장음표시 사용
301쪽
QUAERIT , insI sEMEN DEt LXX. habent. Quid aliud praeterfemen quaris Deus est aliud argumentum idem probans . Senten tia est: Nihil aliud quaerit Deus eum vult matrimonia sociari, nisi ut propagetur populos fidelis, sitque vere semen Dei, hoc est, ex fidelibus parentibus natus, & hene iuxta legem institutus, & educatus , non
autem ex alienigenis, ut vos facitis. CUSTODITE ERGO sPIRITUM ura TRUM ; id
est, retinete uxores νestras. quas dixi esse residuum spiritus Dei.
V. I 6. CUM ODIO HABUERIS , DIMITTE. Sunt verba Iudaeorum factum suum ex.
cusantium permissione legis; quasi dicant; Cur nos reprehendis An non licet hoc per legem, quae facultatem saeit repudiandi uxores OpERIET INIQUITAs v EsTIMENTUM EI Us. In Hebraeo est , operiet iniquitas suDer vestimentum tuum p id est, ita redundabit, eminebit, & exuberabit tua iniquitas , ut nullo vestimento occultari ,
aut dissimulari possit. Hoc dictum vid
tur, quia lex permittebat quidem uxoris dimissionem, sed ad duritiam cordis eorum itaque crimine non vacabat, qui temere,& sine iusta causa illam dimittebat. V. IT. LABORARE FECIsTIs, id est molestia affecistis. LXX. ad iram pro eastis. IN sERMONIBUI vEsTRIs: cum scilicet di. citis, Omnis qui faciet malum , &e. M. NUs EsT IN CONspECTU DOMINI . Erathoe aliud erimen Iudamrum, quod pauperes e captivitate reversi , videntes vicinos idololatras florere divitiis, & prospere agere, disinam providentiam requirebant, De .umque incusabant, quod suos cum aerum innis conflictari pateretur; infideles vero, fleimpios omnis generis bonis augeret . UBI
LI coχ, id est cordi habere, stario & solicite eurare , UT DETIS GLORIAM NOMINI MEO magno debitam, colendo me,
meoque altari & victimis invigilando , ut suus cuique constet decor, honor & gloria ;
MALEDiCAM BENEDICTI NIBUS UESTRIS,
id est, fruges, opes, honores, aliaque quae ex mea benedictione possidetis, corrumpam , evertam , tollam , inquit S. Cyrillus, Remigius & Uat ablus. V. 3. BRACHiUM, id est robur omne vi
rium, opum, prolium, amicorum, alimOniae. PROIIClAM & adimam voBIs , ET
id est extremam ignominiam & probrum, ob neglecta mea si cra, congeram in vos maxime sub Antiocho Epiphane , aliisquo tyrannis, quibus vexandi, ridendi, illudendi trademini. Tune malo vestro edocti,
V. q. SCIETIs MANDATUM IsTu D desacris meis rite procurandis, missum a me AD vos, tamquam conditionem necessario ex parte vestra implendam , UT PACTUM
a MEUM CUM familia LEvi initum olim tempore Moysis, perpetuo firmum & stabile consistat r ita b. Hieron. ἰRemigius, Albertus, Hugo, Lyranus . Ex mea vero
parte R. s. PACTUM MEUM CUM EO, nem pe cum Aarone , abnepote Levi, FU Tpactum v ITAE ET PAcis; id est, pepigi di promi si Aaroni, eiusque posteris, si munia lacerdotalia rite obirent, longam, pacificam, opulentam & felicem vitam, & omnia pro spera: ita Theodoretus. Nec aliud : DEDI aut praescripsi, quod ipse ex sua parte cominplere deberet , quam Ti MOREM h MEr, id est reverentiam, cultum Seservitium mihi praestandum. Et ipse e quidem , eiusque nepotes ut plurimum, praestiterunt: quod debebant mihi.
ius; id est, ore & exemplo suo vere, recte , sneete docuit subditos suos legem
V. 7. LABIA ENIM SACERDOTIS , maxime supremi, id est pontificis , custodiunt , id est eustodite debent , scisNTiAM legis divinae, ut opportuno & congruo tempore illam eloquamur populo, qui & quando illam requiret, aut indigebit: ita S. Hier nymus , Ambrosius, CKrysostomus, Bernardus d. RUIA ANGELUs , id est nuntius ;Tigurini, legatus Mi NI EIT. Unde de bet, instar legati, voluntatem principis sui integre denuntiare nihil addendo, nihil detrahendo: debet instar angeli , Deo iugite ea stare ac ministrare, & nihilominus subditos suos oportunis monitis mare , illuminare, perficere, ut ait S. Dionysius e ;& sanctificare, ut addit Basilius f.
V. 8. Vos AUTEM bonorum parentum
302쪽
malii filii, RE Essis Tis proeul ab hae vita lum: uxores vestras priores Israelitides vel legis, scientiae, velitatis, & timoris divi-lrepudiando, vel indigne quasi a ne illas ha-m , scand.uιzantes FLUR Mos IN LEGE ,ibendo , cogitis ad ALTARE & ad templum dando subditis exemplum contemnendae &lmeum confugere , & illud uberrimis la-
violandae legis: atque ita ex parte vestralcrymis operire, & perpetuo FLETU, immo IRRITUM FE isTIs PACTUM initum olim botri seno MUGI Tu omnia implere . Mox inier me & familiam Laut, quia non serva-lseptem rationibus conatur Iudaeos ab hocstis pacti con sit nes, quas iam recensui. crimine revocare. Prima est. V. 9. Αcc Epis Tis FAC iEM 3N LEGE , id Φα 14. QV A Do Mi Nus TEsripic AT Us
est perlonarum qualitatem respexistis potius EST INTER TE ET UxoREM; id est , iam quam praescriptum legis divinae, quando il-linde ab initio mundi palam contestatustia executioni mandanda erat . Nam divi. est & sanxit, matrimonii vine ulum ὀebere tum victimas, etsi mutilas & lege vetitas,lperpetuum esse, diligendamque: uxorem e- admittitis, pauperum telicitis, inquit Theo-sti m prae propriis parentibus . Genes tr. doretus. Item, ut Rupertus , ad pulehraslRelinquet homo patrem suum m matrem , mulierum alienigenarum facies respicitis loe Miarebit uxori suae. Secunda ratio. quia easque in uxores duellis, proprias vero I Llprior uxor tua est PUBERTAT is , seu' adο-raelitides non aeque scirmosas & divites realescentia tua uxor; nempe , quam summo pudiatis, ait S. Hieronymus, vel saltem, amore & affectu, cum primum coniugio te
ut Lyranus, prae illis despicitis , & quasild res, tibi copulasti : noli tam teneros.
