장음표시 사용
291쪽
eat ; Omnino malum est i, quia contra legem Levitici xxi. χχ. quae poscit victimam integram, & vitio carentem. OFFER ILLUD DUCI TUO quasi dicat r Quomodo mihi, qui Deus tum, placere potest munus illud, quod homini non placeret , si illi offerretur Ducem dicit, quia hoc tempore Iudaei regem non habebant. Si PLACUERIT Ei , id est nullo modo placebit ei.
SI SUsCEPERIT FAC iEM Tu AM, id est non te amico vultu intuebitur, nec quae ab illo postulaveris concedet. V. 9. ET NUNC DEPRECAMINI , &c. hortatur illos ad poenitentiam . VULTUMDEt . scilicet vobis irati, Deus enim ira Ovultu aspicit peccatores , iuxta dictum Da vidis psal. xxx III. II. Vultus auIem Domi rei luper facientes mala . Precamini igitur faciem Dei, ut vos placato,& amico vultu intueatur. DE MANU ENIM v EsTRA FACTUM EST HOC : vos enim haec , quae dixi, universa secistis . Sr QUOMODO SU-sClPIAT FACIEI υΕsTRAs . Utitur dubitatione, ut rei difficultatem ostendat ; quasi dicat: Cum Deum habetis valde iratum ; rate ardenter , & instanter, ut vos & vestras oblationes admittat. V. lo. Is EsT IN vost Is, &e. Pergit crimina sacerdotibus, & Levitis obiicere. Sententia est, Nullum munus exercetis in domo mea gratis, quantumvis minimum, quale est claudere ostia , ignem subiicere holocaustis cremandis, Ze e. sed pro omni-hus decimas exigitis. NON EsT MIHI v LUNTAs IN vonis : non mihi placetis , non ellis mihi grati ob haec quae peccatis in cultu meo. V. II. AB ORTU ENIM MLIs , &e. quasi dicat: Brevi igitur per Christum efficiam , ut nomen meum Gentibus toto orbe praedicetur, illaeque me ubique agnoscant , a dorent, celebrent . SACRIFICANTUR : sacrificabitur. OaLATIO MUNDA . lacrificium
corporis, A sanguinis Christi in Eucharistia. Dicitur munda ex Triden rino Sess.
XXII. cap. I. quia nulla offerentium indignitate polluitur. MAGNUM EIT NOMEN MEUM o magnum , & inclytum erit nomen meum, & gloria mea. V. IZ- ET vos POLLUisTIs ILLUD , id
est , nomen meum vile, & quas pollutum effecistis, in eo quod factis , aut etiam Bib. Sae. Τom. XXII.
verbis dicitis meiasam Domini contamina tam esse. CONTAMINATA EsT: despecta , vilis, contemptibilis, vide supra num. 7. QUOD SUPERPONITUR , &e. victima aut holocaustum , & ignis , qui adhibetur ad incendendam victimam. V. II. ECCE DE LABORE, &e. quasi diis cat: Vos tam sacerdotes quam laici offeristis hostias vitiosas , & languidas, & diciistis; de nostro labore haec , qualiacumque sunt, afferre potuimus , nec habemus me liora , quia Babylone pauperes venimus.
Exs φυi: exsufflatione mea dis num se-eistis, id est ut ego exsufflarem illud , &peo nihilo haberem. INTULIsTIs DE RA plNls t cum tamen diceretis esse de la
V. I . MALEDICTUS DoLosus . Ostenis dit eos non paupertatis , sed avaritiae cau sa afferre tales victimas . Dolosum vocat eum, qui vovit, & imperfecta. , aut mutila offerti licet enim essent quidam defectus tolerabiles in hostiis voluntarie oblatis, non tamen in iis quae offerebantur ex voto, ut patet Levit. xx N. 23. QUIA REx MAGNUs EGO: cui proinde parva, &vilia offerri non debent . HORRIBILE . dignum omni timore ,& reverentia. LXX.
habent in an , id est inclFiam, illusere,
Hers. 2. I N QUO DI LEx isTI Nos quo I signo, quo dono, quo beneficio tuam in nos dilectionem prodidisti PUah ingratitudine mi Tot tantisque beneficiis , antiquis , recentibus , perpetuis a Deo cumulati, rogant, numquid umquam boni ab illius manu acceperint. Uere Obliati fant benefactorum eius , o mirabilium quae osendit eis a. Sed ut alia innumera omittam, an oblivisci potestis maximi manifestissimique beneficii , ouo neglecta familia Esau, fratris gemelli IACOB patris vestri , vos Iacobi posteros in filios &heredes mihi delegi , & ut tales in te
ram sanctam lacte & melle manantem, tot tantisque prodigiis ac miraculis olim induxi , & nune recens iterum reduxi turbem, templum, palatia vestra excisa a Chaldaeis instauravi , religionem, rem p. reflorescere seci eum e contrario MavLo o tars
292쪽
D , id est Idumaeos, odio semper haliu-sese sam Christi partim militantem . paria
stim, id est neglexerim b , parum cur Leim triumphantem longe uerius quadrat, rim, & gravissime afflixerim , ut solent inquit S. Hieronymus. qui alios odio prosequuntur. Nam pro ha- V. 6. Vos o 1 CERDOTEs , qui ut praehitatione dedi illis. ceteris Israesius, quasi primogeniti h mei, V. 3. MoNras praeruptos a nec sat -- ad primariam dignitatem a me delecti e- tiles aut amoenos: & inde ob sua scelera stis, ita peculiari prae aliis amore & rLexpulsos e a Chaldaeis, non reduxi e ca-lmore, id est reverentia , honore , eultu, ptivitate in patriam e sed reliqui montes me prosequi deberetis; prae me DrapicITIs Elus defertos. Porro non loqui hie Pro- & contemnitis, dum mihi phetam de personis Iacob vel Esau , sed V. 7. oppERTrs PANEM, id est ei bum, posteris illorum neque de praedestinatio-,POLLUTUM. Hebraei enim panem vocant ne illorum, seu ad gratiam, seu ad glo-'omnem escam e ita Chaldaeus , Uatablus,riam, & horum aeterna reprobatione; sed Clarius, Arias & alii. Porro victimae itisolum de dilectione & electione ad bona altari apponebantur quasi cibus Deo , ut temporalia, vel reiectione ab iisdem; cer-'dixi Levit. i. Unde & hie Malachias Axto constit ex ratione & explicatione quamlTARΕ vocat mensam DOMINI. Panem eris
