장음표시 사용
341쪽
V. 44. IM IRA sua , id est irati . CL TER l , scilicet holitum. NATio ΝΕs, id est Gentiles. V. 46. IN FORTITUDINE , id est sorti
V. 47. Fl Llos sUPERBIAE , id est superbos, scilicet hostes. PROSPERATUM EST, id est bene succestit. V. 48. OBTINUERUNT LEGEM, id est legis observationem, quam hostes impediebant . CORNU, id est potentiam; quasi dicat , Victoriam. V. 4'. Co NpORTATA EsT, id est in ea. luit. CAsTiGATio , scilicet Dei per hostes. EvtR io Nis , scilicet rerum nostrarum . IRR INDIGNATIONIs, id est magna punitio.
V. 3o. AEMUL TOREs , id est zelatores, seu studiosi vehementer. TESTAMEN.- , id est pacto, vel lege , ut si repetitio. r. GENERAT ioNIAus , id est taculis, seu aetatibus. V. 32. REPUTATUM EsT , &e. quasi dicat, Estque in eo apud Deum iustior ense fus . V. 34. ZELANDO 2ELUM , id est affectus etelo. DEI, id est Dei causa . TEsTAMENTUM, id est pactum. V. 33. UERBUM, id est praeceptum, scilicet Dei. V. 36. T TrFiCATUR , id est assirmat in Dei causa. ECCLEsIA , id est congregatione, scilicet Iudaeorum in deserto. V. 37. Nis ERico RDIA , id est pietate,
seu mansuetudine, & clementia . IN sAECULA . Graec. aeterni et Sternum quidem est
in Christo. V. 58. ZELAT, &c. id est pro lege χelo magno assicitur. CAELUM , scilicet in aerem sublatus curru igneo , reponendus deinde loco aliquo terrae, usque ad finemia culi. . sV. 39. CREDENTEs , scilicet Dei fide
constantes se praebentes. V. 6o. SIMpLICiTATE , id est sinceritate , seu integritate. o I. GENERATIONEM, ET GENERAT O-lNEM, id est sinsulas aetates . IRplRMRN-τua , id est viribus deficiunt. V. οχ. VERBIs , scilicet minacibus . STERCUs ἰ pro, velut stercus , vel quasi dicat, Cito desinit per mortem in stercusta vermes.
V. 63. PER tr T ; quasi dicat , In nihi
tum recidit quidquid designarat cogitatione U. 67. UINDICATE vis ut CTAM, id est ulciscimini iniurias. U. 68. RETR in UTio NEM , scilicet quod merentur eis retribui.
exemplo Mathathiae licitum sit res stere regi aut principi iniusta imperanti ministros impietatis eius occidere: & , populo adversus eum concitato, bellum movere' Talia enim hoc loco fecisse legitur Mathathias , & eteius eius comparatur cum etelo Phinees sacerdotis. Quaestio hoc tempore inter quosdam agitata , di varie dii putata; aliis putantibus licitum esse psin. cipi apertam tyrannidem molienti, maxime adversus religionem res stere; non tamen per seditionem plebe concitata, sed opponentibus se perverso conatui principis, iis, ad quos pertinet toti Rei p. pro-lpicere , de iusta eius administratione; qualis videtur suisse Mathathias . Vocatur enim hoc eodem cap. vers. II. Princeps,
o clarissimus, o magnus in populo. Alii existimant nulla ratione, & nuἰlo casu lege divina permissum este, ut legitimo principi aliquando per vim resistatur , etiamsi iniuste imperet , sed putant subditos sola
patientia armari debere adversus eiusmodi . tyrannidem. De facto autem Math1thiae re-
spondent, eum non legitimo principi , sed niusto Iudaici regni invasori restitisse. In hanc sententiam extat libellus doctissimi ψiri, & Reverendissimi Domini sanctae memoriae Cuneri Episcopi Lev vardiensis. Con. tra sentit Molanus, & alii doctissimi viri; & probatur exemplo reprobati Roboam
III. Regum xii. Nec valet responso conistrariae opinionis. Nam Antiochus a maioribus suis acceperat regnum Iudaeae , sicut & post ea Tiberius Caesar ab aliis Caesaribus & populo Romano: de quo tamen Tiberio Christus Matth. xxv. Reddite qua sunt Caesaris, Caesari .
342쪽
FRATRES NOSTRI PECERUNT, ET NON pu- eos, qui se prohibebant , iussu regis An-GNAvERIMus ADvERsus GENTEs scilicet tiochi, ab observatione legis paternae. Un in Sabbatho ci Tius DispERDENT Nos A ' de & sequitur vers. 48. ET OBTINUERUNT
TERRA. Discimus hunc ordinem legis na-iLEGEM DE MANIBUS GENTIUM , ET DE
turalis . & politi vae ad inuicem , ut sil MANisus REGUM; id est, hae sortitudine
quando simul am hae servari non possint ,lsua legem instaurarunt, gentilibus , ac re- lex postiva, etiamsi divina sit, cedat testite eorum invitis. Dictum est quidem cap. naturali: quae & i pia divina est, nec di- i. de Iudaeis, quod non ausi fuerint circum vina tantu in , ted ἐκ aeterna: scilicet ho-acidere filios suos metu mortis interminataeminem vitam suam conservare debere. Sediab Antiocho, ted nihil obstat, quod tan- quaeritur an similiter Iudaei potius debue-4dem permiserint filios suos circumcidi alorint edere cibos lege vetitus , quam per-actis Mathathiae , qui iam contra gentiles mittere se occidiὶ cum etiam hic videan aliquantulum coeperant praevalere. tur concurrere lex positiva de cibis immundis non comedendis , A naturalis de M A R I A N AE.
