. Idem Sc paxillas di citur , quia ab eo dependet universa lex &prophetae. Unde in typo Christi apud Isaiam , Eliachim sacerdos in templo Dei quasi paxillus figitur. Arcus autem prael ι mistellistitur ipsum verbum Dei, quod ab Apostolo etiam gladius spiritus dicitur . Deniiscue ex ipse Exastor egreditur , non qui opprimat populum , sed qui operum exactor eonstitutuῖ , urgeat operarios ad si is staurationem aedificii spiritualis . Sunt tamen dui Exactorem in malam partem in
trimes , quae Initio pluviae exulunt . ET
PLuvi AM IMBRIs, id est copiolam , qualis post sulgura sequitur . SINGULIs HER
BAM dabit. Hebr. viro id est cuique foenum. Quid si per faenum segetes intelligas, ut psal citi. t . est didiumὶ
υanum; quasi dicat: Erratis, cumi ab illis pluviam & bona expediatis . IDCIRCO ARDUCTr, scilicet in captivitatem iverunt, quia idola consuluerunt. Q Asr GREx : AF-LiGENTUR . Hebr.' humiliabuntur; pro, ii miliati sunt: post captivitatem haec vatici natur. QUIA NON mT Eis P AsTOR ; hoc est, cum non est eis pastor , scilicet ovibus & gregibus: tunc enim iniuriae opportunae sunt, dc a lupis lacerantur. V. 3. SUPER P AsTOREs. Pastores & hi cos vocat populi capita. Uisi TABO, id est puniam. IA uisITAVIT , in bonum :recordatuς est gregis Zc populi sui, ut illis benefaceret. Aut sic , quia postquam visitavit de punivit delicta sui gregis , posuit
eos ut equum. Atque ita reὸ undabit ibi, ET Pos UIT Eos QUAsI EQUUM GLO RIAE sUAE IN BELLO, id est ornavi eum multis donis, ut equum gloriae, id est generosum , cuius robur de praestantia in bello maxime apparet. V. Ex Ipso ANGULUI, EX IPso PA-xiLLus, id est ex ipso grege paxillus angulis, ex paxillo qui ad angulum erat , pendebant pretiosa quaeque: δc significat, i Principem illis non fore ex alia gente , te oretantur, 3c intelligunt diabolum, vel , sed ex sua. Ex ipso Axcus, id est robur
n rin m e redi dicunt ex ip-l contra hostes non quaeret aliunde , sed ex Ex ACTOR , externi Principes, Antichristum, quem egredi dicunt ex ipso . hoc est, elici ac deturbari de societate fidelium, quorum caput eli Chrillus ;qui de eum interficiet spiritu oris tui.
se habebit. qui tributis populum opprimunt, procul abscedent, egredientur. V. 3. QUASI FORTEs, ut milites sortes erunt Israelitae. CONCULCANTES LUTUM,
id est ut lutum hostes δι eorum sanguinem
conculcabunt. ET CONFUNDENTUR A CEN-Vers. i. UETITE A DOMINO PLUvIAM; ut sei licet sit annonae copia, soREs, pudefient hostes, quamvis equisveis
dis quae maxime necessaria est. FACIET IM. Tribus Ephraim sortitudine hellica ex est uss. Mense Aprili nullae .... praesertim in ea regione . pleri que nubes le- sortitudine exaequentur . . Aside qua postremo erat locutus . TEM po REJcti vincisEROTINO . Sic vocatur pluvia mensis A. t V. 7. Iracilis quae maxime necessaria est. FACIET IM. in
Nives Mense Aprili nullae lunt nives , cellebat. sertim in ea resione . Pleri que nutes le- sortitudii Goendum putant. Hebraei id signincare PT in Hebr. quos vinum; id est, quasi cor bihahidim dicunt. Alii sutura, seu GuWca'lbentis v1 num laetabuntur milites. -
243쪽
R. 8. SI ILABG RIs , ut sibilo eos eon vocem; quasi dicat, Ero eis dux & pastor. ET MULTIPLICABO Eos. Hebr. o multiplicabuntur Hur multiplicati sant, scilicet olim: non erunt ut modo . exiguo numero. Hieronymus aliis verbis bene sententiam expressit. R. 9. ET sEMINABO ; pro , seminavi , dispersi. ET DE LONGS RECORDABUNTUR , in longinquis regionibus mei sunt, recordati . ET vivENT . Hebr. vixerunt eum filiis Dis: non occidebant infantes, uti in AEgypto est factum a Pharaone . ET REvERTENTuR. Hebr. re vers sunt , scilicet in patriam , Cyri indulgentia .
