장음표시 사용
331쪽
R Q. FAera' Tn IRA MAGNA Dei su PER POPULUM Israel VALDE; id est , ingens afflictio ex divina indignatione e fusa est & inundavit in Iudaeos.
id a Ioseph. Lib. XI. Antio. cap. all. Ian. Lib. XI. Livius Lib. XLV. Plin. Lib. X. ce Atia . Lib. VIII. Peret. Lib. X. Daniel. c fa Dan. v I . a. fg a Chron. cap xl. i ha Liv. Lib. XXIII. c i a Ioseph. Gotio a. Lib. III. eap. vi. Foly. Lib. II. U. T. Aee. a Ioseph. Lib. XIII. cap. va. Antiq. 8e Lἱb. I. l
De acidiore su auctoritate horum Librorum.
DUO Libri Machabaeorum primus &
secundus quos solos recipit Trident. se T. Iv. a duobus diversis auctoribus scripti sunt , nam pene utriusque idem est argumentum e qui tamen suerint hi auctores . non est certum , ut observavit Isidorus L i, VI. originum , cap. II. nominant aliqui Iudam quendam Eleim esse auctorem : certe auctor non
fuit Iosephus, quippe qui eum sua solea
commemorare, huius opusculi nullam fecit mentionem , immo etiam salsum est quod
ait Philo Annii , Iosephum hie adiecisse
annos & tempora. Sed nec Hieron. Lib. II. contra Pelagian. vult Iosephum este. auctorem huius operis . Loquitur etiam Hieronymus de alio quodam opusculo inter opera Iosephi , quod inscribitur , In Machabaeos, seu de ratione imperatrice hoe latuit & sesellit nostros Novatores. Ceterum si agatur de horum Librorum auctoritate , tertius & quartus Canonicinod sunt; nec enim a Patribus, nec a Concilio ullo sunt probati: obiicitur Ca- non 8 . Apostolorum , probans Librum ltertium . Verum scire debent Novatores lhunc Canonem esse adiectitium; quod op-l
time demonstrat Parata. ad an. exllia ne a morari quemquam debet Trullana Syn dus, laudans hunc Canonem: nam illa Synodus quini sexta , reiecta est ab Ecclesia . Sed unde habemus duos priores Libros esse Canonicos Sane ex Concilio Ca taginens. III. Can. xLII1. & citato Trident. ieis. iv. Item ex Decreto Gelasii de Libris Canon. ubi uterque liber vocatur unus, quia idem est argumentum. Denique ex Innocent III. Epist. ad Exuperium s varios pro hac veritate Patres citat Serrarius ad initium horum Librorum I pro lixe insuper ostendens apertam esse hanc Augustini sententiam;praeter tim Lib. XVIII.
de civit. cap. xxxvi. Ecclesiis, inquit, pro nonicis eos habet . Obiiciunt Novatores a quibusdam veteribus Origene, Hieronymo , Gregorio Magno non agnosci hos libros ut Canonicos . Respondeo , non tamen damnari ut vitiosos . Porro lieet re
nondum definita, illi, & postea alii dubi
tare potuerint; tamen re iam definita nemo dubitabit nisi haereticus. Argumentum m ius riptio Librῖ.
M Ulta est apud aliquos dispositio de
inscriptione huius operis, quod est de Machabaeis. Satis sit apud Latinos &Graecos , nunc vocari simpliciter Macha-haeorum Libros; petita nominis ratione a primo illo verae religionis vindice, sub imis perio Graecorum ; hic enim proprio nomine dictus Iudas, appellatus est Machabaeus, ut hic apparet Lib. I. cap. II. invaluitque demum Machabaeorum nomen ad fratres Scposteros; ipsam vero etymologiam petunt
aliqui a riII quod Iest extinguere e hine Machabi extinctor; quasi sint extinctores
falsae religionis, aut tua sortitudine αλεξ - κα- ι : hinc Mathathias cap II. vers. 66. compellat Iudam, vocans Machabaeum Sesortem viribus; alii aliter hanc vocem co fingunt non moror. Machabaei etiam AD samonaei dicti sunt, de quo Chron. qq. cap. xv I. num. I 6. Librorum istorum primi&' secundi Argumentum complectitur st
tum Ecclesiae sub imperio Graecorum , δι
praesertim ab anno Graecorum I 37. quando regnare coepit Antiochus cuius anno ρ. Mathathias apparuit , pro nato Templo usque ad annum Graecorum I 7. &principatum Hircani, uti nunc subiicin.
