장음표시 사용
361쪽
R. 13. UrAeINTHUM, scilicet seri eum. MARINAM, scilicet e conchiliis iactam. V. 24. CONvERsI , id est reversi . Iuc AELUM , scilicet alte voee sublata. V. 29. IUDAEAM. Graec. Idumaeam. BETHORON. Graec. Bethfuris.
V. 3o. POTENTIs , scilicet Goliat . Axi EMIGENARUM, id est Philisthaeorum. V. 3I. CONcLUDE, id est trade. V. 32. TABEFAC. Forte legendum L. MDe. COMMOvEANTUR, id est concutiantur ; quasi dicat, Deleantur. V. 36. SANCTA , id est templum. V. 38. SANCTIFICATIONEM , id est templum. PAsTOPHORIA, id est exedras, seu
cubicula, ubi affervabantur res sacrae.
V. 4o. SIGNORUM , id est quibus sole. bat signum dari, scilicet in bello , seu infestis. V. 42. UOLUNTATEM HABENTEs , &c.
R. 43. CONTAMINATIONIs , id est profanatos , scilicet a Centilibus . Forte intelligit lapides altarium idolorum. V. AI. IN OPPROBRIUM , id est dedecori . V. q6. DOMUs, id est templi. V. 48. INTRA DOMUM , scilicet sancta sanctorum. ET AEDEM; quasi dicat, Totum denique templum; vel intelligit atrium Sacerdotum SANCTIFICAvERUNT, id est dedi earunt, seu consecrarunt. V sa. ANTE MATUTINUM. Grale. di
V. 16. SALUTARis ET L Aunis , id est saerificia pacifica, scilicet in gratiarum a
V. 38. AvERsu M, id est ablatum. V. P. AB ANNO rN ANNUM , id est
singulis ann S. V. 6 I. BETHIURAM . Civitas montana
in tribu Iuda, prope Ierusalem. Vide II.
REvoc ARE, &e. Eece Iudas Machabaeus, mox concessa nonnulla securitate, cum non tantum Dux belli esset, verum etiam sa-serdos, ut constat ex initio capitis secun- templo Ierosolymitano cultum Dei ; qui aliquanto tempore iam intermissus erat,&ad repurgandum sacra loca, quae gentilium
abominandis cultibus erant contaminata.
Unde & dieitur e Et altare profanatum. Profanatum quippe erat duplici ratione; tum quia carnes lege prohibitae is eo oblatae erant, videlicet suillae; tum , quod in eo laetificatum fuisset diis genitum ,& quidem Iovi Olympio, cui Antiochus tem. plum illud eonsecrari iusserat. Porro quod lequitur: D pastophoria diruta . Pastopho. ria, alii exedras, alii thalamos exponunt;
quae tamen & ipsae sunt graecae voces. La. t me conclavia dici posse videntur. Ea autem templo adhaerebant, extructa in usum scribarum & praepostorum templi , ut indicat Hieron. in xx II. caput Isaiae, & col.
ligi etiam potest ex III. Esdrae viri.&Ix. Ribera Lib. de templo dicit pastophoria, gazophylacia & exedras idem fgnifieare ,& lapios esse qui ista distinxerunt . Nomen gazophylacii legibus Nehemiae ui.
timo a V. IS ET vECERUNT DEDICATIONEM ALTARIs DIEBUs OCTO. Et vers. 39. ET ςTATUIT IUDAs, ET FRATRES EI Us , ET UNIVERSA ECCLESIA , UT AGATUR DIEI DEDICATIONIs AB ANNO IN ANNUM, &c.
En exemplar dedicationis altarium , & ecclesiarum ; quae etiam in novo testamento servantur. Et sicut nunc in iis solemnitatibus templa quam splendidissime ornantur , ita& hie dicitur: Et ornaverunt faciem templi reronis aureis, o scutulis o ct dedicaverunt portas, pastopiaraa, o impostierunt eis Ianuas . Denique quod Iudas, totaqueeeclesia hie leguntur sanxisse, ut agereturhaee solemnitas dedicationis quotannis, servatum est usque ad tempora ipsus Christi, ut colligitur ex iis verbis Ioanni sum. Facta sunt autem Encaenia Ierosedimis, hyems erat; quia videlicet, mense Casleu, qui nostro Novembri respondet dedicatio haee iacta est, ut hic legitur . Hunc ergo dedicationis altarium , & templorum riis tum servat etiam hodie Eeclesia , & se vavit olim, quemadmodum ex vita S. Silis
vestri, & epi tota Decretali Felieis IV. demonstratur. Servat, inquam , non tam quam ceremoniam cultus Iudaici , ut ea-lumniantur haeretiei; sed tamquam ritum, etiam novi testamenti conditioni & statui aptum
362쪽
aptum , & eonvenientem, & a Christol omnis purpura ex mari est; sed & est Gipso sua praesentia cohonestatum , ut pateticta purpura ex vacciniis & violis, ut Ui- ex dictis. truvius ait Lib. VII. cap xxv. ET ANta se Tyriam purpuram designat, quae Om
M A R I A N AE. nium praestantiissima ei l e Plin. Lib. IV.