V. io. ET REDUCAM . Hebr. reduxi . Omnia hare sutura, congregabo , adricam,& quae sequuntur, vertantur in praeterita: narrat enim quae ram erant facta. Ex LiBAM Ai, DUCAM EOS. Usque ad eum montem extendebatur Terra promissa, ad quam
ex AEgypto prius, deinde ex Assyria, seu Babylone adduxit Iudaeos Dominus . ET
NON INvENIETUR ElS LOCUs . hoc est , tota regio non lassiciet eis ob multitudi nem . Sic Hebraei. . V. II. ET TRANSIBIT, transivit . IN MARIs FRETO. Sept. m mari angusti , id est per mare angustum transivit, cum per illud traduxit Israelitas. Sic mare Rubrum voeat, quia angustum est. ET PERCUNET IN MARI FLUCTUS, cum undas ab utraque parte dimovit. ET CONFUNDENTUR. Hebr. ferabuntur; pro, sceatae sunt vo.
ragines fluminis, scilicet Iordanis, ut sieeo pede is populus transiret . Vocem in Rhobiis, Hieronymus a Ura bus, id est pudefieri deduxit. Alii a Ua' labas , quod
est sereare', seu arehere . ET HUMILIABITUR. Hebr. deiecta es superbia Assur, quasti licet superbe imperabant Babylonii populo Iudaeorum . ET sCEPTRUM AEGYpriRECEDET , recessit, amotum est Imperium
V. Ia. CONFORTABO , consertavi eos scilicet Iudaeos . Relativum sive antecedenti. IN DOMi No. De se loquitur Deus in tertia persona, ut eum Moysi dixit : A frende ad Deum , id est ad me . Exod.
xxiv. I IN NOMINE EI Us AMBULABUNT,
ambulaverunt Dei virtute nixi ; ideo tot miracula sunt sacta.
Bib. Sae. Tom. XXII. I plex pluvia frequenter memo ratur in Scriptura, Temporanea , & M-rotina . Temporanea est ὀuae tempestive , id est tempore sementis decidit mense Ο-etobti. Serotina quae sero , id est adultis iam segetibus ad illas inerassandas , & ad maturitatem perducendas mense Aprili . Has monet ut petant non ab Idolis , sed a Domino. ET DOMIN Us FACIET NIvEs quas dicat: Post sementem petite a Dono ut tempore suo det vestris satis pluviam serotinam, & ipse, quippe benignus, votis vestris annuet, & non modo pluviam dabit, sed etiam nives in hieme , ut illis tegantur semina, & firmiores agant radices. Quam utiles sint nives in arvis post sementem , vide apud Plin. Lib. XUII cap. II. PLUvi AM IME Rrs, id est pluviam copiosam , & uberem. LXX. vertunt, Pluin viam hiematim dabit eis r hiemalis enim est copiosa atque, ac refrigerans . DABIT EIs,' pro, dabit vobis, est enallage' personae. SINGULIs HERBAM IN AGRO. Chald. habet: Lt det era frumentum ad comedenaum, herbam iumentu in agro. V. a. QUI A sIMULACRA LOCUTA SUNT
IN uTILE; quasi dicate Petite a Deo imis bres, & sertilitatem , quam muta simulacra praeliare non possunt . LocuTA sUNTiNUTILE. Daemones de rerum copia , vel inopia consulit per smulacra dant responsa inutilia, immo falsa , & noxia . Divi Niv IDERUNT MENDACIUM . LXX. Visiones salsas . Chald. Divini prophetant falsit tena, o vane consolantur . ET so MNI A TORxs, &c. Est repetitio eiusdem senten- ita vocat divinos, qui ex somniis divinabant , vel sua lamma pro oraculis venis ditabant. IDCIRCO ABDUCTI IUNT OUA.
si CREx ; id est , Iudaei abducti sunt in
eaptivitatem, quia divinatoribus hisce fi
dem accommodabant. AFFLIGENTUR , QUIA
flicti sunt & quas praeda Chaldaeis obie.ctit quia carebat Vero pastore , qui eos doceret, & tutaretur, & ab hisee superstitiosis erroribus abduceret.
244쪽
τAso, & puniam horum pallorum malos mores. Vocat hircos ob scelidos , &damnatos mores, & quod hoedos sibi similes, verbo, & exemplo gignerent . Qui AvIsrTAUIT DOMINUI GREGEM sUUM : ut eum tueatur, & ex eo conllituat duces, qui eum propugnent ἔ accipitur enim hoc vethum visitandi in bonum, ut patet exsequentibus. ET POSUIT EOS QUASI EQuos GLORIAE sUAE . quasi dicat: Hi autem pro . pugnatores duces erunt, quasi equi generos Dei, ad bella pro populo strenue prodentes, & illius hostes profligantes. Tales fuerunt Machabaei, de quibus videtur hic
esse sermo. V. 4. Ex Ipso ANGULUs : ex ipso Iuda, id est ex gente Iudaeorum, prodibit angulus . Porro angulus metaphorice vocatur Princeps , qui rempublicam sulcit. PAxi Lxust idem est quod angulus, sed alia dictum metaphorae piinceps enim in republica idem est quod paxillus, aut clavus fixus in pariete, ex quo arma, vasa , vel supellex suspenditurr he ex voluntate Principis omnia pendent . ARCUs PRAELII :prodibit sortitudo bellica , sortes milites,
fectus , qui scilicet a subditis militarem exigit disciplinam, aut a civibus vectigalia Principi debita, quibus onera reipublicae sustinentur. V. 3. CONCULCANTES LUTUM VIARUM IN PRAELIO, id est conculcantes hostium cadavera in praelio , ut lutum platearum. As gNsouΕs E UORUM: hostes eorum, viribus suis & suo equitatui praefidentes.