332쪽
De annis Graea ram , o Encha. Novatores sub Calvino nati , arbitrantur in his Libris numerari annos Graeco. rum a morte Alexandri; quod etiam male sibi persuasit Lyranus, ad cap. I. Lib. II. Maehab. Nam hi libri tantum nume. rant hos annos a principio Seleucidarum phoc recte monuit Eusebius Lib. VIII. de Demon si Evang. eap. t. & recipitur arerentioribus Chronologis . Coepit autem Seleucidarum regnum annis II. post Alexandri mortem ex citato Eusebio ea p. II. idemque probavi in Chronologi eis ,qq. cap. TTI . num. I. ratio denique firmans hanc Epocham , est , quia seleucidae imperabant Asiae, Syriae, & Iudaeis; & Seleucus erat lingua & genere Graecus; nec tamen aliunde carebant suis annis prioribus p sed ut illi priores a Philippi regno vocabantur Philippiei r ita nunc mutata Epocha a principio Seleucidarum vocantur his Libris anni Graecorum. Vocabantur etiam apud Graecos anni Macedonici, aut denique Alexandraeit de hae Epocha hactenus. Sed quaestio de his annis superest, quod interdum duo hi Libri discordent uno sere anno, & diversa ponant horum an uorum principia, dum primus numerat a mense Martio, secundus a mense Octobri . Sed mirum hoc non eli : observavit Scaliger, triplices esse Graecorum annos, ob tria diversa principia ; scilicet a Nisan ab Elud
sequentis anni thoe est post sesquialmum de tertio ab Elul sex mensibus post Nisan
Iudaicum. Et hoe tertio modo inchoatos aliqui vocant annos A ntiochenos ; quod his uteretur Antiochia; primi ordinis annos v cant Iudaicos; nempe a Nisan inchoatos: hine aperta est discordiae ratio . Nam ut sunt duo illi libri a diversis auctoribus scripti; ita unus uno modo inthoatos accipere potuit annos, alius alio. Uide in Chronalogicis qq. II. num. 7. ubi etiam de mensibus agitur: est similis quaest. de epistola Eupatoris libro secundo, capite decimo.
Dnopsa π Θntaxis iarum librorum , σquaenam in illis sint di ilia. QUAE aliquam in duobus his libris pariunt dissicultatem Lectori, sunt vel ex perturbato narrationis & eapitum ordine, quae transposita , non satis retinent reis rum gestarum seriem ς vel ex ratione temporis & ehrono logia sub Graecis; vel deni ne ex implicato & non satis aperto verbo. rum sensu: haec tria capita, ita hoe insequente diagrammate complector , ut hinelie eat ire deinceps per singula utriusque libri eapita inoffenso pede . Quia vero tota haec eontigit historia sub Antioeho, sub Eupatore, & Demetrio; dieam initio & separatim de Assamonaeorum rebus sub Anisti ho, ut quae sunt partis huius dissiculta.
tes , commodius aperiantur. ANNI MUNDIU. C.
243 Expeditionem parat in AEgyptum primam , re dit a prima hae expeditione Machab. 2. eap. 4.
43 Secundam parat expeditionem, lib. 2. e. s. F. I.
2 3 Redit & spoliat Templum: finitur bellum Arigyptiacum.
Templi pro sanatio . Mathatias dux Prιmus,
Iudas Machabaeus, I. Machab. cap. 2. vers. 66.
Antiochus moritur. Tria hie sunt quae non carent dissicul a te: unum est de pursatione Templi ; al. terum de Iuda, de scripta ab eo epistola, ut creditur; tertium de morte Antiochi. Incipio a primo , Iudas dicitur purgasse Templum anno I 48. ex I. Machab. cap. Iv. verL i f L, le
333쪽
Iin vers. 32. hoc est, uno anno ante mortem Antiochi , ut habet diagramma ἱ &tamen ex II. Machab. cap. X. vers. 3. purgatio dicitur facta biennio post mortem Antiochi. Respondeo, narrari factam purgationem duobus quidem locis, non tamen dieitur bis facta, aut diversis temporibus. Quae ergo facta tota est ante mortem Antiochi , iterum narrata morte repetituro proinde etiam habetur facta post bienni. um ς non quidem a morte illa, sed post biennium a profanatione, ut habet diagram.
