장음표시 사용
281쪽
eum; quasi dicat, Quemad nodum etiam TABESCENT: introrsum condentur emae revertentur, qui ad deserta loca coniuge-Ιt. corpore, & vultu. LlNGuA EORuis ram, ut saluti, & securitati: suae consule- CONTABESCET: aresceli, & loquendi vim
rent. DE COLLE REMMON- In Hebr. utlemittet.
etiam apud LXX. est, A Gabaa ad Rem- V. II. TUMULTUs Do Mim , id est , amon ad Austrum Ier alem. Sensus est, re-lDomino excitatus. IN Eis , hostibus Maia vertentur ex colle , sive ex Gabaa , quischabTorrum, Sc fidelium . ET cousEREMTuae erat limes Aquilonaris regni Iuda , usquel ANus, &c. In. Hebri est , Et asceiare ad Remmon, qui erat alter Iudae limes, manus eius super manum proximi fui . Et ex parte Australi; quasi dieat , Iudaei di-l videtur eisse sensus , Tantus erit hostium
spetsi ad extremos regni limites redibuntltumultus, ut in se invicem versi , manus in patiam. Vel certe Gabaa,& Remmoniconserant, mutuisque vulneribus se confiis ponuntur pro loco eodem, ut sint termi-lciant. Uel, tanta erit trepidatio , ut meis nus Aquilonaris,' constat enim ex Lib. Iu-ltu exanimes, conserti inter se , ut fit iudicum cap. xx. 47. Petram Remmon nonlpavore, quilibet apprehendat proximi sui longe abfuisse a Gabaa. Vide quae diximust anum, quod hae ratione se tutiores ete.
I. Reg. xi U. a. quae dicatur a Gabaa, &ldituri sint, naturali quadam apprehensione Remmon, qui terminus est Aquilonaris, ad id incitante.& usque ab ultimis finibus Australibus e- V. 24. SED ET IUDAs , &e. quasi di-iusdem regni Iuda redibunt in patriam .icat: Multi Iudaei partim metu, partim ex ET GALTA ni Tun t scilicet Ierusalem ,limprobitate, spe opum, & honorum iun- eam domibus, & muris, quam fama, & gent se Antiocho. & pugnabunt contra Ie- gloria. ET HA ITABIT IN Loco suo ἔ id rusalem , & Machabaeos. Uide supra cap. est, loco pristino reaedificabitur , ibique Tri. a. ET CONGREGABUNTUR DI Ut TrAE , quiete, secure, & hilariter populus deger, &c. nimirum ex spoliis hostium. Sie ad nullos hostes metuens. A DORTA BENIA- litteram spoliis Nicanoris, aliorumque Anis res quae erat in ea parte civitatis, quae tiochi ducum, & copiarum , dita υ it P, Beeteta dicitur. Porro Bereta , quam ali- suosque Iudas Machabaeus II. Maehata
qui Cenopolim vocant, id est novam ci-i m. 27. vitatem, pars erat Ierusalem de novo ad- V. I. ET SIC ERIT RUINA vetur , dita,& novo muro circumdata, vetere noni&c. quali dicat: Sicut dixi num. ia emia diruto . Us UE AD LOCUM PORTAE PRIO-ldendos homines, & ruituros eos qui erunt Ris: ubi erat prius porta Beniamin, ante-lcum Antiocho, ita idem iudicium de e quam adderetur Bezeta. Us UE AD POR-squis, & mulis eorum. TAM ANGu RuM: quam Villat pandus in V IS OMNES Ut RELI UI FUER turdi
typo Ierusalem constituit in angulo . qui stilicet e strage praelii . AscEMDENT xx partem muri occidentalem, & Aquilona-l ANNO IN ANNUM, id est singulis annis. rem coni uagit . A TURRE HANANEεLel Id factum ab eis qui post has victorias ad
quae erat ultima civitatis veteris,' indeque Iudaismum converta sunt. Uerum quia hi coepit augeri civitas adiecta Bereta . Us-l non multi fuerunt, plenius conveniunt quae QUE AD TORCULARIA REGIs e quae erant hic dicuntur Christianis, qui frequentant in adversa parte remotissima , hoc est in templa , & saltem singulis 'annis Euehiel monte Sion, in quibus vinum regum ex- stiae sacra mysteria participant . FEsrivria primebatur. lTATEM TABERNACULORUM : quae erat una V. it. ANATHEMA NON ERIT AMPLI Us. ex maxime illustribus festivitatibus legi, an
Hebr. ci in eberem, id est excisio a succi- tiquae . Christiani per desertum huius vitaeso; quasi dicat, Amplius non excindetur, stilinantes, & in terra civitatem perma
nec vastabitur Ierusalem . ' nentem non habentes , ita dirigunt . itae V ra. TAR EscET CARO UNI UsCUI Us- suae cursum, ut ad caelestem patriam per-
Ε, &c. non peribunt ferro , sed lenta venire possint, habituri in ea stabilem ae-
tabe, & invisibili morbo consumentur ho- ternitatis sedem. ses Ierusalem, ut viventes , & ambulan- V. II. NON ERIT SUPER Eos IMazartes se mori sentiant . Recidit hoc Antio-lqui ad templum non venerit in Ierusalem
282쪽
statis temporibus , agrorum ariditate , &sterilitate multabitur. Loquitur autem de Iudaeis, quod indicant verba illa, de famitiis terra, scilicet Iudaeae, nam de gentilibus statim loquetur. Spiritualiori vero sensu, omnes qui ad Ecclesiam venire noluerint arescent, & peribunt, ut pereunt sata , quae de caelo non irrigantur. Non veniet super eos imber spiritus sancti & gra
V. I 8. QUOD ETsI FAMILIA AEGYPTI,&c. familiae gentium , quae afflixerunt Ecclesiam, noluerint venire , non erit super eas imber. V. I9. HOC ERIT pECCATUM AEGY.va i , id est poena peccati. V. 2O. QUOD sUPER FRAENUM EQUlEsT, de e. intelligit pretiosa ornamenta fraenorum , & cum his phaleras , ceterasque manubias, quas Deo , & eius templis , principes , & duces christiani eonsecrahunt. LEBETEs: lebeium usus erat in eoquendis carnibus victimarum Deo immola. tarum. QUASI PHIALAE. Magna in tem.
