장음표시 사용
271쪽
post Ierusalem a Tito captam. Ea merces erit occisi Christi. V. 9. ET DUCAM eos paucos , tertiam partem reliquam variis cladibus affligam, quas per ignem intelligit, donec eastigati
malis invocent nomen meum', ad me &ad fidem convertantur. Tunc enim exyudiam eos, & liberabo eos. Ipsi vocabuntur Populus Dei, & ego vocabor eorum.Deus .
Vers. I. TN DIE ILLA : cum scilicet vix debunt Christum in cruce confixum. ERIT Forus PATENs: Christus, qui factus est fons quidam sanguinis ad humani generis peccata abluenda. Si quis fuit
veniat ad me m bibat, Ioannis cap. v I. PECCATORII ET MENfTRUATAE: ad abluendas quaslibet peccatorum maeulas, &sordes. Alludit ad aquas expiationis Numer. XI x. II. quibus immunditia ex menstruo, morticino, &e. tollebatur.
V. 2 . DISPERDAM NOMINA IDOLORUM ,
&c. in praedicatione Evangelii cessaverunt oracula , pseudoprophetae , & spiritus im mundi ex eorporibus eiecti sunt apud Imdaeos , & Gentiles . V. 3. ET ERIT, &e. id est, tanta reli. gione Deum colent, ut si salsus doctor surrexerit, eum vel sui parentes configant,&de medio tollant. V. q. CONFUNDENTUR pRopHETAE : sci. licet cum viderint , non recipi suas prophetias, & sua dogmata, sed se potius contumeliis, & plagis affici, etiam a suis.
gnin. & Uatahl. pallio μlas, id est ei licino, ex pilis contexto. Huiusmodi palliis
utebantur prophetae. Sensus est, non utentur pallio prophecali ad mentiendum , &ad decipiendum populum. V. 3. ADAM Ex EMPLuM MEUM e scilicet, apriculturae; quasi dicat, Imitor Λ-dam qui terram colebat. V. o. ET DICETUR Ei , &e. Post digressionem de pseudoprophetis redit Zacha xias ad Christum . QUID suNT PLAGAEIsTAE, &c. quasi dicat , Quomodo cum sis sens benignitatis, & homines instituas ad salutem , video plagas clavorum in munibus tuis IN DOMO EORUM, QUI DILI OgBANT ME : in populo illo in quo mul-
tos habere solebam, aut debebam, qui diligerent me. LXX. . in domo dilecti mei , stitieet populi mei. V. 7. FRAMEA IUSCITARE . Alii veristunt, denudare o gladies alii, excitare, sglaiue . Est imperativus pro futuro. Sen. sus est, gladius denudabitur; id est, Iudaei Christum ad necem iisque persequentur, &tandem oecident: sgnificat Dei decretum de Christi morte futura, ex praevisa , &permissa a se Iudaeorum malitia. PASTOREM MEUM e Christum Ecclesiae pastorem. COHAERENTEM MIMl: Coniunctum mihi,& coaequalem , quatenus Deus est . PER CUTE PAsTOREM ἰ id est , percutietur pallor; sinam eum comprehendi, & in crucem agi. Locum hunc de se ipso explicat Chri-lius Matth. xxvI. 3I. Dis PERGENTUR OvER fugient prae timore discipuli. CONvERTAM
MANUM MEAM AD PAR via Los . Non dein
seram discipulos meos humiles, & pauperes , sed eos iterum ad me vocabo post re surrectionem. Uel sensus est , percusso Christo capite percutiam etiam membra , per mittens discipulos, & fideles eius variis modis vexari, ut sub ea pite spinis horrido. non sint membra delicata. R. 8. PAR TM DUAE: Iudaei, & Gentiles. Dis PERGENTUR , ET DEFICIENT Iveram salutem non consequentur , vel, numero minuentur deficiente Iudaismo, &Gentilismo. TERTIA PARs REL NQUETUR Impuli scilicet Christiani, qui magno numero succrescet. V. 9. DUCAM TERTIAM PARTEM PERMNEM ,' id est, hune populum salvandum exercebo, & probabo variis tribulationiis bus, ut fiat quasi aurum mundum . VOCE BIT NOMEN MEUM: invocabit me , quia credet in me, & a me solo omnis generi 1 bona expectabit.
Vers. I. T LLA Dra qua Christus t ut eap. 1 xit. praeeessit e cruce suspensus aspicietur, patefeet ex illo & ex illius
vulneribus a FONs uberrimus, non solum doctrinae, ut vult Remigius , sed & Sacramentorum & gratiarum omne genus ἔidque iN ABLUTIONEM PECCAURIx cuius cumque, ET etiam MENfTRUATAE, id est
ad tollendam omnem immunditiam & sor. des
272쪽
iles ex transgressione, seu legis naturae, seu Iegis Mosaicae contractas . Alludit primo, ad aquas expiationis, Numer. XIX. II. deinde ad aquas Siloe, Isaiae v l. 6. Ioan . Ix. 7. denique ad aquas sub limine templi
erumpentes, Ezecla. xLvII. I. Quae omnes
erant typi di figurae vivi sontis nostri Chri-lli, ut etiam Hebraei a Galatino Lib. IV.
cap. ult. citati agnoicunt. P tet autem per
petuo hic fons non solam Do Mui , id estia miliae & polletis, Damdis , id est primatibus & nobilioribus per Ionis , sed promiscue omnibus u Ani TANTi Bux IERUSALEM , etiam plebeiis, etiam e gentilismo conver.ss e Erant enim tune habitantes in Ierusalem ex omni natione quae sub caelo es b. V. 2. IN DIE ILLA , id est eodem illo tempore, Dis PERDAM idola , quin & No-MINA IDOLORUM de omni TERRA. Ita factum per Apostolos & discipulox Christi,& horum succei Tores loquuntur omnes historiae. Neque per spinITUM IMMUNDUM
hie aliud intelligit quam daemonem , qui idolis, quasi illorum anima, assistebat, &per illa loquebatur ae responsa dabat , ut ait S. Cyrillus, Remigius & Albertus.
