장음표시 사용
351쪽
alienigenarum erant in arce, ibi erat habitatio Gentium e & ablata est v luptas a Iacob, & defecit ibi tibia & cithara. 46. Et congregati sunt, &venerunt in Maspha contra Ierusalem : quia locus orationis erat in Maspha ante in Israel. 47. Et ieiunaverunt illa die, & induerunt se ciliciis, de cinerem imposuerunt capiti suo , & disciderunt vestimenta sua: 48. &expanderunt libros legis , de quibus scrutabantur Gentes similitudinem simulachrorum suorum: qq. & attulerunt ornamenta sacerdotalia, & primi. tias, & decimas: & suscitaverunt Nagaraeos , qui impleverant dies: so.& clamaverunt voce magna in caelum , dicentes : Quid faciemus istis , &quo eos ducemus Τ s I. & sancta tua conculcata sunt, & contaminata sunt,& sacerdotes tui lacti sunt in luctum , R in humilitatem . set. & ecce Nationes convenerunt adversum nos ut nos disperdant: tu scis quae cogitant in nos. 53. Quomodo poterimus subsistere ante iaciem eorum, nisi tu Deus adiuves nos 3 s . Et tubis exclamaverunt voce masna. 53. Et post haec constituit Iudas duces populi, tribunos, & centuriones, & pentacontarchos, & decuriones. 36. sa) Et dixit his, qui aedificabant domos, &sponsabant uxores, & plantabant vineas, & formidolosis , ut redirent unusquisque in domum tuam secundum legem. 37. Et moverunt castra , &collocaverunt ad Austrum Emmaum. 38. Et ait Iudas : Accingimini , &estote filii potentes, & estote parati in mane, ut pugnetis adversus Nationes has, quae convenerunt adversus nos, disperdere nos & sancta nostra: sq. quoniam melius est nos mori in bello, quam videre mala gentis no .strae, & sanctorum. 6o. Sicut autem fuerit voluntas in caelo, sic fiat.
ROMANA CORRECTIO. t mutes praeteritum persectum in Impe se-l ctum p.ramstilabat. Veg. 8. Et perambulaυis eisitates Iudas . Non l
prospere successit. R. 7. Ex ACERBABAT , id est provocabat ad iram; quasi dicat, Molelliam exhibebat. IM BENEDICTIONE, id est eum la de , scilicet erit. V. 8. IRAM, id est noxam , seu amictionem. V. 9. Nou IssIMUM , id est ultimum , seu extremum. PEREUNTEs, id est alioqui
V io. APOLLONIus , scilicet Syriae praesectus. UiRTUTEM , id est exercitum. V. II. CECIDERUNT , id est oecubum
V. 32. IN EO; pro, cum eo. V. I 3. ET ECCLMIAM. Repetitio. R. I . FACIAM Mi Mi , id est comparabo. VERBUM, id est praeceptum . V. I 8. CONCLUDi, scilicet tradi victos. IM MULTis, id est per multos. V. 9. VICTORIA, scilicet evenit. FOR. Ti Tuno, scilicet ad vincendum.
V. ao. SUPERBIA. Graec. iniqua. V. 23. TIMOR .... ET FORMl s prosingens timor.
R. a P. Diss Essi ONEM , scilicet per heu
352쪽
Ium. TERRA, scilicet Iudaea , quae ideir-l scriberent, seu pingerent suorum idolorum eo desiderat tributa solvere . LEGITIMA, imagines, videlicet ad contumeliam unius id est iura, seu leges. PRIMIa id. est an- Dei; vel , uti huiusmodi imasinum imis liquis . pressione, libros sacros suis diis vendiea. V. 3o. UT sEMEL, &c. quasi dicat, ut rent, & religionem suam velut eum I
solebat. ABUNDAvERAT, ia est abundan-ldaica coniungerent , facerentque comm . ter dederat. nem . V. 32. FLUMEN. Graec. fines. p. 33. ET msT HAEC CONsTITUIT IU-V. 33. AD Eos, id est contra eos. Das DUCEs mPULI; scilicet, eos qui seis V. M. UIRTUTE, id est exercitu. quuntur ζ TRIBU Nos ET CENTURIONEs. V. 4r. NOMEN, id est famam . PUE-IET PENTA CONTARCHos, ET DECURIONES.
Ros, id est servos. ALIENIGENARUM, sci- Non enim sic intelligendum istud , qnasilieet Philisthinorum. alios adhue constituerit duces, praeter Tri. V. 43. SANCTIs, id est templo, seu re-lbuum & ceteros qui sequuntur; sed prae-bus saeris . mittitur generale vocabulum, duees, Grae-V. 44. CONPENTUs . Graec. onagoga. ce ηγυι ει, id est praefectι , ut illud in MisERICORDIAM ET, MIsERATIONIs , idIspecies suas distribuatur. Ita hoc aecipienis est copiosam Dei miseri eordiam, dum esset patet. Exodi xum; ubi & de V. 43. SANCTUM ,. id est templum. FI-lgradibus istarum praefecturarum , & nomi-MI ALIENIGENARUM, id est Gentiles . . natim, de pentacontaretis, id est quinqua- P. 46. CONTRA, . id est e regione. genariis , qui peculiares suisse videntur a-V. 48. DE uulnus, M. id est quos di- pud Iudaeos, dictum est . . ligenter inquirebant, ut i iis depingerent similitudines idolorum suorum, Μ ΑRI R N AE. V. 49. SUSCITAvERUNT, id est excita. runt; scilicet renovarunt illum ritum, quiIVers. r. CUR Exir Iudas . Non solum in desuetudinemi videtur illo tempore a . o electus a patre in morte, sed hiisse. antea unctus in templo, more Regum, ut V. 3r. HUMILITATEM , id est abiectio lait Gorion Lib. IX. cap. m.