cap. xxxv III. & xx xl x. Iudaei victores Hers. a. T' T PERCUTERENTI Eos sURI U. 24. BENEDICEBANT DEUM IN CAE- To . It Gorgias contra Iu- LUM ; pro, in eaelo , qui in caelo habidaeos noctu, scilicet dormientes, inopinan- tat. Graece, Benedicebant in caelum . Sed tes, QUI ERANT IN ARCE: perfugae , exlbene lappletur Deum. , Iosepho Lib. XXII. c. x L Ii, propterio. U. 29. CAsTRA PosUERUNT IN BETHo- eorum notitiam, viae ductores hostibus e .iRON, scilicet Lysiae copiae . Bethoron vi in rant. cus erat in tribu Beniamin prope Ierusa-V. 3. AUDI WiT IUDAI . Cognito ho- lem; de quo cap- Πr. t 6. Graec. in Bethctium consilio Iudas eastra reliquit , sedlsuris. Iosephus. Lib. XII. cap. xi. in m. multis accensis ignibus, ut hostes salleret thora. Arx munitis lima erat, rupibus immU. s. UENIT GORGIAs IN CAsTRA IU- posita, quinque iladiis ab Ierusalem , ut DAE Noc Tu, seu nocte , ut Gotth. Iudae dicitur vers. 6o. Suspicor haec duo loca B milites apparent. thoron & Bethsuram esse contracta. V. 6. QUI TEGUMENTA: loricas, tho- U. 3o IMPETUM POTENTis, id est Goraces non habebant . Gotth. quia ; quasi liath. Potentes vocantur gigantes. Gen. v r.
dicat, Ideo tria millia tantum Iudas ha-l bii sunt potenter a faeculo. . Hebr. se huit, quia arma pluribus non suppetebant .lsigantes. ALlENiGENARUM AE borum, Non ineommoda sententia, sed alii eodi-lid est Philisthinorum castra evertit Ionaces relistunt; quorum lectione significatur, thas.
neque ea tria millia arma habuisse. V. 34. COMMOvEANTUR ; seu pertur-V. 9. CUM Ex ERCITU MULTO seque. bentur. CONTRITIONE sUΑ , σαλε-- ναν batur olim Pharao . Gotth. cum exercitu:lremmoveantur, scilicet hostes eum contriti se Graec. suerint. V. Iῖ. ET Ex IERUNT DE CASTRIs, sci- V. 37. AscENDERUNT IN MONTEM
licet hostes : non inventis Iudaeis, redierantistos. Templum erat in monte Moriali ,
in sua cailra, quae ad Emmaum erant. ex adverso montis Sion. Occupant tam eri U. II. NON CONCUPisCATis spoLIA .lmontem Sion, quoniam erat munitissima
Malo saepe in bello suit, devicti hostis le- pars urbis.
gere spolia sestinanter e Polybius Lib. X. V. 38. UIDERUNT IANCTIFICATIONEM,QUi A BELLUM CONTRA Nos EsT r non-lid est sanctuarium, templum desertum. IN dum hostes sunt profligati penitus. ATRIIs viRGULTA. Multa erant atria, ut U. I9. ECCE APPARUIT. Gotth. &limpluvia. PAsTop MORIA , id est exedras Graec. apparuit. PARs QUAEDAM, scilicet dirutas viderunt . EZech. cap. x L. habes
hostium . templi & partium eius descriptionem no-
RUNT CAsTRA , scilicet Iudaei captis ho- TE DOMUs, id est in vicino templi mon, ilium castris iniecere ignem. te, qui mons templi vocabatur, & illi se
U. 22. IN CAMPUM ALIENIGENARUMiviebat. sugerunt hostes. εις , In ter. V. 67. ACCEPERUNT LAPIDEs INTE-
iam Phil/shhm, qui Graece in Sacris sae-IGROs e non sectos nec dolatos , uti Exod. pe vocantur Allopbli. xx. s. mandatur. U. 27. HYACiNTHUM acceperunt, id est V. 49. CANDELABRUM , ET ALTARE vestes hyacinthinas coloris violacet. Et a- INCENSORUM ET MENfAM intulerunt i nocilioqui hyacinthus gemma est ἰ color illi arcam . Quinque. rebus caruit secundum violaceus, sed dilutior quam 1n amethysto: templum , inter eas arca, uti Aggaei v. di-Plin. Lib. XXXVII. cap. 9. ET PURPU- ximus vers. q. p. AM, id est vestes purpureas. MARINAM. Via 32. QUINTA ET vIGESIMA DIE .....
363쪽
SIMI QUADRAGEsIMI OCTA v I ANNI .Eadem prorsus die ante tres annos templum fuit ab Antiocho contaminatum: cap. I. 62. & Iolaophus Lib. XII. cap. M. qui addit, eam suisse abominationem seu idolum desolationis , quam DanieF praedixit, nempe cap. I x. ubi nos diximus quomodo id intelligatur.
U. 34. IN CANTICIs, ET CITHARIS, ET CINYRIs, renovatum est templum. Civra mulleum instrumentum est , quod cum cithara aliquando confunditur, ut I. Par. I x. 23. Pro cyniris, quae vox in Graeco est, noster Interpres citharas posuit: aliquando
ab ea distinguitur, ut hie, & inserius cap.
xi II. II. V. 13. BENEDIxERUNT IN CAELUM,
scilicet conversi, aut supte, Deum in caelo . V. 36. SACRIFICIUM sALUTARIs ET LAODis, id est hostias pacificas, Levit. Ix.
U. 39. AB ANNO IN ANNuM ; id est, per singulos annos eelebretur festum dedicationis altaris. Hoc festum encania, id estinuo iis vocabatur, ob altare & sacrificia
U. 6o. MONTEM Sio M aedificaverunt , id est arcem, quae ibi erat, novis operibus munierunt, imposito etiam militari praesi.
U. 6 r. COLLOCAuIT ILLIC Ex ERCITUM :tum ut urbem tueretur , tum Bethsuram
arcem urbi proximam & illi imminentem.
Quinque stadiis ab urbe distabat, Lib. II.