scilicet falsa vel impia, ex instinctu maligni spiritus, ut praecessit, tanta Zelo compescetur etiam a propriis parentibus , ut mortis supplicio plectendus sit e potius quam ab illis tolerandus . Qui A MENDACIUM LOCUTUs Es, nempe haeresin vel idolol, triam. Ex quo loco discant Lutherani , non solum in veteri, sed etiam in nova lege hereticos morte plectendos. Nam &proprii parentes ; si etelo ardeant honoris diuini. sententia & manu iudicum C N-rior NT filium se apoilatantem; Tigurini, consilident; Uatablus, transfigent , supplegladio, lancea vel te o, vel elavis in cru-ee ; LXX. compedibus eum constringent. Hebraeum datarruhu & I.at inunin configent, ut & tirent, secabant, & similia , in Scri-νturis idem significant, quod, gravem dolorem vel supplicium inserent, ut bene no tat AncheZ. Porro metu tantorum suppliciorum territi tales pseudoprophetae , non audebunt ex inceps personam tuam agere, vel more Prophetarum . R. q. OPER PALLIo fACCi No p Pagninis, pilisse; Tigurini, villos; LXX. pelle
ridicι . Vestis erum exterior Prophetuum
erat laeeus cilicinus, ex pilis eamelorum , equorum vel similium animalium contexotus, ut ipso etiam habitu externo populum provocarent ad luctum & poenitentiam , ut noliri quoque Capuecini faciunt . Similem vestrem at sumebant etiam imposiores isti, ut Prophetas se mentirentur: V. I. SED veriti plagas DIcET quisque illorum. NON sUM PROPHETA amplius, discelli ab illo vivendi senere , iusto manuum labore victum mihi paro: HOMO Α-GRICOLA SUM : ADAM Ex EMpLUM ilest, a puero imitatus sum Adamiam & aislios primos pures meos, qui suo exemplo docuerunt me colere agros , & sudore dυultus victum mihi meisque parare. V. 6 ET Dic ETUR EI . Non pseudoprophetae, ut S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Lyranus, Albertus, Atias& Ua- tablus putanta sed Messiae de quo praecessite, seu de Messia in cruce clavis, flagellis,spnis, lancea transfixo, inquit Rupertus,
S. Thomas 1 , Ribera, a Lapide , & alii passim, immo & R. Samuel g & plures
alii Hebraei a Galatino h citati. Et patet ex vers. seq. Percute Pasorem , o di perigentur oves , quod ipsemet Christus de se . explicat Matth. xxv I. 3 i. & Ecclesia in Omeio Missae de passione, haec omnia a p. plicat Christo. Uult autem Zacharias propheta his manuum Christi plagis explica re quo sensu dixerit vers. I. ipsum eme fontem omnibus patentem, nimirum patefactione manuum , pedum , lateris , Cordis x totiusque corporis per clavos, lanceam , fi gella , spinas. Respondet Christus r- His PLAGA Us ,
vulneratus, transfixus, s UM IN DOMO EORUM QUI ante Di LIGERANT ME , id estia Iudaea , in urbe Ierosolyma quasi dicate Cives , conti bules. cognati, filii mei, tot nominis mihi obstricti, cum tot saeculis ad meum adventum anhelassent , ω
praesentem summe amare, venerari , col re deberent, extremo acti odio me in hane crucem tot plagis conscissum egerunt. Fiatii matris mea i pugnaυerundi contra me
Quis cogitet vel possibile esse tam indignum facinus Sed hoc factum divina mea inquit Pater caelestis 3 providentia m , ut
sic percussa petra petra autem n erae
Chrίsus patesceret elavsus antea fons , de quo supra o. Igitur V. 7
273쪽
nudare o gladis , evaginare , distringere . PERCuTE, & occide PAsTOREM meum, id
vi quem ego toti orbi pallorem dedi ,
VIRUM clarum, ut vertit Arabicus Antiochenus, & cunni exceptione maiorem, utpote arctissime adstrictum S COHAERENTEM MIHI, nempe eon substantialiter laeundum divinam eius naturam hypollatice secundum humanam . Unde Chhidaeus &Pagninus vertunt,sociam; Aquila &Theodotio, contribulem meum; Uatablus , eo qualem mιhi. Porro percute , fuscitare, &similia verba non sisnificant hic imperium , sed permissionem divinam, absque qua nihil eiusmodi potuisset obvenire unigenito Filio Dei p. Percusso pastore DISPERGEN.τuR OvEs illius, etiam primariae , puta
Apostoli & discipuli, ut Christus ipsemet exponit q. Nec stabit hic tempestas , sed
etiam AD PAR vULos eius agnos , nempe Tecens conversos ad Christum, pari modo percutiendos, eonυer am & extendam MANUM MEAM, per lictores meos tyrannos ,
non Ierosolymae tantum, sed di Romae ,& in reliquo toto orbe. Idque ut similes illos reddam pastori suo, suumque in meti. in ipsum amorem contestandi , aliasque virtutes exercendi ansam illis obiiciam,vloriamque tum ipsorum , tum meam il-Iustrem & augeam : ita Theodoretus, Lyranus & alii. Sed non solam Ecclesiam Christi in se stabunt tyranni. In se stabunt sane, & quidem accerrime, etiam Synagogam . Nam ante ista Messiae tempora, a-eethissimam Iucaeis assii hionem ac tribu-I tionem movebunt Asiatici reges , An. tiochus Epiphanes, de alii sequaces ipsius, quorum partim minis & edictis crudelissi Tnis r , Partim tormentis intolerabilibus,
t ut Lovanienses legunt di predenturi nam Hebraeum i ecaretia fgnificat M. Undentur , vel eonsumentiar , ut Chaldaeus, vel perdura, ut LXX. verterunt: vel, si in vivis maneant, DEFICIENT
fide, a religione ad impia I Gentilium se
era ; ita ut vix TERTr A s Aas in vitati in ossicio mansura st ; & haee ipsa pars tertia millenis adhuc afflictionibus ,
t ε 3 s. Tho m. in psal. xxi. ga R. Samuel de Adveatu Messae eam via. cha Calatia. Lib. vi II. cap. a Q. Cane. I. vers. s.