vitae conservatione. At superiori cap. di
tuum est , quod elegerunt magis mori IUers. I. I N DIE Bus ILL is sURRExIT . quam cibis contaminari gentilium Et si- 1 ανίς ἡ , sive extitit , sive re- militer hodie quaeri poteti; An quis potius bellavit ut Antiocho resisteret, siue abiit.
ecbeat eligere mori, quam comedere car-lMATHATHlAS, Idem a Iosepho Lib. XII. nes in quadragesima ρ Respondeo , si tan- cap. vii I. vocatur Matthras . Nec resertotum haec duo concurrant , & nihil aliud utraque vox a Deo donatum fgnificat . Fr- accedat , servanda est lex naturalis, praeita I Six Eo Nis. Ioannes fuit Simeonis fi- lege positiva, ut Iudaeus, vel Christianus lius, Mathathias nepos . Ergo filius pro emet fame moriturus, quia nihil aliud ha- nepote. SACER nos, scilicet magnuς & ponis beret, tunc liceret cibum vetitum comede tifex: sic canunt Iudaei in eorum Synagore. Uerum cum Iudaeus cogebatur a ty-lgis uti ex eorum Rituali libro patet, in quo ranno edere immundum , tunc non tamlhaec sunt verba: Ins Nnt Netuam tu Pagebatur de lege una positiva , quam deli a cori bura. In diebas Mathathiae fili
tot 3 religione, quam tyrannus hac ration ellabanau fater dotis magni Hasemonaei . Sic volebat auferre . Et ita quoque si hodie Chaldaeus Cant. vi. 6. Iosephus Gorionis
quis metu mortis cogeretur a tyranno adlLib. III. cap. I x. Ex nostris Als Tosta-ἡdendum carnes in quadragesima , mortem tus Episc. Abulensis, Exod. xx. q. XX U. eligere deberet. Agitur ea im non tam del& Num. T. quaest. x IV. Ut mirer neque
virtute illius legis ecclesiasticae , quam de s Iosephum eum nominare inter Pontifices, obedientia, quam fideles debent ecclesiae. : neque Nicephorum in suo Catalogo . Quod Vide Do m. a Soto Lib. I. de 'iustitia &lsi eius filii Pontifices fuerunt, ut ipse fate-
iure quaest. v I. art. Iv. tur, eum honorem utique a patre accepi
in An bus earum , Graece est in terminis II- bi, sic in se. xiv. 29. & I. Par. 1xIU. 7. mel, Faciebant autem hoe in fortitudine. Fuit autem Darib, uti ex eo loco patet, id est magno dc sorti animo , non veriti princeps familiae primae inter viginti qua- hostes, a quibus dudum oppressi laetant,'tuor, quas ex polieris Aaronis ministerioquin ve necdum erant exterminati. Quidamstempli designavit David . AB IERusALEM , binc colligere volunt, filios invitis paren-lse ilicet surrexit , abiit occiso in ea urbetibus, poli, baptietari. Putant enim pue-lBacchide Antiochi praesecto , ut Iosephus ros, de quibus hic agitur, invitis parenti. ait Lib. I. de hello I . cap. l. Ea caulabus suisse circumcisos, propter id quod ad-lsuit fugiendi in montem Modin , ubi op-ditur, in fortitudine, quod sic intelligunt,lpidum eo nomine erat. Habebat sorti & violenta manu . Sed magis proba. U. 2. FILIos IN UE , IOANNEM . bilis est expositio, quam dedi . Nam sor-iqn hi Mathathiae filii numerentur hoc lo-titer tantum haec egisse dicuntur contra co quo nati ordine sunt, quaeri potest . Quidam
343쪽
dam Iudam natu maximum putant cum Iosem Lib. I. de Bello Iud. cap. I. Ego credam natos esse, quo ordine hic ponuntur, cum Mesppo Lib. I. Mutandi eum ordinem nulla ratio fuit. V. 4. IUDAM QUI voCABATUR MACHAB AEus . Mathathias & filii ab Hebraeis Hamonaei vocantur, ab Hasmonaeo uno e primote nitoribus Mathathiae proavo , ut Josephus ait Lib. XLI. cap. vii l. Quare mu
tato nomine Iudas prior , deinde ex illo alii eius statres, & eorum polleri, Mochabaei fuerint vocati , ex Rabbi is ae Een schola affert Xystus Senensis Lib. I. Bibliothecae,f. de Scriptoribus sacris , nimirum , in vexillis quiluor has littet a s gestasse quihus compe odio & pro quaque littera voce
integra substituta, hare sententia contine. hatur: Quis ut tu in fortibus Domine 2 E. XOd. xv. I i. Uulgus, cum litteras illas iungeret, legisse Macbai, unde Machabaeus vox est eonfiala . V. 3. ELEAZARUM , UI COGNOMINABATUR AB ARON . Grare. Maran . Inde factum Abaron, unius litterae mutatione . V. 7. ET sEDERE ILLIC, scilicet in urbe Ierusalem nolebat. Ut quidὶ Ea seces.sus Mathathiae causa , praeter caedem sa-Mam excidium urbis , eui interesse nole.
τες. Si e Graeee. At Gotth. & Regia , eam, scilicet claritatem urbis. V. S cIDIT u EsTIMENTA, id est vestes laceras i impsit. Ea Iudaeis vestis lugubris in luctu. Hispani in lanere regiosaeeo induebantur, olim Xerga.
non discedam, id est ab obedientia legis,
si alii discedam. Graece , ασῶ r. φίας πα-ν ρα , id est a Gltu, a relieione patrum . Suspicor vocem legis redundare. Nam Lucifer Episcopus in libro De non parcendo pravis in Deum , sic habet : dde datust quisque ab Osis patrum suorum . Osfeium , pro latraa posuit. V. 2I. PROPIT lus siT Noais , id est absit. Detestantis formula , familiaris Hebraeis . V. 24. ACCENs Us RIT FUROR Ei Us .