ancillas habetis. Quo vitium Esdrae g quo-ltam antiquos amores abrumpere. Tertiaeque coaevus Malachiae acriter reprehendit, ratio: HAEC est PARTICEps; pagninus, s atque etiam emendavit. N, Tigurini, consors isa, tibi a Deo da-V. Io. NUM ID NON PATER UNos est ta in adiutorium , in solatium , in leniis OMNIUM NOITRUM, puta Abraham &lmen i Orum & dolorum. Quarta est in
Isaae, & Iacob Numquid non etiam inus XOR FOEDERI 2 Tur, quam indissolubili sce-UNus nobis est, qui CREAvi T Nos uuA-'dere & nexu tibi ultro eopulasti. Quinta FRE ERGO, & quo iure d Dicimus fratres V. 1 f. NONNE Usus p EchT alii ver- nostros eiusdem cognationis & religionis, tunt nonne unum fecit Deus quasi di eat . filias illorum repudiantes, vel relicientes , Ex prim. matrimonii & Dei institutione ,
& copulamur extraneis, sic violantes pa- maritus & uxor non sunt rio, sed una ea. CTUM per pagres no iras initum eum Deo m κ. Quia ergo Deus coniunxit, homo nom
ic ATIONEM DOMisi, id est sanctum ke- SPIRITUS, seu halitus vitalis a Deo in Hdus & pactum eum Deo initum , violando rati marito. Deus enim sicut ex eosta Α-
legem qua iubentur Israelitae fantlificari, da mi plasmavit corpus ΕWae, ita spiraculo id est separari, seu procul esse a connubio ivri quasi uno & eodem neque enim nisi gentium idololatrarum . & solis eultoribus semel in eos inspirasse I legitur , animaveri Dei copulari. Adca enim sanctifica. 'it utrumque , ut indicaret , unius planeris h Dei est, id est gens ab aliis separ, animi & affectus illos esse debere , inquieta. R uni Deo dicata. & consecrata , in- S. Chrysostomus m. Septima ratio. Qui isquit S. Hieronymus, Remigius & Hugo. UNUS Deus, ex unius eum una fideli con-ET pi LIAM DEI A LlgNI . id est alienae iugio a se sanc uo QUAE ai T aut intendit gentis alienum deum seu idolum colentis , NisI SEMEM DEi , id est filios fideles &HARUIT in uxorem l sanctos sibi procreari P At ex matre alieni-V. 12. Quicumque Hoc pECERIT , Dl- gena & idololatra, non Dei , sed diabolis PERDET eum Do Mi Nus , sive magister is semen procreabitur, matre instillatura pro fuerit, herus vel princeps, sive disgulus, libus suum erga idola affectum , & in ho-
servus, plebeius; sive sacerdos oferens MU- rum cultu illas educatura , inquit S. Hie-4 Nus in altari, sive laicust ita Chaldaeus ronymus. Quae eaedem rationes etiam sua & S. Cyrillus. Plurimi enim tam ex sa-ldent Catholicis, ne eum haereticis vel alust erdotibus i , quam ex principibus rei Glfidei hostibus matrimonia coniungant. Diiarant eius criminis. suadent item divortia atque adulteria , R.
V. 13. Ru suM FECIsTIs Hoc aliud ma-lque ac iurgia de dissidia coniugum . H.
303쪽
enim omnibus unio coniugalis , quae Deo tantopere eordi est , dissolvitur,' aut minuit ut saltem & labefactatur. CusTODITE ER-Go omni custodia SPIRITUM u EsTRUM, id est amorem & affectum quem maritus debet uxori , quasi alteri parti corporis &spiritus sui.
V i5. CUM ODIO HABUERIs uxorem,
ni Mi Tr E illam, dato repudii libello , ut alteri nubere possit. Hoc enim minus illi grave suetit, quam si domi retentam, in.
star ancillae, contemptim habeas , verberes, mutiles, vel aliis modis affligas. Porro quia repudiare ex solo odio , etsi vali. de fieret, grande tamen peccatum erat, ideo subdit: ΟpERiET AUTEM iNIQUITAS VEsTIMENTUM EI Us; nempe repudiantis,
ut patet ex Hebraeo , id est operiet te ;quasi dicat: Haec violentia & iniuria illa. ta uxori tam quoad poenam, quam quoad culpam, operiet te undique , ut in Omnium oculis suturus sis infamis , Deo see. lus tuum occultum publica poena palam vindieante: ita sere Lyranus , Arias , a Castro, & a Lapide .