Vers. I. Ertum est ex recte sentien. tium sententia hie agi de
Christo, qui est sons ille mahor, scaturigo in domo David , habitantibus
in Ecclesia . Ex cuius aqua fiet ut disper. gantur idola, pereant pseudoprophetae : &ita vers. 3. ut ipsi parentes puniant haec delicta in propriis filiis, in quos se a mabunt pro causa Deir vides hie allusi nem fieri ad fontem Siloe , de quo alibi dixi: vide Adrich . En etiam allusionem ad aquas expiationis legalis , velut typum uerae ablutionis per baptismum & poenitentiam. Sequitu e vers. 3. ADAM xx EMPLUM MEUM, hoe est, tunc sub Christo& Apostolis, homines impune non proiatebunt salso se esse Prophetas, sed pastores
potius, exemplo veterum patrum , aut paterna rura colere, aut quid smile. V 6. ET DICETUR EI QUID LUNT pL
GAE, &e. Post sermonem de pseudoprophetis Zaeharias redit ad Christum , ubi conceptis verbis exprimit plagas manibusae lateri infixas: & quod sequitur vers. 7. PERCUTE p AsTOREM, habetur citatum &approbatum Math. xxv t. & sensum hune planissime explicant Septuag-ν. . FRAMEA SUsCITARE, &e. Hebr. a gladie fuscita te, I ri cisrah , quod alii frameam , alii machaeram . aut gladium vertunt. His verbis Deus loquitur pr nuncians decretum de morte Christi pro salute mortalium , & imperativum hoc , percute pastorem, positum videtur pro suturo ἱ ubi. etiam decretum supponit prae .stiem
274쪽
seientiam malae voluntatis Iudaeorum . Pa
vult hie sunt Apostoli , & pusillus grex
eredentium initio Ecclesiae. Per virum cohaerentem Deo patri qui hie loquitur intellige Christum. Nam secundum divinitatem est consubstantialis, & ratione hu
manitatis est alio titulo cohaerens. V. S. ET ERUNT IN OMNI TERRA,&c.
Verum est & sub lege gratiae fixum , ex tribus partibus nec Iudaei , nec Gentiles
quae duae partes sunt salpabuntur, temtia quae est Christianorum electorum satis
vabitur. Sed per varias tribulationes eo perveniet. Ceterum tertiam partem acet nrin aequalem ceteris , aut mathematice , sed unam ex tribus. Nam plures peribunt,
ut apparet ex sua mala voluntate quam sint salvandi: multi vocati , sed pauci electi, Math. via. 13.
Postquam Ierusalem passa fuerit captivitatem aliasque afflictisnes a Gentibus, erit dies nota Domino, cum exibunt aqua vivae de Ierusalem: oe filii Israel νeυertentur, habitaruri secure in Ierusalem: percutietque Dominus plaga Gentes qua pugnaverunν AEdversus Ierusalem , ω harum reliquiae ascem dent ut adorent Dominum in Ierusalem, sanctumque erit quod est super stri
Cee venient dies Domini , & dividentur spolia tua in
medio tui. 2. Et congregabo omnes Gentes ad Ierusa. lem in praelium, & capietur civitas, & vastabuntur domus, & mulieres violabuntur: & egredietur media pars civitatis in captivitatem, & reliquum populi non aus retur ex urbe. 3. Et egredietur Dominus, & praeli abi. tur contra Gentes illas, sicut praeliatus est in die certa. minis. 4. Et stabunt pedes eius in die illa super Montem olivarum , qui est contra Ierusalem ad orientem.' & scindetur Mons olivarum ex meaia parte sui ad Orientem, & ad occidentem, praerupto grandi valde; & s parabitur medium montis ad Aquilonem, & medium eius ad Meridiem. s. t Et fugietis ad vallem montium eorum, quoniam coniungetur vallis montium usque ad proximum : & fugietis sa in sicut fugistis a facie terraemotus in diebus iniae regis Iuda : & veniet Dominus Deus meus , omnesque sancti eum eo. 6. Et erit in die illae Non erit lux , sed frigus & gelu. . Et erit dies una, quae nota est Domino, non dies neque nox: & in tempore vesperi erit lux. 8. Et erit in die illae Exibunt aquae vivae de Ierusalem: medium earum ad mare orientale, & medium earum ad mare novissimum: in aestate & in hieme erunt. 9. Et erit Dominus Rex sume omnem terram: in die illa erit Dominus unus, & erit nomen eius unum. Io. Et revertetur Omnis terra usque ad desertum , de colle Remmon ad Austrum Ierusalem: & exaltabitur , ' & habitabit in loco suo , a porta Beniamin usque ad locum portae prioris, & usque ad portam angulorum:& a turre Hananeel usque ad torcularia regis. II. Et habitabunt in ea,& an in D E. GO le
275쪽