Rem. V. 3 INDUIr SE LORICAM sICUT G H. sa. NATI NEs , id est Gentiles. GAs . Gigantes erant viri series, vasto cor-V. IS LEGEM.' vide Deut. xx. Iudic.lpore , idonei ad serenda arma ferrea e sic xv I . dicti, quod. ob vastitatem nore ex mulie-V. 39. SANCTORUM, id est sacrorum, ribus, sed e terra natos putarent: γῆ terra scilicet templi. est . Quomodo Hebraice . voeentur , aliis Io .cis est dictum. SucCrNxIT SE ARMAB LE S T I I. Lic As pro, armis bellicis . Graeca constructio. Sicut leo
RUM. Varie hoc exponunt: Primo de imagi scilicet Iudas ,.. Antiochum Epiphanem s. nibus Cherubim, quas in sanctuario Dominus Antiochum Eupatorem , & Demetrium , pom iussit Exodi xxv. iuxta quas dicunt gen- cum quibus bellum gessit. LAETIFICABAT tiles fabricasse simulaeta, quae pro diis co- IACOB, id est populum Israel: .lenda ponebant, ut se ad suum cultum, V 8. AvERTIT 3RAM AB Is RAEL , is Iudaeos pertraherent. Graece se legitur : eli afflictionem, calamitatem ; quae voLa-Et expanderunt ιιbras legis, de quibus feru- tur ira , scilicet Dei, quoniam propter pec- abuηtur gentes, ut iubril rent in ipsis Ii- cata . Haec iudae bella Lib. II. cap. vII . militudines idolorum Dorum. Et senius esse latins explicantur , uuae. componi debent videtur: Expanderunt ad Deum librum le- cum iis quin hic dicuntur: sis quem servabant sacerdotes cuius V i4. GLADlUM APOLLONI i. aecepit ibi i exemplaria scrutabantur, Ac conquire- Iudas . Nempe optimus erat, & utri instar bant gentiles,' ut in iis, vel super iis in-.trophaei esset de victoria parta de illo.
353쪽
V. II. CONGREGAvIT IUDAs CONGRE. GATIONEM FIDELIUM. Gotth. eongregavit Iudas congregationem o ecclesiam fidelium. Sic Graece, sententia eadem. VI 6. ET APPROPINQUAvERUNT . GOtth. appropiaverunt : perinde est . UsQUE AD BETHORO M. Vicus erat in tribu Beniamin
prope Ierusalem , ut Iosephus Lib. XII.
cap. x. Eousque venerunt hostes . Graece, o appropinquaυerunt usque ad Ue fum Bethoron, id est superiorem eius partem. Nempe ut ex superiori loco pugnarent. V. l7. CONTRA MULTITUDINEM TANTAM, ET TAM FORTEM. Gotth. & Graece, eo utra multitudinem raulam fortem , scilicet quomodo pugnabimus. FATIGATI SUMUS EIUNIO. Erant ieiuni si .e ob religionem diei, sive ob penuriam annonae, eoaue opportuni initariae. R. a . UIDIT QUol, DEFECIT PECUNIA DE THEsAURIs suis . Graece & Gotth. de thesauris, sive suis. Quia turbarat omnia , UT TOLLERET LEGITIMA . Quia Iudaeorum legem mutare voluit, turbata gente, Tributa non poterant colligi. Deerat autem pecunia tum in stipendium, tum quia Romanis debebat duo millia talenta ; Lib. II. cap. vlit. TO. Haec Antiocho causa suit
prosectionis in Persidem. Reliquit Lysiam ,
V. 33. AD EXTIRPANDAM v IRTUTEM,
exercitum significat. AUFERENDAM MEMORIAM EORUM DE Loco illo se ilicet
ter articulum Graeeum. Gotth. de eae commoda lectio, nisi alii omnes codices repugnarent.
V. 38. PTOLEMAEUM TILIUM DORY- tul elegit Lysias, non Gri, ut habet Sulpitius Severus. 4o AppLI UERUNT EM MAUM . Dupplex Emmaus, altera prope Ierusalem,
dicta Nirepolis: Hieronymus de Locis Hebr. Iosephus Lib. XVII. eap. x M. Cleophae patria. Altera prope Tiberiadem . Iosephus Lib. IV. de bello Iud. cap. m. De priori
hie agitur V. I. AUDIERUNT MERCATORES . Venditis Iudaeis, Lysias seu Nicanor meuniam redigere voluit, unde debita Romanis sol.
verentur, pollicitus pro uno talento nonarint a captivos. Id mereatores excitavit, ut multi in hostium castra confluerent; at patet ex Lib. II. cap. v III. IO. V. 43. ER lGAMUS DEIECTIONEM . καθααίρεο, id est eadem, abolitionem . Erir mus, id est propultemus. ET sANCTIs No sTR s. craee. sanctis , scilicet sanctu rio & lege; pro illis pugnemus.