Ad illud de Iuda ex Machab. cap. in ubi narratur mortuus armo. Graecorum II a.& tamen Lib. II. cap. I. significatur eum scripsisse epistolam an. 188 quod est seri
lium; sed esse vel Aristobulum Hircani G
lium, qui etiam Iudas nominatur, ex Io sepho Lib. XX. cap. penult. vel esse album , ut suerunt tunc temporis plures . Postremum est de morte Antiochi quae incipit in annum IM. Ex I. Machata v I. certe hie Epiphanes non est ille Antiochus de quo ibidem cap. I. vers. Is Quis autem sit iste occisus Antiochus , ab histori- eis qui multa alia o serunt, non est pr ditum a Uerum de Ioeo quo obiit Epiphanes Amtiochus non levis est quaestio . Quam ego quidem attigi ad annum mundi et 8 o. ce te hic Lib. I. cap. vi. vers. q. Antiochus dieitur reverius in Babyloniam euius erat dominus quomodo ergo se mori di-psisse multis annis post sitam mortem. Re .l xit vers. I . in terra aliena quomodo Li- spondeo, capite illo primo , narrari duas thro II. cap. . peregre in montibus , vercesse scriptas epistolas , sed neutram a nostro hoc Iuda: nam , ut alibi observavi, prior scripta est anno i 63. sub Demetrio. Posterior est ipse secundus I. ber Machabaeorum, de quo ad annum 3879. Dices epistolam quae scripta est anno Graecorum 88. nempe tempore Hircani cap. illo primo vers. io. dici scriptam a Iuda. Sed occurrendum est, Iudam ibi nominatum, non esse illum primum dueem & Mathathiae fi-28. Existimo commodius haee explicati dicendo Antiochum vere oblime in terra alieona , eum autem dicitur reversus in Baby- Ioniam , sensus est abiisse ut reverteretur, ex interprete editionis Uati ea nae Ze Reis giae: consentit Tigurina: abscessit, inquit, inde repetens Babyloniam . hine in Graeco non est , sed--tριν
εἰς Βαμλω- , tati θεν e en sensum clarum . ANNI MUNDI ANNI
ehia an . 7. Narrationis exordium ab Alexandro Magno . Lib. r.e. .usque ad U. II.
Incipit primus annus Graecorum in Seleuco. Annus est Ia. a morte Alexandri.
Felix Iudaeorum status, sed pax turbatur in Onia , sub Seleueo l
137 Annus primus Antiochir perseeutionis initia ab Antiocho sub.
sequuntur . Lib. I. c. I. v. I I .u'. d Ict
I43 Antiochi prima expeditio in AEgyptum a
334쪽
Secunda expeditio Antiochi. Lib. a. c. I .u .ad U. I .
Gesta post bellum AEgyptiacum , profanatio Templi in reditu ex AEgypto
I IBella primo duce Mathathia.
Quatuor praelia Iudae . Lib. I. c. 3.&c. q.
Antiochus in Persides purgatur Templum post quartum praelium . Lib. I. c. q. V. 36. I 8 Praelia varia Iudae, purgatur Templum . Lib. I. e. 4.& S.
Bella cum Eupatore successore: epi. stola eius an nunc scripta . Lib. I. c. 6. v. II. Is
Cura pro mortuis Lib. 2. c. I 2.
mox Nicanor . Lib. I. c. 7 Lib. 2. c. I 4.
13a Primum scedus eum Romanis.
Iudas pugnans occumbit. Lib. I. c. 9u
rsa Mors Demetrii occisi , deinceps pax longa Ionathae .
Demetrius Iunior regnat ope Pio. lemaei oeeiso Alexandro.
Demetrius fidem datam Ionathae violat.
335쪽
chus regnat cum Cleopatra. Lib. I. e. II.
77 De Simonis filii se morte patris.
Qua defiant Me eapite, ad planam rei his narrata historiam, sunt hae qua
PErturbatus est, ut notavi , ordo capi tum , quapropter ut omnia quae sunt de eadem re, possint simul legi, adiicio sue cincte ad singulos capitum versus , qua sint alibi de eodem argumento scripta ab hoe sacro historieci. Ergo ad versiculum hie decimum , de malis Iudaeorum sub Alexandri successori. bus, adde quae habentur Lib. II. cap. m. de statu ei vitatis sanctae. De Oniae pietate, de Simonis perfidia, & Heliodoromisso a rege , sed bene castigato. Adde porro ex Lib. II. cap. Iv. a Veris siculo i. usque ad 7. de eodem Simeone accusante Oniam, & cur onias regem adierit. Adde insuper ad versiculum II. ea quae habentur Lib. II. cap. Iv. a versiculo T. ad aci. de ambitione Iasonis contra Oni Em fratrem, & scelerati viri gravissimis peccatis , contra divinam legem , & bonos
Addendum quoque ad versiculum et O. quod habetur Lib. II. cap. rv. a versiculo
2 I. usque ad 49. de Apollonio Mnesthei filio in AEgyptum , & Antiochi adventu Ierusalem , ubi eum honore suLeptus est. Item de pulso primum Iasone , & mox Menelio, de occisis Onia & Andronico,& aliis in hoe tragico rerum statu subse. quutis malis. Plura etiam de Iasone &Menelao, eorumque exitu habentur, Lib.