plo copia erat phialarum , quia multiplex Earum usus, verbi gratia , ad adolendum thymiama, ad libamina vini, &e. ad excipiendum sanguinem victimarum. Quare in templi supellectile plures solebant esse phialae, quam lebetes. Dicit ergo propheta tantum sere gentium concursum in Ierusalem ad sacrificandum in festo taberna. culorum , ut lebeium, in quibus coquendae sunt victimae, tanta sutura copia , quanta phialarum alio tempore esse solet . Sie in Eeelesia Christi maxima est laetificiorum frequentia, & calicum, thuribulorum, ce.
terorumque sacrorum vasorum supplex copiosa. V. 2 r. ET ERIT OMNIs LEBEs , & quasi dicate Tanta erit immolantium multitudo, ut ex omni Ierusalem , & Iudaea certatim afferantur lebetes, in quibus earnes victimarum coquantur, ac deinceps te.
betes illi , qua se iam victimis illis sanctifi .cati, in usum templi remanebunt , erunt. que Deo, & templo consecrati . NON ERIT MERCATOR. Hebr. & LXX. non erit Chananaeus; id ei . Omnes eamdem sequen. tur religionem. Noster interpres vertit meriscator, quia Chananaei mercaturam exercere solebant , & in sacris litteris pro eodem aliquando accipitur Chananaeus, & mercator, ut cum dicitur Proverb. XXTI. 24.
deratas CONGREGABO adversus IER UsALEM, ET CAPIETUR δ cIvITAs, ET MU- LlEREs c VIOLABUNTUR : ET MEDi A , id est maxima, PAR s ibit IN CAPTI v TATEMd: ET RELIQUUM POPULI NON AUFERETUR quidem Ex URBE, sed mille aliis e iniuriis divexabitur. Sed post paulo
V. 3. Do Mi Us, Ecclesiae suae perpetuus tutor & protector, EGREDIETUR perduces suos Machabatos f, ET PRAELIABITUR
lim PRAELIAT Us EsT res nig famosi illius CERTAMINIS, quo Pharaonem g contrivi in mari rubro. Sicut enim tunc scisso mari per angelos decer avit contra AEgyptior, ita sub Machabaeis scisso monte GLυeti h, etiam visibiliter per angelos i tuebitur populum suum, & hostes prosternet.
lio sit vieinis Ierosolymitanis , & Antiochi
copias profliget. Calcando vero montem, discindet illum ab Oriste . OCCIDENTEM versus in duas partes, quarum una SEPA RABi Tua ἰ LXX. inclinabit; Tigurini, δε- flectem, Pagninus , recedet , AD AQUIL NEM, altera AD MERIDIEM. Unde patet, non in quatuor partes, ut vult S. Hi ronymus, Cyrillus, Theodoret o Burgensis& Palacius, iactam scissionem , sed in duas dumtaxat, ut Chaldaeus, Eusebius, Lyranus, va tablus, Ribera , Sancheet , a Lapide & alii exponunt γ relicto hiatu PRAERUPTO , id est valle, ut Chaldaeus;
vel mragine, ut LXX. GRANDI VALDE. Hane scissionem iactam putat Palacius qua do tot signa visa sunt in caelo II. Machab. v. puta equites per aera discurrentes, coinhortes armatae, &c. Erant enim myriades angelorum cum quibus. in pugnam prodibat Deus: prodeunte autem Deo terra m
ta k es Se contremuit, o contriti sunt ι montes saeculi. Et si enim in Machabatorum historia id non expresse enarretur; ex hoc tamen loco verisimile est ita tune iactum.
Sicut sactum in simili easu sub Oraa rege
283쪽
constat ex vers sequenti , licet in historia Oetiae nulla illius rei mentio fiat.
V. 3. ET prae metu ac horrore terraemotus, quo mons Oliveti discindetur, Fu-GiETis, o Iudaei , AD v ALLEM MONTIUM meorum se enim habent Hebraea, LXX. & S. Hieronymus in commenta .rio ) id est, fugietis in υaltem Metto , qua
interiacet inter montem Sion & montem Moria , qui propter templum & arcem Daυid inibi construc a , vocantur montes mei. Huc vero coniugietis, & non ad alteram villem Iosaphat , quae inter montem Oliveti S montem Sion interiacet , quia istic non putaretis vos sat tutos fore , cum v ALLis Iosaphat coniungatur & per
cens discissum, inquit Lyranus. FUGlEIis
autem ea contentione , trepidatione , celeritate, tumultu & consternatione animorum, qua olim FVGisTis A TERRA EMOTU IN DIEBUς OZIAE m REGis IUDA .