V. 46. UENERUNT IN MAspΗA . Plures erant eo nomine. In tribu Iuda locus orationis, I. Reg. Qi. ro. & χχ. in tribu Ruben altera , I. Mach. v. 3s. Alia in tribu Gad , Iudie. XI. 29. V. s. DISCIDERUNT vEsTIMENTA. U stes laceras & pannos sumpserunt. Lugentium sunt, ieiunium , cilicium , cinis , di alia quae hie ponuntur. V. 48. ExPANDERUNT LIRRos LEGI : ut scilicet Deum suarum promissionum adaeo. nerent, & quas eum eo litigarent . DE Quia Us pro, in quibus. SCRUTABANTUR. seu quaerebant, colebant Gentes . , ferulari se quaerere signifieat. Quid quaer rebanti, seu volebant SIMILITUDINEM . Graece smilitudines, imuines: su p. inscribere m eis, ut est Graece , γραφειν ωαὐ- . SIMULACRORUM: idolorum tuorum.
Nimirum in Libris sacris, ob eontumeliam idolorum, imagines Gentes pingebant. Id quaeruntur & dolent . Loei difficilis hareexpositio simplicior & eommodior eeteris videtur aliis, Glossae, Lirae, aliorum, quas
afferre non est tanti. V. 4 ATTULERUNT DRNAMENTA .
Sanctissima, quaeque nos etiam proferre iuantustia solemus ad impetrandum Dei misericordiam. 32. SACERDOTEI TUI FACTI SUNT IN LUCTUM . Graec. Sacerdotes tui in iactu σMmilitater se etiam Gotth. Pugnemus , ait Iudas, contra Gentes, V. 38. QUAE CONvENERUNT ADFERS Us Nos, DisPERDERE Nos: se Graece . Vulg. Regia : Qua convinerunt disperdere nos: sic Gotth. Illud, vdversus nos, redundare videtur; sed multa alia in Sacris redundat.
Rem r. T suRRExi T IUDAs , succeiast . sit, & institutione patris, ut patet superiori eapite num 66. & iure e. tiam primogeniturae, ut volunt Serarius , & Salianus. Nee si Scriptura Iudae sorti. tudinem commendat numero illo 66. citato, dum causam affert eur suffectus sit patri, ideo ipsum negat fuisse primogenitum . CUM PAucis: cum omnibus suis, qui tamen
354쪽
men pauci erant, si cum hostibus eonserantur . FATIGATI SUMUS IEIUNIO Ho-
DIE: necessitatiς ne, an religionis causa ieiunaverint, non constat. Fortasse hostium vicinitas subito animadversa , tempus reficiendis cibo viribus eripuit. Fortasse etiam
voluntaria fuit inedia , illud enim hodie . diem ieiunio dicatam fgnificat . Quod si
ita est, & notanda militum pietas , qui armati, & iter agentes, & pugnaturi , Deum ieiunio sibi propitium reditere voluerunt, vel a lege praescriptum observare . V. I 8. CONCLUDi, id est tradi victos. IN MULTis , id est per multos e auxilio
V. 29. Uic TORI A r scilicet eontingit . PORTiTuno, scilicet ad vincendum.
id est, in multitudine contum illa, ini. quitatis; quasi dicat: Multis sceleribus degravati , & odiosi Deo.
V. 2I. PRO ANIMABUs Nos'Is i pro vita nostra. V. 2 . PERIECUTUs EsT EUM IN DE.sCENIU BETHORON : iam nobilitatus suerat olim hie ipse descensus Bethoron , Iosue X. I. immitia caelitus in sugientem hostem lapidatione grandinis.
V. 29. DEFECIT PECUNIA DE THEsAU- Ris suis . Licet magnam auri , & argenti vim in expilatione templi consecisset , adhuc tamen eget, quod impiis principibus , Deo faciente , usu venire solet. TRIBUTA REGION f MODICA , &c. haec una ex eausis fuit deficientis pecunias in thesauris regiis, nimirum tenuitas vectigalium in expilata provincia , & quae geminos iam exercitus nutriebat . Accedebat grave tributum quod Romanis a Rege pendebatur, cuius mentio Lib. II. Machab. cap. um .
to. DissENSIONEM, bellum . LECITIMA: legem Iudaeorum , quam abolere nitebatur AntiochuS. V. 3o. UT sEMEL ET Bis , id est ut alias habuerat. DONAR A QUAE DE ERAT LARGA MANU: haec etiam causa suit ex
hausti regii aerarii . Anu NDAvERAT: largius dederat. V. 33. ANTIOCHUM FILIUM sUUM: qui dictus est Antiochus Eupator, qui patri ad triennium in regno successit, & cum Lysa a Demetrio Sotere consobrino intersectus estis V. 33. AD Eog : eontra eos . Vistrua TEM , id est exercitum : ad delendas coispias Iudaeorum. V. 4r. NOMEN , id est famam . PuE- Ros, timulos, vel tervos . ALIENIGENARUM: scilicet Philisthinorum , aliorumve gentilium.