subii eit versibus sequentibus: & quia con-lgo pollutum hic voeat primo , panes prointrarium sat notum est , nempe plurimos prie dictos, quos in sacrificio mmcha, de Israelitas impios fuisse & damnatos , Idu- quo Levit. It. offerebant Deo , sortemaeos vero multos salvatos . & quia S. non rite coctos aut frixos , vel ex fru. Hier. Theodor. Lyran. Vatabl. Arias, Ri-rmento non sat puro & praestanti . Se nisbera , Vasqueet, a Valentia , a Lap. &Ido, bo es, oves, aliasque victimas, quas alii Doctores d ita expresse docent. subinde claudas , caecas , mancas contra V. 4. Quod si nix ERINT Idumaei, qui praeseriptum i legis ex avaritia vel negleis elam de pauci numero reversi sunt in pa-lctu Deo immolabant , disentes Mensa triam, AEDIFICABIM Us QUAE in ur- DOMINI DEsP CTA, vilis & contemptiis hibus nostris DEsTRUCTA suNT per Chal- bilis EsT, ac proinde viliora quaeque illidaeos, ut Iudaeos videmus suum templumllassiciunt. Ο quam errant, qui non sele& urbes selieiter instaurasse permittamicta & optima quaeque deserunt Deo omis id quidem , sed lente ac sobrie : & quae-inium domino, creatori & donatori l in.
cumque aeclificaverint, ego tum per Me-iquit Cata. Bellarminus. kdos, Persas , Graecos & alios communes V Io. QUIS IN vonis elaudis osia temis hostes, tum per vosmet , o Iudaei , ω- pli, vel incendit ignem altaris mei ost Aiastruam e adeo ut passim terra Idumaea TUlmὶ Nonne sat lauta stipendia ex totvoeanda sit TERMINI IMpIETATIs, id est victimis, decimis N. donariis meo iussit Iterra obnoxia & subiecta poenis gravissimilaccipitis Ergo si non vultis duci relisti sceleris ab ineolis admissi e incolae vero ne, certe iustitiae legibus tenemini , fide-
vocentur POPULUs CUI Ob maxima scele- liter, accurate & diligenter fungi in his ra 1RATus EsT DOMINUS IN AETERNUM , t supradictis Offcio vobis commissor ita S.& per consequens, perpetuis poenis & mi-l Hieron. Cyrillus & alii . Nune eum id seriis subiacet. Nempe quamdiu stetit Idu- neglisatis , NON EsT Mi Ni voLUNT Asmaea respublica & religio , nempe usque amplius IN vonis aut in vestris m neria
ad rureanum e , Iudae Machabaei ex Si-ibus, seu sacrificiis. In quibus & hoe di. mone fratre nepotem , a quo armis suba-i splicet, quod tam angustis unius Ierosolycti, & ad Iudaeorum religionem transire fi mitani templi finibus sacrificia vestra eon.
coacti sunt. stringantur m. V. . ocu LI vEsTRI Post Mo. an- κ. 1 I. AB ORTU ENIM MLIs useugnos id vin EUNT, cum publice acclama-LAD OCCAsUM, id est per universum mu
hitur Deo laus & gloria , quod TERMI- dum, etiam IN GENTI Bus, seu in regnis,uia IskAEL, id est fines & imperium Gentilium , ut per instantem adventum Iudaeorum tam spirituale , quam tempo-lChristi, & praedicationem discipulorum &tale , tam late propagarit, Quod in Ec-llegatorum ipsius , MAONUM & eelebre
293쪽
MT NOMEN MEUM , Omnibus me pro summo & uni eo Numine agnoscentibus, colentibus , serviemibus ἰ ita etiam ex meo deereto & Christi instituto , SACRi. He Tua mihi IN OMNI LOCO ET OFFERTUR OBLATIO absolute & persecte MUNDA , non multiplex & varia , ut a. pud vos, sed unica , quae omnium oblationum vestrarum vim & energiam eminenter continet . Hebraice est , mincha, quod licet in genere munus seu donum sisnificet, a Deo tamen appropriatur par
ticulari speciei sacrificii ex pane vel farina consedit, ut dixi Levitici it. ιQuod , accedente ordinario libamine n vini , ty. pus erat sacrificii novae legis Eucharisti ei, in quod unum & solum quadrant omnia iam dicta, ut SS. Patres & Doctores Orthodoxi ad unum omnes, & etiam Rab-hini non pauci, quos ei tat Galatinus , &Tridentinum Conei lium o expresse docent , & res ipsa loquitur . Nam in Eucharistia in honorem Dei, ad summum eius in omnia dominium contestandum , panis & vinum transsubstantiata in corpus di sanguinem Christi, offeruntur per universum orbem terrarum , Oblatione munis
dissima, sive substantiam spectes, sive es.fectum , quae nulla offerentium ministro. rum immunditia inquinari potest . Vide Bellarminum, a Ualentia ρ, SuareZ, Conine E & alios Doctores . .
