장음표시 사용
481쪽
magnae apud omnes auctoritatis erat , &viginti post annis Antigono Ioannis Hyrcani pontifieis secundogenito mortem post paulo secutam praedixit . Arbubolus vero sacerdos in AEgypto quis qualisve suerit . incertum , certum , magnae auctoritatis dignitatisque virum sutile non solum inter Iudaeos, sed & inter AEgyptios , utpote magi serum PTOLEM AEI REGIs AEgypti, qui anno illo i88. erat Euergetes , illius Philometoris natu maior. Consueverant enim ,
inquit Rupertus ι, ZEDpti reges , iam inde a diebus Philadelphi qui legem per LXXII. sibi fecit interpretarι , magiseros
habere Iudaeos. V. 1 I. ADvERSUs TALEM REGEM DIMICAvi MUs: nompe Antiochtim Sedetem,
ut Ruperius m , Medi na, Sigonius n, Se- rarius & Matiana exponunt . Licet enim Antiochus in initio videri voluerit Iudaeis amicus, I. Machab. xv r. postea tamen in acet bissima adversus eosdem odia , inimicitias & arma prorupit, ibid. veli. 27.& ingentia damna iis intulit , ut ibid. dixi vers ult. Et fieri poteti, ut post innovatam rurius amicitiam , de qua ibidem egi, ad vomitum more suo tyrannus redierit, A ex amico iuratus iterum hostis evaserit . Bis euim in Persidem ιrrisit , inquit Iullinus o e primo comitante Ioanne Hircano, ut dixi in fine Libri I. Se
cundo, sine illo, sorte iam hostis illius &Iudaeorum . Quando &V. t 2. EBULL RE FECl T in il leg DE PEχ- si DE , id, eii maxima copia prodire adversu in Iudaeos . Sic risui ebullieeunt E. xodi v m. & mures I. Reg. v. Sed suis adsuit ivllus scelerum vindex Deus '
V. I 3. CUM Dux ipsE Antiochus a NPERsIDE EsςET, occisus ibidem est a D eodotibus templi NANEAE, id est Dianae, inquit S. Thomas , Lyranus , Sa , Pere-rius, Lutherus & quidam alii; vel potius Veneris, ut ex Agathia , Clemente , Berosis, Athenocle, Symmacho, Gyraldo &pluribus antiquioribus auctoribus ostendit Serarius, Mariana & alii. Utraque in Per. sile colebatur: sed sequentia magis Ueneri
favent quam Dianae. V. 14 Venerat ANTIOcHUs rex HABITA,
Tunus CUM illa dea ; Graece σωοικῶν, id est coniugalem cohabitationem initurus cum illa. Ita enim. hanc Vocem usurpat pa L
sim solaphus, Herodotus, Plutarchus Iustinianus Imperator & alii Graeci. Et vero solitos regum veterum nonnullos suis cum deabus matrimonia inite , docet Heliogabali Urania, seu Venus apud Xiphilinum: & altera illa Caligulae apud Suetonium: Pelei Thetis apud Isocratem. Et Thetidis illa seu maris desponsatio, quam Veneti quotanni et in Ascensione Domini tanta solemnitate iaciunt, nonne vestigium est pristini eiusmodi erroris ὶ Sed clarissi.
mum habemus exemplum in Antonii Mianerva apud Senecam : Desponcierunt , inquit, Athenienses Antonio m matrimonium Minerυam. Antonius ait se dui tirum, Ieddotis nomine imponere se illis mille talenta. Sie noster hic Antiochus Uenerem ducturus aderat , ut dotis nomine pecunias multas acciperet, & honesto praetextu thesauros templi expilaret . Sed cautiores erant sacerdotes quam ut tam sicili negotio pateremur si hi imponi.
suissENT, seu polliciti essent, regi se quas dotis nomine postularat pecunias sub niuraturos; deducto in templum rege CUM paucis sociis, & elautis valvis, quasi peracturi sacros nuptiarum ritus, e parietum lateribus , vel ex superiori laqueari lapidibus fulminarunt ita est in Graeco
subiectum regem eiusque comites, & omnes ad unum occiderunt, sparso sorsan iavulgus rumore, prosanos Syros a Numine, vel Numinis proco al:o caesos , pr stratos & in orcum relegatos esse . Haec tyranni flam infamis mors non sat innotuisse videtur proianis scriptoribus, qui tamen sat innuunt simi li aliquo modo illum occubuiss e. Nam Iustinus desertum ait afuis, o occisum cum contra Parthos pugnaret .' Appianus , seipsum intoseiise AElianus, fel Am praecipitasse. Nempe se
creto peracta taedes variis variam loquendi ansam dedit. Pro tanto caesi lyranni heneficio gratias ut Deo rependant, hac epistola invitant Iudaei Ierosolymitant Iudaeos AEgyptios. Simulque
V. I 8. Fella encantorum, more foenop giorum , de quibus vers. s. ut celebrent hortantur, uti ET DIEM IGNIs , oui eodem tempore quo encaema videtur a Iudaeis colebrari quotannis consuevisse . Historia hie ad longum describitur, & de ea dixi obiter II. Eldrae xii- 27. Porro quod hic
482쪽