Cotth. ascendit furor eius. Luziser, Attulit iram. Si e Graece , αν ογω θυμόν . SECUNDUM IUDICIUM LEGIs . Graece , δε-
cundum iudicium . Sed bene suppletur legis. Id decretum est De ut. x Dr. 6. Ut siquis aliquem abstrahere velit a religione
patria, ipsemet occidat eum. V. 23. SED ET v IRUM , QUEM E Ex ANTIOCHUs MISERAT, OCCIDIT. Hic Vocabatur Apelles , ex Iosepho Lib. XII.
TUM; pro, stabibens , defendens legem.
Sederunt in montibus. V. 34. IPsI , ET pi LiI EORUM . Sic Graec. Gotth. non Alfi eius, ut est in Reg.& Lovan. Quo Ni AM 1NUNDAUERUNT SUPER Eos MALA . Gotth. & multi alii codices, Induraverunt super eos mala. Grae
ce , Multiplicata sunt Iora eos mala. Dixerunt e V. 37. MORIAMUR OMNEs IN SIMPLI .ci TATE , id est innocentia, immerito, innoxii. Aut simplicitas tu matur pro patientia, ubi Iob ii. s. Adhuc permanes tu simplicitate λ Ea simplicitas seu ignorantia eos homines liberavit a culpa; alioqui in Sabbato pugnare licebat. Iosephus Lib. XIV.
cap. m. susceptum ait more inter Iudaeos, ut Sabbato non aggrederentur hostes , impugnantibus tamen resisterent. U. o. NUNC CITI Us DIs PERDENT NOS, nisi contra Gentes pugnemus . Gotth. &in Regiis non est vox nune , & videtur turbare sententiam . Retinemus tamen eam , quoniam Graece est, & aliis Latinis codi-eibus. V. 42. SYNAGOGA Assi DAEORUM : sic Gotth. & Graec. non Iudeorum , ut Regia . Porro Assiliis in Iosepho saepe a probitate laudantur. Num ii Essaei, secta inter Iudaeos praecipua Quidam putant, nec displicet.
V. 48. ET OBTINUERUNT LEGEM spro, defenderunt. Verbum αντιλαμλωου , quod hie est, multa fgnificat . DE MANillus GENT iurui, id est contra Gentes. ET NOMDEDERUNT CORNU PECCATO Ri, id est victoriam & robur non cesserunt eis. V. 4o. NUNC CONFORTATA EsT sUPER-st A . Ad culmen malorum ventum est . ET CAsTIGAT Io . Supplicia gravia piis inseruntur . Date animas V. so. PRO TEsTAMENTO, id est lege. PATRUM uEsTRORUM. Gotth. & Regia, patrum, sine vestrorum. Graeca Romana, patram nutrorum. Abraham V. a.
344쪽
V sa. IN TENTA Tio NE . Quando filium immolare iussus est. Laudatur
U. 33. IEsus, id est Iosue , qui Moy-s obedivit, factus eli populi dux . Peccator U. 63. CONvERsus EsT IN TERRAM
SUAM . Eo redit unde eis iactus . Finis cum principio consentit, licet in praesenti extollatur. U. 63. ECCE Si MON . Graec. Simeon: se Coti h. vir eli consilii. V. 69. APpos ITUs EsT AD PATRES suos . Id de iustis tantum dicitur : sc Abulensis Gen. xxv. i 7. & ex eo probat, Isin aetem salutem consecutum ; quoniam de eo ibi dicituri Appositus es ad populum suum. Uere ea noltra patria est, hic in exilio sumus, & ad tempus peregrini. Nostra aiatem conυersatio seu ciet itas in eacti e se ad Phili p. m. ao. Sepultus est V. To. IN SEPULCRis PATRUM . Ex tabat id sepulcrum Hieronymi aetate , ut ipse ait de Locis Hebr. sed & nunc exta re dicunt, qua forma describitur hoc ILibro, cap. XIII. 27
Uers r. τοῦ X filiis Io ARia : euius sors
Da prima exiit tempore David I. Paral. xxiv. 7. suitque prima in viginti quatuor vicibus , quae Omnes erant de filiis Aaron, ibidem num. r9. AB IERUSALEM: nectendum cum verbo surrexit, id est discessiit Ierosolyma . IN MONTE MODIN . Vicum Iudaeae vocat Iosephus Lib. XII. cap. v Ili. at Scriptura civitatem appellat hoc capite num . is de alibi. Adrichomius collocat in tribu Dan ; sed ea in antiqua distributione sinibus tribus Iudae continebatur. D. Hieron. de locis Hebrai eis: Modin ait υιcus iuxta Dio polin, tin. de fueriant Machabaei, quorum hodieque ibi. dem sepulcra mo irantur V. 7. CONTRITIONEM r vastationem . Ducta est metaphora a vasis fictilibus. Uide Isa. xxx. I 4. Polyearpus apud Euseb. Lib. U. cap. xl x. exclamare liolebat Ohone Deus in quae tempora me refervam, ut 'ac patiar SEDERE ILLic t illic habi
U. 8. SANCTA, . sanctuarium . FACTA ,ἐata. IGNoai Live contemptibilis, vilis. U. 9. VasA GLORIAE: gloriosa , pretiosaque supellex templi, de euius pulchritudine , & pretio gloriari soles; sic Erech.