V. D. Uos autem , o sacerdotes Aaroni ei polluitis nomen meum , id est vili penditis & contemnitis, Eo ipso quo DI- cietis, id est indigno modo vestro agendi palam toti orbi facitis , mensam , id est altare meum, rem vilem esse & quasi pollutam, seu contaminatam , cum omnibus
hostiis impositis , & igni supposito , sacro alioquin & q eaelesti.
V. II. DIxIsTIs pro excusatione vestra ,
E cE DE LABORE ; LXX. Me de amictisne funi, id est . quod melioros victimas
non offeramus, Oritur ex paupertate nostra , quam peperit nupera amictio Babyloniear & tali figmento tegitis scelus vestrum & exsufflatis quasi rem nihili. Uerum hic dolus non mihi imponet, sed vobismet exitio erit. Nam
V. I . MALEDICTus erit a Domino omnis defraudator DoLosus, QUI cum ex voto teneatur Offerre victimam Domino,
& MAE ET IN GREGE suo , vel coemere potest , animal MAscu LuM id est robustum, persectum, & integrum & sne
vitio, tamen eo neglecto IMMOLAT quod est DEBILE , mancum , vitiosum , corruptum . Nam in omni holoeausto id lege prohibitum e erat: uti & in hostia paei fica, . quando ex voto debebat uer secus si hostia esset voluntati a s: ita S. Hieron.
. haee Prophetia est ad Israel
non agnoscentem beneficia Dei , & dilectionem , cuius dat exemplum in Iacob&Esau vers. a. & eum sit pater & Dominus , negatur tamen ex vers. o. honor qui
debetur . Nomen Israel hie eomplectitur Iudam, Beniamin, & quotquot ex decem
tribubus coaluerunt in unam rempubl. post reditum a captivitate, . ut fiebat ante divisionem regni . Q 2. IACOB DILExI , &c. Hoe loco
post S. Paulum passim utuntur Theologi in materia, & qq. de praedestinatione, de quo etiam dixi in opere Theolo. Lib.
IX. quaest. X. num. xxx. primum adveristo , non accipi hic odium Armale &proprie dictum . Sic enim Deus nihil Odit eorum quae fecit . Solum ergo designatur minor amor ῆ dum V. g. unum
postponitur alteri: sicut Deus hie sub nominibus & persona duorum fratrum postposuit Idumaeos Israeli . Idque in multis rebus: & vero de praeelectione spiritualio o a di.
294쪽
disputant Theologi in qq. de praedestina.
tione, sive sit ad gratiam, sive gloriam. Paulus quidem Rom. I x. I 3. accepit hinc similituὀinem, dum hinc tνansit ad praedestinationem, ad bona spiritualia velut transitu a typo ad antitypum . Ceterum quomodo Paulus ibi agat de electione , non
quidem ad gloriam, se ad gratiam , dixi
suo loco . V. 6. FILI Us HONORAT PATREM , &c. Exposuit beneficia : en nuce ingratitudinem dum male colentes Deum peccant
contra ius naturale & divinum ; ubi etiam , quod claudum est & caecum, seu mutilum animal, offertur Deo: quod nequidem apud homines, & erga ducem populi fieri debet. Qualis debeat esse victima,
vide Levit. x XII. 23 V. II. AB ORTU ENIM SOLis, &c.
Prophetice loquitur Malachias ; nam loquitur de suturo, ae si res esset piaesens :docet ergo, reprobatis Iudaeorum & Mosaicis laetificiis de uictimis male oblatis, a Deo decretum esse novum, iuge & ad.
mirabile sacrificium, etiam a gentibus onserendum in omni loco, & mundum. In Ecclesia Christiana . In Hebr. vers. II. nriau mmha, de qua Levit. II. eratque vere. & proprie sacrificium ex farina tipane . Sane verus typus Eucharistiae in nova lege; inepte ergo Calvinus permin-eham intelligit orationem & hymnum . Porro Septuag. vertunt sacrificium , Θυσία , Dicat Calvinus quodnam sit aliud in gentibus sacrificium mundum , gratum Deo& oblatum nomini eius . Et praesertim eum Malachias his solis loquatur sacerdotibus, ex vers. 6. & de altari vers. 7. quis videns hie tria haec mine ham , altare , iasacerdotem, non intelliget verum sacri hincium P inepte ergo Calvinus, quem etiam damnat vox saerifcatur , Hebr. nupta
mulitare quis enim dicet hymnum adoleri, incendi, cremari ρ sicut idem Novator damnatur a Trid. sessi. xx II. ea P.
i. a Patribus & tota Ecclesia , ut prolixius dixi in opere Theologico Lib. VI. agendo de sacrificio.