Vers. I. ORGIAs: qui a Lysia dux sue- I rat electus , supra cap. III. 38. SUBITO: nee opinantes , & impara
V a. Fi Lil qui ERANT ET ARCE . In Graeco est, Filii meis , id est qui arcem tenebant. Duc Es: ἐδήσἰ. r duces itineris. R 3. UiRTUTEM Ex Enci TUUM . In Graeco est tantum νω Ma 6'ν . Virtutem, id est exercituum. V. q. ADHUC ENIM DIspERs Us ERATETER Cirus; id est, dum adhuc divulsae erant copiae, nee omnes iisdem castris continebamur, a quibus Gorgias dux aberat cum parte regii exercitus . V. s. ET v ENIT GORGIAI IN CA TRABιb. Sac. Tom. XXII. IUDAE , &e. Interim dum Iudas eum suis Emmaum verius iter intendit , Gorgias alia via venit in castra Iudaeorum . CUM
tae ἐβούλον- ; id est, eum tribtis millibus virorum e ceterum tegumenta , o gladios non habebant scut volebant. Hoe est quod seribit Ioseph. Lib. Xl I. cap. xl. Duceris tria virorum millia non fatis instructa armis, praeter inopiam. R. I. ET HI DOCTI : stilicet, erant histrenui erant, & exercitati milites. V. O. IN CAELuM, id est ad Deum . TEsTAMEN Ti PATRUM , id est pacti eum patribus initi de savendo ipsis , & posteris. V. II. REDIMAT, id est eripiat.
H, I . IN CAMpUM: per aperta camporum fugerunt.
V. 13. Novissi Mi r scilicet fugientium , qui non ita cito se fuga proripere potuerunt . GEχEnos . Iosephus habet Gadara , sed eadem ei vitas utroque nomine appellabatur, & dicebatur etiam Gater . Uide Adriehomium in Ephraim num. 66.
ullus se illis oneret, aut eorum detrahen dorum causa ordines deserat. QUIA BELLUM CONTRA Nos EsT; id est, imminet nobis dimieatio contra vicinum hostem,&ex adverso habentem copias. V. I 8. PROPE Nos IN MONTEt ex irritastitieet venatione reversus. V. I9. PARs QUAEDAM: hostilium c piarum. SUCCENDERUNT CAsTRA t Iudaei stilicet, castra gentilium,
U. 21. IN CAMPUM ALIENIGENARUM ain terram, ut est in Graeco. U. 23. AD spoLIA: scilieet detrahenda I colligenda. AURUM, ARGENTUM, HY CINTHUM, ET PURPURA M. Videnturha uallata suisse a mercatoribus, qui praeter pecuniam etiam merces attulerant , quas vi inctori exercitui venderent, aut cum capti vis Iudaeis commutarent. HYACiNTHUM
lanam, aut vestes coloris hyacinthini. Pu puRAM MARINAM, id est tyriam , quae omnium erat praestantissima, & succo marinorum conelii liorum insccta. U. 24. CONvΕRsI, id est reversi . Iuc AELUM , id est voce in altum sublata . QUONIAM BONus, Sce. Illud Psalmi ingeminantes : Confitemini Domino quoniam Z 1 b
364쪽
bonus , quoniam in faculum miserisordia e-
U. 25. SALug MAGNA: libertas, victo ria . & incolumitas. U. 3o. POTENTIs: scilicet, Goliae validi, ac robusti bellatoris . IN MANU I NATHAE. Historia habetur I. Reg. xIV. 13. V. 3I. CONCLUDE , id est trade. CONFUNDANTUR IN Ex ERCITU suo: licet in. gentes habeant copias, ignominiose tamen
vincantur. U. 32. TABE FAC AUDACIAM, &e. τῖ-
Tahetae, dissolve timore immis.1o, & compressis ingentibus hostium spiritibus. AUDACIAM v IRTUTIs EORUM . audaciam eorum, quam viribus .suis praefidentes conceperunt. COMMOvEANTUR, id est concutiantur; quasi dicat, Deleantur. V. 32. DILIGENTIUM TE : Iudaeorum . COLLAUDENT IN HYMNIs : hymnos tibi
plum . UIRGULTA NATA si CUT IN sAL-Tu: quia praesidiarii qui erant in aree irruebant in omnes , qui templum adire volebant , eosque male mulctabant. PAsTo-PHORIA : quae hum exedrae, tum gaetophylacia, aediculae aut cubicula dicuntur,variis usibus de ili nata , tam im portieibus , quam ad latera ipsiuSardis sanctae: παοὰ signa Mat thalamum , inde pastophorium , quasi serens thalamum, vel via, aut tram situs ad thalamum ducens , sive porticus,
ut etiam προ ποικος est locus ante thalamum .
V. 3'. ET sCIDERUNT UEsTiMENTAsUA , &e. Et si consula iam sciebant quam h e uolan esset templi status, tamen obie-hia oeulis miserabilis eius species lacrymas cxeivit, & signa doloris, quae hic recen
U. 4 . TUBrs si GNORUM ; id est, qui- bax solebat signum dati scilicet in bello, uel in stilis. Vide Num. x. 2. V. I. UT PUGNARENT, &c. s sorte erumpentes hostes emundationem templi
V. 42. SINE MACULA : qui non essent caeci, vel claudi, vel fracto , vel colliso pede, vel manu ut praescribitur lege Leviti
ci cap. x xl. tr. VOLUNTATEM HABEN.