V. 6. ET CONFORTABO DOMUM IUDA,
propitius ero eis, quaeumque in re opuli habuerint auxilio meo. V. 7. ET ERUNT poRTEx EPHRAIM ἔquasi dicat: Erunt quasi heroes Ephraim fortiter bellantes bella Domini ; Tribus Ephraim inter ceteras erat sortissimar hine illud Psal. Lxxvii. 9. Filii Ephrem intendentes, o mittentes arcum , eo ersi sunt in die helii . Et LAETABITUR COR EORUM: Propter frequentes victorias . AsIA v I Nor ut illi laetantur. qui haullo genero Iovino hilarescunt. ET FiLII EORUM quasi dicat: Filii, nepotes , & posteri minrum cernent, audientque patrum, & au rum suorum trophaea , indeque exultabunt in Domino, & ad eandem gloriam aemuolandam accendentur .
V. 3. Si BILABO Tis, &e. id est sibilo eos evocabo , & congregabo velut oves in Ierusalem, & in synagogam , & tempore Christi in Ecclesiam . QUIA REDEMI EOS τε quia statui illos ab hostibus liberare , &captivitate daemonis. ET MULTIPLICABO EOS, &c. adducam eos ad eam multitudinem qua florebant, antequam tot calami. talibus, & cladibus attriti minuerentur. V. 9. ET sERvABO Eos IN POPULIs a non solum intra suos fines prospere agent, sed ad alias etiam gentes se conserent ®ionem veram, patriam, & avitam retinebunt , etiam ii versentur in longinquis regionibus. ET vIvENT CUM FILIIs SUIs et non erit captivitas, aut servitus, quae filios a parentibus separet . ET REvERTENaTUR : & cum volent, patrium solum libe
V. Io. AD TERRAM GALAAD, ET Lr-&e. has reportabunt victorias , quia ego BANI, id est in Iudaeam , cuius limites sunt vires eis si aggeram ad praeliandum, idcirco difficile videri non debet quod polliceor . ET DOMUM IOsEPH sALvABo . Domus Ioseph sunt decem tribus, quarum caput suit tribus Ephraim. filii Ioseph. Dicit se salvaturum domum Ioseph , quia multi ex decem tribubus se Iudaeis adiunxerant , ideoque eiusdem salutis, & selicitatis particeps suturi erant . CONvERTAM Eos e a
superstitione idolorum ad veram, & patriam religionem. ET ERUNT; scilicet tam Iudaei, quam reliqui Israelitae ad decem
tribus pertinentes. SICUT FUERUNT UAN. DI NON PROIECERAM Eos , id est scutsuerunt ante captivitatem Babylonicam , &Αlsyriacam . ET Ex AUDIAM Eos; id est, Libanus, & Galaad . NON INMNIETUREIs Locus: qui illos capere possit , tanta
erit multitudo. V. II. ET TRANςIBIT IN MARIs FRETO r alludit ad transitum maris rubri. Senissus est . & difficultates obstantes supera hunt divini auxilii beneficio , quemadmodum olim patres eorum mare rubrum trainiecerunt. ET PERCUTIENT IN MARI FLU-cTus e ac si haberent virgam illam Mosis mirabilium effectricem. ET CONFUNDENTUR OMNIA PROFUNDA FLUMINis; quasidieat: Erubescet quodammodo Iordanis cum sibi parendum esse videbit , sentietque aquarum suarum cursum' inhiberi . Hu Mi
Li ABITUR sUPERBIA ASSUR : comprime tur
245쪽
tur Assyriorum, AEgyptiorum , aliarumque inimicarum gentium superbia , & ρο-
tentia , ne populo meo nocere possint. V. Q. CONFORTABO Eos IN DOMINO
hoc est , virtute Domini , id est auxilio
meo. ET IN NOMINE Erus , &e. id est, ego illis opem seram, ut possint totum iter suae peregrinationis perficere, & ad Ierusalem , hoc est ad Ecesesiam militan tem, & tandem ad triumphantem in cae. lis pervenire. X.