Comminatuν Domintis se maledictumm benedictionibus sacerdotum, ni se respiaseant: ipsus enim legem contemnunt, irritum facientes pactum Levi , qui bie laudatur: transgressus es oe Iuda ducens alienigenar, quapropter nemrespiciet deinceps Dominus ad sacrificium eorum: de uxore diligenda, seu admittendae laborare fecerunt Dominum in sermonibus suis. T nunc ad vos mandatum hoc , o sacerdotes . a. sa Si nolueritis audire, & si nolueritis ponere super cor, ut detis gloriam nomini meo , ait Dominus exercituum: mittam in vos egestatem , & maledicam benedi,
ctionibus vestris, & maledicam illis quoniam non posuistis supen cor . Ecce ego prodri iam vobis bra chium , & dispergam super vultum vestrum stercus sol lemnitatum vestrarum, & assumet vos secum. 4. Et scietis quia misi ad vos mandatum istud, ut esset pactum meum cum Levi, dicit Dominus exercituum. s. Pactum meum fuit eum eo vitae & pacis. : & dedi ei timorem, & timuit me, & a facie nominis mei pavebat es Lex veritatis fuit in ore eius, & iniquitas non est inventa in labiis eius: in pace & in quitate ambulavit mecum, & multos avertit ab iniquitate. 7. Labia enimia
295쪽
sacerdotis custodient scientiam, & legem requirent ex ore eius: quia angelus Domini exercituum est. 8. Vos autem recessistis de via, & scandaliis Eastis plurimos in lege: irritum secistis pacium Levi, dicit Dominus exercituum. ρ. Propter quod & ego dedi vos contemptibiles; & humiles omnibus populis, sicut non servastis vias meas, & accepistis faciem in lege . Io. b) Numquid non pater unus omnium nostrum λ numquid non Deus unus creavit nos λ ' quare ergo deIpit unusquisque nostrum fratrem suum, violans pactum patrum nostrorum Τ o. Transgressus est Iuda, & abomina. tio facta est in Israel, & in Ierusalem e quia contaminavit Iudas sanctificationem Domini. quam dilexit & habuit filiam dei alieni . I 2. Disperdet Dominus virum qui fecerit hoc, magistrum & discipulum ' de tabe
naculis Iacob, & offerentem munus Domino exercituum. I 3. Et hoc rurosum fecistis, operiebatis lacrymis altare Domini, fletu, & mugitu , ita ut non respiciam ultra ad sacrificium, nec accipiam placabile quid de manu vestra. I . Et dixistis: Quam ob causam λ quia Dominus testificatus est inter te, & uxorem pubertatis tuae, quam tu despexisti.' & haec particeps tua, & uxor foederis tui. IS. Nonne unus secit, & residuum spiritus eius est λ Et quid unus quaerit , nisi semen Dei λ Custodite ergo spiritum uestrum & uxorem adolescentiae tuae noli despicere. I 6. Cum odio habueris, dimitte, dicit Dominus Deus Israel: operiet autem iniquitas vestimentum eius, dicit Dominus exercituum: custoclite spiritum vestrum, & nolite despicere. I7. Laborare secistis Dominum in sermonibus vestris, & dixistis λ1n quo eum fecimus laborare λ In eo quod dicitis: Omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, & tales ei placent : aut certe ubi
ROMANAE CORRECTIONES. Vers Io. Quare e go despicit unusquisqiae no-srum fratrem suum violans pactum Patrum nostrorum . Pronomina primae personae no-yrtim & nostrorum non sunt mutanda insecundae vostrum Ac vestrorum. Vers Iet. De tabernaculis Iae . Pro plurali tabernaculis non supponas singulare tabe
NOTATIO Uers Io. Uare ergo despieit unusquisque e nostrum fratrem suum D. Hea tentus correxit unusquisque nostrum: sic enim multi e tera legunt, & quidem emendatio. res nostri, Brug. Lob. Leod. O. L. Pl. m. atque. antiqui Epanor tholae . Alii multi seribunt unusqu/sque Nesrum: quidam & nostrum omittunt, & vestrum : L qais1uo fratrem suum Graeee est e cuid quia reliquisis tinusquisque fratrem suum id quod iis adstipula
tur qui habent vesrum : cuius personae pr nomine ceteras omnes huius versus Partes
Graeci legunt , cum Hebraei , Chaldaei , --lioresque Latini, primae. Hebraice est parsit la urim tu N da yrici quod si vertas,
Cur despieitur unusquisque a fratre suo , nec nostrum continetur, nec Nesrum s si vero quod Cnaldaeus sequitur, & Camhio probatur, Cur despicimus unusquisque fratrem suum , manifeste continetur nostrum , Latineque exponatur :Quare ergo despicit unusquisque noserum fratrem suum Quam Hieronymi esse translationem Be commentarius diserte loquitur: is Proinis pheta se ipsis annumeravit qui deliqueis rant, ut correptionem eo sacilius suscipe.
296쪽
s Aa Vers. r. T T . scilicet quod sequitur. V. a. I 1 MALEDic AM , &e. id est privabo vos honis quae dedi, vel iis, quae vos benedixeritis, ego maledicam ; seu ut indieat Chald. habebo vestras benedictiones pro execrationibus . SUPER COR , scilicet ut daretis mihi gloriam. , Chald. --
V. 3. VOBIs. LXX. a vobis ; quasi di .cat , Auseram emolumenta sacerdotii. BRACHIUM, id est armum , qui sacerdotibus dabatur : vel quasi dicat , Viribus privabo vos. STERCus , scilicet ventriculi , qui item sacerdoti dabatur . LXX. υentriculum quasi dieat, Pro ventriculo vobis debito, velut saecibus contaminabo, scilicet reddam ignominiosos dignosque confusione . SOLEM
NITATUM , id est hostiarum in sestis offerri solitarum. Assu MET, id est involvet, stitieet stercus, V. 4. Is Tun, stille et de victimis recte offerendis. EssET, scilicet firmum. LEvI, id est familia sacerdotali. V. 3. UITAE ET PACIs, scilicet ei dandae si mihi obediret. TIMUIT , de sanctis
loquitur, ut Aaron, Phinees, &c. V. 6. LEx, &c. quasi dicat, Semper veram de Lege doctrinam doeuit . PACE , stitieet non resistens meae voluntati. ΑEoui TATE , id est iustitia . AMaux Avi TMEcuM , id est mihi servivit, seu mihi
placuit. V. 7. CUsTODIENT, id est eustodire debent , scilicet proferendam eum opus erit, REQUIRENT , scilicet requirere debent . ANGELus , id est Legatuς , seu nuntius ,
vel Angelicum munus exercens. V. 8. DE PIA,scilicet mandatorum Dei. SCANDALIE Aors , scilicet malo exemplo.