LXX. pro canis Deum sERMONIBUS VE-sTRIs impiis, blasphemis , atheis , dicentest Nulla inest Deo providentia, vel cura rerum humanarum: OMNII QUI FACIT MALUM, BONUs EsT , Chaldaice , rectus es, IN CONsPECTU DOMINI, gratus est& placet Deo. AUT s displicet, UBI EsT Deus o iunicit, id est cur impios non punit quin immo prosperat, ditat & exal. latὶ Huie blasphemiae respondet cap. sequenti .
Veri . I. AT UNC, &e. Insignis est hic sacerdotum increpatio ob incuriam in rebus sacris, & avaritiam , aliaque scelera avaris proponit poenam ege-itatis, & negligentibus Dei cultum , pro.
V 4. G' s. Pactum Dei eum Levi filio Iacob non fuit in persona propria , sed in succelloribus & eum iribu Levi , Levit.
v m. ae initio quidem in Aarone , qui primus sacratus est Sacerdos a Mose , &Pontifex a Deo constitutus ; pacti huius conditiones quae exiguntur a sacerdotibus hic designantur, timor Dei, veritas , pax,
aequitas, & scientia eum zelo animarum. V. Io. NUM ID NON PATER , &c. Transit ad reprehendendum initium eoniugii, ut praefatus sum ; orditur a dissidio, non quovis, ted inter coniuges ob superinductas alienigenas contra pactum & legem , Deuter v I . 3. V. I . ET HOC RURsUM FECIsTIS , dce. Hoc secundum malum est: secistis ut reinpudiatae a vobis uxores implerent lacrymis altaria mea, dum queruntur apud me de hae illis illata iniuria. Ita Hieronym.
SAM, &c. Quaerentibus cur irascatur Deus ob tale repudium, respondet Propheta ex Gen. Ir. a. quia Deus designavit coniugium esse vinculum constans , ubi unius eoniugii rationes subiungit varias, quia est prima & pubertatis uxor , quia data eliut socia, quia ex pacto & scedere possidetur. Quia ex uno Adamo & Eva Deus dixit non fore amplius duos, sed unum: immo ex parte una viri procreata Eva est, &unum in coniugio spectatur , & quaeritur a Deo nascatur filius fidelis & uni Deo sanctus . V. I 6. CUM ODIO HABUERIs, &c. Significat minus quidem malum esse dimittere uxorem ex repudio, quam eam domi retentam graviter vexare aut occidere. Illud tamen quamvis minus, non sinet Deus i m. punitum , sed iniquitas illi operiet vestimentum meriti: ergo eustodite spiritum , & aD sectum ; nolite despicere uxores vestras . V. II. LABORARE FECIsTIs DOMINUM,&e. Novum crimen & blasphemiam taxat :molestia, inquit, affecistis Dominum i i sci, licet quantum in vobis est dum aliqui inter vos dicunt non esse Deum qui puniat impios; aut impietatem placere Deo.
304쪽
De praecursore Christ, oe huius adventu, ae futuro iudicio I qui purgatis Aliis Leυi gratum habebis saer eium Iuda oe Ierusalem: comminatur sceleta
raris gravem uItionem ς quos tamen ad se revocat, plurima bona eonversis
promittens: conqueritiar de ingratitudine fliorum Israel, oe quod ipsum imdecimis suis configant, quodque dicant Deo non esse curae suos cultores, cu
ius conratrium tandem experientur.
I. Cce sa) ego mitto angelum meum, & praeparabit viam ante faciem meam Et statim veniet aJ templum suum Dominator, quem vos quaeritis, & angelus testamenti,
24l quem vos vultis. Ecce etait , dicit Dominus exerciis tuum: a. & quis Poterit cogitare diem adventus eius, Gi ' & quis stabit ad videndum eum λ Ipse enim quasi ignis conflans, & quasi herba fullonum e g. & sedebit conflans, & emundans argentum, & purgabit filios Levi, & colabit eos quasi aurum, & quasi argentum, & erunt Domino offerentes sacrificia iniustitia. 4. Et placebit Domino sacrificium Iuda & Ierusalem, sicut dies saeculi, & sicut anni antiqui. s. Et accedam ad vos in iudicio, & ero testis velox maleficis, & adulteris, & periuris, & qui calumniantur mercedem mercenarii, viduas, & pupillos, & opprimunt peregrinum, nee timuerunt me, dicit Dominus exercituum. o. Ego enim Dominus, & non mutor: & vos filii Iacob non estis consumpti. 7. A diebus enim patrum vestrorum recessistis a legitimis meis, & non custodistis . b) Revertimini ad me, & revertar ad vos, dicit Dominus exercituum . Et dixistis : Inouo revertemur λ 8. Si assiget homo Deum, quia vos configitis me λ Et dixistis: In quo configimus te λ In decimis, di in primitiis. 9. Et in penuria vos maledicti estis, & me vos configitis gens tota. I . Inserte omisnem decimam in horreum, & sit cibus in domo mea, & probate me s per hoc, dicit Dominus: ii non aperuero vobis cataractas caeli , & effudero vobis benedictionem usque ad abundantiam, II. & increpabo pro vobis devorantem, & non corrumpet fructum terrae vestrae ; nec erit sterilis viisnea in agro, dicit Dominus exercituum. I a. se Et beatos vos dicent omnes Gentes: eritis enim vos terra desiderabilis, dicit Dominus exercituum. IS..inValuerunt super me verba vestra , dicit Dominus. I 4. Et dixistis : Quid locuti sumus contra te Dixistis: Vanus est, qui servit Deo: & quod emolumentum quia custodivimus praecepta eius, di quia ambulavimus tristes coram Domino exercituum λ Is. ergo nunc beatos dicimus arrogantes.' si quidem aedificati sunt facientes impietatem; & tentaverunt Deum , & salvi facti sunt. Io. Tunc locuti sunt timentes Dominum, unuso uisque cum proximo suo: Et attendit Dominus, & audivite & scriptus e1t thber moα numenti coram eo timentibus Dominum, & cogitantibus nomen eius. I7
305쪽
Et erunt mihi, ait Dominus exercituum, in die qua ego facio, in pecu. tium: & parcam eis, sicut parcit vir filio suo servienti sibi. - 18. Ee convertemini, & videbitis quid si inter iustum & impium; & inter seru
vientem Deo, & non servientem ei.