Tas, id est legis servandae studiosos. U. 43. LAPIDM CONTAMINATioNItr si. mulachra idolorum comae inuta , & aras lapideas in eorum honorem excitatas . IN LOCUM IMMUNDUM. Locus hic in quem immunda proficie hantur erat torrens Cedron, sive convallis Cedron, sive Topheis th, ubi comburebantur immunda , de usoque ad cineres redigebantur. Vide II. Pa.
mundis victimis, vel potius quia illi fuerat impositum idolum desolationis supra
cap. I. 37. U. 43. NE FORTE ILLis EsSET IN OP
PROBRIUM : Iudaeos enim Ethnici irrisi Lsent, & illis obiecissent quod communia haberent sacra, & idem altare, suod magnum fuisset dedecus verae religionis cultoribus . DEMOLITI SUNT ILLUD : lapides tamen quibus superpositum fuerat altare aeneum , quia sacris usibus inservierant, non abiecerunt cum ceteris lapidibus profanis.
U. 46. IN MONTE DOMus: extra tem
pli septa, sed in eodem monte , in quo domus , & templum Domini erat extruct um . IN Loco Apro, id est honesto, iam undo. QUO ADUIQUE vENiRET PROPHETA .' per quem consultus Dominus responderet quid illis esset iaciendum : nam ora culum Domini ex area iam pridem nullum erat. Vide infra cap. XIV. Α . V. 47. ET ACCEPERUNT LAPIDEs INTEGRos i lapides imporitos , quos ferrum non tetigit, iuxta legem, Exod. xx. 23. SECUNDUM ILLUD QUOD FUIT PRlUs r
quale illud suit , quod a Moyse iactum describitur Exod. xxxv m. Nam penuria praesens, post immensas clades , & vastitates Salomonis magnificentiam non admittebat, quam etiam ob causam unius candelabri ,& unius mensae panum fit mentio , quae dena fecerat Salomon II. parat. vir. 8. ita Serar. & Salian. U. 48. AEDiFICAvERUNT SANCTA: partes templi, & atriorum collapsas instaurarunt. SANCTIFic AvERUNT: legitimis videlicet expiationibus. V r. ANTE MATUTINUM, id est diluculo. MENfis CasLEu : qui nostro Novem bri respondet. CENTE IMI UADRAGES M toCTA v I AN Ni . Itaque tres fluxerant anni ex quo aedificavit Rex Aulistius idoli. desolationis super aliare Dei; id enim factum .
365쪽
ctum est anno eentesimo quadragesimo quin- serarius e verum quis scuta S ilomonis, dito, ut supra dicitur capite I. 37. Sed ob- Roboam in domo saltus Libani, aut in restare videtur quod libro secunda capite x. I.lgio armamentario servata dicuntur , nee ubi eadem historia narratur, dicitur pur-ladhibita ad ornandum templum, sed potius gationem templi factam post bἰ enmum. Di- ad cohonestandam pompam Regis ad tem cendum profanationem templi per sacrifi-Jplum procedentis; crediderim scutula haeceia oblata idolo exilienti super altare ho-4fuisse ornamenta aliqua pendentia in facie loea ullorum triennium tenuisse, ut dicitur templi scuti formam habentia, & deaur capite I. Libro I. citato . Cum vero di-lin. DEDic AvxRuNτ r legitimis sanctificacitur capite x. Libro II. biennium eural-ltionibus & benedictionibus. se, intelligitur sub Iudae Pontificatu, nam V. si . AvgRsu M ΕsT OPPROBRIUM eo loco sacer textus peculiariter agit de re GENTtuM: sublatum est dedecus a genti bus gestis Iudae, itaque & tempus quo il-lbus inustum rebus saeris , & templo, quod la gesta sunt, ad ipsum Iudam reserendumJab illis idololatrico cultu fuerat dehonestatum. videtur. Ita Serar. & Salian. alii aliter, a-JUel, ita sunt restitutae res, ut non auderent
pud eosdem suse de hoc disputantes. amplius Gentiles fideli populo insultare.
V. 34. SECUNDUM TEMPUS , ET RE- V. 39. UT AGATUR DIEs DEDICATIO
CUNDUM DIs M , &c. Quo tempore , &sκrs, &e. Hoc festum appellabant Encaenia quo die profanatum fuerat, eadem die in-lIoann. x. 21. id est instaurationis festum,stauratum est , nimirum vigesima quint alti renovationis. mensis Casleu : vide supra cap. I. 37. & 62. V. ω. AEDIFICAvERUNT MONTEM SION, IN CITNERis, ET CINYRls. Hoe loco ci-JSce. Templum erat in Monte Moria, cuitharae a cinyris distinguuntur , sed II. Pa- a dextera, laevaque imminebant Sion , &ralipomenon xx lx. 23. ubi nostra Uulgata4Αeramontes , in quibus hae turres aedifica habet in citharis , Graecus textus habet tae intelliguntur ad templi custodiam.