xxIH. 26. ubi legibus , Uasa gloriae tuae , in Graeco est, καυχ σεως, gloriatiohis, sive iactantiae. U. io. QUAE CENs NON HEREDITAvIT REGNUM Eius ὶ ut in eo, velut in paterinna hereditate dominaretur, pullis, aut cae-
sis legitimis possessoribus a quod maxime perti uel ad Sionem, & arcam regiam , in qua cum praes dio erant praesecti regii , Mduram in Iudaeos tyrannidem exercebant. V. I l. COMPos IIIo: , ornatus , Graece enim est , κίρμος . U. 14. SCIDIT v Es TIMENTA sUA , &esponte susceptis corporis a filictationibus , divinam indignationem in Iudaeos saevientem mitigare cupiens. V. i5. CONsTANTER sTETERUNT ; scilicet in proposito non recedendi a les
V. t 8. MUNERIB Ug MULTis. In Graeco est, η, στολαῖς, missibus , scilicet mu
U. 19. OBEDi UNT I pro, Obediant. SER-vITUTE , observantia. V. 2t. PROPITI Us si T, id est faveat ;quasi dicat : Ita nos Deus servet, ut non faciamus hoc quod iubemur . IusTITI As
idem fgnificat quod legem, secundum quam ambulantes iusti sunt.
U. 22. UT EAM Us ALTER A ut Ar alteram religionem sequamur. Graecus textuvhabet, dextera, vel sutura: ut aliqua ex parte a recha via aberremus. Uel, ne latum quidem unguem a veritate discedemus, & legitimo Dei cultu. V. 23. ACCEIsIT QUIDAM IUDAEUs.'sortasse de industria comparatus a ministrix regiis, ut verbis exempla coniuncta , vehementius permoverent legi a patriae tenainces , sed salsi sunt expectatione sua.
V. 24. CONTREMUERUNT RENES EIUS:. viscera, & interiora eius dolore , de zelo commota sunt. SECUNDUM IUDICIUM LE-cis; id est , prout postulabat amor , feta gelus . Non defuit Mathathiae auctori laxiuris publici, ut posset sine noxa Iudaeum
interficere ; erat enim Summus Pontifex ,& summus reipublicae Iudaicae eo temporc praesectuS. U. I 6. SICUT FECiT PHINEEs, &c. Hi-:loriam habes Num. xxv. i. V. 17. STATUENS TESTAMENTUM , ba
345쪽
est stabilite, &l asserere volens testamentum , id est pactum initum cum Deo . Legem Dei, quae secundum laedus oh ervari debet. V. 29. IUDICIUM, ET IUsTiTIAM , id est iuste, & sancte vivere. V. 3o. SEDERUNT , habitarunt. V. 3I. DIssi PAvERUNT, violarum. V. 32. IN DIE s ABBATORUM r in die sabbati, quo die Iudaei a tractandis armis abstinebant ἔ ea enim omnibus insederat opinio , non licere eo die, ne ad defensionem quidem arma capessere , & hosti hus repugnare ; quae ignoratio zelo legis servandae,& amore & reverentia in Deum , qua movebantur, excusatione digna est. V. 36. NEC OPPILAVERUNT LOCA OCCULTA: nec clauserunt loca occulta, dc latebras suas in qua se receperant. V. 37. IN SIMPLICITATE NosTRA : in innocentia, seu integritate . SUPER Nos; pro nobis, de nobis.
V. go. Vi R, id est quisque. ANIMA BusNosTRis , id est vita nostra . IusTIFICA Tio Ninus, id est legibus. A TERRA, id est legibus. A TERRA , id est ne vivamus
super terram a V 4r. COGt T v ERUNT IN DIE ILLA,&e. ex absurdo intelligunt eum tanto rigore sabbati observantiam retinendam non esse. OCCULTis, scilicet locis, ubi se absconderant.
V. 42. SYNAGOGA Assi DAEORUM: Assidaei, vel iidem suerunt cum Essenis , vel certe suerunt familiae , & sectae quaedam institutis valde inter se similes, & coniunctae. Profitebantur Essent vitam theoreti. cam, erantque quodammodo monachi ii lius aevi. Vide Sararium in Trihaereso Lib. III. cap. vi I. I. UOLUNTARIUS IN LEGE. Ille dicitur voluntarius in lege, euius UO-luntas prompta est ad observandam legem. V. 43. MALIs, id est perseeutione, seu
calamitate. ADDITI SUNT : adiunxerunt se . FACTI SUNT ILLIs AD FIRMAMENTUM,
id est suerant illis magno praesidio. V. 4 . PECCATOR Es. Peccatores singulariter in Scriptura dicuntur, qui apostatae facti sunt, ut non semel in libri Regum , & Prophetarum oecurrunt exempla. IN IRA sua, id est irati . Cfrrat , scilicet hostium. Narlo Nps, id est Gentiles. V. 46. ET IN FORTITUDINE . In Graeco non est coniunctio o , habetur enim
tantum ἐνισχοι, in fortitudine , id est sortiter . V. 47. FILIos SUPERBIAE , hostes superbos Iudaeorum. PRospERATUM EST OPUS ,
V. 48. OBTINUERUNT LEGEM DE MANI Bus EORUM, id est obtinuerunt legis observationem, quam hostes, & reges impediebant . ET NON DEDERUNT CORNU PECCATORI,' id est, non permiterunt ut pec catores , & hostes praevalerent. V. 49. CONFORTATA EsT, id est invaluit. CAs Tl ATro , scilicet, Dei per hostes nos amigentis, & punientis . EvER- stoms, scilicet rerum nostrarum. IRA iNDIGNATI Nis r vehemens Dei ira, & ad puniendum incitata. V. 3o. AEMULATORE se etela toros , &valde studiosi. Avi MAs v EsTRAso vitam vestram . PRO TEsTAMENTO PATRUM VE sTRORUM ; pro custodia legum paterna
V. II. IN GENERATIONIBUs s Urs : suo aevo, cum essent in vivis. V. 32. IN TENTATIONE: cum Deus iussit illum immolare Isaac filium suum, Ge
net. XXII. I. REPUTATUM EIT EI ADIU-
sTITIAM; quasi dicat, Estque in eo apud Deum iustus habitus , seu iuste agens, pe sectae iustitiae laudem , & eximium meritum consecutus est. V. 33. IN TEMPORE ANGUsTIAE SUA Et cum ab uxore Putipharis calumniam passus est, in carcerem coniectus . CVs TonivIT MANDATUM: legem Dei violare noluit, nee consentire in adulterium t Genes.