LXX. infirmos fecistis. IN LEOE , scilicet
dum eam non servatis. IRRr Tu M , scilicet non servando pacti conditiones . V. P. HUMILEs, id est abiectos . FACIEM. LXX. personam ; quasi dicat, Cum secundum legem iudicare deberetis, iudicastis secundum acceptionem seu respectum
V. Io. PATER , scilicet Abraham , vel Iaeob, vel Deus. DEUs, Zie. quasi dieat.
Nonne omnes Deum verum colimus RPACTUM PATRUM , id est legem patribus d tam , vel pactum de servanda Dei lege, . quae iubet neminem despici. . V. II. SANCTIFICATIONEM, id est sanctitatem. LXX. sancta, scilicet Dei pracepta. HABUIT, scilicet in uxorem . FILIAM , &c. id est colentem deos.alienos. V. I a. TABERNACULis . Chald. urbiabus. ET OFFERENTEM, &c. quasi dicat, . Etiam sacerdotes. V. I 3. OPERIEBATIs, &e. quasi dieatrFaciebatis, ut uxores a vobis repudia tae lacrymis altare implerent apud me de vobis conquerentes. MUGITU. LXX. gemitu. PLACABILE, id est quod me placet, . seu mihi gratum sit . . V. I . TEsTIFICATUs, id est per legem
cum attestatione. praecepit, . sciliret non deis serendam uxorem temere . Vide testimandi significationem Exodi x Ix. Deut..xxx II. IV. Reg. xv II. PUBERTATIs TUAE , id
est quam adolestem duxisti . PARTICEps , id est socia. FOEDERIs , scilicet primo cum Iea initi. V. I 3. UNus , scilicet Deus . FEcIT , stilicet etiam seminam. REsro UUM , &e. quasi dieat: Nonne etiam ei dedit, ut ho. mini spiritum suum P inspirans scilicet in eam spiraeulum vitae . ET QUID UNUS , &e. quasi dicat: Et quid Deus ipse vult, .
nisi filios sanctos gigni ex fideli patre &matreὶ LXX. re dixistis, quid aliud nissemen quaerit Deusὶ quasi dicat Excusatig peccatum, dicentes, quid . refert ex qua semina quis prolem habeat, cum matrim nium sit causae prolis a. Deo institutum rCusTODITE, scilicet a peccato. . . V. I 6. ODlo , &e. scilicet ob somi eationem , aut iustam causam lege permissam . Quidam tamen putant ob solum adulterium licuisse. DrMiTTE , scilicet dato libello repudii. IΝietur TAs, id est iniquitatis punitio, scilicet si contra Dei legem
fecerit. UEsTIMENTUM , id est corpus tvel, ut vestimentum ἔ quasi dicat : T tum hominem velut vestimentum . EIUS ,
iudex, scilicet viri. DrapicERE , scilicet
297쪽
' V. t . LABOR A n , &e. id est molestia sors , id est auferam bona, quae ex minatae istis. LXX. ad aram prorueasiis. PL - beneficio habetis, aut quae v ι benedixeriis CENT. Id dicebant quidam, quod viverent iis, ut pecora, & agros, iis ego sterilita- malos prosperari in hae vita. Iu DICII, id tem inducam: Hieronymus. ET MALEDr- est iustus iudex; quasi dicit : Ubi est Dei:CAM ILLI s. in . o etiam maledieam A. providentia LXX. ιustitia. li, scilicet euique benedimoni vestrae addam quotidie ad maledictionem . Id ea reis E S T I I. petitione significat . QUONIAM NON PO-' suis TIS 1UPER COR ἔ nempe hoc praecein s. 7. T ABiA IACERDOTIs CusU- Ptum. 8. θ 9. a DIENT fCIENTIAM , ET Ls- R. 3. ECCE EGO PROIIC AM voBis. BR GEM REQUIRENT Ex ORE EIus , QUIA CHIuΜ. Sept. Mmerum, id est areanum, ANGELUs in Mim ExERCITUUM EsT. Ver- quod ex Lege sacerdoti s debebantur, Le. ha clara sunt , neque egent explicatione; vit. v II. Deuter. xum. STERCUs . Sept. sed tantum diligenti consideratione , & o. Dentriculum, qui debebatur etiam ex lege. peris executione, ut tanto muneri respon- Id in faciem vobis proiiciam, contemnam dere conemur , quotquot ad sacerdotale Lea, vosque iis ut stercore sceὸabo . Hebri
dignitatem vocati sumus . Alioqui merito Ecce ego corrumpam vobis id est propter audiemus , quod sequitur : Vos auTEM vos semen agri nihil serent di- RECESSISTIs DE vIA, ET: SCANDALIZasTisIsperdam super facies voras sereus follem. PLURIMOs IN LEGE , IRRITUM FECisTIsinitatuim id est pecudum, quae in sollem- P ACTUM LEvI . PaopTER QUOD ET EGOrnitatibus maestantur eo Itercore vos foeda. DEDI Uos CONTEM TIBI LEs ET NUMI sibo, eontemnam vestras oblationes et Di proc id est . viles ) OMNraus mPULis, sI-iratione punctorum brachium & femeri GCUT NON sERvas Tu vIAs MEAs . Videtis gnificat; ea variae interpretationis oceasio. rationem, quare apud multos hoc tempo- ET AssUMET vos SECUM, semper eo stem
re in tanto contemptu sit sacerdotium . Sed eore scedati eritis. Hebr. tollet ini- quaeritur nihilominus , an illud , Labiaiquitas tios ad illud, id est ad eam igna. facerdotis rasuriem scientiam; pertineat ad miniam & laeditatem perducet.