V. 42. IN INTERITUM , ET CONSUMMATIONEM: in ruinam & extremam per niciem Iudaeorum. V. 43. ERIGEM Us DElECTIONEM e fa
ei amus ne gens nostra deiiciatur , & pessundetur, & quae iam afflicta sunt eriga
mus , & m pristinum statum rei tituamus . SANCTis N TRis: templo, & rebus sacris. g. 4 . CONVENTU s . Graece synagoga coetus Iudaeorum . Mis ERICORDIAM , ET
Mis ERATIONEs, id est copiosam Dei mi sericordiam . V. 43. SANCTUM, id est templum. A
hus moerentibus, de lugentibus, quod tam indigne sancta tractarentur , & quod urbs ad solitudinem esset redacta. Vel , ablata est luptas, Graece ἀνις , detestatio , gaudium, quo Iudaei afficientur in et lubrati ne selli vitatum , in quibus instrumenta musica personabant, sic David Psalm xxv r. 4. Expetebat videre Domini voluptatem, Graece ripa is ηm, id est delectationem periseipere , & sacris solemnitatibus cum voluptate interesse. V. 46. LOCUS ORATIONI s ERAT INMA-spHA ANTE IN ISRAEL . Intelligit tem pora Samuelis; nam I. Regum. vII. S.
ὸixit Sanruele Congregate universum Israel in Masphath, ut orem pro vobis Dominum , &c. erat id oppidum in edito loco situm , quod in confinio tribuum Iuda, & Beniamin postum putat Adrichom ius , in descriptione tribus Beniamin num. 88. V. 47. Ex PANDERUNT LIBRos LEGIs . qua ceremonia videntur voluisse quodammodo commonefacere Deum de promista
venia poenitenti populo suo , & auxilio supplicibus suis, Ze de hostibus coercendis, si utile factum Ezechiae IV. Reg. XIX.
Putant Seratius, & Saliisus Gentiles insignes quasque historias , & Dei miracula ad deos suos, quali auctores transferre st
355쪽
8uisse, uti de Eliae quadri a in Solis qua-' . V. 36. SECUNDUM LEGEM : Dem. xx. drigam versa, ut notat Beda quaestione 27. 3. 6. Vide etiam Iudic. vri. 3. in libros Regum. Sensus est ergo , quasi dicat sacer lustoricus: Expanderunt sacrost T I R I N I. libros, ae si Deo dicerent: En Domine, qui mirabilia magna secisti pro servix tuis Zers. 7. NDUIT sv Iudas Lo RiCAM sI-& similia his, te . eum opus, suerit , sa- I CUT GIGAs, id est ad modum cturum promisisti, en, inquam, ea impii , sortissimi herois viribus & animo iniuncti,& prophani homines scrutantur , & men-l Deo confissi, nullum mortalium metuentis. daciter, & sacrilege diis suis assingunt. InlEt Rabbinos, ut refert Sixtus Senensis &Graecis eodicibus Vaticanis est, πενI Uenebrardus a, consuevisse Iudam.eiusque ι ζηρεύνων in m λλίμαm των Mύωλαν. fratres in labaris & vexillis suis has qua-μυῶ,; quae verba, cum nostra vulgata con liuor litteras gestare mem, caph, beth, iodientiunt, verum in multis Gr. codicibus: Quibus compendio, & pro quaque littera est του ἐπιγραφεν εω αυτῶ , ut inscriberunt voce integra substituta , haec sententia ex in ipsi; id est, ut in iptis idolorum suo. illorum mente continebatur , mi camoecharum imagines depingerent, & ut templum pactim isto Dat id est, b qtiis finitis itii msmulacro Iovis profanaverunt , ita etiam fortιbus Domineὶ Vulgus autem cum igna- sacros codices polluerunt , illis si olorum rum huius sententiae litteras istas tuo sensu suorum imagines appingendo. iungeret, legi illa Machabaei, & inde eon. V. 49. ET ATTULERUNT ORNAMENT4 , flatam vocem Machabaei. Sed Iosephus G &c. Uestes, ornamenta, oblationes primi- rionides e vult nomen illud Iudae ab ipso. tiarum , & sacros lipmines ante divinae mei parente inditum suisse propter eius rois Maiestatis conspectum statuunt, ut tot r titur militate , nempe a radice caba, id est ligionis symbolis Deum ad misericordiamJexstinxit, dictum Machabaei, id est exsin- commoverent, & ut lamentarentur, quodictorem, lcilicet hostium Ecclesiae. iam nullus esset sacrorum illorum orna. E. 6. DIRECTA EST SALUs IN MANU mentorum usus. Susci TAvERUNT NAzA- EIus; id est . , salutem feliciter consecuti RAEOS , QUl IMPLEvERUNT DIE s; id est, sunt Iudaei ductu , industria de sortitudine ees qui ad impetrandam populo salutem le-sIudae . Qui prosperis suis successiibus & e ges nazareatus se ad aliquod tempus scr-lhregiis victoriis vatos proma ierant, & tempus illud exple- ι . 7, Ex ACERBARAT, Demere & seen. verant , statuerunt &. collocarunt anteidere Aciebat, REGEs MULTos , Antiochum Deum, . ut precibus ad Dominum sussqua. t Ephiphanem, Antiochum Eupatorem , &si iure repo,cerent tantae calamitati reme- Demetrium e cum his enim omnibus hel. dium . Vel, nanaraei, qui impleverant si i tum gessit: primo, prioris Antiochi regis