V. 34. PATER NosTER . Ita loquitur, quia Machabaei sacerdotalis generis erant,& a Phinees genus ducebant . ZELANnor ELuM, id est etelo ardescens e cum scili-eet lsraesitam, & seorsum Madianitidem
pugione consedit: Num. xxv. 8. ACCEPIT TESTAMENTUM sACERDOTII: pr mi Lsionem sacerdotii in posteris eius perpetuo permansuri : dictum enim est Moysi de Phinees r Ecce do G pacem foederis mei, orrit tam ipsi, quam semini eius pactum facerdotii sempiterinum, qkia Glatus es pio Deo suo , expiavit scelius filiortiis Israel:
V sue. IEsus: Iosue. DUM IMpLEVITvERBUM, id est praeceptum Dei transeundi Iordanem , & occupandi terram promissam ,
346쪽
missam , eamque populo dividendi , Io
V. 36. DEUM TESTIFICATUR IN EC-cLEst A e dum hortatur populum , ut Rudeant aggredi terram promissam Num. xlv. 6. IN ECCLEst Ad in coetu populi. ACCEPIT HEREDiTATEM : nimirum Hebron , quam urbem accepisse dicitur, Iosue xxv.
14. quιa secutus es Dominum Deum Is
V. 37. IN IUR Mis ERICORDIA .' pieta. te, mansuetudine , clementia , quam prae 1ertim eum Saule exercuit. V. 38. ELIAs DUM TELAT TELUM LE-Gis: occidens prophetas Baal : Ita. Reg. xv I II. M. dc contra idololatriam pugnans. RECEPTVs EST IN CAELUM IV. Reg.
V. 39. LIBERATI suNT DE FLAMMAhistoria est apud Daniel. cap. III. U. 6o. Si MpLICITATE: sinceritate , integritate . LIBERAT us EST DE ORE LEONUM : historiam habes Daniel. v I. U. 6 r. PER GENERATIONEM , ET GENERATIONEM, id est per singulas mates NON INFIRMANTUR : viribus non deficiunt, nec succumbunt adversis. U. 62. A vERBIs , minacibus . Ul Rr PECCATORrs : Antiochi , & ministrorum eius. STERCUs. ET vERMIS EST . pro , velut stercus. Uel, quasi dicat , Cito desinit per mortem in stercus , & vermes . GoNvERsUs EsT IN TERRAM sUAM : solvit in terram & pulverem, ex quo formatus est. COGITATIO PERIIT : quaecumque machinabatur in nihilum reciderunt. U. 64. IN ipsA GLORIOsI ERITIS. Non vult eos gloriam quaerere; id enim vanitatis est, & indignum sanctis viris , sed
eam secuturam ait, sicut umbram corpus. U. 65. AGET BELLUM POPULI . In Graeco est, πελεμασει πολεμεν - , heli
lit bellum populorum, quod idem est; singulae enim urbes habent populum suum. Nisi explicos bellum, populum, id est con .
tra populos Iudaeorum inimicos. V. 67. UINDICATA v INDICTAM : ulciscimini iniurias. U. 68. RETRIBU TioNEM , scilicet id quod par est eis rependi pro in i uriis , tisaninis populo fideli illatis . INTENDi TE
IN PRAECEPTUM LEGIse soliciti estote in legis observatione. U. ος APpost Tus EST AD PATREε
suos: in limbo patrum suorum coetui adigregatus est. Vide dicta Genes xxv. 8.
ANNO CENTESIMO QUADRAGESIMO SEX- Tot non aetatis, sed regni Graecorum, ut supra cap. I. M. U. 7o. IN sEPULCRIs PATRUM SUO RUM IN MODIN I ex quo apparet Mathathiam cum liberis suis licet habitarent in
Ierusalem, oriundos tamen suisse ex oppido Modin. PLANCTU MAGNO r lacrymis eius mortem, & honestis exequiis eius suinnus prosecuti sunt.
Vers. i. qua ATH Arat As , id est Dor 1VI theus, seu donum Dei a
Iosepho & Theodoreto a usitata syncope Matthias vocatur, certe magno Dei dono, in tanto religionis discrimine, Iudaeis dona. tus . Ab abavo suo Assamonaeo , ut vult idem Iosephus, & alter Iosephus Gorionides b, Zonaras, Nicephorus & alii tam ipse quam parentes eius omnesque posteri, dicti magni principes: eo quod e prima essent e lasse sacerdotali , nempe IOARIB s, ut hie dicitur & inter ipsos. Ioaribaos ceteris dignitate , sorsan & primogeniturae nobilitate praestarent. Unde & summum sacerdotem, seu pontificem fuisse Mathathiam. non sola electione, seri & succeiasionis iure, probabilius putant Serarius, Mariana , Abulensis & alii. Certe in Rituali Hebraeorum, & a Chaldaeo Paraphra.