ROMANAE CORRECTIONE s. sed minus recte r siem & illi non recte
qui omittunt, or ante a primaeue . Vers. s. Et qui talumniantiar mercedem meν-'Vers L8. Et conmmemini . videbitis . Reis cenarii, υιduas . pupillos , m opprimunti tinendum est futurum indi-tivi contirete. peregrinum. Quidam ante viduas praepo- mini. nunt oe humiliant, ex Graeco Meeptum ; l
Baptistam . PRAEPARABIT , scilieet invitando ad poenitentiam , & deme testimonium perh. bendo . Chald. rem- planabit. FACIEM MEAM, id est me. Loquitur vero Pater , ut patet Matth. x I. Marc. I. Luc. v II. At Evangelistae dieunt
ante faciem tuam, scilicet quod ante Patrem, ante Filium etiam est, & in Filio Pater erat, & Opera faciebat. TEM pLUM suu M , scilicet saepe ad templum venit , ibique praedicavit, & miracula secit . Apparet autem hinc, Christum esse Deum, Dei enim illud templum erat . DOMINA TOR . Hebr. Chald. & LXX. Dominas . Ainiris, id est ex pestatis, seu optatis. ΑNOELus, scilicet ossicio legati, seu nuntii. TEsTAMEN Ti, scilicet novi confirmator per Sanguinem suum , vel pacti, id est Dei per pactum promissionis. V. 2. POTERIT COGITARE , id est eo-gitatione comprehendere , seu capere , scilicet tantam advenientis bonitatem , sapientiam . & potentiam. Chald. & LXX. fasinebit o quod ad secundum adventum quidam reserunt. STABiT, id est eonsistere poterit, scilitet prae timore , seu stupore. AD v IDENDUM. LXX. videndo. N-pLANs, scilicet & purificans metalla. HERBA , scilicet qua pannorum sordes mundant Iaponariam quidam dicunt . Hebr. lib. Herbae nomen est. Uide Ierem. II. FULLONUM . LXX. ωυantiam . V. 3. CONFLANsὲ pro, velut constans,
scilicet purgans animas igni Spiritus sancti . Ficios LEvi , id est lacerdotes Eeese. siae. COLABIT. Chald. expurgabis. LXX.essundet, scilicet effundendo pumantur metalla ad ignem. IN susTui A. Id est iuste, seu persecte. V. 4. IUDA , id est Christianorum. Ig- auxALEM, id est Ecclesiae. ANTIQUI: ex pli eat quid sint dies saeuii, seu a saeculo. LXX. priores , scilicet quibus sancti viri Deo placebant, eique sancte offerebant muis
V. 1. AD vos, scilieet o peccatores. IN iunicio , id est iudicaturus. UELox . id est promptus. MALEFICis . Chald. contra maleficos . LXX. super veneficos , CALUMNiANTUR, id est per calumniam auserunt . Chald. violenter auferunt . LXX.
U. 6. NON MUTOR ; quasi dicat . Faciam quod praedico . NON EsTis CoN-sUMpTI , scilicet sed tolerati hactenus a me .lementer. LXX. non recessws a pec
V. 7. LEGITIMIS . Chald. mandatis .REvERTIMINI , scilicet per poenitentiam .
REVERTAR , scilicet per misericordiam &gratiam.
J V. 8. Si AppIGET, &e. quasi dicat: Anmuum est , ut homo Deum eontristet
306쪽
Chald. Num ad iraeundiam provirat , id est provocare debet LXX. si supplantabit, id est decipiet, seu defraudabit . DE-ci Mis, scilicet quas non datis. V. 9. IN PENU IA , id est ob penuriam, scilicet quia non datis decimas, aut non quantum debetis. MALEDICTr, id est
execrabiles. V. Io. HORREUM , scilicet sacerdotum. CATARACTAs . Chald. fensras : scilicet videntur caeli aperiri cum copiose pluit . BENEDICTIONEM , id est fructuum copiam. USQUE AD ABUNDANTiAM, id est
V. II. INCREPABo, id est prohibebo. DEvoRANTEM, scilicet locustam & bruelium . V. Ia. TERRA. LXX. ut terra . DEsIDΕ-RAsi Lis, id est optima; quasi dicat, Rerum omnium copia abundabitis. V. I 3. INvALUERUNT. LXX. ingravastis. Sup ER, id est contra ; quasi dicat , Valde mihi molesta fuerunt. V. 14. TRIsTEs , id est poenitenter, seu
ieiunantes. V. I s. ERGO NUNC . Chald. nune autem . LXX. ntine . ARROGANTEs .
Chald. impios . LXX. alienos , scilicet a Dei cultu. AEnipi CATI, id est aucti prole. vel divitiis . TENTAvERUNT DEUM. Lxx. restiterunt Deo. SALvi, id est servati . Chald. liberati . V. 16. LOCUTI sUNT, scilicet pro Deo, seu in defensionem veritatis , MONUMENU , id est memoriae; quasi dicat, Ut Deus
eorum recordetur . Loquitur more humano. Ti MENTIBUs, id est in gratiam timentium , scilicet ut a Deo suo tempore
V. II. FAcro; pro, faciam, scilicet iudicium. PEcu LiuM, id est peculiarem populum, & velut thesaurum pretiosum. V. 18. CONvERTEMINI, scilicet ad considerandum ; quasi dicat , Tum vero intelligetis docti experientia.