Omnes sacerdotes an vero ad eos solos, p. 4. ET AIETIS, QUIA MIII An vos quibus committitur regimen animarum i MANDATUM IsTun, scilicet de oblationi- Respondeo, ad omnes pertinere , quia eo bus, aut uxoribus alienistinis . UT EssET Uesiam vult omnes, qui sacerdotio initiati PACTUM MEUM CUM LEvt. Ut pactum,tur, habere doctrinam divinae legis com-iquod cum tribu Levi pepigi olim , vobi- petentem; super quo & praemittitur eorum scum etiam staret. Levi non sumitur pro examen, antequam ordinentur. Omnes e- uno homine , sed pro tribu Levi o si enim sacerdotes, etiam illi , qui curam Hieronymus. Pactum suit, ut in ea tribuni marum non habent, debet esse sal γ-resset laeerdotium, & eius emolumenta. Puli; ut interrogati a laicis, de his quae V. 3. FACTUM MEUM FUIT CUM EO ad Deum, & salutem pertinent , possint v ITAE ET PACIs: me illi daturum vitam saltem mediocriter respondere. 8c felicitatem. ET DEDI EI TIMOREM.
muis me, id est quo timuit me . ET AHU. I. A D vos MANDATUM HOC . FACIE NOMINIs MEI PAUEBAT . Hebri Hoc est , quod mihi man- eontritus es, audito meo nomina . Loquitur
datum est, ut dicam vobis r seu potius , de bonis , qui semper suerunt in tribu hoc est mandatum de oblationibus, de qui- Levi.hus agit; aut quod mox dicet, de non du- ν. 6. LEx v ERITATIs , scilicet veritascendo uxores alienigenas, ad vos, o sacer. semper fuit in ore eius. nullum decepit. dotes, potissimum spectat. IN PACE , quiete ambulavit mecum . V. a. MITTAM IN vos LGEsTATEM . V. 7. SACERDOTEs CusTODIENT fCIEN Hebri maledictionem e se Sept. & Chald. TIAM, ut scilicet suo tempore depromant ET MALEDICAM BENEDICTIONIBus vE- & proserant e Hieronymus . ET LEGEM
298쪽
V. 8. REcΕssisTIs DE ut A , scilicet recta . ET sCANDAL ZAITIS PLURIMOS . Heh. endere fessis multos. IN LEGE , ne seruarent scilicet legem. IRRITUM FECIITIs, corrupistis, violastis pactum cum tribu Le. vi initum. V. q. ET EGO DEDI vos CONTEMPTI-BiLEs . Par pari retuli: Vos me contem. sistis, ego vos reddidi contemptibiles, &umiliavi vos ubique . ET ACCEPIsTIs sACIEM lN LEGE, id est non iuste iudieastis, sed eontra legem . Aut non estis ausi increpare eos, qui contra legem holitas pollutas deserebant ad templum , aut qui ducebant uxores alienigenas. V. Io. PATER UNUs o MNiUM . Si e dem patre Deo procreati sumus, quare vir despicit uxorem suam , ut aliam ducat. DE sp ICIT UNUsuulf QUE NOSTRUM PRATREM sUUM , krorem scilicet eius , aut filiam repudiando. UIOLANς PACTUM PATRuM Nos TRORUM ὶ Sic Hebr. Sept. ve-srorum : sic Gotth. Ergo violatis pactum patrum antiquorum , quo alienigenas du.cere vetabantur. Aut patrum quisque suorum, eum filios & filias desponsarunt, &pro eis inter se pepigerunt.
V. I l. TRANsGRESSUS, praevaricatus EsTIunx, id est tribus Iuda. ET ABOMrNA. Tio, hoc est scelus . IN Is RAEL . Cum tribu Iuda multi ex aliis tribubus confusi erant. QUIA CONTAMINAUIT IUDAssAN.CTIFICATIONEM . Hebr. sanctitatem Domini . Sic nuptias vocat, quas illi contaminarunt. HABUIT: duxit , possedit , ut maritus. Id vox Hebr. Da bahal signi fiacat. FlLIAM DEI ALIENI, id est filiam, quae colebat deum alienum , alienigenam
Chald. filium m nepotem. Hebr. vigilan. tem o respondentem, id est omnes occidet Iropter hanc nequitiam, heros , & iam uos qui vigilant, & fores pulsantibus respondere solent . ET OFFERENTEM Mu lNus; pro, etiamsi offerat munus Deo, non placabitur, non parcet. V. I 3. ET HOC RURSUM FECISTIS; pro
hoc etiam secistis . Hebr. σ hoc Iectinis
feeisis. Hoe est , haec est secunda noxa,
scilicet dimittere uxores; nam prima suit, oblationes pollutas obtulisse . OPE RiEBA- Tis. Hebr. operire lae mis altare, scilicet quas fundunt uxores repudiatae . ITA UT NON : quo iactum, ut non respiciam ultra munera & oblationes . NEC ACCIPIAM PLACABILE. Hebr. nec accipiam in bona voluntate de manu vestra, scilicet oblationem & sacrificium. R. Iq. QUAM OB CAUsAM se ilicet Deus irascitur in nos . . A DOMINUS
REM , id est sanxit , firmavit tuum coniugium, eo auctore factum est & stipulatore. QUAM TU DEsPExisTI . Hebr. inquam tu praevaricatus es . ET HAEC PAR-TiCEM TUA , seu Iocia tua . ET UxoRpogDERis TUI, id est legitima , cum qua laedus inivisti. V. 23. NONNE UNUs FECIT, se ilicet Deus, qui unus est , secit uxorem . ET REsIDUUM SPIRITUs Erus EsT id est in eam etia in inspiravit animam: se Hieronymus explicat. Chald. & Hebraei per tinum intelligunt Abraham , qui fuit unus, hoc est, primus in eo populo', nonne illeseeit quod dicimus , suo exemplo ceteros docuit Et re utim spiritus; id est excellentia spiritus erat in eo , melior ceteris suit. ET QUID UMUI QUAERIT , NISI SEMEM DEi Scilicet Deus id quaerit, ut filii legitimi ex utroque parente fideli generentur . Aut, quid quaerti, pro , quae si vit Abraham , nempe, femen Dei , ut filios scilicet ea conditione procrearet. Cuis
licet a malo, custodite legem. Quid si dicamus , custodite societatem infram, id est coniugium ; nam eadem vox est, quae superiori versu, ubi est , o hie particeps tua. Solum transpostis litteris ri 'a ber fisit pro mari habώr , id est societate ; &apte cohaerent sequentia. ET Ux REM A DOLEI CENTIAE TUAE NOLI DEIPICERE , non offendas, non praevariceris in eam .