κινύραις, in eis is, & huius Libri I. Ma- V. 6i. Exi ci Tu M, id est praesidiarios
Chabaeorum, Em. II. citharas eum cinyrisimilites . ET MUNIvIT EUM AD CUSTO aeopulavit noster interpres, enm Graeceian Di ENDAM BETHsURAM. Textus Graecus an
tum legamus εἶ κοψαις in eiuris: I. Reg. biguus est, an Bethsura munita sit ad cu-Σ. 3. & II. Regum v I. s. ubi nostra Uus stodiam loci sancti, an exere itus qui iuxta flata habet in euharis, Graecus textus legit templum positus erat, tam templum quam νηιούροις. Itaque haec instrumenta musica Bethsuram custodiret . Utrumque verum admodum similia videntur fuisse inter se, est; sibi enim mutuas operas praestare P. & fortasse sola magnitudine , & fidium nu-lterant; prior tamen sensus videtur conve mero inter se distincta , ut apud nos ealnientior, quem secutus Uatablus ita ve quae vocamus , vise , o violini. tite Coias ibidem praesidii causa colloca-V. 33. PROSPERAPIT EIs: prospera om- -runt, eidemque tuendo Bethsuram, ut pra-ma illis dedit . fidium haberet populus adversus Idumaeam. V. 3 6. SALUTARis, ET LAUDis, id est 1 BgTusu RAM: est locus Iudaeae munitissimus, sacrificia pacifica, quae in actionem gratia-lquinque stadiis Ierosolyma dist s , ut p.
rum offerebantur. tent Lib. II. capite x I. I. CONTRA FA-κ. 37. ORNAvERUNT FACIEM TEMpLtlcrEM IDUMAEAE: unde hostes plerumque COR NII AUREII . Coronare templa nonDIudaeam invadebant.
est aliud quam festa fronde illa contegere,& vestire. Dicuntur eoronae aureae , quia T I R I N I. bracteolis aureis frondes illae aspersae erant: 'vel quia inter frondes, ut etiam mim fit, aurilrim. r. Ohol As e tribus primariis stridentis folia pendebant, vel quid simile . er x. Antiochi ducibus annus, 3: Uide Carolum Paschalium de Coronis Litaleum eo Iex M LLIA , MOVERUNT CASTRA
aurea scuta templo affixerat III. Regum RENT Iudaeos suBITO , ex improviso , x. Roboam pro illis , aerea ibidem capite nihil adhuc tale exspectantes. His BUCH , xiv. Hi nostri neque scuta , neque aerea , seu ductores, ERANT FILII QUI ERδNTE
sed scutula quidem, sed tamen ailrea. ItalARcE, id est praesidiarii arcis Ierosolymu
366쪽
tanae o, quorum nonnulli viarum periti ad Gorgram decurrerant. Sed ν 3. o 4. IUDAs, comperto dolo, praevertit Gorgiam, & quas ipse Iudaeis insidias parabat, retorsit in relictas a Gorgia copias IN EM MAUM , ubi praecipue erat
c AsTRis, id est sine ordinibus degebant , non ad modum eastrorum hene composi torum, utpote nihil hostile metuentes. Sed lites Iudaeg. 6. TEGUMENTA , id est Ioricas , th races ferreos, clypeos, ET GLADIos NON HABEBANT, nempe suuι et Melant , ut in Graeco additur, & etiam in pluribus Latinis, seu manuscriptis , seu editis quasi dicat: Iudaei quoad arma non erant pro voto sua sat inst ructi , certe hostibus nul la ex parte aequandi. V. M. CONGREssi nihi Iominus e triverunt illos , A in fugam egerunt per campos dc agros. Qui vero inter fugientes e-
rant V. II. Nou IssIMI, o MNER GLAD o trucidati sunt , AD TRIA MILLIA UIRORUM . V. I 6. Hac obtenta victoria non conten-
lux Iudas , REvERsus in castrorum Gorgiae locum spoliis resertum, prudenti sane consilio suos omnes sub signis continuit, NON CONCupisCATIS , inquit , s POLIA praepropere & praemature: QUIA BELLUM adhuc CONTRA Nos EsT, prius cum hoste eervicibus nostris imminente confligendum n his, quam spolia legere, vel praedae incu-hare possimus. V. i8. ET enim GORGIM ET E TER CI-Tus Eius , sex electa millia, eastris nuperegressi ver r. ad nos noctu opprimendos, iam reversi ecce pROPE Nos sunt IN MON-τs . Ah quoties victori iam & triumph bundo exercitui praepropere collecta spolia kedissimam stragem attulerunt f in quo vide Polybium e. Recens exemplum orbis universus vidit ad Agriam , cum victores Christianorum exercitus praemature ad sp lia legenda delapsos Turcae ex fuga retracti obruerunt, caeciderunt, in fugam com Pularunt . Cautiores hi Iudaei , qui spoliis tantisper abstinentes, victoriam bene coe .ptam prosequunt ulla V. 1 . ET &UCCENDERUNT CAIOR ,
id est telicta a fugitivis tuguria . in m perimmis istis voluerunt indicare Gorgia fusas esse copias eius Omnes , & invasa ca stra,' quo & illum terrerent , & in fugam compellerente uti accidit pro voto . Tum licuit Iudaeis per otium spolia legere hostilia, inter quae, praeter alias opes nobiliores, repererunt V. 13. HYACiNTHUM, id est vestes plurimas hyacinthinas d violacei eoloris: ET PURPURAM, non fictam ex vacciniis, ve, violis, sed veram, nempe MARINAM, eaolire is teste Vitruvio & Plinio e , qui a dii, Tyriam purpuram omnium praestantillimam suisse. Egi de his suis Exodi xxv. V. 18. Pari selieitate Iudas ANNO SE QUENTi Lysiam f ipsum eum multo m ioribus copiis caedit, fugat , sternit . Neinlue armorum magis quam sacrorum dux elicissimus , post nobilissimas has victorias, interim dum copias suas instaurat Lysias ipse , V. 36. AscENDAM Us, inquit, IerosoIy