& anathema non erit amplius: sed sedebit in Ierusalem seeura. I 1. Et ha eerit plaga, quae percutiet Dominus onines Gentes , quae pugnaverunt ad verius Ierusalem: tabescet caro uniuscuiusque stantis super pedes suos , &oculi eius contabescent in soraminibus suis, & lingua eorum contabescet in ore suo. I 3. In die illa erit tumultuS Domini magnus in eis. & apprehendet vir manum proximi sui, & conseretur manus eius super manum proximi sui. I 4. Sed& Iucias pusnabit adversus Ierusalem ,&congregabuntur divitiae omnium Gentium in circuitu, aurum, & argentum, & vestes multae satis. I s. Et sic erit ruina equi, & muli, & cameli, & asini, & omnium iumentorum, uae fuerint in castris illis, sicut ruina haec . I s. Et omnes qui reliquiuerint de universis Gentibus, quae Venerunt contra Ierusalem, ascendent ab anno in annum, ut adorent Regem , Dominum exercituum , & celeis brent sestivitatem tabernaculorum. I7. Et erit: qui non ascenderit de se. miliis terrae ad Ierusalem, ut adoret Regem, Dominum exercituum , non erit super eos imber. I 8. Quod & si iam ilia AEgypti non ascenderit, &non venerit, nec super eos erit, sed erit ruina, qua percutiet Dominus omnes Gentes, quae non ascenderint ad celebrandam festivitatem tabernac lorum. Ist. Hoc erit peccatum AEgypti, & hoc peccatum omnium Gen. tium, quae non ascenderint ad eelebrandam festivitatem tabernaculorum. go.
In die illa erit quod super fraenum equi est , sanctum Domino : & erunt Iebetes in domo Domini quasi phialae coram altari. 2I. Et erit omnis lebes in Ierusalem & Iuda sanctificatus Domino exercituum e & venient omnes immolantes, & sument ex eis, & coquent in eis: & non erit mercator ultra in domo Domini exercituum in die illo.
ROMANAE CORRECTIONE . r. 4. Praerupto grandi valde. Non seribas quarta declinatione pruerum, id est vG lem M quintam pro o quarta. Rer. Io. Et habitabit in loco suo . Alii Ie. gunt passive habitabitur sed minus recte. LEcTIO NuM VARIETAS. V. V. s. Et fugietis ad vallem montium eorum . Coniiciunt probabiliter quidam pro nomine tertiae personae eorum, scribendum esse primae meoram ut est Hebr. & Grae.
Lia lora suo. Quod quidam eodices , impressi praesertim post primas illas
quas saepe commemoravimus edi tiones , le. eisnt habitabitur , admittere & hoe possit oris Hebraicus: sed ut pleraque omnia, ita emendatiora manuferipta habitabis habent nec nostra tantum , veriim etiam Parisienasium; neque non Hententi, qui eum Pariasiensibus in textum εabitabis recepit r id quod D. Hieronymi, Altisodorensis, & Rupem commentaria probant.
276쪽
l mano milite. V. a. MEDIA, id est altera. Ex URBE , scilicet sed in ea occidetur. V. 2. PROELIRBITUR, scilicet gladio Evangelico . CERTAMINIs , scilicet contra AEgyptios in Mari rubro; quali dicat: Interficiet Gentium errores & vitia in Baptismo. V. 4. STABUNT, scilicet eum in caelum ascendet; vel, cum Gentes ad se vocaverit , ut mus σιυarum significet Ecelesiam Gentium. PRAERUPTO. Chald. valia. LXX. toragine. MEDiUM , id est altera illarum duarum partium dictarum ;quasi dicat: Ubi scissus suerit, altera pars ad Aquilonem inclinabit , altera ad Austrum, ut indicant Chald. & LXX. Uel significat ut quidam volunt dividendum
in quatuor partes in modum crucis . Est autem sensus , magnam fore in Gentibus ad Evangelii praedicationem commotionem,
scissis eordibus, & humiliatis; sed tandem
alteram partem sal Uandam , alteram condemnandam. Aquilo enim reprobos significat, scilicet frigidos malitia. Auster electos, scilicet calidos charitatel. Uel significat montium concussiones suturas die iudicii. Exprimit vero unum, per quem reliqui intelligantur.
V. s. FUGIETis, scilicet Iudaei incredu. i. MONTiu M postuM, id est Sion , &Oliveti, seu Moria ς quasi dicat, Recurretis ad Legis caerimonias . UALLIs MoNTtuM , scilicet ad quam sugietis. UsQUE AD PROXIMUM; quasi dicat , Non longe aberit, scilicet prope est Iudaeis lex vetus,& ritus antiqui , quocumque eant . UENIET, scilicet ad iudicium. V. 6. Lux, scilicet reprobis . FRIcus; scilicet peccati, & supplicii. V. 7. NON DIES, &e. quasi dicat In caelo non erit dierum & noctium vieissi. tudo. UEsPERI, &c. quasi dicat et Semper lux erit, & non, ut nune, vespertina obscuritas.
V. 8. AQu AR, scilicet doctrinae Christi,& gratiae. IERUSALEM , id est Ecclesia. MEDIUM, &e. quasi dicat, Pars ad Oriem
tem , pars ad occidentem , scilicet in t tum orbem e ORIENTALE , scilicet Mose tuum. NovrisIMUM , scilicet Mediterra. neum, quod cit in fine Palaestinae. IN AESTATE, &c. quasi dicat, Perpetuo. V. 9. DOMI Nus, scilicet Christus . DRIT, id est agnoscetur esse. b. Io. REvERTETUR , scilicet ad Christum. UsQUE AD DEsERTUM , &c. per haec designatur multitudo credentium', &Ecclesiae amplificatio . REMMON o est in tribu Beniamin ad Septemtrionem Ierusalem . Ex ALTABITUR , scilicet ierusalem. id est Ecclesia. Α poRTA; pro, velut si nunc de terrena diceremus, a porta , &e.