Graeci μι λληρωσαν πις τι ερας, sunt naeta. in Syria vicarium reii iam. senes, qui totam aetatem In Dei j V. ri. Apollonium maximis eo piis Instru- cultu contriverant , quae explicatio bene ctum exigua manu PERCUssIT ET OCCI- convenit cum sequentibus . . DIT . Cum enim inter pugnandum c verba
. V. 3o. tu. FAςIEM Us IsTrs ἰ quasi sunt Iosephi Gorionidis d iiiurei Iudis dieahi Senes hcφ quomodo tantae eladi sub- Apollonium santem ιn medio exercitus sui, trahemus, cum expedite nos affestari non summo furore decurris ad eum, au medium possitnt annis gravest an .eos hosti praedam tisque castrorum, omnia penetrans , ad deo relinquemus ρ ..., tram, ad siniseram fri Jimos hostium pro. V. si . Hu Mi LITATEM, id est abiectio- sernens, haud secus ae messor manipulos aenem . Dicas musa fuae deiicit , pergensque ad mV 33. TRIaυNos: tribuni mille praee- pollonium , percutit eum servιtque suometrant militibus , quare etiam a Graecis gladio. Quo deinceps, utpote valde probo, ιει dicebantur. CENTURio NEs: qui toto ct acuto, ut subdit idem Iosephus e,
centum militibus praesunt. PENT ACONTAR- simulque in memoriam ac trophaeum pri-Cuos: qui praesunt quinquaginta . DECG-imae suae victoriae, in stimulum quoque at-RIONES i qui decem . . que excitamentum paris perpetuo sortitu-
356쪽
dinis, in omnibus sequentibus bellis usus est
Iudas . Secunda praelio. V. 23. Sermonem EXERCITO SYRIAE' principem pari felicitate, prostravit , occidit, eum non ni si paucos suorum haberet ad manum, eosque sat pavidos vers. II. ET IEru NIo fatigatos, quod tota nocte iter fecissent, inquit idem Iosephus. Quibus compertis vers. 27. ANTIOCHUsREx extreme IRATUs , congregat Ex ERCI-Tu M , & vires UNIUERSI REGNI SUI, STIPENDIA IN ANNUM integrum omnibus adpendens. Sed profusis his largitionibus bre vi exhausto aerario , V. 29. Uini T sensitque deficere peeuniam DE THESAURIs surs : nec exhaustos iterum de novo compleri, quod TRIBUTA al vicinis regionibus pendi solita, iam valde Mo-Dic A subministrarent, idque PROPTER DISsENsIONEM , id est defectionem non solum Iudaeorum, sed veris militer etiam quarumdam aliarum nationum hae occasione regi rebellantium e item propter bellum in Syria & vicinis Iudaeae partibus semel iterumque infeliciter gestum , quo fere exhaustae regiones non erant subministrando tributo ante condicto . Denique propter PLAGAM, EI AM ipsemet Antiochus tum per se, tum per suos FECIT IN terris sibi ante subis estis, cum TOLLERET eis LEGI TiMA sua &patrios ritus ac leges, quibus illae gavisae
fuerant A PRIMIs conditarum rerumpublicarum suarum DIEBUs . Ita tyrannice egisse
Antiochum vidimus cap. r. 47. Ergo destitutus tributorum subsidio, V. 3 o. TIMUIT NE post primam illam stipendiorum primi anni liberalem exhibitionem, NON HABERET unde iterum smiles sUMPTUs ET DONA ara in usus belli subinde necessaria sufficere posset. Erant &his mille talenta Romanis pro tributo iam a tempore Antiochi Magni a Scipione devicti quotannis pendenda, Dan. I. I 8. Unde
COGITAvIT IRE IN PERsIDEM , & pecuniam inde emungere , partim expilando, ut H. Mach. I x. a. dicitur, partim cogendo ad TRIBUTA vel augenda , vel de novo pendenda. Ergo assumpta medietate exercitus iam parati concestit in Persidem , vers. 37.relicto in Syria pro vi eario suo , Lisa homine nobili de stirpe regali, v. 32. cum mandatis, V. 33. UT ANTIOcHUM Eupatorem FI-
Liuia zuUM 3: heredem regni Num inureo modo quo decebat tantum principem educari. Deinde V. 34. Ut Iudaeos contereret & exstirparet, tradita ei in hunc finem altera medietate exercitus sui , cum instructis elephantis. V. 38. LYstas obseeuturus imperio regis sui mittit ternos duces in Iudaeam , PTOLOMAEUM FILIUM DORYMEN Is , ut est in Graeco , Coelebria o Phanicis ducem, H. Machab. urit. 8. ET NI CL NORsM Pa trocli filiam, ET GORGiAM in bellicis rebus experientissimum, ibid. eum quadraginta mi libus peditum, o septem millitas equitum .
illum quae prope Tiberiadem est, sed quae prope Ierosolymam , & postea die a fuit Nicopolis , inquit S. Hieron. f Utriusque meminit Iosephus 8.