mus facerdos, vel facerdos magnus , vel , pontifex vocatur, occiso enim Onia tertio sancto & summo pontifice anno I I. reni Graecorum, quinto regni Antiochi, ut icitur II. Machab. I v. et p. & xxxiv. filio autem eius oriana in AEgyptum profugo , ut Iosephus f affirmat: fratre autem Iasone ad ritus Gentilitios delapso , ut idem Iosephus & historia Machabaeorum te statur,' ad quem , quaeso, devolvebatur pontificatus nisi ad Mathathiam , primae sacerdotalis classis principem primum i Etlieet sorte primo & secundo anno, pro sua modestia, spe conversionis fratrum Oniae perpetuo inter se tumultuantium , abstinuerit usurpatione pontificatus p ubi tamen re desperata coactus est pereunte alioqui re
ligione & republica , & consentientibus e
347쪽
xe probaretibus indigenis temporalem principatum suscipere admisit eadem opera etiam pontificatum , cui iam inde a relaxata captivitate Babylonica , iussu regnum Persarum , adnc xus erat, magna ex parte , principatus temporalis , teste Iosepho h , Immo S. Scriptura, ut alibi i dixi . Ad-muit, inquam , anno regni Antiochi n no , Graecorum I 43. tenuitque anno uno, sed non integro. Hic ergo zelo Dei plenus , non serens impii tyranni nequitiam, occiso Ierosoly- ῆ . teste Iosepho k, ex Antiochi praesectis Bacchide, ex ea urbe aufugit, & concessit iv MODIN oppidulum monti inardi ficatum. Hic vers. 7. le tuosque filios ad religionis pes uua euntis defensionem excitat , instar parturientis exclamans , inquit Rupertus ι, eodem pene modo quo postea S. Polycarpus apud Eusebium m. Inde vers. I 4. convertitur ad opera poenitentiae , ad cilicia, ad planctus publicos. U. 23. Iudam apostatam publice I DoLIs SACRIFICARE parantem et elo Phineitico, in ipsa ara, deinde & praesectum ipsum a rege submitsum Apellam nomine, inquit Iosephus n, eodem impetu occidit. U. 23. SECUNDUM IUDICIUM , seu decretum L EGIs divinae, Deuter. x m. s. ubi iubet Deus, si quis aliquem abstrahere velit a patria religinne, ab ipsom et oceidatur, inquit S. Cyprianus o. V. 27. UOCE MAGNA , quemadmodum
post Cannensem pugnam Scipio apud Livium ρ, & contra Grachum , Nalica apud Paterculum & Ualerium Maximum q& paucis post saeculis Narses contra Franeos iturus, apud Agathiam ν; se noster
hie MATHATHi As exclamat, OMNIs, QUI 2ELUM HABET LEGIs servandae & propu-pnandae, STATUENI TEs TAMENTUM , id est initum cum Deo foedus religionis conservare , & ut stet stabiliaturque. & vigeat,
procurare studens; verbo uno, qui salvam vult religionem & rempublicam , Ex EAT
POST ME, me sequatur. U. 29. TUNC secuti sunt MULeti UAERENTES IUDICIUM ET ius Ti TlAM, id est
volentes pie & iuste vivere . Sed contra hos in deserto profugos missae mox a regiis armatae copiae, quibu; ipsi die sabba-ihi licet absque peccato potuissent rosistere,& iniustam vim iusta vi repellere, maluerunt tamen crudeli nece perire , quam sab- Dib. Sisc. To .n. XXII.
baihὶ violatores, vel opinione hostium , au dire . Quod cum ex Zelo religionis, & sm-cero in Deum eiusque legis affectu fecisse constet, non arguendi sunt aut superstiti nis, aut imprudentiae, ut eos arguit Lucas Osiander aliique haeretici ; sed tamquam Martyribus summae laudi illis dan. dum , quod pro legum divinarum custodia voluerint gravissima quaeque perpeti , etsi sorte scirent, se tali occasione . loco &tempore ad id non obligari r nam idem in Martyribus quotidie usu venit . Et a Lacedaemoniis aliisque Gentilibus in simili casu factitatum, Plutarchus f testatur. Et
extabant recentia aliorum Iudaeorum exempla , prorsus huic similia , sub Ptolemaeo Lagi, ut Iosephus t enarrat sub Apollonio, sub Philippo, II. Machabaeorum v & vr. Et multis post annis, immo saeculis, simili modo palsi sunt diebus festis , & sabba. this sese invadi impune & iugulari . a Mi.