V. II. ANATHEMA, id est exciso, seu vastatio: id enim est Hebr. z I chetem. Chald. oeci . SECURA, scilicet a malis. Chald. confdenter. LXX. confians , scilicet Deo protegente. V. ra. TABEscET , id est consumetur,
seu vigorem amittet. V. I 3. TUMULTus. Chald. eonturbatio.
LXX. stupor. Do Mi NI , scilicet punientis hostes Ecclesiae . AppREHENDET , scilicet
prae timore, velut opem petens. CoNfERE TUR , &e. Explicatio praecedentis.
V. Iq. IUDAs , id est Iudaei , seu falsi improbique Christiani. GENTiu M, scilicet
Ecclesiam oppugnantium. V. II. ET SIC ERlT, &e. quasi dicat, Uincentur tamen cum omni bellico appa- atu. RUINA HAEC, scilicet hominum ,
quam supra diximus; vel sorte eum id diceret Propheta, aliquid fregit , aut egit ,
quo ruinam fgnissi aret. V. I 6. RELIQUI , scilicet conversi ad fidem. AB ANNO IN ANNUM, id est singulis annis; quasi dicat, Semper . TABERNACULORUM , scilicet agentes tamquam
peregrini in mundo, vel per id intellige Festa omnia Ecclesae. V. 7. IMBER, scilicet gratiae & favoris
V. I 8. AEGYPTI; quasi dicat ἐν Etiam illi qui videntur alienissimi a cultu veri Dei, vel qui videntur abundare aqua doctrinae, ut AEgyptus aqua Nili . . ERIT, sciliis
277쪽
lieet imbere perdit enim Deus sapientiam sapientum , &c. H. xy. PECCATUM, id est poena peeeati . Chald. punitio, scilicet privabuntur doctrina vera , & gratia . V. 2o. QUOD sUPER PRENUM , id est ornamenta. Chald. phalera. SANCTUM, &c. quasi dicat, Belli apparatus convertetur in Dei eultum. Quidam id reserunt ad ela. vum sanctum a Gallantino positum in equi freno ad bellicos luccessus , quem ego anno I ue o. in Gallia vidi Carpentorati , ubi religiose asservabatur . Quasi PHIALAE , id est magno numero ; quasi dicat: Multa erunt instrumenta ad Dei cultum, quia magna populi devotio. V. ai. OMNI s , scilicet ad Dei eultum necessarius; quasi dicat: Abundabit Eeelesia rebus necessariis, ut nihil euiquam desit ad Deo serviendum . MERCATOR, scilicet rerum spiritualium, seu simoniacus
Versa I. T NON ERIT MERCATOR UL- TRA IN DOMO DOMINI E-TERCITUUM IN DIE ILLA. Non' dieit in
Israel, aut in populo meo , sed in domo Domini, quia Christus eiecit ex domo patris sui ementes & vendentes . Per quos se ilicet illi significati sunt , qui gratiam Dei in ecclesia venalem habent . Sed inquies, Tales adhuc multi sunt in ecclesia Dei. Respondeo, Prophetam hoc non velle , quod nulli tales sint futuri, sed ecclesiam contra eos gravissimas leges sancituram, ut quantum in ipsa est , iam non . sint: hoc autem synagoga non fecit. Alii
pro eo quod habemus mereator, vertunt Chananaeus quod & a Septuaginta factum videtur, non male. Hoc enim vocabulum apud Hebraeos ambiguum est ad nomen gentis , A ad mercatorem . Itaque putant in. terpretem nostrum , mercatorem posuisse,ppo Chananaeo , quomodo idem vice versa Proverb. ult. Chananaeum dixit pro mereatore in illis verbis r Cingulum feeit olendidit, re tradidis: Chananaeo . Et haec interpretatio saciliorem habet sensum ς quo
nimirum significetur, non futurum amplius, ut exterae, & a cultu Dei alienae gentes,
ae populo Dei inimicae penetrent usque in domum Domini ; quod factum fuerat a Chaldaeis, aliasque gentibus in eversione civitatis Ierusalem ; quemadmodum in suis
lamentationibus deplorat Ieremias . Hiu sensus & Hieron. meminit; qui tamen Aqui.
lam secutus, mercatorem vertere maluit.
I . Ni . Hebr. venit, aut υeniet:
sic Vulg. Regia . Uocatur dies Domini , quoniam in eo ostendit gloriam & potentiam suam. ET Div IDENTUR s LIA TUA
IN MEDIO Tui . Sie solent milites captam intra urbem dividere spolia , praesertim eum sibi ab hostibus nihil timent.
V. 2. ET CONGREGABO. Illis eam mentem iniiciam eonveniendi contra Ierusalem. OMNEs GENTEs. Exercitus' ex variis Gentibus erit conflatus . ET CAPIETUR CIvITAs. Plerique hoe ad Titi obsidionem reserunt. Verum post ea tempora non video Iudaeis contigisse selicitatem , quae hoc Capite continetur . Ergo aut de Ptolemaeo Lasti intelligo , qui dolo occupavit Ierusalem ; Iosepus Libro XII. cap. I. aut de Antiocho Epiphane , qui eam urbem aliquanto post cepit: idem eod.