V. si I. ET ADDiTI sUNT insuper AD Eos aliae novae copiae , nempe EXERCITUI SYRIAE , propriis Syrorum impensis collecti, &c. Quibus adeo praesidebat Nicanor, ut quasi certus de victoria , evocaret undi. que mercatores ad Iudaica mancipia, quasi iam capta teneret, vilissimo Pretio coemenda, II. Machab. v m. I. Et hi maximo numero mox confluebant ad castra.
Quid interim Iudaei V qq. Excitant alii alios, Inimant se
LI NOSTRI, id est gentem Iudaicam ludibrio passim habitam , linguis omnium deiniectam, pedibus isostium protritam, virtuo te & rohore nostro erigamus , pristino sple dori restituamus. Sic animati V. o: Congregantur IN MAspiix di non illa in tribu Ruben , I. Macha b. V. 3 3. ne que altera illa in tribu Gad , Iudi c. x r.et'. sed tertia, quae erat in tribu Beniamin CONTRA, seu prope & e regione IERUSALEM , ubi ANTE' eonstructum Salomonis
templum, ERAT publieus ORATIONI s LO CUs , I. Reg. vll. 3 . Hic unanimi precσimplorant opem caelestem, V. 47. Ieiunant, CILICIIs SE induunt , CINEREM CAPITI Inspergunt , UEs TIMEMTA discindunt. V. 48. ExpANDUNT LiBRos LEGrs divinae , exemplo EZechiae, qui litteras Sennacherib tyranni, blasphemiis plenas IV. Regum xl x. coram Domino expandebat. Stehi saera Biblia a Gentibus prosanata, & i
357쪽
dolorum imaginibus nominibusque ad contumeliam hine inde inscriptis scedata . inquit Emanuel Sa & Ioannes Mariana. &quidam alii qui consormiter textui Grae- eo dicunt. hae ratione Gentiles similiιudinis si MULACRORUM DOrum e libris legis scrutatos fuisse, quia Graece est , seru- stabantur ισscribere in ipsis smilitudines lia. lorum suorum. Sed textui Latino consor. mior est expositio Fabri, Gentiles solitos fuisse insigniores quasque Bibliorum hillorias & divina miracula ad suos salios deos transferre: v. g. de gigantomachia, de di. luvio, de turri Babet, de Iosepho , de Moy. se, de mari Rubro, de solstitio Iosue, JeSamsone, de quadrigis Eliae & de aliis. Ita testatur Iosephus , Theopompum &Theodecten fecisse , non tamen impune. ita alios Beda i & Seratius . Quin & sa.
eros ritus ac ceremonias, quibus coli volebat Deus , Gentiles ad inania deorum suorum sacra traduxisse notat Rupertus h. Et hoe est proprie scrutari similitudinem simulacrorum de libris sacris . Neque hie stetit Iudaeorum devotio. Insuper in con
V. 49. ATTULERUNT ORNAMENTA S R.
CERDOTALIA , quibuς solemni ori ritu cele. brarent divinum officium: attulerunt & redditus Deo debitos, PRIMITIAs i ET DECI
id est excitarunt quosdam qui sese Domino , Naetaraeorum n ritu , sanctificarent , seu perpetuo , seu ad tempus. Si QUI ve. ro ex Nazaraeis iam ante Deo dicatis IMPLEvERANT DIEs, id est expleverunt tem. pus sui naZamatus, hoS excitarunt ut ho. stias quae in fine nazaraeatus ex praescripto legis o offerendae erant Deo , rite offerrent. De quibus sane solliciti quaerunt, V. so. QUID FACIEM Us IsTis NaZarais, ut rite compleant quae in fine nazaraeatus eomplenda lex praescribit , ET QUO Eos Duc EMus Ducendi erant ad oseium ta- hernaculi foederis , ut praescribitur Num. vi.
V. St. ET sANcTA omnia templi loca& vasa CONCULcATA ET CONTEM NATA iacent: sacerdotes autem quibus silli iubentur, FACTI suNT IN LUCTUM ET HUMILITATEM , id est in luctuoso & tristi exilio vagantur, absque ullo honore . Porro
divinis subsidiis hac via procuratis , addit
Iudas etiam human V. 33. HsTITUIT DUC Es POPULI, TR BUNOS, ET CENTURIONEs, &c, partitur a. eiem in duos ordines , & hos in quatuor partes, quarum singulis singulos fratrum suorum praeficit, lI. Mach. viii. 21. Deinde V. 16. HIs QUI AEDIFICABANT DOMOS,
NEas , vel formidolosi erant, iussit ex praeseripto divinae legis p DOMUM su AM repete.
V. 38. Suos adhortatur ad sortitudinem , ad promptitudinem , ad mortem potius pro patria subeundam , quam vitam in ignava servitute trahendam. Fusius haec explicantur II. Mach. v I II. zo. & seqq.