thridate, a Pompeio, a Caesareens bus u , ab aliis. Nihilo tamen minus prudenter& pie decretum a Mathathi ac penes quem, utpote summum pontilicem , potestas erat declarandi dubia si quae occurrerent , iit dicitur Deuter. xvii. ut adversus inua. sores etiam sabbato sese desenderent , divino , opinor, instinctu , ne stirpitus ea familia exscinderetur , e qua Christum Iesum in salutem totius humani generis nasci oportebat : ita Rupertus, Abulensis x ,
V. 42. TUNC 'prepata EsT Mathathiae SYNAGOGA, seu collectio Assi DAEORUM;
Graece simplici sigma scribitur: Hebraice, chas dim; omnes sortes viRIB Us , quin &a probitate saepius a Iosepho laudati . Su. spicatur Mariana & quidam alii Eglos suisse, qui olim Cinaei & Rechabitae dicebantur, ut dixi Numer. x. sub finem. Item o MNis VOLUNTARi Us i N LEGE , id
est omnis qui desiderabat legem Dei observare a U. 44. CETERi apostatae FUGERUNT ADNATio NEs vrcinas Gentilium , υT EvA
DERENT gladium Mathathiae , qui percutiebat eos i , t RA su A, id est iusta in i m. pios ira, surore, Zelo. V. 46. ET 1N FORTi Tu DivE CιRCUM C DERUNT PUERos ; quasi dicat Etiam invitis parentibus , etiam reluctantibus .l Atque ita tandem
348쪽
defenderunt , tutati sunt , sartam terum conservarunt legem & ritus patrios adve ius vim de furorem Gentilium, & regum
tyrannorum: ET NON DEDERUNT CORNU
PECCATORI, id est, Antiocho eiusque aia stelis non suerunt Iudaei deinceps occasio, seu gloriae, seu potentiae amplioris , neque passi sunt eos ulterius crescere, cornua LOllere aut serocire, inquit S. Thomas. U. 69. NUNC CONFORTATA EsT ; id est, invaluit, supERBiA , immo ad culmen malorum iam ventum : obtinet iam casTioATio Dei per hostes nostros r iam
TEMPUs EUERSIONI, rerum nostrarum flepublicarum: iam saevit IRA INDIGNATIONI s, seu indignantis Dei. V. 63. SIMON ERIT voBis PATER; id est, loco patris, propter insignem prubentiam, experientiam, fle dexteritatem in rebus admini lirandis. Iosephus Gorionides Ifacit illum primogenitum Mathathiae , uti de Viterbiensis κ . Sed Flavius Iosephussa, Iosippus, Seder minor , aliique libri Hebraeorum omnes Iudae id tribuunt , secundo loco Ionathan , tertio Ioannem , quarto demum Simonem collocantes. U. o. DEFUNCTUs EsT MATHATHr As, ANNO regni Graecorum CENTESIMO QUADRAGEsi Mo sExTo. An sc ea fle naturali morte ρ ita prorsus irisinuat mortis eius naria ratio. Porphyrius tamen apud S. Hierony, mum bb vult Mathathiam in praelio ceci- sum . Fieri potest , vulneratus tuerit, Iosiae instar vel Epaminondae , ac domum Telatus, post inuenem suorum adhortationem, e vulnere post paulo interierit. ET fgpuL-
res urbe Moni N; ubi sicut in urbe palatium suum fixerant olim parentes, ita in subur-bio sepulcri loeum sibi construxerant: quem paucis post annis Simon filius Mathathiae magnificis eolumnis Se pyramidibus exoranavit , I. Machabaeorum x m. 27. quae tempore S. Hieronymi adhuc extabant.
Sed & modo dicunt sepuleralia illa Ma
chabaeorum in Modin extare, eadem sorma qua I. Machab. xi M. describuntur, inquit Ioannes Mariana .
a Ioseph. Lib. XII. op. viri. Theodor. in
k I Ioseph. Lib. I. Beli; eap. 2.clo Ruperi. Lib. IX. de vici. c. R FIII. ma Euseh. Lib. V. hail. cap. x x. c. t Ioseph. Lib. XII. Ani q. cap. III. o J Cypa. Exhortat. ad martyrium cap. V. pa Livius Lib. II. Dec. M .cq a Patere. Lib. II. valer. M x. Lib. III. c.r .
t a 3 Agathias Lib. II. s 3 Plutarch. in Aristide. 43 Ioseph Lib. xli. Anaiq. eap. I. cua Ioseph. Lib xvi I. cap. tit . Ibidem Lib.
Uers. I. Ut sint Maehabaei, & eurAssamonaei dicamur, supra est abunde declaratum. Quae hie de bello gerendo die untur in die festo, passim discutiunt Theologi. Hoc Mathathiae mordium ineidit in annum Graecorum I s. Cetera clara. AB IER UsALEM , iunge cum
surrexis. V. II. COMPost Tio : Ornatus, Κ pG a V. 22. ALTER A vla: alia religione. v. 24. SECUNDUM Dictu Me erat tuis dex tunc. V. 27. STATUENs TEsTAMENTUM: retinens pactum cum Deo. V. 29. QUAERENTEs mDICtUM e T lentes pie vivere.
V 36. LOCA occuLTA latebras in quibus se absconderant, iustificationibus , legibus . .
V. 4o. Assio AEi : Essenis non multum
U. 46. IN FORTi Tu Di NE , id est sortiter. V 48. NON DEDERUNT CORNU PECCATOR t . non passi lant praevalere . V. 49. CONFORTAT Ar invaluit. U. II. IN TENTA Tio me cum immolanisdus erat Isaae. REpuTATUM AD IUsTt-
TtAM , habitus iuste agens . V. 34. PATER NosTER : quia a Phinees descendebant Machabaei TEsTAMENTUM, promissionem saeerdotii. U. 33. IEsus: Iosue. V. 36. Dum hortaretur ad terram promissam Num. xiv. 6. 3 ACCEPIT HERE-
349쪽
udas Maebabaeus due eximἰus praedicatur ' quἰ perambulanx e υἰtater Iuda , erucidabat omnes impias: σ oeciso ducσ pollonis, ei γε exercitu diapem so, vieit eum pauciin potentissmum SFriae exercitum una eum duce Serone: iratus autem ob hoe rex Antiochus , profectus ἰm Perside, constituit L fam vieeregem, dato belli iis Iudaeos apparatu , qui mi r eontra terram Iuda Gorgiam cum exercitu: Iudas autem oe sui ad bellum se parant, maxima operibus paenitentiae σ oratione ad Deum T surrexit Iudas, qui vocabatur Machabaeus , filius e ius pro eor 2. & adiuvabant eum omnes fratres eius,& universi qui se coniunxerant patri eius, & praeliabantur praelium' Israel eum, laetitia . 3. Er dilatavit
floriam populo suo, & induit se loricam sicur gigas,