V 3. PasTostra quos illi sequebantur, p ta divini & arioli. non erant veri pasores , sed lares & latrones , quos etiam furem meo contrivi & pessumdedi. Erant er hirti foedi & stetidi, populo meo ad omne nefas duces & auctores, sicut hirci praeeunt capris & hcedis . Unde cum iam visitet Deus
GREGEM sUUM DOMUM IUDA , seu gemtem Iudaicam, ex omnibus omnium tribuum, qui in Iudaeam reverterant, conflatam ; separabit & submovebit a grege suo foetentes hi reos istos , & alios substituet veros pastores ac duces, puta nepotes Tor babelis, & posteros Iesu pontifices, ac tandem etiam principes Machabaeos : Αllegorice , Apostolos & alios Praelatos
Ecclesiae Christi , qui quasi equi a generosi , & strenui equites, ad bella pro Pulo procedent, holies illius prostigabunt.
regnum ac gloriam Dei quaquaversum propagabunt: ita s. Hieronymus & alii supra citati. Porro Praelatis Ecesesae modis omnibus curandum, ut Christo equι sin GLORIAE , non ruinae , qualis erat ille Seianus equus , qui quaternos ordine heros suos & sessores, Mixm, Dolabellam, Cassium & Antonium perdidi; ne & ipsi regnum & gloriam Christi perdant potiusquam propagent .
V. A. Ex Ipso Iuda prodibit princeps Machabaeus, deinde & Christus instas , qui in republica & Ecclesia sua id praestabie
quod in domo praestat primo, ANGULUS e, illam sulciens, stringens , uniens, fecundo, PATILLUs f, qui firmus & immotus alia a se dependentia firmat & sustentat ; tertio , ARCUS A PRAELII , per quem fugatur &sternitur hostes; quarto, EI ACTOR h, qui euram disciplinae, eustodiam legum, obse V. a. Si MuLACRA 8c idola hoc uTAl vantiam dehiti cultus , officii & obsequiisUNT t NUTiLE, id est non asserunt utili-i constanter & exacte deposcis . ratem, sed damnum. Ex livore enim & V. 3. Conculcabunt hostes suos quasi LU- studio nocendi hominibus, suadent seu per Tu M vlARUM , ipsi FORTEs IN PRAELIOς se, seu per divinos, id est magos & sagas ' Hebraice , ghibborim, id est praevalidi, prae- ut plurimum rapinas & alia scelera: vel si potentes, invicti heroes , gigantes . Quo- quid boni subindulgeant, mox ingentes cla- rum virtute & robore CONFUNDENTUR Sedes & damna subinferunt, ut multis e- sternentur AsεENsORES EQUORUM : putaxemplis docet Deltio d. Et quia eiusmo- duces & milites Antiochi , qui pollebant di divinis & ariolis parentes vestri fidem ti superbiebant equitatu suo, cum Mach habuerunt, Inci Rco in tantam miseriam baei fere pedites pugnarent. prolapsi sunt, ut instar gregis ovium ab-i V. 6. CONvERTAM; id est , ab exilio ducerentur a Chaldaeis in Babyloniam , & reducam in patriam, etiam qui de domo
ibi praeda fierent lupis, destituti vero pa- Ioseph, seu Ephraim , id est ex decem triam requi eos tutaretur: ita Chaldaeus. Nam bubus i sunt oriundi, si reverti voluerint. Hh a g. 7.
ab idolis,l PETITE necessariam vobis P LuvIAM IN TEMPORE SERO-Ti No , a id est tempore verno vel exeunte hieme. Tune enim pluvia egent fruges ut adolescant, inquit Macrobius b . Alle gorice, matutina Iudaeis pluvia suit doctrina Moysis & Prophetarum, quibus suadet ut iam petant serotinam Christi & A. postolorum, ut adolescant & viros persectos evadant: itas. Cyrillus, Hieronymus& Rupertus. ET DOMINUI FACIET NIura ad terram sceeundandam, & eopiam Dufum exprimendam. Nives enim , ut ait
linius e , animam terra manescentem exhalatione , includiant Ir comprimunt, retroqare agunt in vires frugum atque in radices rdem o liquorum sensim praebent, sir purum: levissimum , quia nix aquarum caelestium Duma es, qua tellus fermentescit m succi
plena redditur. Tropologice, nives sunt tribulationes, quae faciunt ne homo sese in externa nimis effundendo evanescat , sed secum habitet, & animum virtutibus omnigenis sermentet
246쪽
braice , ghibborim, de quo supra , & quidem quas fortes EPHRAIM : quae tribus in . ter reliquas decem fuerat sertissima k ae gloriosissimae unde Ec ceteris tribubus de .