Sed non est quod vereamini: neque enim ad vos obruendos , sed ad hostes vel ros conterendos veniet tanto strepitu Dominas, o omnes sancti n angeli cum eo . Non quod omnes simul uno impetu velit conterere, sed paulatim ac lente. V. 6. Nos Eni T ipso primo initio plena LUX , neque intensus calor solis, id est perfecta se licitas & tranquillitas , sED ad. miscebuntur adhuc aliquae tenebrae, &cum iis FRIGUs ET GELU ἰ adeo ut tempus
illud quod quamdiu durabit, solus novit
Deus non sit vocandum vel diei , vel nox, sed participans de utroque, instare repusculi vel aurorae. Patuit id suba Matha. thia & primis Iudae initiis , quando alternante fortuna Iudaei nune vieii , nunc victores abibant. Sed tandem V. 7. IN TEMPORE v EsPERI , quando tenebrae naturaliter ingruunt, & nox plena prae soribus est, praeter omnium exspectationem suborietur clara & persecta Lux . nempe caeso de occumbente Iuda o , videbatur actum de rebus Iudaeorum p cum subito versa fortuna sub Ionatha p pax &plena quies obvenit .
v AE, seu sontanae, e suis venis ebullientes, quas olim Salomon q de EZechias rmaximis impensis Ierosolymae curarant , uti de Nehemias I,& Simon t ponti sex,
sed iam confractis vel collapsis sub Antio. Lib. De. Tom. XXII.
cho aquae ductibus , magna ex parte diffluxerant . Has instaurarunt Machabaei , ad maius incolarum commodum & loel amoenitatem, v. g. sontes Siloe u , ΗΟ - gel x , & Draconis 3 , cum Torrente Cedron, & Plobatica pistina .' AD MARE ORIENTALE , id est versus mare Mortuum, seu lacum Asphaltitem et . Utrumque sontem Gihon aa superiorem Ec interiorem , aquae ductum Gabaon bb , &alios, versus MARE Novissi MuM , id est Oco dentale ludaeae , nempe mare Mediterraneum . Haec aquarum copia Ierosolymis, quibus omnia circum irrigabantur &kecundabantur, erat typus summae felicitatis , maximarum opum . & deliciarum: item nobilissimarum victoriarum quas Machabaei te Iero Iolymis egressi verius quatuor mundi plagas, ex hostibus retulerunt , inquit Paulus a Palacio. Sic sic paulatim V. 9. DOMI Nus Deus REx ERIT , &instar regis coletur per OMNEM TERRAM, non Iudaeae tantum, sed & totius orbis, nempe per Chrisum mox subsecuturum . Et abactis idolis , UNus ubique DOMINUS, ET UNUM NOMEN EI Us, puta Christi, celebrabitur toto orbe r ita S. Hier.
V. Io. OMNI s TERRA , seu incolae terrae, qui metu Antiochi fugerant usque ad deserta, montes & speluncas , pacata phrMachabaeo ς Iudaea, eo revertentur a COL-
La Gabaa ut habent Hebraea , eratque limes Aquilonaris regni Iudae , usque ad REMMON ee, qui est alter limes Iu dae ex parte Australi: ita Palaetus & Mariana : ET magis quam ante Ex ALTABITUR IER UsALEM muris, palatiis, gloria,
fama & potentia: ET MABiTABiT, id ea quiete, secure, laete degent incolae ipsius
IN LOCO sUO, A PORTA BENIAMIN, quae
terminat Bezaetham , , id est novam urbem, quae tertia vocari solet,& erat de novo adiecta Ierosolymae Us- UE AD LOCUM PORTAE PRIOR is , seu veteris civitatis, ET OS UE AD PORTAM anguli, vel ANGULORUM, de quibus alibi II: ET A TURRE HANANEEL , quae e rat ultima veteris civitatis, per Secundum gg , seu mediam interiacentem civita
tem , US UE AD TORCULAR l A REGIs, in
adversa & inde remotissima parte , puta
284쪽
in monte Sion . His omnibus significatur ro est, manubias hostium , phalerax, stra- Ierusalem undique magnis incrementis am-4gula, aliaque ornamenta equis quibus o Pliandam M versus quatuor plagas caeli, nandis maxime student milites detracta, inquit Mariana, Palaetus M a Lapide. consecratum iri Deo in templo Ierosoly-V. Ir. ET NON ERIT AMPLlus ANA- mitano, in trophaea & in gratiarum acti
THEMA H. Hebraice, eheremi, id est ex-lnem. Ut olim secit David it , qui gla- cisio vel succisio , id est non exscindetur dium Goliath ; & Israelitae in deserto , amplius a tyrannis; scilicet usque ad lon-lqui spolia Mailianitarum uti ; & Abrahamgum kk & immemorabile tempus, quam- - , qui decimas praedae quatuor regibus ciu perstiterit in fide sincero cultu Dei. ereptae , Deo per Melchisedecum consecra- Interea vit: ita S. Hier. Cyrili. Theodori Vatabl. V. I a. CARo hostium Iudae contabescet .lArias, Ribera & a Lap. E quibus Theo- Hebraice, liquescet, dissolbetur, ut Pagni. dor. id etiam exponit de clavo crucis Chrinus vertit & Uatablus. Patuit in Lysia,isti, quem Constant. Magnus', ut profite- in Antiocho, in copiis Timothei & plu- retur se Christi cruei fixi ope & auspiciis. ribus aliis v. victoriam & salutem sperare ,' partim pa-V. I 3. TUMULTUs Do Mi vi , id est a leae, partim starno equi sui inclusit. Ridet
Domino excitandus, ERIT ,. ideoque MA. hanc expositionem S Hieron. sed probant CN Us, inter hostes Iudaeorum mm d adeo lS. Cytili. Amhrosius, Metomenus , Nice- ut apprehendat quisque MANUM PROxi Milphorus, Gregorius Turonens; & alii plu- sui, & mutuis se vulneribus concidant, res. Et certum est, omnia huius capitis inquit Theodor. & Lyranus. saltem Allegorice competere Ecclesiae Chri-V. 14. , is. SED ET Iun As , id est sti & principibus Christianis . ET LEBE-
plurimi Iudaei, ut lavra nn dixit, qui spe TEs, in quibus coquuntur carnes victima- honorum vel opum deficient ad Antio- rum, ERUNT tanto numero IN DOMO DO-chum,. & patriam suam oppugnabum , e- MINI , quanto nunc sunt phialae , quae petiam ipsi simili mala morte peribunt re, ne innumerae erant , ad sanguinem victi-sICUT ERIT Rul NA HAEC Antiochi , Lyclmarum excipiendum , ad thymiama , adsiae, aliorumque hostium Iuda , de quibus thus, ad tot libamina capienda . Designatiam dixi quod tantabescent & mutuis vul-lmaximum sere undique concursum Ieroneribus cadent. solymam ad victimas Deo offerendas . V. 6. Qui DE UNIvERsis GENTIBUs Immo hostilibus RELiqui puERiNT, puta Idumaei V. 2I. OMNIs LEBEs ex omni Iudaea & alii ab Hyrcano subacti , teste Iose .lcertatim advehetur in templum Ierosoly-Pho v quotannis AscENDENT Ierosoly-lmitanum, ut immolantium multitudinimam, uT ibi CELEBRENT FEsTIvITATEMlin festo tabernaculorum possit fieri satis.