RU. . o EvERTIMINI AD ME, ET REI, vERTAR AD vos, DIC lT Do Mi Nus Ex ERCITUUM. Similis est sententia Zachariae i. Conυertimini ad me , ait Dominus exercituum, re conUer ar ad vos ,
dicit Dominus: exercituum . Has , aliasque similes sententias olim Pelagiani ad sui erroris defensionem produxerunt , docentes iratiam dari secundum merita nostra : de eum non prius homini suam infundere gratiam, quam homo per liberam suae voluntatis motionem se ad eam suscipiendam praeparasset. Qua de re August. tum aliis pluribus locis, tum imprimis de gratia &libero arbitrio cap. v. Sed quod Dei donum sit etiam nostra ad Deum conversio plurimae docent Scripturae, ut Psal. xxxix' bis r Deus remerte nos, ostende faciem ttiam , m salvi erimus, & rursum : Deus
virtutum comerte nos , & Psal. Lxxxxν Omerte nos Deus salutaris noster . Et a pertissime Threnorum v. cum dicit Ieremias r Conυerte nos Domine , m eonvertemur. Ergo, ut verbis Coneilii Ttidem
tim utar ses . v r. cap. V. cum dicitur, ConvertImInι ad me, o ego convertar ad vos; libertatis nostrae admonemur e Cum vero respondemus: Convehie nos Domine ad te, oe convertemur, Dei nos gratia praeveniri confitemur. Haec Conci l. scilicet liberum arbitrium suo voluntario motu ad Deum sese convertit quidem , tamen non nisi praeveniente, & cooperante gratia Dei. Quod autem additur , Et ego convertar ad
ws, non significat gratiam subiunctam es.se libero arbitrio , motumque eius sequi, sed vel significat posteriorem gratiam promitti , quae a scholasticis subsequens , &comitans gratia vocatur ἰ vel remissionem peccatorum cum remotione poenarum , &afflictionum temporalium , & largitione bonorum . Eam enim promissionem fre-ouentissime inculcant Scripturae veteris Testamenti.
Vers. i. T ' CCE EGO MITTO ANGELUM MEUM . Respondet ad illud ,
Ubi est Deus iudieii ' quas di eat , Iam
venit. De Ioanne Baptista haee diei, Christus ipse ait Matth. x r. io. neque de alio quoquam intelligi missunt . ET DRAEpAR AntT . Chald. complanabit . ANTE FR-ci EM MEAM , id est ante me , antequam ego veniam , suis verbis & testimonio iter aperiet. Matthaeus ante faciem ttiam
habet; sed perinde est. Si Filius loquitur, est
307쪽
est ante faelem meam: si Pater , ante faciem tuam. ET STATIM ; brevi veniet, suo tempore. QUEM vos . AER iris , id est quem magnopere expetitis, vel expetierunt Patres. ET ANGELUs TEsTAMENTI : Christus in Lege promissus. V. 2. ET QUIs POTERIT COGITARE, id est mente complecti eius diei magnificentiam . Hebr. D tinere, id est expectare prae desiderio ardenti dum veniat, aut ferre anflictiones quae eo tempore existent . Ips EENIM . AsI GNIs CONFLANs ; hoc eil , purgans peccata. ET QUAsI HERBA FULLONUM ; seu suo fullonum. An haec her. ha est hali, nostris fosa, ex qua fit sapo Igne & aqua purgantur sordes. Modis omnibus suos mundabit. V. 3. ET sEDEBiT CONFLANs . Non raptim & persunctorie id faciet, sed ex professo. ET PURGABIT si Lios LEvI. Novos sacerdotes, & meliores pro veteribus filiis Le. i substituet. ET COLABIT Eos, seu excoqueι, conflabit eos quasi aurum. ET ERUNT DOMINO OFFERENT Es SACRIFICIA IN IUSTITIA . oblationes mundas & legitimas offerent Deo, non ut veteres. V. q. ET PLACEBIT DOMINO . Hebr. dulcescent Deo. SACRIFICIUM, seu oblatio.
IUDA ET IER UsALEM , fidelium populi sui. SICUT DIEs s AECULI; seu , secundum dies smuli, id est antiquos , & secundum annos priores. Ita placebit id sacrificium , ut quae primis temporibus a viris sanctissimis
sunt oblata. V. 3. ET ACCEDAM AD Uos lN IUDICIO. Hebri ad iudicium . Ego ipse volo vobiscum disceptare, quia dicitis mihi malos placere. Em iudex vester, & quia scio omnia etiam abscondita, ERO TEsTIs, non egeo aliis testibus. UELox, seu seliinans, reddere scilicet cuique quod meretur . Et contra eos . QUI CALUMNIANTUR , &c. Chald. auferunt mercedem mercenarii , seu Iubtrahunt, seu potius opprimunt . VIDURI, ET PUPILLos, scilicet opprimunt. ET OPPRIMUNT. Hebr. declinare faciunt, PEREGRINUM , id est litem peregrini per
V. 6. EGO ENIM DOMl Nus , ET NON MUTOR. Semper aversor & punio prastos homines; Sc tamen vobis peperci, nec vos
consumpsi, quia scilicet simul sum miseri.