abolitum Dei eu Itum aENovARE , atque instaurare, & postliminio reducere. V. 38. SANCTiFICATIONEM , id en templum , quod Sancto constabat & sancto san, ctorum, v IDERUNT desertum esse, uti ET PAsTopHORIA, id est sacerdotum eubi euia ad latus templi, ut dixi III. Reg. vI. V. 43. LEPIDEs CONTAM NATio Nis, id est idolorum statuas, hases & aras, de quiabus supra g, TULERUNT N LOCUM MUNDUM , nempe in Tophetis , alias diactam Gehennam, IU. Reg. xxII . io. Sed quid agant V 44. DE ALTAR HowcausTORUM, ab Eura, & aliis saeerdotibus olim exaedificato, sed iam per impositam Iovis Glimpii statuam , foede profanato Eluent: ae illud & mundabunt. ,& utentur dei inceps r At timebant R. 43. Ο 46. NE id FORTE IEBII cederet IN OPPROBRIUM , tam apud Deum , quam apud homines, eo quod tam foede eontam nato altari ad tam sancta saerificia uterentur, quasi sumptui parcentes in te tam gravi. An ergo dei edium & dissol tum altare, ut reliquas aras profanax id lorum , abiicient in immundam Topheth , seu Gehennam Uerum horrebant , rem Deci semel consecratam, oleoque sancto &ritu saero dedicatam loco spurco committere. Ergo INCIDIT ILLIs CONsILIUM BO
NORUM , ut mediae insisterent viae, & dis
367쪽
solverent quidem altare, sed LAPIDEs reponerent non in Topheth, sed i N Loco sacro ad id Ap To , nempe in angulo aliquo areae unius in templo , vel etiam extra templum , sed in eodem MONTE Sion , in quo DoMus Dei , seu templum constructum erat. Ex quibus discimus quanta nunc veneratio debeatur rebus longe sacratiori . bus i , v. g. altaribus Christianorum , vestibus sacerdotalibus , calicibus , caelitum reliquiis , &c. Saltem eo loci putarunt Iu .daei lapiὸes illos tantisper adservandos, donec certius quid de illis responderetur perventurum Prophetam , quicumque is esset Propheta qui primum a Deo mitteretur :vel certe per Prophetam intelligunt Christum Melsam, qui nomine Prophetae saepius in Scripturis k designatur . Et vero sciebant ex hebdomadibus Danielis paulatim accelerare tempus adventus Messiae. Nam ab hoc anno I S. regni Graecorum ι, usque ad Messiae adventum, seu nativitatem, non effluxerunt nisi I 9. anni. Expectabant autem Iudaei ex Messia suo solutionem omnium dubiorum suorum , ut colligitur ex Ioannis Iv. 23. 5 ra quιa Metsias υenis, qui dicitur Chrsus : cum ergo venerit, ille nobis annuntiabit omnia. g. 48. QUAE INTRA DOMUM ERANT INTRINSECus, ET AEDEM; id est , interiora omnia sanctuarii & Sancti sancto. rum , ET ATRl A exteriora templi IAN.CTIFIC A vERUNT , id est eae undarunt, consecrarunt, dedicarunt: Z49. ET INTULERUNT CANDELAERUM septiceps, seu septi ramum : ET MENfAM auream , in qua panes sacri proponerentur
Deo. Non ergo Salomonico more qui dena candelabra , & denas mensas in sanctuario posuit, ut dixi III. Reg. vi. sed Mosaico, qui non nisi unum e singulis habebat J templum hoc suum instruxerunt Iudaei.
V. 34. SECUNDUM TEM pos ET SECUN DUM DIEM; id est, eodem prorsus die, nempe 2 . mensis noni Casleu, id est 14.
coepit profanatio templi per profana &idololatri ea saerificia, I. l lach. I. 61. eodem etiam desiit vertente triennio , ut hie &Lib. II. cap. x. s. diserte assirmatur. Nam hiennium, cuius ibi vers. 3. mentio fit , n respieit initium profanationis templi,
sed imitum principatus Iudae , ut legentin patet. Et licet ibi hae e templi repurga εtio narretur poli enarratam Antiochi mortem , non tamen dicitur . accidisse illam post illius mortem: & ex hoc Lib. I. cap. tu. constat, accidi Ise anno Graecorum I 48. eum Antiochus non sit mortuus msi anno 349. ut dicitur cap. m. t 6. Sicut vero idem hie dies obtigit sacrilegio & consecrationi, tenebris & luci , ea lamitati Belaetitiae ita notat Iosephus o, eumdem quoque mensem & diem obtigisse excidio Ierosolymorum per Nabuchodonosorem , &per Titum , ut dixi in fine Chronici . Porro innoυatio haec, seu nova templi &altaris dedicatio sacta suit cum CITHARIs
ET CINYRis , musicis instrumentis , quae aliquando pro iisdem sumuntur, υ. g. II. Paralip. I x. it. ubi pro Graeco cluris , Latinus vertit eitharas . Aliquando distinguuntur, ut hic & alibi p.
V. 39. STATUIT IUDAs ET UNIvERIA Iudaeorum ECCLEsIA , UT sellum hoc DE DICATIONIs quotannis exinceps per octi- duum celebretur. De quibus encanris , etiam Beeta teste , & aliis Calvinistis ,
meminit Ioannes x. 22. Facta sunt ene
nia in Ierosi is, hiems eras . Quod de encaniis Salomoni eis mense Tisti , seu Septembri, III. Reg. v m. de encaeniis EDdrae, mense Adar , leu Februario nostro , I. Esdr. vi. eommode intelligi nequit , quia tune in Iudaea proprie non est hiems, nam post medium sequentis mensis Niseo spicas maturas colligebant, & postridie Paschae Deo offerebant. V. 6o. ET AEDIFICAVERUNT MONTEMSios ; id est, arcem praesidiariam construxerunt in monte Sion, ex opposito arcis hostilis, I. Mach. i. 33. Licet enim coercuerit excursionem praesidiariotum hostilium Iudas, interim dum templum repurgat
tur, ut vidimus hoc cap. Iv. AI. certum
tamen est, ipsum arce hostili potitum non suilla tum temporis; nam biennio post,
nempe anno IIo. Graecorum , ut cap. uti ZO. narratur, coepit demum illam obsidere: nec nisi post 13. annos, nempe I I. anno Graecorum, ea arce potiti sunt Iudaei, cap. XIII. Io. Ergo ad compescendos hostes, ne more consueto erumperent, &templum infestarent , novam hane illis arcem obiecerunt Iudaei,d sorie parte una
extimae areae templi in eum usum coninversa, ut in si mratur eod. cap. v I. II. CO stru
368쪽
struxit insuper Iudas di aliam munitionem de purgato Templo eodem die quo noti .