TABERNAcULORUM & alia festa Iudaica,t Ubi vero semel adhibitus fuerit us bus sa-
id est iudaismum suscipient ,. ut constat ex cris, relinquetur templo, utpote DOMIN ,
alibi dictis e puniendi alioquin desectuls ANC Tipic ATus : ita Paulus a Palatio, de imbris rν, id est sterilitate & aliis plagis .ia Lapide. .ET ut TRA IN DOMO DOMINE In quo prae aliis peccabit AEgyptus , id)NON ERIT MERCATOR , qui lebetes & siis est Iudaei ia AEgypto commorantes . quid milia vata pretio vendat, vel elocet ad- occasione novi templi sub Ptolomeos phi ivenis & peregrinis , . ut fiebat in magnis.lometore ibi excitati , schisma secerunt a solemnitatibus. Nam liberalitate Iudaeorum Iudaeis in Iudaea degentibus; unde & gra sat multa gratis subministrabuntur , qua viter exinceps amicti sunt, teste IosephoIrelicta dein usibus templi. , servient aliis.& aliis historici et . adventantibus; ut idem Patarius & a Lap. .
V. ao. QUOD SUPER PRAENUM EQUI exponunt. Seὸ Theodoret. Albertuς, laeEST, ERIT sANCTUM DOMINO. Ita ver-irius retinent Hebraeum nomen Chananaeus ruterunt etiam LXX. Syrus & Arabicus An. per quod non mercatorem intelligunt, ut tiochenus: Chaldarus & S. Hier. in com .d Noster cum Chaldam & Aquila optime ver mentario phaleras vertunt; Clarius , colla-itit, quia Chananaei mercatura celeberrimi Ua Pagninus, tintinnabula ; alii , fragu lerant γ sed sceleratum , improbum & sc la, & alia equorum ornamenta. Sensusve Ileribus infamem, quales olim suerant Cha,
285쪽
viter in eos aut madvertetur , & in corragi-hiles officio & loco movebuntur, & si opus , etiam excomae unicatione a coetu fidelium arcebuntur.
vanael; quasi dicat: Non tolerabuntur ta- eo monte ubi pernomi in oratione , docet lex in templo, Allegorice in ministςrio Apostolos & inchoat Passionem ; ae unde Ecclesiae Christi: nam si qui irrepant , ari-l demum ascendit in caelum.
pero ulcurum hoc est, si quis veram scissionem montium intelligat . Nam nee tempus , nec modum produnt historiae. Cornelius suspicatur eam divinitus factam a Deo, quando, ut hic dicitur, Deus stetisse dieitur in monte oliveti pro Machabaeis e non moror, non reprehendo; non fuit Deo impossibile r at sane non male in hoc Mariana , qui hanc scistionem interpretatur mnigmatice de Iudaeorum dissidio sub Ma.chabaeis , quando pars una Machabaeos , altera Antiochum sequebatur , & vario marte certatum est hae illaeque , victis fugam eaptantibus. Idem de scissione explicatur sub Christo , quem aliqui sequebantur , alii persequebantur . Mentio fit vers vi de terrae motu quem in libris Regum locavi ad an. 27. Oziae . V. 6. ET ERIT IN DIE ILLA , &e. Locutus est vers. . de descensu Dei in auxilium Machabaeorum , quem nunc magis
explicat: adde sub hoc typo belli Machabat ei praelia Apostolorum spiritualia pro fide. In illa die, inquit per lucem &
srigus non erit plena laetitia, nec res desperata, sed varius exitus. V. 8. Dum quae gerentur a Machabaeis per varia Iudaeae loca explieantur , interim allegorice deseribuntur , quae iacturus est Christus per se & suos. Et possunt singula ad hune mysticum sensum iacile referri . Denique utrobique post tempus calami tosum succedet pax & selicitas.
gam describit tum ipsus Antiochi , tum ducum ipsius, quos tumultus & caedes vastabunt , nec successum impediet selicem,
quamvis Iuda hoc est plerique Iudaei qui
defecerunt ad Antiochum P pugnet contra
Ierusalem: similia intellige de Christo seu
antitypo. V. I S. ET OMNEs QUI RELIQUI vUE-RiNT, &e. Stabilita Machabaeorum victoria, venient in Ierusalem ad Dominum , & ad sesta , non tantum qui in AEgypto& aliis regnis sunt Iudaei, sed etiam multi hent proselyti, nee deerunt in domo Domini vasa, & divitiae. Sed certe haee omnia augustiora sunt sub Christo .' historia sub Simone & Hircano haec plane ex-N n a plicat.