cors , quamvis opera vestra id merentur . V. 7. A LECiTIMIs MEts. Hebr. a pra i
emus recessissis . ET NON CUSTODisTIs 3 scilicet legitima, praecepta mea. V. 8. Si AFFiGET HOMO DEuM . id est per vim auferet, furabitur Deum: Heb. se Deum, id est quae Dei sunt , rapitis . I o Co NpIGIMus TE ὶ seu' consximus , ut Gotth. Hebr. in qua rapuimus te , id est
tua. IN DECIMIs, ET IN PRIMITIIs . In eo est rapina, quia integra fide non solis vitis eas. V. 9. ET IN PENURIA vos MALEDICTI EsTIs. Ideo vos penuriam patimini. Heia maledictione vos maledicti , scilicet estis, ad penuriam redacti . ET ME vos CONFIGITIs GENs TOTA . Non pauci id iaciunt , sed omnes. V. I . DECIMAM IN HORREUM inserte. Hebr. in domum thesauri ; sed perinde est . Apothecae & horrea rhesauri saepe vocantur Hebr. ET SIT ClBUS . Hebr. ρυ- da, id est quod vos rapitis. Chald. sit alι- mentum tis qui ministrant in aede sanctuarii. Magna fuit eo tempore fames, Nehem. v. vers. I. adeo ut Levitis victus non suppe. teret, ibi cap. xv. 2 o. Ea occasio populo fraudandi decimas. ET PROBATE ME IU-pER HOC, facite quod praecipio . Si NON AP ΕαUERO, supple , non credatis amplius mihi, nisi secero quod promitto . CATARACTAs. Heb. fenestras tactis vertam: sic Chald. id est si non dedero copiosum imis brem . Cataractiae in fluviis sunt fauces angustae, unde praecipitatur aqua; hic pro nubibus humore onustis sumuntur . BENEDI-Cτio NEM , id est ubertatem, copiam fructuum dabo. UsQUE AD ABUNDANTIAM. Sept. donee fulserat. Chald. adeo ut dicatis: Satis es. Hebr. usque ad non sufeiens ; id est, non sint vasa& horrea, quae eos fructus capiant.
V. II. ET INCREPABI PRO VOBIS DE-vORANTEM , id est depellam locustas &noxia alia animalcula. NEC ERIT sTERr-LIs v IN EA . Hebr. nee orbabit locusta )vobis vineam in agro. V. I a. ET BEATos Uoς DICENT OM-NΕs GENTEς, scilicet admiratae tamen uabertatem. TERRA DEsIns RAB Iis eritis;
id est, omnes in ea habitare cupiens: Hieronym. Hel . terra beneplaciti , id est in
qua Deus sibi placet , & illi ubertatem
tribuit. V. 13. INvALUERUNT supER ME, seu contra me, verba insolentia & gravia dixistis.
308쪽
diam eius, id est legem, quid profuit nobis eam eustodissei TR isTra. Hebr. obseu re , id est humiliter, aut in nigra & pulla veste lugeatium. in morem ambulavi
V. 13. ERGO NUNC BEATOs DICIMUs ARROGANTEs. Heb. nune beatificamus arrogantes. AEDIFICATI sUNT ; id est,
multos genuerunt filios , quod ad selicitatem in primis habebatur. V. I 6. TUNC LOCUTI SUNT. Heb. obloeuti sint timentes Deum . Increparunt ea istulta verba. Quisque socium suum increpavit. ET ATTENDIT DOMIN Us , scilicet
id est eorum memoriam conservavit. TIMENTI Bus D MINUM , in eorum gratiam , ut illis benefaceret. ET COGITANTIBUS, id est legem Dei meditantibus, & metuis oeulos ad Deum intentos habentibus. V. II. IN DIE QUA EGO FACIO ; pN, faciam , scilicet iudicium . ET PARCAM Eis SICUT PARCIT vi R , id est quisque . FILIO suo sER vi ENTI si Bl: sie est Hebr. Duplex amoris causa; & quia filius , &quia obediens. Ut ergo pater filium talem ardenter amat, sic ego timentes me. V. I 8. ET CONvERIEMi Ni, scilicet qui dicitis: Vanus est, qui servit Deo; mutabitis sententiam . ET v I DEBIT Is QUID SIT INTER I UsTUM ET IMpIUM, id est quid intersit , quantum iustus differat ab impio, quali uterque conditione sit , qualem referat uterque mercedem .
DU. I. T ' CcE . Uox, reee magnum do- a cet esse quod sequitur. &attentione auditorum dignum . Assurgit ergo propheta ad tempora Christi, & de adventu , praedicatione S. Ioannis Baptistae vaticinatur. ANGELUM MEUM, id est Ioannem Baptistam, ut Dominus explicuit Matth. xi. Io. sunt verba Christi . PRAE p ARA.
Bi T v IAM: docendo adventum meum, ex
hortando ad poenitentiam , & ad recipiendum me. AD TEMPLUM sUUM 2 ad te m.