Lib. eap. vir. ET EGREDIETUR MEDIA PAR s. Multi utroque tempore cives abduincti sunt in captivitatem, neque urbs penitus excisa est , ut a Nabuchodonosore &Tito. Id significat, cum ait, RELIQUUM
POPULI NON AUFERETUR . Hebr. non ex feridetur ex urbe.
V. q. ET EGREDIETUR DOMINUS, vindicabit eas Gentes . SICUT PRAELIATUs EsT IN DIE CERTAM NIs, eum scilicet inistersecit AEgyptios ad mare Rubrum , E
R. q. SUPER MONTEM OLI WARUM , id est de proximo Deus auxiliabitur . Qur EsT CONTRA IER UsALEM . Hebr. ad Ia-eies. Chald. e regione, id est prope Ierusalem. SciNDETUR MONI OLIvARUM , id
est ludaei scindentur; alii a suis stabunt ,
alii hostibus savebunt. Ex MEDIA PARTE sui, id est per medium. AD ORIENTEM, ET AD OCCIDENTEM , scilicet ruptura ad duas has plagas spectabit . PRAERup ToGRANDI. Hebr valle magna valde, stilicet ex ea ruptura effecta. ET SEPARABITUR. Hebr. Recedet pars montis ad Aquilonem,
278쪽
e liabile. Inimicitiae inter propinquos graviores quam cum aliis sunt.
V. 3. ET FUGIETIS AD TALLEM MONTIUM EORUM. Lege mestriam, pro eorum.
Sie Hieronymus in Comment. & Apr. sic etiam Hebr. harai, nisi quod eam vocem Hebraei positam dicunt pro ha-rim, nescio quid secuti. Chald. sane vallis montium dixit, sine meorum. Ergo. inter eos duos montes se condent, quia alii ad hostes confugient, alii eum suis persissent . QUONIAM CONIUNGETUR . Hebr. pertinget vallis montium , scilicet eorum. UsQUE AD PRox IMUM , scilicet locum . Hebri ad AGI, nomen loci, ad quem ruptura pertingebat: sic Sept. & Chald. &plerique e Graecis Interpretibus eam vO.cem intactam reliquere , solus Symmachus proximum dixit, quem Hieronymus est secutus. Significat vallem long issimam esse, multos capere. Loquitur aenigmatice. de civium dissidio. A p ACIE TERR MOTUS. De hoc terrae motu plura Amos I. initio. Ergo ut sugam tunc prohibere nemo poterat , ita nec vestrum di Isidium & fugam in diversas paries pacare. ET vENIET D MINus . Praesto tamen erit Deus sanctis Angelis comitatus ad urbis tutelam & gentis. V. 6. NON ERIT Lux, sED FRIGUs ET GELU . Sic Sept. Luce frigus temperatur, tenebris crescit. Significat diem , quo veniet Dominus, iste asperum: quibusὶ hostὲ bus plane. Hebr. non erit lux claritatum, coagulationis, pro , sed coagulationis, id est non erit lux clara, sed densa r sic Hebr. Chald. non erit lux, sed praeda oe gelu. V. 7. ET ERIT DIEs UNA , id est singu. laris, extraordinaria UAE NITA EIT DOMINO . Solus Deus scit quam aspera erit illa dies. NON DIEs NEQUE NOL. Luxerit aliqua, sed neque qualis per diem ,
nec tenebrae nocturnae r sed maligna, qualis in crepusculo. ET IN TEMPORE UE-sPERI ERIT Lux , id est erit lux ut in tempore vespertino. Hebr. eris ad tempus vespera , eris lux , id est qualis illo
empore. Hoc contra hostes e quid pii V. 8. Ex IRUNT AQUA E viva E, id est summa erit felicitas, summa ubertas ἰ tota regio erit irrigua aquis , quae egredientur de Ierusalem , & ad utrumque mare pertingent. ORIENTALE, id est Mare mortuum, aut mare Tiberiadis. Nou IssIMUM,
id est Occiduum, Mediterraneum : neque '
aquae illae deficient, neque in hieme , n
que in aestate, ut proxima verba habent. V. 9. SUPER OMNEM TERRAM illam sculicet Israel: non alius deus coletur in ea.
ET ERIT NOMEN EI Us UNUM, seu unius, noti aliud uomen dei alterius audietur. H. IO. ET REvERTETUR OMNIS TERRA UsQUE AD DEsεRTUM; id est, omnes Iudaei e deserto euec colle Remmon reverintentur Ierusalem , ut eam instaurent. Heb circumdabitur omnis terra haec ut planities,
scilicet iis aquis , rivis inde diductis tota irrigabitur, quamvis montuosa, ac si esset plana , pia I Herabah & defertum & planitiem significat. DE COLLE REMMON AIAAusTRUM; pro, qui est ad Austrum Ie rusalem. Alii vertunt, A Gabaa ad Remmon qui est ad Ausertim Ierusalem Quibus verbis significat se licitatem quae erat sutura, perinde ac sit tota regio esset
irrigua. ET Ex ALTABITUR, scilicet Ier salem honis seu et ut . A PORTA BENIA Mi N. Nomina erant portarum & locorum in ea urbe, quam totam circulo instauran
dam & habitandam dicit . Quod Machabaeorum tempore videtur contigisse . κ II. ET ANATHEMA NON ERIT, id est occisio, sanguinis effuso quieta Omnia erunt. SED sEDEBIT IERusLLEM SECURA, seu habitabitur Ierusalem confide
ter, id est sine ullo. metu erit . Quid hostes
V. I 2. ET HAEC ERIT pLAGA , id est supplicium quod sumetur de hostibus. ΤΑ- aEscET , seu liquefiet caro cuiusque . STAN TIs SUPER PEDEs suos, id est sine ulloe morbo, qui lecto eos affigat , tabescent , nulla certa causa , eoque remedio difficiliori. ET ocula Eius, id est cuiusque e
rum. IN FORAM1NIBus MIs, intra palpe bras contabescentia V. I 3. TUMULTUs, seu contritio . Chaldia
turbaιio. Sept. Ilupor. DOMINI, id est magnus. Mons Dei, mons pinguis i aut a Deo, immissus tumultus civilis, quo inter se imruent hostes, alii in alios. ET APPREHENDET uIR , &c. id est quisque cum proximo.