Vers. r. Escribitur Ierusalem capien-J da ab Antioeho Epiphane:
vide ad Lib. Machab. rem descriptam. V. 3. ET EGREDIETUR DOMI NUs. Vincit hie Machabaeus p sed simul denotatur victoria Chri ili ex vers. 4. Ad fuit quidem Deus in hoc monte in auxilium Machabaeorum contra hostes. Sed cla
ra Scillustris fuit praesentia Christi stantis in
286쪽
plieat. At quid illud vers. 2o. de freno e. quorum Sane quia victores Maehabaei manubias hostium & phaleras equorum suspendent Domino pro anathemate , & vers. 2I.
NON ERIT MERCATOR IN. DOMO DOMI-ui; hoc est non Chananaei ἰ qui vocaha tur mercatores, ut alibi observo nec venis ditores rerum spiritualium.
POST absolutam rempli fabricam vaticinatus υidetur temporibus
Darii H iaspis . CAPUT PRIMUM.
P obetia inlaebiae ad Israel , quem Dominus arguit ingratitud nis , quod non aenoscebat se in Iacob, unde descenderat, dilectum , reiecto Esau cum populo suo: ideo eonqueritu, se ab I raeι non honorari neque timeri , quodiaque sacerdotes despiciant nomen Domini, quorum reiicit saerifcia , gratum habens oblationem mundam quae in omni loco ei offertur. Nus verbi Domini ad Israel 'in manu Malachiae. a.
Dilexi vos, dicit Dominus, & dixistis: In quo dilexisti nos Nonne frater erat Esau Iacob , dicit Dominus, & sa in dilexi Iacob, 3. Esau autem odio habui
& posui montes eius in solitudinem, & hereditatem eius in dracones deserti. 4. Quod si dixerit Idumaeae Destructi sumus, sed revertentes aedificabimus quae deis structa sunt: Haec dicit Dominus exercituum: Isti aedificabunt, & ego de. struam & vocabuntur termini impietatis, & populus cui iratus est Dominus usque in aeternum. s. Et oculi vestri videbunte & vos dicetis: Magnificetue Dominus super terminum Israel. 6. Filius honorat patrem, servus dominum suum: si ergo Pater ego sum, ubi est honor meus λ & si Dominus ego sum, ubi est timor meus λ dicit Dominus exercituum: ad vos, o sacerdotes , qui despieitis nomen meum, & dixistis: In quo de eximus nomen tuum 8 7. Offer tis super altare meum panem pollutum, & dicitis: In quo polluimus te 8 In eo quod dicitis: Mensa Domini despecta est. 8. Si offeratis caecum ad ima molandum, nonne malum est Τ & si offeratis claudum, & languidum, non. ne malum est λ offer illud duci tuo, si placuerit ei, aut si susceperit faciein tuam dicit Dominus exercituum . V. Et nunc deprecamini vultum Dei uemi se Di 2 o by Go la
287쪽
misereatur vestri de manu enim vestra factum est hoe si quomodo su
scipiat facies vestras , dicit Dominus exercituum . Io. Quis est in vobis, qui claudat ostia, & incendat altare meum gratuito λ non est mihi volu tas in vobis, dicit Dominus exercituum: & munus non suscipiam de manu vestra. II. s b) Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in Gentibus: & in omni loco sacrificatur , & offertur nomini meo oblatio munda : quia magnum est nomen meum in Gentibus , dicit Dominus exercituum. I 2. Et vos polluistis illud in eo quod dicitis: Men. sa Domini contaminata est: & quod superponitur, contemptibile est , cum igne qui illud devorat. I 3. Et dixistis: Ecce de labore, & exumastis illud, aicit Dominus exercituum, & intulistis de rapinis claudum, & lan. guidum, Sc intulistis munus: numquid suscipiam illud de manu vestra, dicit Dominus λ 14. Maledictus dolo lus, qui habet in grege suo masculum, & votum faciens immolat debile Domino : quia Rex magnus ego , dicit Dominus exercituum, & nomen meum horribile in Gentibus.
ROMANAE CORRECTIONE s. l prophetae. l 'U. 3. Et posui montes eius in solitudιnem. Vers. I. In manu Malachiae . Non subiiciast Non addas Seis ante monte .
MALACHIAs prophetavit post Aggaeum
& Zachariam contra Iudaeos , & de quibusdam Christi mysteriis.
V. I. ADέ pro, contra , vel, de ; vel tamquam ad auditores. Is RAEL, id est Iudaeos ex captivitate reductos ; erant enim in eis aliqui etiam ex decem tribubus. Ita-ue omnes communi nomine appellantur.