Sed prior expositio potior est. l V. i5. CUM ODι HABUERII , DIMIT Tg , se ilicet dato libello repudii , ut alteri nubere possit. OPERIET AUTEM INI UITA su Es TIMENTUM E lus, id est corpus, ipsum dimittentem operiet iniquitas . Non erit innoxius. Aut iniquitas sumatur pro poena iniquitatis, ut sumit Hieronymus, qui se sime
299쪽
stimentum pro corpore sumit . Hebr. ρο ad vos venit huius mandati nune ius, n Operuit iniquitatem vestimento suo , scilicet. mine meo venisse, & a me suisse milium, retenta uxore quam odit , nee dato li- ut moniti mores emendaretis . UT EssET bello, sed ducta alia; ea dissimulatione ut pACTUM MEUM CUM LEvI : ut pactum pallio scelus tegit. ET NOLITE DEspicE-lquod ego eum Levitis inii, semper staret,
RE, aut proaricari. possemque vobis benefacere V. II. LABORARE FECIsTIs DOMINUM. V. I. PACTUM MEUM FUIT CUM E
Humano more loquitur, pro, peccastis inivi TAE, ET PAcis; quasi dicat , Pepigi , Deum. AUT CERTE UBI EsT DEus Iu-l& promisi Aaroni. & posteris eius lon- Dicit Id dicendo peccastis . Iudicia Deilgam , pacificam, prosperam , opulentam , ubi sunt euncta sursum deorsum aguntur,s& selicem vitam, si meum pactum , &Deus res: humanas non curat , nulla estimeas sanctiones, & leses ad sacras cere- providentia. Vox impiorum . monias spectantes religiose servasset . ET DEDI EI TIMOREM. Et ipse , aliique ei MENOCHII. similes , me reverenter , & cum religioso
timore coluerunt ἱ huneque reverentiae senis Veis. I. A D vos MANDATUM HOC ;lsum habuerunt munere meo. A FACIE No.' quasi dicat: Audite hoe quodliar Nis MEi PAvEBAT O coram me trepida mihi Dominus mandavit ut dicerem vo-lbat, prae ingenti reverentia, & tremebat. bis. V. 6. LEx v ERrTATis, &c. id est, sem-V. 2. PONERE supER COR : diligenter,iper veram doctrinam, & salutarem docue& attente cogitare, cordi imprimere, cor, rant. ET INIQUITAS NON EsT INvENTA& mentem applicare. UT DETIs GLORIAM &c. neminem deceperunt , ut a vero De NOMINI MEO: me, ut par est , colendo, cultu aberraret. IN PACE, ET AEO UITA
& iurando ut meo altari, victimis, & uni-lTE AMnu LAvIT MEcuM , id est Ilicite verso religioso cultui suus eonstet detor,1mihi servierunt, pacem mecum , & cum honor, dc gloria, mundas offerendo victi-lproximis servando , & omnia mandata meis mas &C. MALEDICAM BENEDicTIONIBUsiimplendo, quod est ambulare in aequitate, VESTRIs: id est, privabo vos bonis , quaelLXX. habent, in pace dirigens ambulaυi dedi. Vel iis quae vos benedixeritis , ego mecum. Ubi, in pace dirigere, est pro spe maledicam , seu, ut indieat Chald. habe-ire agere, hoc enim ei κανιυγια ειν, quembo vestras benedictiones pro execrationibus .lsensum etiam exhibet vulgata editio . V. 3. PROIICIAM voBIs BRAcHIUM ; R. 7. LABIA fACERDOTIS CU TODIENT quasi dicat: Armum quem lege Levit. vir. sciΕΝTIAM . id est cognitionem rerum ad et r. vobis separavi ,& dedi, indignanter vo-lbene sentiendum , de agendum necessariam, bis proiiciam, commotus quod victima mihilut sint quasi arca testamenti in qua erat
non placuerit, quia immunda , aut manea. Lex. LEGEM REQUIRENT EX ORE EIUS: DISPERGAM SUPER v ULTUM u EsTRu Miti ex ore eius legis interpretationem acci sTERCUS SOLEMNITATUM uEsTRARUM. Utipient, & quaerent, QUIA ANGELus Dinarmus debebatur sacerdotibus in hostia pa-iMiΜt axERciTuuM EsT , id est nunciuscifica, ita etiam ventriculus , ut habetur Dei, ideoque eius oracula ita tradit ut ac- Levitici Ioeo citato. Sensus ergo est, OLleipit , nihil addens, aut detrahens. Fortas sensus peccatis vestris non tam dabo vobis se Divus Hieronymus consulto non vertit 3 Ventriculum, quam eius stercus proiiciam Nuntius, sed, Angelus, ut ostenderet An in vultum vestrum. Uel simpliciter sensus gelum diei, non solum quia voluntatis Dei est, Solemnitates vestras , quas ut stercus nuntius, & interpres est; sed etiam quia abominor, reiiciam indignabundus , & in Angelorum sanctitatem, & puritatem imi vultum vestrum proiiciam. Assu MET vositari debet. SECUM: adiunget vos sibi, & se vobis, ut V. 8. REc Essrς Tis DE vIA, id est a r semper sordidi illo sitis , ideoque eontem-lctitudine morum , & observantia legis .ptibiles, & execrabiles. MANDALi2AsTis : malo exemplo vestro, V. q. ET SCIεTiS: docti poena , quam non servantes legem. IRRITUM FECIsTIS instigam. QUIA Mist AD vos MANDA-LpAcTUM LEvi. Hebr. Corrupi 3s non
TUM ISTUD: intelligetis prophetam , qui impletis praecepta familiae vestrae tradita, Byb. Sac. Tom. XXII. Pp ide
300쪽
ideoque indigni facti estis, quibus promi L
ia vobis facta serventur. V. 9. HUMILEs, id est abiectos, & vi.