V. 8. biai L Anci Eis; id eli, sibilo illos convocabo in pattiam, sicut oves in ovile . Sibilus hic erit fama instauratae reipublieae & religionis per Zorobabelem , per Machabaeos, per Christum . V. 9. SEMi NAno quidem plurimos illorum in variis ac remotis POPVLis , ut ad tanto plures notitia mei pertingat : nam ipsi etiam Da LONGE & ex locis istis remotissimis RECORDABUNTUR cultus: MEI, dc legis meae; sed stato tempore REPERTENTUR in patriam V. Io. DE TERRA AEGYPTI, in quam vel sponte profugerunt, vel vi pertrahentur sub Ptolemaeo Lagi , quorum centum
viginti millia reducam in Iudaenm sub Pto. lemato Philadelpho, ut alibi t dixi, dc quidem tanto numero ad Volabunt , ut incus xis lassiciens NON in υeniature unde cogentur ampliare pomoeria sua. V. Ir. ET TRANsIBIT tribus vel populus Iuda etiam IN FRETO MARIs ; quali dicat: Etiam trans mare δc ultra flumina transferet imperium de sedes 8c colonias
suas. Coram eo CONFUNDENTUR OMNIA PROFUNDA , tum fluminum , tum marium , quia victoribus ceὸere, Ec liberum transit tum concedere cogentur. Neque resistendo
illis erunt etiam superbissmi G1,rii, id est
quivis tyranni, aut potentissimi AEgyptii, quo minus per illorum regna, adeoque dc per universum orbem , populus Dei sese
diffundat ac propaget. Quod in Machabaeis vix inchoatum, sed in Christo eiusque Α-
postolis, di Apostolorum successoribus secte completum videmus de gaudemus.
quos merito hircos vocat ob turpitudinem . Uisitabit etiam contrario sensu dc so. oebit quos daturus est bonos pastores . Ea iterum ad litteram Machahaeos, δι mystice Apostolos . Hinc vers. q. Machabaeus ANGULus, erit & PAx ILL Us; nempe princeps belli continens suos, ut lapis angularis coniungit parietes; dc ut paxillus , ex quo pendent de suppeditantur arma ad bellum V. 6. ET CONFORTAM , 8cc. Loquitur
in hae promissione Deus de duobus regnis. unitis iterum sub Machabaeis . Iuda hiesunt duae tribus. Ioseph vero sunt decem tribus , quarum caput suit tribus Ephraim. Et aliquoties accipitur pro decem tribuisbus: erat Ephraim alter filius Iosephi. Hi omnes sunt quos promovebit Dominus ,δc quasi s bilo convocabit sub magnis Sepromissis ducibus, de hoc misime sub Christo a
247쪽
Iubet Domἰnus pasci pecora occisonis, quibus non parcet, quia pastores eorum non pavebant eis : de duabus virgis tandem abscidis, oe tribus pasoribus uno mense sueei lar de appensa mercede triginta argenteorum proiectorum adstantarium: de alio malo pastore a Domino Iliscitando. Peri Libane portas tuas, & comedat ignis cedros tuas. 2. Ulula abies: quia cecidit cedrus , quoniam magnifici vastati sunt e ululate quercus Basan , quoniam succisus est saltus munitus. 3. Vox ululatus pallorum, quia Vastata est magnificentia eorum : vox rugitus leonum, quoniam vastata est superbia Iordanis. 4. Haec dicit Dominus Deus meus : Pasce pecora occisionis , s. quae qui possederant, occidebant, & non dolebant, & vendebant ea, dicentes: Benedictus Dominus , divites facti sumus : & pastores eorum non parceban Leis. 6. Et ego non parcam ultra super, habitantes terram, dicit Dominus: ecce ego tradam homines, unumquemque in manu proximi sui, & in manu regis suid & concident terram, & non eruam de manu eorum. 7. Et
pascam pecus occisionis propter hoc, o pauperes gregis. Et assumpsi mihi duas virgas, unam vocavi Decorem, & alteram vocavi Funiculum: & pavi gregem. 8. Et succidi tres pastores in mense uno, & contracta est anima mea in eis e si quidem & anima eorum variavit in me . q. dc dixi r Non pascam V Se quod moritur, moriatur: & quod succiditur, succidatur : &reliqui devorent unusquisque carnem proximi sui . Io. Et tuli virgam meam, quae vocabatur Decus; & abscidi eam, ut irritum facerem Redus
meum, quod percussi cum omnibus populis. TI. Et in irritum deductum est in die illa: & cognoverunt sc pauperes gregis , qui custodiunt mihi, auia verbum Domini est. I 2. Et dixi ad eos: Si bonum est in oculis veris, afferte mercedem meam: & si non, quiescite . sa) Et appenderunt
mercedem meam triginta argenteos. I 3. Et dixit Dominus ad me : Proiice illud ad statuarium, decorum pretium, quo appretiatus sum ab eis. Et tuli triginta argenteos, & proieci illos in domum Domini ad stat tiarium. I . Et praecidi vi mam meam secundam , quae appellabatur Funiculus, ut dissolverem germanitatem inter Iudam & Israel. I s. Et dixit Dominus ad me: Adhuc sume tibi vasa pastoris stulti. I s. Quia ecce ego suscitabo pastorem in terra, qui derelicta non visitabit, dispersum non quaeret, & contritum non sanabit, & id quod stat non enutriet, & carnes pinguium comedet, & ungulas eorum dissolvet. I7. O pastor, & idolum , derelinquens gregem : gladius super brachium eius,& super oculum dextrum eius e brachium eius ariditate siccabitur, & oculus dexter eius tenebrescens obscurabi cur.