Μ MANu, id est opera , seu ministerio. MALACHIAE. Hebraei & Hieron. putant esse Esdram , alii negant. IA Coa , scilicet electos r sic per Esau reprobi intelligun
V. 3. ΟDio HABUI . Chald . reprobavi. IN soLITUDINEM , scilicet vallante Nabu. chodonoso e. Da Aco NEs. Chald. sationem . Intellige per haee reproborum animas
vastatas & desertas Dei gratia. V. q. DEsTRUAM, stitieet Dei iudieio iocculto dei ruuntur reproborum aedificia spiritualia. IMPIETATIs . Chald. populi impii. LXX. iniquitatis. r. q. MAGNiprcu DR, id est glorifiee
tur, seu laudetur. LXX. magnificatus es. SUPER TERMINUM. Chald. ρυι dilatavit fines a V. 6. HONORAT, id est honorare solet, seu debet. V. 7. ALTARE, id est mensam, vel alistare holocausti. PANEM , scilicet panes pro positionis; vel pro , oblationem . Chald. oblationem. POLLUTUM, id est non ut praescribit Lex, vel inquinatum offerentis peceato. Chald. execrandam. DICITIs , pro .
si dieatis. Chald. si dixeritis. TE , id est
tibi oblata . DEspΕCTA , id est contemptiis bilis; quasi dieat: IN eo quod eam con temptui habetis, quas nihil reserat , quomodo quique offeratur. P. 8. LANoui DuM, id est infirmum SipLACUERIT; quasi dicat, Certe non placebit. Chald. numquid placebit susCEPE. RiT FACIEM ; quasi dicat, Benignene aspiis ciet & amanter
V. y. Hoc, stilicet quod dixit; quasi dicat , Peccastis enim .
288쪽
V. ro. GRATUITO; quasi dicat: An proministerio non habetis stipendium lassiciens tur ergo agitis negligenter Hebe. tamen& LXX. & Complut. ubi negat ille legitur, o non incendat, sensus est e Satius esset claudere templum, & non offerre gratis, id eii frustra , scilicet quae milai non sunt grata. NON EST MUH, &c quasi dicat, Non mihi placetis, nec vestra sacrifiei a volo. V. II. MAGNUM EsT. LXX. glorJω- tum es; pro, glorificabitur e loquitur enim de tempore Evangelii. NOMINI MEO, id
est mihi . OBLATio , scilicet in Milia . MUNDA, scilicet purissimum Christi eor
V. ia. M pNsA, id est altare . CONTAMINATA EsT; quasi dicat e Ita tractatis ut rem pollutam & contemptibilem. V. I 3. DE LABORE; quati dicat, Sudo. re meo partum Deo offero . Ex UFFLA-sTis, id est offertis rem dignam exumatione, scilicet vilem. MUNus, scilicet mihi offerendum. V. 14. MAsCULUM , scilicet integrum, seu persectum. DLBuE, id est vitiatum. Chald. corruptum . REx, &c. quasi dicat, Cum tamen vestro Duci tale quid offerre non auderetis. HORRIBILE, id est tremen.
dum; quasi dicat, Timetur , seu in honore est. Chald. potens . LXX. illustre . IN GENTinus; pro, apud Centes: de sutura re loquitur quasi de praesenti.
U . CATUR , ET OFFERTUR NOMINI MEO OBLATIO MUNDA, QUlΛ MAGNUM EST NOMEN MEUM IN GENTIBυ s. Hanc scripturam magno consensu veteres
de sacrii io corporis, & sanguinis Christi, quod, reiectis antiquae legis lacritatis,
per universam catholicam ecclesiam offer. tur interpretati sunt ; ut Irenaeus Lib. IV. coni. haeres cap. xx xli. Iustinus coni. Tryphonem , Cyprianus eoni. Iudaeos cap. xvi. Eusebius demonstr. Evang. Lib. I. cap. vi. M ult. Hieronymus & Theodoretus in
hunc locum . Augustinus Libr. XVIII. de
civit. cap. xxxv. & Libr. XIX. cap. xxv. te in Lib. I. contra advers. leg α proph. cip. xx. & xxit. & in Psalm. Cui Chry lo: l. orat. Iv. contra Iudaeos. Damasc. Lib.
IU. cap. x Iv. Sane & ipse prophetieus Io. quendi modus ostendit sermonem esse de sacrificio quodam novo, & externo , in locum sacrificiorum veterum, quae chi deinceps displicere dicebat, subiti tuendor sic enim proxime ante haec vel ba praecedit :Nou es mihi voluistas in viait, diciti m- minus exercituum, oe munus nou 1 uscipiam de manu υestra ; quasi dicat e Ixaque iam aliud in eius locum constituam. Vide n stra in IV. sent. dist. I 2.
MARIANAE. MALA cur As post reditum populi e cain
ptivitate natus eit in oppido Sopha, ut Isidorus & Dorotheus testantur . Addit
Epiphanius, id oppidum fuisse in tribu Zabulon, ex qua Malachias erat , sie dictus ob vultus decorem, & morum modestiam: nam Malachias est Angelus Domin; , seu Angelus meus . Hieronymus inl Procem. Comment. ait , Hebra s sentire , Mala-ehiam fuisse Esdram . Sane eadem reprehendit, quae ille sui libri cap. ix. & x.
mores corruptos praesertim sacerdotum . Bre.
vis Prophetia, sed secunda mysteriis. Ve1 f. r. NUs. Prophetia gravis. Sed quoniam non est contra Israel, sed ad Israel, aliquid lenitatis habet :Hieronymus. IN MANU, id est per manum MALAciliAE, id est per Malachiam, eo interprete & ministro haec Prophetia est diise a. Dilexi vos, ait Deus. V. 2. IN QUO DILExISTI Nos ὶ Populus alloquitur Deum t Quo nos beneficio affecistiὶ quod argumentum huius amoris extat, cum potius omnibus nos malis muliatharis. Di LExI IACon . Paulus ad Rom. ix. II. hunc locum de aeterna praedestinatione affert, qua Deus e duobus pari conis ditione unum eligit, alterum reiicit . Uerum, in quo amor Iacob perspicitur, odium Esaut Paulus, quia Eisu subiecit Iacobo, maiorem minori. Malachias , quia posteros Iacob in patriam restituit, Idumaeos sine fine vastavit. V. 3. Posui MONTEs Eius f id est Idumaeae J IN soLITU Di NEM . Hebr. desolationem, & per montes intelligit urbes in montibus positas, quas vastavit. IN DR ACONEI DE-spRTi ; id est , habitacula draconum, qui in deserto habitant, erunt scilicet eae urbes.