II. cap. U. a versiculo I. usque ad Io.
Ad eladem & mala , quae capite hoc
primo narrantur a versiculo 2 r. usque ad finem, adde quae habentur Lib. I l. cap. v. a num. II. de iisdem malis & 'occidione ingenti: item quae narrantur eodem , Liae II. cap. v . usque ad vers. a T. ac
quae leguntur ibidem, vers. i8. de illustri
morte Eleagari, & toto cap. vir. de se. ptem fratribus martyribus , dc talis est historiae ordo. Explicatio capitis. V. r. a. o 3. Primus dicitur regnare in Graecia, Alexander , quia totius certe Graeciae Rex primus est, post sextum regni annum fit monarcha e sc si I UIT TER RA vers. s. paeavit omnia UsQUE AD FI NEs TERRAE, seu extrema orientis : post sextum Monarchiae annum moritur , ac post la. annos ab eius morte regnum Seleueidarum incipit in Seleuco, anno mundi 36ρ a. qui annus est primus Graecorum rtandem anno Graecorum It . Antiochus regnat octavus a Seleuco , & de quo hie
Ceihim hie designat Μaeedoniam eodem etiam nomine Hebraei designant Cyprum, & adlaeentes insulas : hine Ieremi I. Io. transite per insulas Cethim . Imino& Graecia idem apud aliquos nomen accipit. Ceterum de praeliis cum Dario vide ad ann. mundi 367 . & deinceps, ubi eius victoriae ad sinsulos annos ponuntur, quae initio huius capitis paucis designantur ;led haec anteriora sunt. V. 7. Quomodo dicitur adhuc vivens regnum suum divisisse nam hoe negant Diodor . Curtius & Orosius , Lib. III. cap. xx m. Sane Perdicas filio Alexandri datus est tutor, is est cui Alexander moriens annulum dedit, ac per eum ex voluntate Alexandri iam mortui regna sunt divisa. V. ri. Ο Ιχ. ANTIOCHUs ILLUsTRI s. Hie incipiendo a Seleuco est octavus rex Syriae anno mundi 3828. & V. C. 377. anno I Olym. III. hic obses Roma rediens accepit regnum mortui fratiis , di .ctus Eπιφανης. Roma, inquam , obses suit, pro patre victo, Antiocho magno . Recte
336쪽
aἐix peceatrix nominatur, & peccati: dixi supra coepi sis annos Graecorum 137. plures sunt a morte Alexandri. Sed denisti aliis Gla eorum annis dixi Chron. qq.
VERuNT, destinati sunt. Dei cultu relicto
V. rue. O i5. AEDIFICA v ERUNT GYMNAstu M. Aliqui Scholas esse interpretantur profanae litteratum e verum rectius ex Lib. II. cap. iv. ra. eolligitur suisse impuras ad libidinem ossicinas . En interim ex corruptis moribuς paratam viam ad insequentem persecutionem. FECERUNT PRAEPUTIA, vel non circumcidendo , vel ex tractione pellis adducendo praeputium ζ quod prohibetur I. Cor. v I. I 8.κ i . ET PARATUM FIT REGNUM .
Prima est expeditici in AEgyptum, quo venit Antiochus praetextu reducendi Pt lemaeum Philometorem ex duobus sta
tribus natu maiorem , & contendentem cum fratre de regno in regnum: revera tamen ex vers. II. ut cum iam Syriae re.
gnum paratum . hoe est sibi firmatum vi deret , adiiceret etiam AEgypti regnum
suo imperio. V. I9. CONs Tui T BELLUM AD UIR-sUS PTOLEMAEUM. Pugnatur navali prae
lio ad Pelusium, & nomine Philometoris
quem secum habebat; ac cuius se reductorem profitebatur e oecupat aliquot ei vitates , refert ampla spolia; & valido Pelusii relicto praesidio , rediit in Syriam ;non tameta tota potitus est AEgypto; obstabat Alexandria ; ae proinde cum hic
vers. 37. dicitur ecepisse regnare in terra
AEgypti; sane coepisse , non est perfeci sese , sed potius voluisse . In Graeco est
inquit Strabo Lib. XVI. voluit videre Ierosolymam. ubi eum honore exceptus est,& am iee illine rediit in Syriam . Haec quidem Strabo; sed verius est , priis hocaecidisse; ut dixi in Synopsi Q. Graec.