248쪽
NOTATIO. l bent, tametsi idem utrobique in Hebraeo si aenomen tara & quidem etiam dipa decorem
La batur meus. Sex nostri eodices Potius quam 'cu: sigruficat: pulchritudinem. Pro De 1 legunt Deeor; eo nomine quo prius quam notat; sed Interpretem pro qodem hae Virga haec appellata est, versu septimo , M. Rccepisse, ideoque quam prius Decorem v sem vocavi decorem. Ceterum ut plerique ita C Verat, Postea decus appellasse Epanortho& emendatissimi cuique libri eum Tract, tes docet. orum textibus poste mori hoc loco dema h,
S A. solymis tempore obsidionis. REors , id eshducum , vel Cassaris, cui se subiecerant mers. I. R PERI LIBANE, id est tem-l scina NT, id est vastabunt, scilicet Ro-plum , vel Ierusalem; erant mani. Chald. diripient. enim loco edito , & insignes pulchritudi. V. 7. PAscAM .. Vox Christi. occIsro, ne, & civibus , velut arboribus . Chald. Nis, id est quod a malis pastoribus ocel- aperite populi. ΙGNis, id est bellum Ro-lditur; vel quasi dicat i Alioqui morte diis manorumi. CEDRos, id est principes , &ignum ob peccata. PROPTER Hoc, scilicednobiles ; quasi dicat : Uelis nolis aperti siquia desunt pastores boni , vel quia mise-
portis tuis vastaberis. Chald. munitiones. ricors sum , & ipsi egent . O PAUPERES. V. 2. AB Es , id est secundi dignitatet os alloquitur, quamquam Hebri non est principibus, seu minores magistratus. LXX.lo. VIRGAs, id est baculos pastorales. DE. pinus. CEDRus , id est supremae dignita .lcoREM r hac subemabat omnesi homines tes. MAGNIFICr. LXX. optimates . Chald.ldecebat enim id Deum. FUNICULUM , hac
divites. QUERCUs, &c. quasi dicat , Ui-lgubernati Hebraei, quasi Dei hereditas. cini magnates . Chald. satrapae provincia- V. 8. TREs, scilicet Moysen, Aaron rum. SAL Tus, scilicet Ierusalem . Mariam: sic Hieron. Vide Mich. vi. Alii, V. a. Mox, scilicet auditur: repraesentatlintelligunt sacerdotes, Scribas , & saecula- tempus calamitatis . PasTORUM . ChaldJrom potestatem. MENfE UNO i id est in-. Regum. MAGNIFICENTIA, id est potentia, tra paucos dies in deserto, vel bello Roseu Opes . Chald. provinciae. LEONUM, sci- mano. CONTRAcTA, id est anxietate, seu, licet potentium. Chald. tit leonum . Su molestia pressa; quasi dieat: Mihi molesti ERAt A IORDANIs, id est superba loca , suerunt Hebraei vel coepi retrahere sau ubi habitabant. irem. IN Eis, id est eorum causa, vel pro V. q. PMCE; quasi dicat: Pascite sane in eos . UARIAv IT, scilicet mutati landoves gubernatores, certe occidentur ab ab obedientia, & cultu meo . Chald. d hostibus. Quidam putant Christo dici. Oc- testata est cultum meum. CisIONIs, id est caedi destinatae. V. 9. Nos p AscAM , scilicet amplius V. I. POsSEDERANT, scilicet mali pallo-lut solebam. SucciniTua , scilicet ab hoores. Vide Ierem. xxiii. Erech. xxxiv. Oc- stibus. Chald. eo timitur . LXX. deficit CIDEBANT , scilicet spiritualiter . DoLE-lCARNEM . Chald. substantiam . BANT. LXX. paenitentiam agebant , scili- V. Io. Aasci DI , &e. scilicet abiecit Deu .cet de tanto peccato. UENDE ALNT; qua .lpopulum Gentilem ob idololatriam. LXX.. si dieat: Ex eis quaestum faciebant, more proiiciam, pro, proieci. FOEDUS , scilice v
V. 6. TERRAM , scilicet Iudaeam . PRO-io iuNT, scilicet quae eis praecepi . Mi H, Lxi ut, scilicet intestina suerunt bella Iero scilicet obediendo: vel a hundat,' moret Uz-
249쪽
ram. Chald. voluntatem meam. VERBUM,
id est decretum; quasi dicato Agnoverunt Dei gratiam in se factam Dei bonitate , vel approbarunt Dei consilium iuxta illud,
usi freta es sapientia a Diu stiis.