plum Ierosolymitanum , ut ibi praedicet. Do Mi NUM . In Hebraeo & cum articulo 'nnes a Mathu, id est ille Dominus , sc etiam in Graeco . κύριεe Dominus ille , qui eminens, plenum, & supremum habet in
omnia dominatum . QUEM vos eu ATRI Tis, id est expectatis , & venire optatis ANGELUs TEs TAMENTI , id est foederis,& pacti; hoc est, Angelus in sordere pr miliust, de quo mittendo Deus vobiscum iniit laedus. Dicitur autem Angelus, quia Christus nuntius fuit, & interpres fiduς divinae voluntatis , quam manifestavit hominibus. g. 2. ET Quis POTERIT COGITARE, &c. Quis poterit cogitando comprehendere
quanta futura sit diei illius gloria , cum filius Dei homo erit inter homines IssTABIT AD v IDENDUM EUM uis lucem, & maiestatem solis huius iustitiae se
re poteritὶ Ips E ENIM QUAsI IGNIS CON pLANs. Nullus ad tantam lucem, tantum que amoris, & reli ipsius ardorem non calefiet, & liquescet, nisi durus sit , obstinatus, & rebellis lumini . Ignis conflans est ignis quo metalla solvuntur, & purificantur. HERBA FULLONUM . S. Hyero ny m. in cap. I. Ierem. num. 22. tradit
herbam hanc Borith , sive fullonum , invitentibus & humectis Palaestinae locis nasci, & ad eluendas sordes , & maculas epannis eamdem letim habere quam habet nitrum , & sapo, unde & herba saponariatum Latine, tum Italice vocatur, significatur Christum animas purissimas, & candidissimas redditurum. V. 3. ET SEDEBIT CONFLANs: non per .suia orie mundabit, sed ex professo, quod situs sedentis indieat. EMUNDANs ARGEN-Tu M . id est animas purgans, sicut argentum purgat argentarius. ET PURGAvIT FI-Lios LEvi; id est, sacerdotes Novi T si amenti, quorum figura suerunt filii Levi. Dabit Ecclesiae optimos, & purgatissimos sacerdotes, ut Apostolos , & eorum
successores. ET COLABIT Eos QUASI RU
Ru M. Aliis, atque aliis verbis idem repetit ad emphasim purgationis. Aurum purificatur igne, & colatur , ut penitus secernatur scoria, & immunditia omnis. ET ERUNT DOMINO OFFERENTEs , &c. Cainsie, & sancte ministrabunt; non ut saceris dotes , de quibus superiori capite locutus est. IN Ius TlTIA: iuste, & persecte. V. 4. SACRIFI cIUM IUDA , ET IERU-sALEM . Hoc est , Ecclesiae Christianae , quae nova est Sion , & nova Ierusalem, Sic UT DIEs s AE U Ll, &e. sicut dies an
liqui , quibus prisci sancti viri Abel, Noe ,
309쪽
ti aetema habere dignatus es manna pueri itii iusti Abel.
V. I. ET ACCEDAM AD vos IN UDICIO.
Redit ad querelam Iudaeorum dicentium supra cap. II. numero ultimo , Ubi est: Deus iudieii Respondet enim , ecce brevi veniam in iudieio, vel , ut aliqui vertunt, ad imitetum, scilicet descendam in carne, di inspiciam perditos hominum mores ; ac.
cedam etiam in ultimo adventu ad iudicium, ut reddam omnibus iuxta ea quae meriti sunt. ERO TEs Tis: ego qui futurusium Iudex , ero etiam testis , nihil enim testibus indigeo, eum omnia nuda sint,&aperta oculis meis . UELox . Uat ablus ver . tit Promptur; alii, Festinus. MALEFICIs: incantatoribus, & magoe deditis. Qui CA.LUMNIANTUR MERCEDEM : qui per vim,& fraudem privant mercenarium mercede sua. V. 6. EGO ENIM DOMIN Us , ET NON MUTOR. Vos putabatis me indolem mutasse, & eum primum iustitiam amarem,
nunc malos mihi placere, sed non ita est, ego enim Deus sum, & immutabilis. Er
sicut sententiam non muto, & mihi sem. per mali displicent, eosque punio suo rem .pore; ita virtuti, & pietati semper faveo; quare licet malis multis vexati fueritis ad correptionem , non tamen consumpti estis, vos enim mea providentia servavi , & emalis eripui Licet vos eodem sitis semper ingenio cervicos, refractarii , & legi. bus meis rebelles, simile illud Threnorum III. 22. Misericordiae Domini quia non fumus consumpti. V. 7. A LEGITIMIs MEis: legibus meis. REvERTIMi NI AD ME: per poenitentiam. ET REvERTAR AD vos: per gratiam, R-mieitiam, & beneficentiam. IN QUO RE-vERTEMUR quid faciendum nobis est, ut ad te revertamur, non enim videmur nobis a te recessisse. V. 8. SI AppiGET HOMO DEUM . Verbum Hebraicum vap qabab , significat offigere, & per metaphoram affligere , & vehementi dolore afficere , qui enim clauis affiguntur gravissimo dolore cruciantur . Senius ergo est, quasi dicat: An aequum
est ut homo Deum suum sauciet, & qua si asat in crucem, aut lancea transverbe
ret, decimas, & primitias saeerdotibus, ScLevitis debitas non persolvendo IN DR-CIMIs, ET PRIMlTIis. Hilloriam habemus apud Nehemiam, orta est enim magna fames , ut dicitur eius Libri eap. v. I. &seq. ita ut propter penuriam, decimae Levitis non darentur a populo , sicut idem
auctor scribit cap. X m. I P. V. 9. ET IN PENURIA UOS MALEDICT
EsTis: immisi in vos magnam sterilitatem , quae maledictionis nomine solet intelligi.uia pari modo me vos eonfigitis , & a Digitis egestate, & fame meos Levitas laborare permittentes.
V. Io. IN HORREUM , scilicet templi.
ET SIT CIBUs in DOMO MEA r quo ministri mei alantur. ET PROBATE ME SUPER HOC: experimentum capite, an sciam be. nefacere servantibus legem meam. Si NON APERUERO voBIs: CATARACTAs CAELI;
quasi dieati Si non dedero vobis copiosum imbrem, quo fruges vobis large proveniant, hahear mendax , vel non existimet Deus. Cataram: sunt cancellatae portarum sores adversum hostilem impetum pendulae , quae ingruentibus hostibus statim demittuntur. Tales etiam cataractae adhibentur ad sustinendum aquarum fluxum e de his autem metaphorice loquitur quasi ellant
in caelo. ET E p FUDERO VOBIS BENEDI-cTio NEM , id est largissimam fertilitatem
omnium quae nascuntur in terra . r. II. INCREPABo PRO VOBII DEv RANTEM: prohibebo, quasi increpans , loc stas, & alia animantia. quae vorant fruges. V. I 2. BEATos DICENT, &e. Admiratae tantam sertilitatem. & ex ea vos Deo caros esse iudicantes. ΕRlTIs vos TERR DEslDERABILIs, id est quasi terra desiderabilis, ut vertunt LXX. id est optimum fructum honorum operum seretis. Vel, ut ait D. Hieronym. Omnes in terra vestra habitare desiderabunt, propter insignem eis
ius fertilitatem. Tribuit hominibus quod
terrae est. V. t . INVALUERUNT SUPER ME. Reis
dit Propheta ad blasphemiam Iudaeorum ,
de qua extremo cap. II. sensus est: praevaluerunt contra me , & sicut onus grave quodammodo opprimunt, & Obruunt me,
semper enim persistitis, immo crescitis in veliris blasphemiis , quibus plures a me avertitis quam prophetae mei suis conci nibus ad me convertant.