338. Verum ne fallat nomen , uterque se a ter nomen Ptolemaei habebat , sed maior tu vocabatur Philometor , cuius causam sustepit initio Antiochus avunculus : alterest Ptolemaeus, ab aliquibus dictus Euergetes e hie posterior est ille qui Alexandriae clausus obsidebatur , quam quia ex
pugnare non potuit Antiochus, reduxit dixercitum in Syriam: interim pax componitur inter statres , quibus suspectus iam erat Antiochus: ipse interim ex hac pace
iratus, parabit in utrumque nepotem secundam expeditionem, quam duxit anno Graecorum 143. V. II. ET CONvERTIT ANTtoCH Us Narratus est reditus Antiochi a prima exis
peditione AEgypti anno Graecorum i 3.
Seeunda autem expeditio accidit anno I43. uam insecuta est gravissima illa in Iu-aeos persecutio, eodem anno I s. scilicet post biennium a prima expeditione, ex I. Machab. I. 3o. & in hunc annum I43. incidit prosanatio templi, ut series narra. tionis ottendit. Et textus ipse citato cap. I. 7. Purgatum vero est templum ann. I R. Lib. I. cap. IvI 33. Haee ut semel dicam, sunt probabiliora; licet aliqui uni eam tantum ponant Antiochi expeditionem , & profanationem templi locent ad ann. 42. atque ita sex annos, & aliquot dies reperiunt a coepta clade ad purgati nem templi. Nituntur verbis Angeli Dan. v III. I . Verum a qua parte cladis numeret Angelus dies a Ioo. usque ad mundatum sanctuarium, non est satis notum Nos hic numeramux non a Iasonis tumulintu , de quo Libia II. cap. ν 3 sed ab illa abominatione, qua idolum positum est
in altari, anno 143. ut hahetur I. Machab. I. 3 . hinc vero ad purgationem sunt tres anni.
tur. Primo ex Lib. II. cap. U. I. non .
nam tantum, sed duas expeditiones par tas ab Antiocho in ΑΕsνptum. Secundum tamen ut narrat Livius ) eoactus est a Romanis relinquere. Deinde post duos anα nos a priore expeditione profanatum templum, anno I F. Ex his vers. 3o. & 37 unde tertio colligendum est esse tres annos ad purgationem ; nam incidit in a num I R. ex Lib. I. cap. v. num. in
Nota hie ex vers. 43. in dissidio religi nis nullam stare concordiam . Reliquum capitis nihil habet obscurum in sensu literati. V. 6 . IN OMNr MENfE: nam quolibet mense sacrificabant Iovi die as In vocibus hae observari possunt.
amnia subegit . Iustin. Lib. XII. ad iiis semi
337쪽
V. II. FILII INI I r scelerati Israeli tae, apostatae. TEsTAMENTUM , foedus , pactum . V. I . IusTITIA GENTIUM e rationem vivendi, & institutum. V. I 6. TEsTAMENTO SANCTO I lege Dei. VENUNDATI, quasi pretio traditi. V. IT. PARATUM r firmatum . stabilitum. CAPIT, affectavit. V. 21. Core vERTIT: reversus est. . 23. SANCTipICATIOMEM , id est Templum. UasA, instrumenta candelabri. Exod. xx . ῖ8. ORNRMENTUM RUREUM , pendebat ante sanctum. V. 24. CONCUPIsCIBILIA praetiosa . V. 17. INFIRMATI : animum dei Ge.