contra uiam MV. ει. In urbe mi viris quinto stadior ab Ierosolymis, ubi intra montium sauces & angustias munitionem insgnem erexit , Thermopyrarum instar, inquit Iosephus I, quae Laeea emoniorum uirtute toto orbe celebrantur . Vide eumdem t de su ribus aliis Machabaeorum aedificiis.
Res i. T TIc de tertio agitur praelio, L at quod gessit Iudast ubi ha
bent reges & duces viam praeclaram ad victoriam, per vitae innocentiam , & invocationem divini nominis. Ceterum quae in tertio praelio vel praecesserunt pugnam, vel subsequuta sunt, vel in ipso conflictu acciderunt; ex his ea pitibus tertio di quarto satis sunt manifesta. V. 4. Industria Iuda est, qui copias regias nondum unitas aggreditur . Interim Iuda eunte in Emmaum, Gor invadit castra Iudaeorum. Reliquum Capitis 4. Lysias armatur ad quartum praelium , vers. 28. Uenitur ad Bethoron. 29. orat Iudas, vers. 3 o. vincit, 34. Lysias redit Antiochiam , 33. Mundatur Templum , vers. 36. & deinceps . Acta res est ann. Graecorum I 48. vers. 32. Statuitur festum dedi eationis, vers. 39. His adde ex Lib. H. cap. x. a verse uintum fuit. Haret adhuc Anti hus in Perside V. II. GE ERON : Iosepho est G
V. 26. Hic habent, quod probare, laudareque deberent Novatores de Templorum purgatione, novi altaris extructione , dide icatione . Similia de Encaeniis pleraque dant Exodus & liber tertius Regum sub
V 3o. POTENTIs . Hic est Golias gigas . V a S. SANCTiPICATIO . Hic est ipsum templum, vel pars, quae dicebatur San Sanctorum. Pastophoria sunt exedrae , &cubicula, ubi servabantur res sacrae . Ceterum non suit dirutum templum sub Antiocho, sed labefactatum, & vastatum ignibus: tamen altare novum positum est , & dedicatum . Supra vero dixi , narrari quidem dedicationem hane duobus in locis, nempe hie & Lib. II. cap. x. semel idque ante mortem Anti e hi & anno Seleucidarum r48. hie Lib. I.
cap. I . 32. tertio nempe anno praecise a profanatione: nam quo die coepit , eodem
desiit profanatior ibid. vers 14. At dicet aliqris, ex Lib. II. cap. x. a. oblatum dici lacrificium post biennium . Certe post biennium fuit , si intervenit triennium ;tamen designatio ham per exactum hiennium est Chaldaica, quae liberior est in colligendis annis . Iosephus addit ad triennium solidum sex menses ; sed hoci Iosephi commentum est , immo ipse
Lib. XII. eap. x . dat purum trienni um , mense Casleu, nobis November an vero Σ3ω. dies, de quibus Dan. vinia i . ad hanc templi profanationem possint aptari, ibidem dicendum est: vide Serrar. Lib. I. cap. v r. quaest. v. denique hare putantur encaenia , de quibus Christus Ioa
U. p. LAPIDES CONTAMINATION Isreram ex dirutis aris idolorum. U. 46. IN MONTE . Extra templum , sed in monte templi, loco honesto. U. 47. Hic apparatus non aequabat Sa
369쪽
R. 36. SALUTARII . sunt sacrifieia pa-eifica, quae offerri solebant in gratiarum
dentis auri soliis, scutula non aurea , ut Salomonis, nec aerea ut Roboami, sed sunt aurata quaedam ornamenta ad modum lautuli. V. 6o. ΑΕm Fic AvERUNT MONTEM 'Muniverunt turres in monte Sion, qui erat templo vicinus. V. 6t. Urbs montana prope Ierusalem, ex Lib. l I. cap. XI. I.