310쪽
num laborat . AMBULA vi Mus TR isTES :poenitentia, & dolore peccatorum . V. 13. ERGO NUNC BEATOs DICIMUS ARROGANT EI: cum haec videamus, beatos vocamus arrogantes, qui contra Deum s
perbiunt . & blasphemant . Si QUIDEM AEDIFICAT i suNT; id est , re familiari aucti sunt, ela filiis, quod magnae te licita. is putatur; quasii dicat, Adeo non sunt ex-t mihi, ut etiam multa prole aucti sint, &divitiis abundent. TENTA v ERUNT DEO M : peccatis eum irritantes , & provocantes. ET SALvI FACTI sUNT : nec tamen quid
quam advers illis accidit. R I 6. Tu sc Locu Ti su MT. Iusti haec videntes locuti sunt inter te; quod uitios decebat, & se mutuo sunt cohortati ad defendendam Dei providentiam, & iustitiam
cum proximis, proseremes quae opportuna erant, A ex sacris litteris didicerant. ErATIENDiT DOMI Nus ET A uoivi Tr fA- licet quae tulit pro Dei providentia, dc quae impii contra illam loquebantur. ET ICRIPTUS EST LIBER MONUMEN Ti, id est liber memoriae, ut scilicet unusquilque suo tempore, aut praemium reserat ; aut pcenam eorum quae locutus fuerit . TiMEN Tinus Do Mi NUM: in favorem , & grat ana timentium Dominum, qui semper eius recordantur, & de eo cogitant.
R. II. ET ERUNT, scilicet iussi, de pii. IN DIE, QUA EGO FAcio: cum quae dixi effecta dabo, poenam infligendo scelestis, & praemium largiendo integris, & probis cum iudicium faciam . ERUNT MIHI IN PE cu LiUM, id eil servabo eos , quasi peculium meum p erunt mihi in populum proprium, & peculiarem mihi dicatum,&ex mei visione ,&fruitionem beatum. ET
PARCAM Eis: non sinam ut eos tribula. tio, aut vexatio excruciet, aut molestiam inserat. Sic UT DAnci T vi R FI Llo SUO:
quem duplici nomine amat, & quod filiussi, & quod morigerum illum si exper
V. I 8. ET CONUERTEM tui, id est sententiam mutabitis vos impii.
Vers. r. T ' CCE EGO inquit SS. Tri-I . nitas MITTO ANGELUM MEUM , nempe Ioanem Baptistam , ut ip-
semet Christus explicuit Matth. x I. ro. docent omnes SS. Patres: angelum, inquam, non natura vel incarnatione, ut somnia.
bat Origenes a & quidam Hebraei apud Eusebium b de S. Hieronymum, sed ODficio, dignitate , excellentia , purit te &sanctitate, ut Iupra e dixit ae sacerdotis bus. Ioannes enim proxime praecellit Chri-itum quasi honoratissimus eius legatus , pro diomus, prouulius, & quas vox, Propheta & pluiquam Propheta, lucifer, aurora, amicus coniunctii limus : qui testimonio , doctrina, exemplo, baptismo suo PRAEPARABlT UIAM ANTE FAC EM MEAM , seu ante rTe, id est di sponet animos Iudaeo-irum, ut quando ego Messias me mundo patefaciam, ipsi me recipiant. Unde sTA-Ti M post Ioannem, vENl ET DOMINATOR,
Hebraice, haurion, id est ille per excellentiam Dominu , QUEM tot saeculiς vos UAERi Tis N. poti priorem illum angelum sequetur alter vobis optatissimus AmGELUs n Es TAMENTI; Tigurini legatus sed ris , id est internuntius, mediator, comciliator foederis inter Deum & homines non typici, umbratici, corporalis & tem poralis , quale suit vetus seu Mosaicuin , ted veri, spiritualis , caelestis , & aeterni, quale est novum testamentum , seu sce. dus ab hoc magni constit d angelo conciliandum . V. a. ET QUis, seu hominum, seu angelorum, POTERIT COGlTARE, vel men.
te capere splendorem huius angeli ; immo Filii Dei incarnandi ρ quis gloriam, emo alumenta A fructus diei quo adveniet, vela longe comprehendat ' Quis ferre poterit, ut vertit Pagninus; vel ut LXX. quis fustinebιt tantam adventantis lucem , gloriam , maiestatem Uls irretortis oculissTABIT AD v IDENDUM hunc so em Haec cogita. O anima mea, dum Christum in Eucharistia praetentem habes , immo praesentem facis, & manibus tenes t & ore
pLANs, in ardentissima fornace succensus, quo sicut metalla conflantur , a scoria peris purgantur, mollescunt, splendescunt & ignescunt, atque ita in quamlibet formam pro conflatoris arbitrio deducuntur: ita &animis hominum accidet succensis igni edoctrinae, Sacramentorum , virtutum , &gratiarum a Christo submittendarum :