289쪽
V. . Quod si DIxERIT. Sic Chald. Heb. quia dixerit Idumaea. Quia pro quod se . DEITRUCT -wMUS. Hebri pauperes facit fumus , patria scilicet & bonis eiecti. SsD
AETERNUM. In eo est odium Edom : ILraelitae ad tempus vexati sunt, Idumaei in perpetuum. Quomodo Idumaei a Iudaeis &aliis suerint vexati, Machab. Lib. I. cap. i. & Lib. II. cap. X. extat ἱ tum apud Iosephum Lib. III. cap. xv II. & Ioseph.
Gorionis, Lib. I U. cap. IV. V. I. ET OCULI FESTRI UlDERUNT . Idumaeae scilicet desolationem . MAGNIFICETUR DOMINUS SUPER TERMINUM .Hebr. desuper ad terminum, id elt θυι addidit ,laut dilatavit terminos Israeι : sic Chald. nempe subdita illi Idumaea. V. 6. Fi Lius HONORAT ; quasi dicat: Iam ostendi, in quo vos dilexi. Quid contra vos facitis non honoratis me . Ad vos, O SACERDOTEs. Uel ra id eulpa sit ,
vestro exemplo me populus contemnit. V. 7. OFFERT Is SUPER ALTARE MEUM PANEM POLLUTUM . Panis non offertur in
altari , sed in mensa. Ideo Hebraei perpanem pollutum intelligunt oblationes illegitimas pecudis caecae, aut claudae, de quibus mox agit. Vox zn, lehem, id est panis, in Sacris saepe non panem significat , sed earnem, sed cibum promiscue . MENfA Dorai Ni, id eli altare. DE spECTA EsT , id est iam eli polluta oblationibus illegitimis, nihil refert, si in ea alia polluta offerantur. Id vos dicitis V. 8. Si op FERATIS CAECUM . Hebr. o quando ossertis eccum. Caecus de mini. sto intelligi potest; sed melius de hostia, quae ex Lege caeca, clauda, aut languida, id est morbida esse non poterat . AD IMMOLANDUM , id est ut immoletur. OppER
ILLUD DUCI TUI, SI PLACUERIT EI. Heb.
num complacebit tibi, id est sibi in te, ut Chald. Sept. s suscipiet te. AUT sI sUSCEPERIT FACIEM TUAM, id est num pla.cebis ei Θ num tuum donum Duci erit gratum P minime. V. P. DEPRECAMINI v ULTUM DEI .Hebr. 1 netes Dei, id eis precamini eoram Deo, coram propitiatorio, quod facies Des
uocatur. UT MISEREATUR v EsTRI. Heb.
o miserebitur nosti . Es pro ut accepit Hieron. quod saepe fit. DE MANU ENIM UESTRA FACTUM EsT HOC. Uos deliquis is , nil mirum , si poenas luitis . SI
id est vobis placetur. Hebr. num fuscipiet ex vobis faciem, id est munus. Quid s pro
suscipiet, vertamus tollat, pro facie , μram, sic: num tollet a vobis iram V. Io. Is EST IN vonis, QUI CLAUDAT OsTIA Pro, Utinam esset, qui atrii ostia clauderet, ne scit cet haec polluta munera inferrentur. ET INGENDAT ALTARE MEUM GRATUITO, id est non illectus his illicitidi oblationibus. Hebr. non incen datis altare meum frusra ἰ pro, ut non incenderetis altare frustra. Nollem , ut aliqua saerificia offerretis, quia displicent mihi & illa, & vos; quia NON EsT MIHI
voLUNUAS IN VOBis . Nec vos mihi plaeetis , nec munera vestra de manu vestra suscipiam V. H. Ad ORTU ENIM Sotis , per totum orbem. SACRIFICATUR. Hebr. ertur incensum. OBLATIO MUNDA . Vos pol
luta offertis, mihi in Gentibus offertur Oblatio munda, id est Eucharistia , Sacrificium incruentum . de qua hunc locum explicant Hieronymus & alii antiqui patres tum Augustinus de Civitat. Lib. XVIII.
cap. xxxv I. Concilium Tridenti mim seis. XXII. cap. I. Vocatur munda , quia incruenta , & quia sanctificat nos , mundat nos. Hunc locum tam apertum de vocatione Gentium, Hebraei invertunt & Chald. quorum verba afferre non attinet. V. 2. ET vos POLLUI ITIs ILLUD , scilicet nomen meum. IN EO QUOD DIC Tis . Non verbis, sed factis contaminastis altare. ET QUOD sUPERPONITUR . Hebr. m fructus eius contemttibιlis, O' cibus eius, id est oblatio. Hieronymus illud quod
additur , CUM IGNE QUI ILLUD DEUORAT , posuit , pro , euut eius centemni.