conseret manum, pugnabit cum eo ET CONSERETUR MAN Us Eius , id est cuiuiaque . Hebr. ascendet manus eius super mainnum, id est conserent manum , ut Hieronymus dixit, quisque eum proximo suo. R. a 4. SED ET IUDAs PUGNABIT A ' vERsus I usALEM , scilicet coacta ab b
279쪽
stibus. ET coNGREGABUNTUR DIUITIAE, scilicet in hostium eastra , direptis omnibus circum Gentibus , quo maior erit parata piis praeda. V. II. ET SIC ERIT RUINA, seu plagar qualis dicam. EQUI ; pro, equorum , ca melorum . SICUT RUINA HAEC, sicut plaga haee. id est supradicta: nimirum contabescent, motientur omnia animalia, quae erunt in hostium castris. V. I 6. QUI RELIQUi FUERINT de hostibus . Cotili. relisti. Sept. derelieti. Chald.
remanserint . AsCENDENT AB ANNO IN ANNUM , omnibus annis ascendent in Ierusalem, scilicet ut colant Deum verum.
ET CELEBRENT FESTIVITATEM TABER.
NACULORUM. Mense Septembri Treridie quinta decima id Fellum celebrabatur collectis fluctibus , sedatis aestatis ardoribus; sic commodum erat x illo potius tempore quam alio ire Ierusalem. V. II. DE FAMi LIIs TERRAE, id est de Gentibuς. Familia pro gente saepe. Qui non ascenderit Ierusalem, carebit imbre. V. I 8. Si FAMILIA AEGYpTi , id est AEgyptus non venerit ad id Festum. NEcsUPER Eos ERIT, scilicet imber. Per imbrem , Nili inundationem intellige ; nam in AEgypto non pluit, neque imbre opus habent. Non ergo erit imber , sed potius communi elaga aliarum Gentium ariditatis& sterilitatis involventur. V. 39. HOC ERIT PECCATUM AEGY-vτt id est poena peccati.
Hs 2o. IN DIE ILLA ERIT, QUID SUPER FRAENUM EQUI Es T. Sic Sept. Heb.
erit super tintinnabula equi sanetitat Domino. Chald. per tintinnabula intelligit equorum phaleras, quas hostibus ablatas os ferent Deo, ut sint victoriae monimentum. ET ERUNT LEBETEs, scilicet capti in ho. sium eastris, & obl ti Deo magno numero . erunt quasi phia lae coram altari, quae
H. at . OMNIs LEBEs , scilicet captus de hostibus, & erit positus in templo. ET
COQUENT IN EIs r carnes scilicet oblatae hostiae. ET NON ERIT MERCATOR , scili. cet a quo lebetem sacrificans emat , aut conducat , quoniam in templo erit lebe- sum copia. Hebr. & Sept. non eris Chananeus; sed Chananaeus saepe pro mercat re sumitur, Prov. xxx I. 24. Cingulum tra-
.idis Chananaeo, Chald. etiam hic pro Cha
naua , mercatorem posuit Nun nax m. bed tetra, vir negotiator , id est mercaxor , ut est in Uulgata.
Vers. I. IEs Do Mi Ni r eum scilicet I Ierusalem capietur ab Ania tiocho Epiphane, Deo Iudaeis irato, Sce rum peccata hac clade plectente . Ulul. DENTUR SPOTIA TUA , &c. spolia detracta Iudaeis in media Ierusalem a militibus Antiochi dividentur.