V χρ. Eo MMOTA: velut indoluit. V. 3o. ANNos DIERUM integros. PRInis CIPEM TRIBUTORUM : praeerat vectigalia
R. 38. IN DIABOLUM: calumniatorem. hostema V. 42. SECUNDUM e quanta fuit gloria a V. 43. PopULUI UNUs r unius religio
V. 46. Lla Ros : edicta regia, decreta . V 47. PLAcATIONEs e sacrificia , M. stiae. V. so. TEMPLA , idolis, COMMUNIA ,
immunda. V. st. IusTipIcATIONEs : Dei leges 3e praecept . V. 4. SACRIFlCAas, idolis. R. 36. IN ABDITIs: in abdita. V s . CasLEu : November . ALTARE DEI , t N CIRCUITU, circa Ierusalem. V sa. ARAM. Putatur parvum kltare impositum magno altari holocaustorum.
Maibatbias eum fliἰs Iuget affictionem eἰυἰtatis , ct sanctorum profanatio. nem p ostensi que segnis maestitiae, respondet bis qui a rege misse erant, ne
se nee eognationem suam impio decreto obtemperaturos o oeessisque idololatra Iudaeo σ regis mini ro, fugit eum filiis in montes e plurimi uolentes ob temperare trucidantur, eam nollent sabbato inimicis res ere : Maibatbiae eoIIecto piorum exercitu, revocat Dei eultum, defructa idoulatria , eaesoque
utiοebi praesidio: moriturus hortatur filios, ut patrum exempla semper tueantur legem Domini, dans Simonem Ilium suum in consultorem, oe D. dam in militiae principem.
N diebus illis surrexit Mathathias lilius Ioannis , filii
Simeonis ' , sacerdos ex filiis Ioarib ab Ierusalem, &consedit in monte Modine 2. & habebat filios quinque, Ioannem, qui cognominabatur Gaddis: 3. & Simonem, qui cognominabatur Thasio 4. & Iudam, qui vocab tur Machabaeus: s. & Eleazarum, qui cognominabatur Abaron e & Ionathan , qui cognominabatur Apphus. 6. hi viderunt mala , quae fiebant in populo Iuda, & in Ierusalem . 7. Et dixit Mathathias : Vae mihi , ut quid natus sum videre contritionem populi mei, & contritionem civitatis sanctae, & sedere illic , cum datur in manibus inimicorum λ 8. Sancta in manu extraneorum facta sunt: templum eius sie ut homo ignobilis. g. Vasa gloriae eius captiva
338쪽
ptiva abducta sunt : trucidati sunt senes eius in pIateis, & iuvenes Gius ceciderunt in gladio inimicorum . Io. Quae gens non hereditavit regnum eius, & non obtinuit spolia eius λ M. Omnis compositio e ius ablata est. Quae erat libera, facta est ancilla. Iet. Et ecce sancta nostra, & pulchritudo nostra , & claritas nostra desolata est , & coinquunaverunt ea Gentes. I 3. duo ergo nobis adhuc vivere 7 I4. Et scidit vestimenta sua Mathathias, & filii eius: & operuerunt se cilietis, & planxerunt valde. I s. Et venerunt illuc qui missi erant a rege Antiocho, ut cogerent eos, qui confugerant in civitatem Modin , immolare, & accendere thura: & a lege Dei discedere . I 6. Et multi de populo Israel consentientes accesserunt ad eos : sed Mathathias , & filii eius constanter steterunt. I7. Et respondentes qui missi erant ab Antiocho, dixerunt Mais thathiae: Princeps & clarissimus & magnus es in hac civitate, & ornatus filiis & fratribus. I8. ergo accede prior, & fac iussum regis, sicut secerunt omnes Gentes, & viri Iuda, & qui remanserunt in Ierusalem & eiaris tu, & filii tui, inter amicos regis, & amplificatus auro & argento,& muneribus multis. Ist. Et respondit Mathati ias, & dixit maena voce. Et si omnes Gentes resi Antiocho obediunt , ut discedat unusquisque a. servitute legis patrum tuorum, & consenti mandatis eius e Zo. ego , &filii mei, & fratres niei, obediemus lepi patrum nostrorum: 2I. propitiussit nobis Deus: non est nobis utile relinquere legem & iustitias Dei : 22- non audiemus verba regis Antiochi, nec sacrificabimus transgredientes legis nostrae mandata, ut eamus altera via. 23. Et cessavit loqui verba haec, accessit quidam Iudaeus in omnium oculis sacrificare idolis super aram ita civitate Modin, secundum iussum regis r 24. & vidit Mathathias, & doluit, & contremuerunt renes eius, & accensus est furor eius secundum i dieium legis, & insiliens trucidavit eum super aram : as. sed & virum , quem rex Antiochus miserat, qui cogebat immolare, occidit in ipso tempore, & aram destruxit, 26. & zelatus est lesem, sa) sicut secit Phinees Zamri filio Salomi. 