Uers. I. TUdas electus dux , non quod I esset natu maximus, sed quia sortis viribus, cap. u. 65. Nunc bellum gerit temporibus trium Regum, Antiochi illustris, Antiochi Eupatoris, & Demetrii,
vario Graecorum anno et unctum a patre
Quatuor inivit praelia Iudas eum Antiochi
ducibus; nempe cum Apollonio, vers. Io. cum Serone, vers. II. tertium praelium cum Gorgia & Nieanore, quod narrat cap. IV. a vers. I usque ad 27. Quartum praelium cum Lysia, de quo agitur cap. IV. R versiculo 28. usque ad a6. U. 24. BETHORos. Vide Iosue x. Ir
de alia ibi victoria . U. 2st. Drs SENTIONEM: bella, & ealamitates provinciis illatas. U. 33. ANTtoCHUM . Hic Eupator est
a Demetrio consobrino, postea caesus. U. 46. Locus ORA Tio Nis ERAT IN L
358쪽
V. 43. His religionis symbolis provo
eabant misericordiam. Decurio militibus decem praeest, Pentarchus quinquaginta I Centurio een tum , & tribunus mille. U. 36. SECUNDUM LEGEM : Deut. xx. I.
Gorgias quaerit Iudam: a bis suos hortatus fudit hostes , rursumque Gorgiae exercitu fuso colligit spolia: γ iterum fusis ad Deum precibus , devincia
Lxsae exercitum , ac poji modulis prerimato templo, novum erigit altare: σomnibus qtiae ad Dei cultum requirebantur pr.Faratis , facrificiisque obi iis , magna laetitia celebrant illius dedicationem diebus Octi , Itatuto etiam huius dedicationis annuo festo ad dies Octo.
i. n.t AE T assumpsit Gorgias quinque millia uirorum, & mille
equites electos: & moverunt castra nocte , 2. ut apinplicarent ad castra Iudaeorum , & percuterent eos sit
bito: & filii, qui erant ex arce, erant illis duces. 3. Et audivit Iudas, & si rexit ipse, & potentes , percutere virtutem exercituum reais , qui erant in Emmaum. Adhuc enim dispersus erat exercitus a castri. s. Et venit Gorgias in castra Iudae noctu, & neminem invenit, &quaerebat eos in montibus d quoniam dixit': Fugiunt hi a nobis. 6. Et cum dies factus esset, apparuit Iudas in campo cum tribus millibus virorum tantum: qui tegumenta & gladios non habebant: 7. & viderunt castra Gentium valida, & loricatos, & equitatus in circuitu eorum, & hi docti ad praelium. 8. Et ait Iudas viris, qui saecum erant: Ne timueritis multitudinem eorum, & impetum eorum ne formidetis. P. sa) Mementote qualiter salvi facti sunt patres nostri in mari rubro , cum sequeretur eos Pharao cum exercitu multo . IO. Et nunc clamemus in cadum : &iniserebitur nostri Dominus, & memor erit testamenti patrum nostrorum,& conteret exercitum istum ante faciem nostram hodie: II. & scient omnes gentes, quia est qui redimat & liberet Israel. I 2. Et elevaverunt alienigenae oculos suos, & viderunt eos venientes ex adverso. I 3. Et exierunt de castris in praelium I & tuba cecinerunt hi qui erant cum Iuda. I 4. Et congressi sunt: S contritae sunt Gentes, Sc sugerunt in campum. IS. Ninvissimi autem omnes ceciderunt in gladio, & persecuti sunt eos usque Ge-eteron, & usque in campos Idumaeae, & Aetoli, & Iamniae r & ceciderunt ex illis usque ad tria millia virorum . Io. Et reversus est Iudas , & e-Xercitus eius, sequens eum. I7. Dixitque ad populum: Non concuplicatis spolia: quia bellum contra nos est, I 8. & Gorgias & exercitus eius prope nos in monte : sed state nune contra inimicos nostros , & expugnate eos , & sumetis postea spolia securi . Ist. Et adhuc loquerite Iuda haec , 'ecce apparuit pars quintam prolpiciens de monte . 2o. Et vidit Gorgias quod in fugam conversi sunt sui, & succenderunt castra; fumus enim,
359쪽
qui videbatur , declarabat quod sectum est . et r. Quibus illi conspectis timuerunt valde, aspicientes simul & Iudam , & exercitum in campo par tum ad praelium. 22. Et fugerunt omnes in campum alienigenarum: 23.l& Iudas reversus est ad spolia castrorum, & acceperunt aurum multum, & argentum, & hyacinthum, & purpuram marinam, & oees magnas. 24. Et conversi, hymnum canebant . & benedicebant Deum in caesum , quoniam bonus est , quoniam in Leculum misericordia eius . as. Et facta est salus magna in Israel in die illa. 25. Quicumque autem alienigenarum evaserunt, Venerunt, & nuntiaverunt Lysiae universa quae acciderant. 27. Quibus ille auditis, consternatus animo deficiebat: quod non qualia voluit, talia contigerunt in Israel, & qualia mandavit rex. 28. Et sequenti anno congregavit Lysias virorum electorum sexaginta mi l ia , dc equitum quin-Τue millia, ut debellaret eos. 29. Et venerunt in Iudaeam, & castra pruuerunt in Bethoron , & occurrit illis Iudas cum decem . millibus viris. 3O. Et viderunt exercitum sortem, & oravit, & dixit: Benedi Elus es salvator Israel, ο) qui contrivisti impetum potentis in manu servi tui David, scin & tradid illi castra alienigenarum in manu Ionathar filii Saul , &armigeri eius. 3I. Conclude exercitum istum in manu populi tui Israel, & confundantur in exercitu suo & equitibus . 