uccinxit se armα bellica sua in praeliis , & protegebat castra gladio suo. 4. Similis factus est Leoni in operibus suis, & sicut catulus leonis rugiens in venatione . . sia Et persecutus est iniquos perscrutans eos: & qui conturbabant populum suum , eos sucineendit; flammis r 6. & repulsi sunt inimici eius prae timore eius, Sc omnes operarii iniquitatix conturbati sunt: & directa est salus in manu eius. 7. Et exacerbabat reges multos, & laetificabat Iacob in operibus suis, & in saeculum memoria eius in benedictione. 8. Et perambulavit civitates Iuda,. & perdidio impios ex eis, & avertit iram ab Israel. p. EN nominatus
est usque ad novissimum terrae, & congregaviti pereuntes . . I . Et congregavit Apollonius Gentes, & a Samaria virtutem multam & magnam ad bellandum contra Israel. II. Et cognovit Iudas, & exiit obviam illi: & percus. sit,& oecidit illum: & ceciderunt vulnerati multi, & reliqui fugerunt: I 2.& accepit spolia eorum : & gladium Apollonii abstulit Iudas , & erat pugnans in eo omnibus diebus. . Ig. EC audivit Seron princeps exercitus Syriae, quod congregavit Iudas congregationem fidelium 8c ecesesiam secum, I 4. 3c ait: Faciam mihi nomen , & florificabor in regno,. & debellabo Iudam . & eos 'qui cum ipso sunt, qui spernebant verbum regis . I s. Et praeparavid se: & ascenderunt cum eo castra impiorum , sortes auxiliarii , ut facerenti vindictam in filios Israel: Io. Et appropinquaverunt usque ad Bethoron : dc. exivit Iudas obviam illi eum paucis. I7. Ut autem viderunt exercitum venientem, sibi obviam , . dixerunt Iudae : Quomodo' poterimus pauci pugnare contra, multitudinem tantam , & tam sortem, . & nos fatigati sumus ieiunio hodie λ I8. Et ait: Iudas o Facile est concludi multos in manus paucorum e & non' est' differentia in conspectu Dei, caeli liberare in multis, & in paucis: Ist. quoniami non, in i multitudine' exercitus victoria
belli, ted de caelo sortitudo est. ao. Ipsi veniunt ad nos in multitudine contumaci bc superbia, ut disperdant nos, dc uxores nostras , & filios no-X x a stros,
350쪽
seros, & ut spolient nos: a I. nos vero pugnabimus pro animabus nostris,Zc legibus nostris: et r. Ac ipse Dominus conteret eos ante faciem nostram: Vos autem ne timueritis eos. 23. Ut cessavit autem loqui, insiluit in eos
subito: δc contritus est Seron dc exercitus eius in conspectu ipsius : et & persecutus est eum in descensu Bethoron usque in campum , dc ceciderunt ex cis octingenti viri, reliqui autem fugerunt in terram Philisthii m. 23. Et cecidit timor Iudae, ac fratrum eius, 3c formido super omnes gentes in circuitu eorum: 25. 3c pervenit ad regem nomen eius, & de prae- liis I Reae narrabant oranes gentes. 27. Ut audivit autem rex Antiochus sermones istos, iratus est animo: & misit, dc congregavit exerci Ium univorsi regni sui, castra sortia v. lde: et 8. & aperuit aerarium suum , & deisd:t stipendia exercitui in annum: & mandavit illis ut essent parati ad omnia. 2st. Et vidit quod defecit pecunia de thesauris suis, Sc tributa regio-ois modica propter dissensionem, Sc plagam, quam secit in terra , ut tolleret legitima, quae erant a primis diebus: go δc timuit ne non haberet ut semel & bis, in sumptus & donaria, quae dederat ante larga manu: &abundaverat super reges qui ante eum fuerant . 3I. Et consternatus erat
animo valde, δc cogitavit ire in Persidem , & accipere tributa regionum, de congregare argentum multum. 32. Et reliquit L 3sam hominem nobilem de genere regali, super negotia regia , a flumine Euphrate usque ad flumen AEgypti : 33. & ut nutriret Antiochum filium suum, donec rediret. 34. Et tradidit ei medium exercitum, & elephantos: & mandavit ei de omnibus quae volebat , Sc de inhabitantibus Iudaeam & Ierusalem : 3s.& ut mitteret ad eos exercitum, ad conterendam Sc extirpandam virtutem
irael , & reliquias Ierusalem, & auserendam memoriam eorum de loco: , 5. 3c ut constitueret habitatores filios alienigenas in omnibus finibus e rum , dc sorte distribueret terram eorum. 37. Et rex assumpsit partem e Xercitus residui, 8c exivit ab Antiockia civitate regni sui, anno centesimo& quadragesimo septimor Zc transfretavit Euphraten flumen, & perambulabat superiores regiones . 38. Et elegit Lysias Ptolemaeum filium Dor mini, & Nicanorem, Sc Gorgiam, viros potentes ex amicis regis e 39. dc misit cum eis quadraginta millia virorum , & septem millia equitum , ut venirent in terram Iuda, & disperderent eam secundum verbum reῖis. 4O.
Et processerunt cum universa virtute sua , Sc venerunt , Sc applicueruns Emmaum in terra campestri . 4 I. Et audierunt mercatores regionum nomen eorum: & acceperunt amentum 8c aurum multum valde, dc pueros d& Venerunt in castra, ut acciperent filios Israel in servos: εc additi sunt ad eos exercitus Syriae, δc terrae alienigenarum . 42. Et vidit Iudas , &fratres eius , quia multiplicata sunt mala , dc exercitus applicabant ad tancS eorum : dc cognoverunt verba regis , quae mandavit populo sacere in interitum Sc consummationem : 43. 3c dixerunt unusquisque ad proximum
suum : Erigamus deiectionem populi nostri , Si pugnemus pro populo nostro, & sanctis nostris . 44. Et congregatus est conventus ut essent parati in prelium I dc ut orarent, dc peterent misericordiam Sc mile rationes. 4s. Et Ierusalem non habitabatur , sed erat sicut desertum e non erat qui imgrederetur de egrederetur de natis eius: dc 1 anctum conculcabatur: δc si ii alic-