V. ra. SI BONUM . Chald. fi restiam ψquasi dicat, Si aequum esse iudicatis , ut est revera. MERCEDEM , id est quod a vobis requiro velut debitum meae in vos prO- vident iae, scilicet obedientiam , & honorem , &e. ET SI NON , &c. quasi dicat, Quod si non placet, ne facite. ET APPENDERUNT , &e. quasi dicat, Loca mercedis me emerunt a Iuda vili pretio . Solebat pecunia ponderari olim, ut nunc seuta aurea, ne quid desit pretio . ARGENTEos , sellieet sies . V. IM AD ME, scilieet Christum. STATU ARiUM. Hebri plasmatorem, seu forma rorem. stilicet Deum, qui omnia plasma vit, in eius enim templum proiecti argentei , vel figulum; in huius enim agri emptionem dati ; proiecit autem Christus , quia eo movente proiecti a Iuda. DEco-uuM ; quasi dicat, Egregium vero pretium . V. I PRAECI Dis quasi dicat, Deserui
populum meum, ne ut antea regerem . GERMA ITATEM. Chald. piatam . LXX. te. flamentum ἰ quasi dicato Foedus, quod initum suerat inter me & Iudam atque Israel. V. I s. UAsA, id est instrumenta. STUL-m . LXX. imperiti . Quidam intelligunt stultitiam improbi & impii , qui kilieet
ossietum Pastoris in perniciem civium vertit , & Pastoris instrumenta in arma. V. IS PAsTOREM , scilicet Antichristum , quem Iudaei recipient. DiςpERsUM. Chald. errantem . CONTRITUM . LXX fraesum. ID QUOD sTAT . LXX. integrum. ENuor ET . Chald. sustentabit. LXX. di. riget. CARNEs PINGUiUM . Chald subsan. tias disitum . DissoLvET. Chald. conis.
V. t 7. IDOLUM , id est specie tantum pastor. GLADius, stilicet Dei, id est Dei ultio. BRACAtuM, id est potentiam . ocu LuM, id est astutiam. TENEBREsCENs,&e. LXX. exeacatus excaecabitur.
Cisio Nis , QUAE QUI PO IEDERANT, OCCIDEB NT, ET NON DOLT ANT . Prophetia est contra malos pastores. Occidunt pecora, & non dolent, qui animas ovium sit rum malis exemplis interficiunt , de quibus dieitur generali sententia Matth. xvii iasivi autem Dandac veris unum de pusilialu istis , expedit et ut suspendatiar mola Unarιa ad collum eius, ctr dι mergatur Aeprofundum maris. Non dolent, autem qui eum Apostolo: dicere non possunt e Quieseandatietatur, c ego non uror ' II. Cor. Ir. Vendunt autem pecora, qui ossicium pallorale in uuaestum vertunt , existimantes quaestum , M velut nundinationem esse pietatem, qui dicunt, ut hie a propheta
lubditur; Benedi Ectus Dominus, ἀυites s Eti fumus; id eis, si lac & lana ahundant,
sibi gratulantur, ac Deo velut gratias a gunt, tamquam de optimo pastoratu, into. cim parum aut nihil solliciti de salute gregis. Sed longe aliter apostolus Paulus, qui dieebat ad Philipp. rv. Non quia quae datum, sed reqMiro fructum abandantem laeratione vestra . Fructus nempe quaerebat vium , non datum suum, id est ovium salutem , non suum commodum . V. I s. IS I7. ADHUC m ME TIBI v AIA PAsa RIs STULTI QUI DERELICTA NON vrsITABIT , DISPERSUM NON QUAERET , ET CONTR TUM NON SANARIT ,&c. Ecce adhuc alias conditiones malorum
pastorum recenset , & increpat propheta . Tropologiee describitur pastor non residens,& tamen pinguia comedens , fiuctus perincipiens , immo usque ungulas ovium dura exactione dissolvens : sic enim intelligunt id quod hie dicitur : CARNEs PINGGIUM
COMEDET, ET UNGULAR EORUM DIsso Lis
vET. Et exclamat super hoc propheta: o
GEM . Et merito idolum dicitur, quia pa-iforis nomen, honorem, & proventus habet, & ossicium non exercet; sicut idoladii dicuntur, & pro diis honorantur , &nihil divini operis hominibus praestant, sed
Vns x. A PER I Lla ANE. Per Libanum o Hieronymus Se alii templum intelligunt, quod Libani lignis tectum enset. Putat enim Hieronymus Me loeo de secundi templi excidio agi a Romanis fa
250쪽
cto . Sic etiam plerique alii r Ergo aperi licet huius . Ea eausalis indieat recte supe-