27. Et exclamavit Mathathias voce magna in civitate, dicens: Omnis, qui zelum habet legis statuens testamentum , exeat post me. 28. Et fugit ipse, & filii eius in montes, & reliquerunt quar- eumque habebant in civitate. 29. Tunc descenderunt multi quaerentes iudicium, & iustitiam, in desertum: ' go. & sederunt ibi ipsi, & filii eorum, & mulieres eorum, & pecora eorum: quoniam inundaverunt super eos mala. 3I. Et renuntiatum est viris regis, & exercitui , ' qui erat hi Ierusalem civitate David, quoniam discessissent viri quidam, qui dissipaverunt mandatum regis, in loca occulta in deserto , & abi i sient post illos multi. 32. Et statim perrexerunt ad eos, & constituerunt adversus eos
Irasium in die sabbatorum , 33. & dixerunt ad eos: Resistitis & nune avi ucὶ exite, & facite secundum verbum regis Antiochi, & vivetis. 34. Et
dixerunt : Non exibimus , neque faciemus verbum regis , ut polluamus diem sabbatorum . 3s. Et concitaverunt adversus eos proelium . 36. Et non responderunt eis, nec lapidem miserunt in eos, nec oppilaverunt loca occulta, 37. dicentes: Moriamur omnes in simplicitate nostra: & testes erunt super nos caelum & terra, quod iniuste perditis nos. 38. Et intule
339쪽
runt illis hellum sabbatis: & mortui sunt ipsi, 3c uxores eorum, & filii
eorum, & pecora eorum, usque ad mille animas hominum. 39. Et cognovit Mathathias, & amici eius, & luctum habuerunt super eos valde. 4o. Et dixit vir proximo suo: Si omnes secerimus sicut fratres nostri se.
cerunt, & non purnaverimus adversus gentes pro animabus nostris , & iustificationibus nostris: nunc citius disperdent nos a terra. I. Et cogitaverunt in die illa, dicentes: Omnis homo quicumque venerit ad nos in bello die sabbatorum, pugnemus adversus eum: & non moriemur omnes, sicut mortui sunt fratres nostri in occultis. 42. ' Tunc congregata est ad
eos synagoga Assidaeorum sortis viribus ex Israel , omnis voluntarius in lege.' 43. & omnes, qui fugiebant a malis, additi sunt ad eos, & iacti sunt illis ad firmamentum. 44. Et collegerunt exercitum , & percusserunt peccatores in ira sua, & viros iniquos in indignatione sua : & ceteri fugerunt ad nationes, ut evaderent. 4s. Et circuivit Mathathias , & amici eius, & destruxerunt aras: ψ6. & circumciderunt pueros incircumcisos 'quotquot invenerunt in finibus Israel: & in sortitudine. 47. Et persecuti sunt filios superbiae, & prosperatum est opus in manibus eorum : 48. &obtinuerunt legem de manibus gentium, & de manibus regum. & non de. derunt cornu peccatori . 49. Et appropinquaverunt dies Mathathiae moriendi , & dixit filiis suis e Nune consortata est superbia, & castigatio , &tempus eversionis, & ira indignationis. so. Nunc ergo, o filii , aemulatO- res estote legis. & date animas vestras pro testamento patrum Vestrorum , SI. & mementote operum patrum , quae secerunt in generationibus suis:& accipietis gloriam magnam, & nomen aeternum. 52. b in Abraham nomne in tentatione inventus est fidelis, & reputatum est ei ad iustitiam λ s3. ς) Ioseph in tempore angustiae suae custodivit mandatum, & factus est d minus AEgypti. s . sd) Phinees pater noster, zelando zelum Dei, accepit testamentum sacerdotii aeterni. s s. seὶ Iesus dum implevit verbum, factus est dux in Israel . sue. f) Caleb , dum testificatur in ecclesia , accepit hereditatem. 57. gὶ David in sua misericordia consecutus est seisdem regni in saecula . s8. sh in Elias, dum zelat telum legis, receptus est in caelum. sq. si) Ananias & Azarias & Misael credentes, liberati sunt de flamma. 6o. in Daniel in tua simplicitate liberatus est
de ore leonum. 6 I. Et ita cogitate per generationem & generationem: quia omnes qui sperant in eum , non infirmantur. 62. Et a verbis vi. ri' peccatoris ne timueritis : quia gloria eius, stercus & vermis est :63. hodie extollitur , & cras non invenietur : quia conversus est in terram suam , & cogitatio eius periit . 64. Vos ergo filii consoriami.