les. ACCEpIs Tis FACIEM IN LEGE : iniuste iudicastis , non causas attendentes , sed Personas: acceptores personarum suistis. V. Io. NUMQUID NON PATER UNUs
OMNIUM NosTRUM Transit Malachias. ad reprehendendos sacerdotes, principes, &populum , quod reversi Babylone uxores suas dimitterent macie consectas , aut de-sormes propter satigationem itineris , aut aetatem, & ducerent alienigenas , contra legem, Deut. vir. 3 Idem vitium taxat, & emendat Esdras Malachiae coaevus LibI. cap. I x. & x. Sensus ergo est : Cum omnes habeamus unum patrem Abraham, tam viri quam seminae, contra hoc commune vinculum peccatis , & sorores vestras, eiusque languinis participes, alieni. genis post habetis. NUMQUID NON DEus UNUS CREAvIT Nos Duae sunt dilectionis causae maximae; altera communio generis, de qua iam dixit, altera communio religionis, de qua nunc loquitur; quasi dicat:
Cum Deus unus nos omnes creaverit , omnesque hunc creatorem colamus , cur
dimittitis uxores , quae eundem vobiscum Deum , & creatorem colunt , & ducitis idolorum cultricesi DEsPICIT UNusQUIs-QUE FRLTREM SUUM : fratrem despieit abiiciendo filiam , aut sororem eius. PACTUM PATRUM Nos TRORUM : legem Deut. vi I. I. de non ducendis alienigenis. V. i I. TRANIGREssus EsT IUDA. Transgressionem vocat acceptionem alienigenarum laxorum , ac dimissionem Israelitarum . Idem etiam intelligit nomine abominationis. lN IsRAEL: id est in Iuda, post
reditum enim ex captivitate non erat alius
Israel, quam Iuda,& Iudaei. Uel, nomine Israelis intelligit paucos illos qui ex decem
tribubus Iudaeis adhaeserant. ET IN IERU-sALEM ; quae sanctior esse debebat, eum habeat templum, & sacerdotes . SANCTIFICATIONEM DOMIN l, id est sanctitatem , quam habebat ex eo quod est et prae omnibus populis Deo dicatus , amisit, aut eorrupit, miscendo se cum alienigenis . Uel, vinculum matrimonii a Deo sancitum,&saeratum in paradiso. Chald. vertit: λο-llaverunt viri domus Iuda animam suam . qua erat sanctificata eoram Domino , σdiletia . QUAM DILExIT : scilicet Domi-
nus. HABUIT FIL AM DEI Ahir mr duxit' uxorem cultricem dei alieni ; pro habuit est is a bobat, id est possedit ut uxorem.
sive sit lacerdos, & magister, sive laicus,& dilcipulus. DE TABERNACULII IACOB, id est de urbibus bra ι , ut vertit Chaldaeus. ET OFpERENTEM MuNus ; id est, etiamsi sit quivis alius, qui munera muruta offerat, & illis speret Deum esse pia candum. Vel, cum Chaldaeo & aliis, per
offerentem munera sacerdotem intellige. - 3. ET HOC RURSUM FECis Tis ; id est, priori sceleii , quo alienig nas ducitis, secundum adiicitis . OpERlEBATIs LACRYMis ALTARE: lacrymas intelligit uxorum dimitarum , a Deo petentium vindictam ,& auxilum . MUGITU e clamore vehemen ii . ITA UT NON REsPICIAM ULTRA AD sACRIFICIUM: quia aspicio ad lacrymas,& mugitum uxorum, quas vos opprimitis: ningis enim illae , utpote iustae , &, miserabiles, me movent, quam iniqua,&impura sacrificia crudelium.
&c. Ex Hebraeo verti potest, Testatus es, id est testis fuit contractus matrimonii cum
iniretur. UxOREM PUBERTATIs TUAE Iquam legitime duxisti eum primum factus
es puber . PARTICEPS TUA et uxor tua, socia tua; Itali etiam uxorem appellant Consorte. UxOR FOEDERII 'TUI cum qua
foedus inivisti: nam altera quam duxisti, non est uxor tua , sed concubina , non
iniisti eum illa legitimum kedus.
V. II. NONNE UNUs FECIT, &e. sensus est Deus qui unus est, Adamum etiam unum , & Evam unam fecit , ut nee Α-dam aliam uxorem quaereret, nec Eva lium maritum . Decet ergo vos sanctionem hanc Dei, unitatemque coniugii non discindere , aut infringere . ET RESIDUUM sPIRITUs EI Us. Et aliud argumentum ad
idem probandum. Et pro spiritu intelligit flatum Dei; quasi dicat e Deus in hominem aspiravit spiraculum vitae, & residuum spiravit in mulierem, id est aequalem animam illi dedit, sicut & viro . Cum ergo eorpus mulieris sit ex eo sta Adami formatum , & anima eius sit quasi residuum spiritus, flatus sive halitus Dei , par est virum & uxorem tantam coniunctionem non
dissolvere, quod vos saeitis aliis ductis uxoribus, & primis demissis. ET QUID UNus