templi portas Romanis; non enim poteris rius verti, pastor non parcebat, seu par- resistere. ET COMEDAT, seu comedet issis in eis. ECCE EGO TRADAM, eommittamc EoRos; hoc est, optimates , qui in po- eos inter se, & eam suis Regibus , int pulo eminent, ut cedri in silva . istini tumultus erunt rebelliones in Reges, V. a. ULULA ABIEs. Perstat in eademamatorum extremum. NON ERUAM DE metaphora, & per abietes Hieronymus sa- l MANU EORUM , scilicet terram, aut im-cerdotes intelligit, qui post cedros excelsae becilliores de manu potentiorum non li- sunt. QuoNIAM MAGNIFICI . Ii sunt ce-iberabo. dii, & optimates . ULULATE QUERCUS V. 7. ET PAsCAM; pro, & pavi; sei BAIAM . In regione ea fertili quercus mul-llicet olim gubernavi hunc populum , quitum erescunt. Per quercus, divites intelli- nunc caedi est destinatus. PROp Εκ Ηoc; git, quos ad planctum invitat. Quo Ni AMaut, si fieri posset, haec mala vitarem &succisus EsT, seu cecidit , SALTUS MU-aa erterem. O PAUPER Es G Rrcis. O mi in Nixus, id est templum, quod instar arcis seri, quos video morti destinari. ET Aς- munitae erat. SUMPSI MIHI DUAs v IRGAs, seu sceptra, V 3. Uox uxu LAT Us PASTORUM , id duas gubernandi rationes, unam post alte- est gubernatorum, quia capta urbe periit ram. UNAM vocavi DECOREM . Hoc eorum magnificentia, in ordinem sunt re-lHieronymus refert ad tempora Noe , quia eacti sublata potestate. Vox RUGITUS LEO ldecorum erat, omnes homines unum Deum NUM . Hi sunt milites, qui rugiunt, Gum agnoscere. Ego ad Moysis tempora reserinniam regio universa , quae Iordane allui-irem & Iudicum, cum in eo populo liberatur, vastata est, aut per opertiam Drda - & politica gubernandi ratio fuit, quamnis albores intellige , quibus ripae vestitae Deus prae ceteris probavit, ut patet I. Reg. erant. VAsTATA EST SUPERBIA IORDA v III. 7. ET ALTERAM vocavi FUNiCUNIs. LUM . Sic Sept. Hieronymus hoc refert ad
V. 4. PAsca PECORA OCClςIo Nis, id estitempus Abraham , cum Deut Iudaeos ut occisioni destinata. Pasce verbo, o Prophe-lhereditatem peculiarem elegit. Id significatta, si sorte convertantur, & ignoscam eis . funiculus. Deut. xxx D. 9. Iacob funiculus uidam Hebraica vertunt sic ἔ Pascere , hereditaris eius. Hebr. tibelim, quam v pro, pascam, oves, morti quamVis destina-4cem alii corruptores vertunt , alii coetum,tas. Ego Deus eas non destituam , si fortelalii naucleros. Sed quocumque modo, Re- conυertam . Huic expositioni , quae David ges intelliguntur , qui Iudicibus successe-Κimhi est, puncta Hebraica non lavent, 'runt; & corruptores vocantur , quia pleriis sed vult nam rehe sumi pro P, D reseth, que tyrannice gubernant: & coetus , quia id est pasce, pro pascere . t capita multitudinis: & noueleri, quia ut V. s. Q. AE Qui possEDERANT, id est illi navim, sic Reges subditos regunt. ET Principes, qui tueri deberent populum, eos P AvI CREGEM; pro, & sc pavi gregem, occidebant, diripiebant eorum bona, ut eo scilicet his duobus modis. adipe saginarentur. ET NON DOLEBANT. i Z 8. SUCCIDi TR Εs p AATOR Es. Qui sunt Hebr. non peccabunt , id est non putabant ibi pallores R Hieronymus : Moyses , Aa- se in eo peccare; tanta & tam libera la-aron, & Maria. Fortassis hi fuerunt He-niena ea erat. ΕΤ vENDEBANT EA, &c. i ii, & duo filii eius, I. Reg. iv. vers. r. Hebr. ρο vendentes ea dicebant e Benedi- & I8. qui in confinio Iudicum & Regum Elώ, Deus; quasi pro re sancta & licita is mul perierunt . ET GNTRACTA EsT, gratias Deo agebant . quod ea venditione &c. Hebr. abbreviata es an ma mea in diuites essent facti. ET PASTOR Es EORUM eis, id, est non eis peperci . Quia ANl-
NON PARCEBANT EIS. Heb. non parcebar,'MA EORUM v ARIAvIT. Hebr. repulit me.
in singulari, ideo pro pastores Pagn. ver. Filiorum Heli peccatum notum est. iit patior, scilicet nec ego qui pallor sum, V. 9. NON PAscAM vos, id est non vos ipse parcam, sed contra irritatus eorum i protegam. Magna fuit clades, cum capta peccatis, in eos grassabor. l est arca. ET RELIQUr DEvoRENT . Heia V. 6. ET EGO NON PARCAM. Heb. quia o reliquae scilicet oves devorent, quae- non parcam amplius habitatoribus terra, lai l que sociam suam . Pars ab hostibus occidatura