ni , & viriliter agite in lege . quia in ipsa floriosi eritis. 6s. Et
ecce Simon frater vester , scio quod vir consilii est e ipsum audite semper, & ipse erit vobis pater . 66. Et Iudas Machabaeus sortis viribus a iuventute sua, sit vobis princeps militiae. Sc ipse aget bellum populi . 67. Et adducetis ad vos omnes factores legis : & vindicate vindictam populi vestri . 58. Retribuite retributionem Gentibus , & intendite in praeceptum legis. 6ρ. Et benedixit eos , & appositus est ad patres suos. 7o. Et defunctus est anno centesimo & quadragesimo sexto : &Bib. e. Toni. XXII. Vu sepul-
340쪽
sepultus est a filiis suis in sepulcris patrum suorum in Modin, 3c planxe.
runt eum omnis Isiael planctu magno.
ROMANAE CORRECTIONES.I. rore, dox ex filiis Ioarib ab Drusatim. Scribendum est Ioarib , ultima littera existente b secunda alphabetis non Ioa.rim, ultima littera existente in secunda liquidarum.
Vers. 3o. Et sedemur ibi ipsi cla filii eortim.
Non mutes plurale eorum in singulare eius. Ibidem di stioniam iuundaverun super eos ma
la. Alii libri scribunt in raυerunt , minus versimiliter. Vers. 3 i. Qui erat in Ierusalena. Ret: nendus
s A. Vers. I. Α B IERusALEM : iunge cum H Drrexit. V. 7. CONTRITIONEM , id est vastatio
V. 8. SANCTA I pro , sanctorum . FA-cTA; pro, data. Eius , scilicet Ierusalem . IGNoni Lis , id est contemptibilis, seu vilis. V. 9. GLORIAE, id est gloriosa , seu magnifica. SENES. Graec. parvuli, seu infames .
V. io. Eius, scilicet Ierusalem. V. II. COM post Tio, id est ornatus. V. 36. STETERUNT, scilicet in proposito non recedendi a lege Dei. R. I9. OBEDIUNT; pro, obediant. SER-vi Turg, id est observantia . V. 2I. PRopi Tlus si T, id est faveat; qua si dicat e Ita nos Deus servet, ut non aciemus id. V. 24. RENEs, id est interiora. SE UNDUM IUDic IUM LEGIs , id est prout postulabat amor, seu zelus legis. Gra c. Iecmn-ritis ivlicitim, id est ut solet, scilicet in
V. 27. STATUENs ; quasi dicat, Desen. den; ne cadat . TE. TAMENIUM , id est
est numerus singularis erat. Verj. 42. Tunc congregata est ad eos onagoga Agyieorum. Cave ne ponas nomen genera e udaeorum pro particulari, Asbdo. rum, quod alias dicitur assenorum. Vers. 46. Quotquot invenerunt in finibin Israel. Nomen Israel non est mutandum in
Vers. 64. Quia in ipsa gloriosi eritis . Quod quidam libri adiiciunt pcst coniunctionem
quia cum feceritis quae vobis praecepta suntio lege a Domino Deo nos ro , merito ut superfluum omissum est.
pactum , scilicet legem Dei, quae secundum
foedus debet observari. V. 29. IUDICIUM, ET IUsTITIAM , id est iuste & sancte vivere. V. 32. SEDERUNT. Sed re dicuntur in Scriptura afflicti & moesti . INuNDAvERUNT. Graec. multiplicata sunt. V. 3I. Disset PAvERUNT , id est viola
V. 32. SAB2ATORUM; pro, sabbati. se infra V. 34. POLLUAMus, id est pro sanemus, scilicet putabant non licere Sabbato proeliari etiam se defendendo. V. 37. Si MPLICITATE , id est innocen- tia, seu integritate. SUPER NOS, Pro,no bis , seu de nobis . V. V. Ut R, id est quisque. ANr Manus Nos Tnis, id est vita nostra. I UsTiFICATIO- Ninus , id est legibus. A TERRA , id est
V. l. OCCULTIs, icilicet locis , ubi se absconderant. V. 42. UOLUNTARIus IN REGE, id est desiderans legem observare. R. 43. MALis, id est persecutione , seu calamitate. ADDi Tl suΝT, id est adiunxerunt se. FACTI sUNT, &c. quasi dicat, Fuerunt illis magno prauidio. V. 44.