Percussit Iudas plurimas Gentes finitimar: obsessosque Galaaditas ct Galilaeos
ipse una eum fratre Simone liberat . o' λυicto semel atque iterum Timois theo, captaque civitate Dbron , qua transtum ipse praebere noruerat , momni maseula ipsius interempto tandem integro numero laetἰ revertuntur in montem Sion ad saer candum Dominor interea qui relicti fuerant duces in Ierusalem, dum contra Iudae praeceptum pugnant adversus Gentes , caeduntur: Iudas vero p rcutit Chebron γ Utum , subυersis ipsarum simulachris. Τ iactum est ut audierunt Gentes in circuitu, quia aedificatum est altare, & sanctuarium sicut prius , iratae sunt valde.' a. & cogitabant tollere genus Iacob , qui erant inter eos, & coeperunt occidere de populo , &persequi. 3. Et debellabat Iudas filios Esau in Id mala, & eos qui erant in Acrabattane, quia circumsedebant Israelitas, & percussit eos plaga magna . q. Et recordatus est malitiam filiorum Bean, qui erant populo in laqueum, di in scandalum, insidiantes ei in via. s. Et conclusi sunt ab eo in turribus,& applicuit ad eos, & anathematizavit eos, & incendit turres eorum igni, cum omnibus qui in eis erant. 6. Et transivit ad filios Ammon, & invenit manum sortem, & populum copiosum , & Timotheum ducem ipsorum: . & commisit cum eis praelia multa, & contriti sunt in conspectu eorum ,& percussit eos: 8. & cepit Gazer civitatem , & filias eius , & reversus est in Iudaeam. q. Et congregatae sunt gentes quae sunt in Galaad , adve sus Israelitas qui erant in finibus eorum, ut tollerent eos e & fugerunt in
Datheman munitionem, Io. & miserunt litteras ad Iudam & fratres eius, dicentes: Congregatae sunt adversum nos gentes per circuitum, ut nos auferante II. & parant venire, M occupare munitionem, in quam confugimus: & Timotheus est dux exercitus eorum. 12. Nunc ergo veni, & eri. pe nos de manibus eorum, quia cecidit multitudo de nobis. I 3. Et omnes
fratres nostri, qui erant in locis Tubin, intersecti sunt: & captivas duxerunt uxores eorum, & natos, & spolia, & peremerunt illic sere mille viros. I . Et adhuc epistolae tepebantur, & ecce alii nuntii venerunt de Galilaea conscissis tunicis, nuntiantes secundum verba haec : I s. dicentes convenisse adversum se a- Ptolemaida, & Tyro, & Sidone : & repleta est omnis Galilaea alienigenis, ut nos consumant . I 6. Ut audivit autem Iu-
370쪽
hon poterimus sustinere eum: quis potens poterit adversum nos i 4 I. si vero timuerit transire, & posuerit castra extra flumen , transfretemus ad eos, & poterimus adversus illum. 42. Ut autem appropinquavit Iudas ad torrentem aquae, statuit seribas populi secus torrentem, & mandavit eis, dicens: Neminem hominum reliqueritis: sed veniant omnes in pranium . 43. Et transfretavit ad illos prior, & omnis populus post eum , & contritae sunt omnes gentes a facie eorum, & proiecerunt arma sua, & sugerunt ad fanum, quod erat in Carnaim . 44. Et occupavit ipsam civitatem, & sanum succendit igni, ' eum omnibus qui erant in ipso e & op. pressa est Carnaim, & non potuit sustinere contra faciem Iudae . s. Et congregavit Iudas universos Israelitas, qui erant in Galaaditide , a mini. mo usque ad maximum, δc uxores eorum , & natos , & exercitum mas num valde, ut venirent in terram Iuda. 46. Et venerunt usque Ephron:& haec civitas magna in inpressu posita, munita valde , & non erat declinare ab ea dextera vel sinittra , sed per mediam iter erat . 47. Et incluserunt se qui erant in civitate, & obstruxerunt portas lapidibus : & misit ad eos Iudas verbis pacificis, 48. dicens: Transeamus per terram vestram, ut eamu, in terram nostram: & nemo vobis nocebit e tantum pedibus transibimus. Et nolebant eis aperire. 49. Et praecepit Iudas praedicare in ca stris, ut applicarent unusquisque in quo erat loco : so. & applicuerunt se viri virtutis e & oppugnavit civitatem illam tota die , & tota nocte , &tradita est civitas in manu eius : s I. & peremerunt omnem masculum in ore gladii, & eradicavit eam , & accepit spolia eius , & transivit per totam civitatem super interfectos . sa. Et transgressi sunt Iordanem in cam. p. magno , contra iaciem Bethsan . s3. Et erat Iudas congregans extremos, & exhortabatur populum per totam viam, donec venirent in terram Iuda. s ' Et ascenderunt in montem Sion cum laetitia & gaudio , & ob tulerunt holocausta, quod nemo ex eis cecidisset , donec reverterentur in pace . 5s. Et in diebus , quibus erat Iudas & Ionathas in terra Galaad ,& Simon frater eius in Galilaea contra faciem Ptolemaidis, s 6. audivit
Iosephus Zachariae filius, & Azarias princeps virtutis , res bene gestas,& praelia quae facta sunt, sq. & dixit: faciamus & ipsi nobis nomen , &camus pugnare adversus gentes, quae in circuitu nostro sunt. 58. Et praecepit his qui erant in exercitu suo , & abierunt Iamniam . sq. Et exivit
Gorgias de civitate , & viri eius obviam illis in pugnam . oo. Et fugati sunt Iosephus & Azarias usque ad fines Iudaeae : & ceciderunt illo die depopulo Israel ad duo millia viri , ' & iacta est fusa magna in populo :6I. quia non audierunt Iudam, & fratres eius, existimantes sortiter se noctumst. 62. Ipsi autem non erant de semine virorum illorum , per quos salus iacta est in Israel. 63. Et viri Iuda magnificati sunt valde in conspectu omnis Israel, & gentium omnium ubi audiebatur nomen eorum. 64. Et conVenerunt ad eos fausta acclamantes. 6s. Et exivit Iudas, & fratres eius, & expugnabant filios Esau, in terra quae ad Austrum est, & percus. sit Chebron & filias eius t & muros eius & turres succendit igni in circuitu. 66. Et movit castra ut iret in terram alienigenarum , & perambulabat Samariam. 67. In die illa ceciderunt sacerdotes in bello , dum Vo. Eu . Sae. Tom. XXII. A a a luat