V. 2. OMNEs GENTES : exercitum Antiochi ex variis gentibus .conflatum . E GREDIETUR MEDl A PARI CIvITATIS INCApTIvi TATEM : ita fictum est , ut constat ex Lib. II. Machab. v. I . Non tamen media pars exacte, & arithmetice intelligenda est, sed moraliter; quasi dicat, Una pars civium egredietur in captivitatem, altera in urbe remanebit. RELI UUM POPULI NON AUFERETUR ET URBE: quia
scilicet dedent se Antiocho. V 3. EGREDIETUR DOMi Nus 2 excitans quodammodo Zelum , & potentiam tuam contra Antiochum , & Gentiles. PRAELIABUNTUR CONTRA GENTEs : per Macha-haeos. IN DIE CERTA Mi Nis: scilicet inelyti illius, eum demersit AEgyptios in mare rubrum, Exod. XIV. V. 4. SI ABUNT PEDEs Eius IN DIE ILLA SUPER MONTEM OLivΛRUxi. Descendet Deus cum suis Angelis in Montem oli. v et i , ut ex eo propugnet Ierusalem , &profliget eopias Antiochi. Sub hoc typo, sublimiori sensu , significatur Christus Deus factus homo staturus, & versaturus in monte oliveti in quo discipulos docuit oravit,& ex quo ascendit ad caelum. Miscet enim Zacharias typo antitypum , & ad Christum mente sertur , de quo hic quaedam dicuntur, & de eius Ecclesia, angustiora quam ut temporibus Machabaeorum convenire possint. SCINDETUR MONs o LI-vARUM. Videtur hoc fictum tempore Machabaeorum de quibus hic sermo , licet in Machahaeorum hilloria non narretur. Uerius tamen existimo, quod aliqui tradunt, Montem olivarum tempore iudicii scindendum in quatuor partes, ut fiat planities in qua excipiantur iudicandi, vel ut aperiatur vorago , quae damnatos absorbeat . Sensu su
280쪽
, est eum ibi a Christo ascendente iussita est Domino. NON DIEI NEQUE Nox. sunt Apostoli ire in mundum universum ,lTempus illud non videbitur esse dies, quin& Evangelium praedicare omni creaturae. obscurum erit , & moestum propter Ty- PRAERUPTI GRANDI v ALDE: magna vo- ranni saevitiam; & tamen non' erit nox, Tagine patefacta. quia qui eo tempore vivent, haurient hane g. s. FUGIETIs AD v ALLEM MONTIUM4solis lucem, & claritatem. ET IN TEM- EORUM . Ribera ait manifestum esse men. poRΕ vMPERI ERIT Lux is Ad vesperamdum, & omnino legendum Montium meo-aerit lux , id est ad finem huius ealamitosirum , ut constat ex Hebraeo, & ex LXX. temporis solvetur hoc nubilum, & lueem multisque antiquis , & recentioribus inter.lprol peri tatis afferent Machabaei reipub. Iu- pretibus, & ex translatione , quae est a.ddaica .pud D. Hieronymum , atque ex eiusdem V. 8. ExIBUNT AQUAE vIUAE DE I commentariis. Sensus ergo est , cum scin- RUSALEM. Videtur hoc ad itteram intel-
detur Mons oliveti , fugietis ad vallem:mon-lligendum de aquis fontanis , aut artificiotium meorum, id est in vallem Mello, si canalium In Ierusalem inductis , & dein-ve Tyropaei, quae interiae et inter montem de extra civitatem emissis . Machabaei e- Sion, & montem Moria ς hi enim sunt irim fontes , & aquaeductus civitatis ad montes mei, quia in Moria habeo meum commoditatem, & ornatum videntur intemplum, in Sion vero artem David. Quo- il aurasse . Sela sublimiori per has- aquasNIAM CONIUNGETUR vALLIs MONTIUM .ldes gnatur E vangelica doctrina, quae erum. Pagninus, & Uatablus ex Hebraeo vertunt,ipit ex Ecclesia, ut totum orbem irriget. Pertinget vallis montium, id est Uallis, si .lIsa. x I. dieitur: Repleta es terra scientia ve vorago facta ex montis scissione pertin- Domini, sicut aqua maris operientes . M get usque ad proximum , M. MONTIUM. DIUM EARUM, id est pars earum. AD MA- Dicit, montιum, in plurali , quia post scis. RE ORiENTALE ,. id est respiciunt maresionem iam erunt quasi quatuor montes . mortuum , nimirum Fons Siloe, Fons Ro- UsQUE AD PROxIMUM . Aliqui vertunt,4gel, Fons Draconis, torrens Cedron , &Usque ad separatum, scilicet a terrae motu , probatica pilaina. AD MARE NOUISSIMUM . ideoque securum locumia Aliqui retinent Altera pars respiciebat mare mediterraneum Hebraicam vocem rire AGH, quasi sit versus occidentem, ubi erat sons Gihon , nomen proprium loci. SICUT pu GisTis, isque duplex superior, di inferior. IN AE&c. quasi dicat, Ea trepidatione, celerita sTATE, ET HIEME ERUNT: hae aquae pete, & turba , qua fugistis a terraemotu ,lrennes erunt, nec umquam deficient ne ia ui contigit tempore Oetiae , de quo videliam mo quidem aestu. dicta Amos I. I. UENi ET DOMI Nus DEus, γ' 9. ET ERIT DOMINUs REx supre&c. Praeliaturus pro Iudaeis per Macha, s OMNEM TERRAM . Vix hoe Machabaeis
contra Antiochum , eumque protriturus. convenit, & eorum tempori ἔ apte vero,
OMNEs s ANCTI: Angeli. Sensu sublimiori Messae, & Ecclesiae ; nam Chistus eon- signifieatur descensus Christi ad iudiciumaversa ad fidem gentilitate regnum suum per
extremum. totum orbem propagavit. Si de Machabaei V. 6. NON ERIT L . Allegoria tene. tantum intelligamus, per omnem terram in h rarum denotatur tempus ealamitatis , &itelligemus tantum terram Iudaeam . Noo amictionis Iudaeorum in persecutione An- MEM EIus UNUM : non enim audient uotiochi. Dies etiam iudicii erit dies affli- nomina idolorum, sed tantum nomen P ctionis, & tenebrarum peceatoribus , qui ri Dei.
etiam evadere non poterunt , nam omnia V. IO. vERTETUR OMNIs TERRA
illis obtenebrescent , eritque fuga illorum id est, Iudaei qui in persecutione Antioehi impedita, ut tempore hiemis cum luto,ihuc & illuc fugerant , revertentur ad Pa.& glaeie viae scedae sunt: sie dicitur Mat- trias sedes. In Hebraeo est , Circumdabitur th. xx Iv. Orate ne fiat fuga infra hieme,lomnis terra vetat planicies; & sensus esis vel sabbato . potest , Omnis terra aquis illis fontanis λκ. I. ET ERIT DIEs UNA, id est tem. quarum mentio facta est, circumdabitur Kpus persecutionis . QUAE NOTA EsT Do. ac rigabitur, ac si esset planities. Us uae MINO: quod tempus, & eius acerbitas no- AD DEs1RTUM: inelusve, id est aeque , vides αod by e