32. Da illis sormidinem,& tabefac audaciam virtutis eorum, & commoveantur contritione sua. 33. Delice illos gladio ditiaentium ted & collaudent te omnes , qui noverunt nomen tuum, in hymnis. 3 . Et commiserunt praelium : & ceciderunt de exercitu Lysiae quinque millia virorum . 33. Videns autem Lysias fugam suorum, δc Iudaeorum audaciam, & quod parati sunt aut vivere, aut mori: sortiter, abiit Antiochiam, & elegit milites, ut multiplicati rursus venirent in Iudaeam. 35. Dixit autem udas, & natres eius d Ecce contriti sunt inimici nostri : ascendamus nunc mundare sancta , & renoVare . 37. Et congregatus est omnis exercitus, & ascenderunt in montem Sion . 38. Vt viderunt sanctificationem desertam, & altare profanatum, & portas e ustas , & in atriis virgulta nata sicut in saltu vel in montibus , & pasto phoria diruta. 39. Et sciderunt vestimenta sua, Sc planxerunt planctu magno, & imposuerunt cinerem super caput suum . 4O. Sc ceciderunt in sa
ciem super terram , & exclamaverunt tubis signorum , & clamaverunt in caelum. 4 I. Tunc ordinavit Iudas viros, ut pugnarent adversus eos qui erant in arce , donec emundarent sancta. 42. Et elegit sacerdotes sine macula, voluntatem habentes in lege Dei g. & mundaverunt sanna , & tulerunt lapides contaminationis in locum immundum . 44. Et cogitavit de altari holocaustorum , quod profanatum erat , quid de eo faceret. 43. Et incidit illis constitim bonum ut destruerent illud o ne foraete illis esset in opprobrium , quia contaminaverunt illud Gentes , & demoliti sunt illud . 46. Et reposuerunt lapides in monte domus in loco apto , quoadusque veniret propheta , & responderet de eis. 47. Et acceperunt lapides integros secundum legem , & aedificaverunt altare novum , secundum illud quod suit prius : 48. & aedificaverunt sancta , &quae intra domum erant intrinsecus : & sedem, Sc atria sanctificaverunt :62. Et fecerunt vasa stadia nova , & intulerunt candelabrum , & ait gre
360쪽
incensorum, & mensam in templum. so. Et incensum posuerunt super altare, & accenderunt lucernas, quae super candelabrum erant, & lucebant in templo. 51. Et posuerunt super mensam panes, & appenderum vela r& conlummaverunt omnia opera quae secerunt. 32. Et ante matutinum surrexerunt quinta & vigesima die mensis noni hic est mensis Cxsleu centesimi quadragesimi octavi anni: s . & obtulerunt sacrificium secundum legem, super altare holocaustorum novum quod fecerunt. 54. Secundum tempus & secundum diem, in qua contaminaverunt illud: Gentes, in ipsa renovatum est in canticis, & citharis, & cinyris, di in cymbalis. ss. Et cecidit omnis populus in iaciem, & adoraverunt, & benedixerunt ita cratum eum, qui prosperavit eis. so. Et secerunt dedicationem altaris diebus octo, δc obtulerunt holocausta cum laetitia, & sacrificium salutaris & lauis dis. 37. Et ornaverunt iaciem templi coronis. aureis & scutulis e & dedicaverunt portas, & pastophoria, & imposuerunt eis ianuas L s8 Et facta est laetitia in populo magna valde , & aversum est opprobrium Gentium ἀs ρ. dὶ Et statuit Iudas, & fratres eius, & universa ecclesiae Israel, uvagatur dies dedicationis altaris in temporibus suis, ab annoe in annum, per dies octo, a quinta & vigesima die mensis Casleu, cum laetitia & gaudio. 6o. Et aedificaverunt in tempore illo. montem Sion, & per circuitum muros altos, & turres firmas, nequando venirent Gentes, & conculcarent eum sicut antea secerunt. 6 I. Et collocavit illic exercitum , ut servarent eum, & munivit eum ad custodiendam Bethsuram, ut haberet populus munitionem contra faciem Idumaeae
ROMANAE CORRECTIONE s. Uers sto. Et υidis Gorgias quod in fugam eon--rsi sunt sui . Correctores putarunt non omittendas voces Gorgiar o sui , quas
multi omittunt. Sequitur .' Ea Deeenderunt eastra. Non mutes succenderunt cum Deeensa sunt. Vos 3I. Et confundantur in exercitu suo Servandus est numerus pluralis confunda tur non surrogandus singularis eo unda
I Graee. fui areis, id est qui
arcem tenebant . a V. 3. UIRTUTEM Ex ERCITUUM. Graec.
V. q. ADHUC ENIM. Graec. dum adhue. DispEksus, id est separatus. V. 6. NON HABEBANT . Graec. non ha. Oebant ut volebant .
V. 7. H I D O CT Is pro , hos doctos. AD pRAELIUM ; quasi dicat , praeliandi peritos. V. Io. IN CAELUM , id est ad Deum TESTAMEN Ti p AouM, id est pacti lacticum patribus, set licet de favenda ipsis , di posteris. V ii. RE ni MAT, id est eripiat .. V. II. EsT , scilicet paratum . V. I9. PARs, scilicet hostium . V. 2o. SUCCENDERUNT. Quidam , suc censa sunt , scilicet a luda .