tur , ut est in Hebraeo . Sed a sentem non recessit, illis sacrificiis omnia esse pol
V. 13. ECCE DE LABORE, id est dixistis . Haec oblatio a paupere offertur , qui ex labore suo vivit, & quaerit quae osterat. ET Ex UppLλsTIs ILLUD, scilicet d nam contempsistis, quia nempe exigui pretii. Exufflare pro contemnere , Augustinus epist. L. & Uibardi Martyrologium Ian. xII. contra Disare pro extollare in Augustino
290쪽
stino, epist. LvI. ET INTULlsTis DE RA-Pl Nis. Hebr. raptum, id est dona divitum admisillis, quae plerumque ex rapina sunt. Diυes enim, aut iniquus, aut heres iniqui , ut Hieronymus ait ad Hedibiam . Idem Euna pius in Iamblicho. CLAUDUM , ET LANGUIDUM ; id est, etiam sit vitiosum sit,aeeipitis, quia divitis . ET INTULisTIS MUNUS , seu oblationem , ex eo quod attulit
V. l . MALEDICTUs D Los US , versu- tua, fraudulentus. Qui HABET IN GREGE SUO MAsCULUM, id est hoiliam legitimam& mundam. UOTUM FACIENs, id est eum voverit . IMMOLAT DEBILEs DOMINO .Hebr. corruptum, id est immundum, pol lutum. Qui A REx MAGNU EGO ; quasi dicat, Nec considerat, quanta sit maiestas mea . ET NOMEN MEUM HORRIBILE , horrentum & tremendum etiam inter Gen. tes , quae scilicet non colunt me.
Vers. I. Nos, id est tristis, & mi. nax prophetia, ut iam saepe dictum est supra. AD IsRAEL : quia non dicitur revira Israel, sed ad Israel mysterium esse putat D. Hieronymus, & signi. Mari prophetiam hanc aliquid habere admixtum lenitatis, & consolationis . IN MANU MALAc HIAE : ministerio Malachiae. Porro Malachias hic prophetavit sub Dario Hystaspis rege Persarum , ac deinceps, sub quo etiam Aggaeus, & Zacharias prophetaverunt. sed post eos, ita S. Hieronymus.
V. a. Di LEx I vos. Cetera tacentur per
Aposiopesim , quasi impediente dolore ἰ quasi diceret, dilexi vos, & pro hae dilectio. ne iniurias mihi ἰ, & peccata rependitis . ET DI xisTIs : verti etiam potest , quod si dicatis. IN QUO DILExisTI Nos quod signum habemus dilectionis istius Di Luxi Iheo ad dilexi vos Israelitas magis quam
Idumaeos fratres vestro&. V. 3. ESAU AUTEM ODIO HABUI: c
ius odii argumentum statim subdit . ET
quasi dicat: Cum tam vos, quam Idumaeos vallandos tradidissem Chaldans, vos reduxi in patriam ; Idumaeos autem in captivitate reliqui, eorumque terram in solitudinem redactam draconibus habitandam dedi. V. q. IsTI AEDIFICABUNT, &c. Si Idu-
maei aedifieare ineipiant, ego destruam quicquid illi aedificaverint, cum ex adverso fabricam templi vestri, & civitatis vestrae protexerim, & promoverim . Ecce ergo odium Esau, & dilectionem Iacob. Uo-CABUNTUR TERMINI IMPIETATIs . Idumaea vocabitur terra inops , & maledicta, terra ob impietatem desolata. V. I. MAGNIFICETUR DOMINU s suis RTERM NUM Is RAEL: laudetur Dominus, quod tam amplos terminos Israeli reliquerit , illisque benedixerit, cum interim Id maeos e luis finibus excluserit. R. 6. FILlus HONORAT PATREM, &c. Reeen litis suis in Iudaeos beneficiis transiit ad eorum commemoranda maleficia , quae ipsi incrate rependerunt. Senius est: Ego primum omnium cupiebam ut me , sicut honos decet filios, honoraretis . vel saltem se ut servi me timeretis, timore tamen liberali , ut ita a peccatis abllineretis , sed neutrum seci ilis. AD vos o sACERDOTES: scilicet orationem , & querimonias meas
converto. IN QUO DE sp ExlMUs NOMEN TUUM P qua in re non honoravimus te
debito honore dissimulatioηis impudentia vulnus conscientia protegunt, inquit D. Hie
R. 7. PANEM POLLUTUM . Panem pol lutum vocat quamcumque vie imam pollutam, tum smilae, & panum, quos qua si sacrificia eremabant Deo in altari , V cabantque mimha, ut patet Levit. II. tum carnium ; Hebraei enim panem vocant quam cumque escam , etiamsi eam sit. Victimae vero & earum carnes altari imponebantur quasi esset convivium quod Deo instruer tur . Porro hae victimae non uno modo pollutae esse poterant, vel quod caecae essent, aut maculatae contra legem Levit x xl I. I9. 22. quod indicat propheta num
sequenti , vel quod non offertentur debita ritu, vel quod offerrentur ab impiis sacer. dotibus, & sceleratis. Ueteris enim legis sacrificia non valebant , nee impetrandi vim habebant ex opere operato. IN QUO po Lxui Mus Tlli id est pollutum panem , id est victimam obtulimus tibi ὶ Deus di incitur pollui, cum ei polluta munera osse runtur, quia inhonoratur et & quas eon temptibilis iudicatur. MENfA Do Mi NI DE-spEcTA : quia stilicet dictis, iam viluit altare Domini, ac proinde vilia quaelibet in eo offerri pollunt.