xeunt Iudaei, se vrcvs MA QUINTA DIE ei loco TEMPLUM: Graece , ιερὸν , quod c AsLEu facturos PURIFICATιONEM TEM- Genebrardus ti . Beda & Sera titis de sis pci . idem est ac si dicerent , se die illa cro aliquo aedificio exponunt quo rex lo- celebraturi,s vertente anno sestum, in me- cum puteι istius cohonestarit , ut qui an- moliam repurgati nuper templi: I. Mach. t ea protinus puteus erat , iam laeer ha- v. 31. t beretur . Unde de vers. 46. NEpRTHAR Cum vero Uers. I9. . IN PERI DEM dicuntivoc tur, vel, ut Serario legendum vid abductos a Nabuchodonosore Iud .em , in tur, Ephihar, id est purificatio , seu sandicate volunt, non in solam Chaldaeam, cti fuat o , a radice potar , quod He sed Jc in Pe: fidem , dc alia regna Chal. braeis , Chaldaeis & Syris significat dimit-daea monarchae lubiecta Iudae, is abductos rere dc liberare. Loca enim purificata &suisse. Vel certe nomen Persis latius tu i Deci conse rata solent ab omni profa- inunt, ut omnes orientales partes com- no vulgatique usu libera esse, & a tribu- electatur, uti supra vers. 12. m. de alibi tis aluique oneribus immunia dimiti . Grae- subinde usurpatur, & ex Lυcano , & Chry- ce eli, γαώ. sostomo & aliis probat Serarius , Mariana& Sa. Sic nomine Hispaniae deiignamus omnia illa regna vicina quae uni regi parent. verisimile autem eii, pios hos sacerdates . hortatu late iniae Proohetae , sacrum lGMEM hunc in hoc puteo abicondi sese. Quorum fidem valde commendat Ru-Perthis ρ: lavem, inquit, morientem , qui nutriri nis poterat, ubi nutraretur non habebat . idi refusisan tum eomm serunt , ioqui est stes resurrectimis mortuo um . Nec
eos ff.tri spes . Q omoro Revixit ignis post centum annos q aqui l nis & lapidibus supersusa accensa est & in flammam
erupit, vers. Σχ & 32. ubi a aditur , Ex Lu Mi NE, seu igne qui REFULsi T AB ALTAR , eon t.rm eis e mmmam, quae ex ις 'iaqua lapia bus uicitis lupersuta eruperat. lNempe igris qui 'ex ea aq iae portione
quae hostris & hgnis altari super plastis in. fusa fuit, eruperat, debebat in eodem altari aeternum confervarie non item is qui ex altera pomone lapidibus Lipet filia exor- Vos II. AT AM CUM IN PERsIDE , tus suerat ; merito proinde h c ab i'lo ab-l 3ce. De quo Antiocho hiesorptus 6c ab un: otus et . Similes ignium agatur, dubitant plerique . Certe hie est de caela delapsus hahe, Levit. ix. & II. 'Antiochus Soter, de quo dixi Lib. I. Par. v l. & III. Reg. xviii. & alibi . SI cap. xv. frater Demetrii capit a Persis , Ambros. & Chrys. Abulenss , Ribera ν & filius piloris Demetrii : nam illi om.& alii d: cunt ignem hunc typum fuisse' nia hie conveniunt , ut notant mul Spiritus san hi die Pentecostes serma ignis ti . Quod praecessit vers. ia. Ebullire
in Apostolos delapsi . l feeit de Persis , sive , in Persidem , ut
Ionathas , cuius mentio est vers 23. t aliqui legunt, perinde est e nam neuter non fuit summus sacerdos , ut quibusdam sensus incommodum habet. Interim An- visum fuit, sed cantorum I praesectus, cu-ltiochus velut Naneam Deam Dianam ius tum vices erant . . aliqui intelligunt coniugem accepturus,
V. 33. Rex PERsARUM erat tune Artaxerxes t Longi manus, qui miraculo hoc Di L GENTER examinato , FECIT vers. 34 Bι b. Sac. Tom. XXII.
3c dotis nomine , pecunias templianum cum paucis ingressias occiditurpidum iactu , velut fulminis ictu percus
483쪽
sus , σι ραῖνο π τὸν Θεμμ . . Ceterum monsti alias Persidis nomen latius interdum accipi, di complecti Parthiam, Mediam , & Chaldaam .
V. 18. FACTURI IGITUR, &e. sceno pia quidem, seu tabernaculorum solemnitas ad mensem Tissei spectat, Exod. xx m.& xxxiv. Cue ergo festum dedicationis votat hie Scenopegia mi Certe ut et Liti II. eap. x. d. quia fiebat ad modum See. nopegiae, utrobique canebatur Osanna. In praesentia ergo dies Encaeniorum est , deuo P. Machab. cap. Iv. At quis ignis legi varii sunt tales dies . Hie tamen est dies Encaeniorum templi secundi . Encaeniorum, inquam, Esdrae v I. die tertio cliensis Adar , quando aderat Nehemias,& Persarum Rex urgebat, ut ibidem di ctum est , & dicetur Lap. II.
V. 2o. σ 2s. .CUM AUTEM PRAETERIIssENT ANNI MULTI, &e. Ionathan , cuius hie fit mentio, vers. 23. non erat
Pontifex, sed cantor, aut Levita . Ceteram mirare hie esstinam eirtutem, Lesignis non in cineres, aut aerem , sed in aquam vertitur; dum aqua hostiis & lignis iniecta accenditur; 3t dum ignis in alta
ri non eonsumitur ἐν ubi textas designat porro ab hoc altaris lumine, seu flamma, consumptam esse, & superatam flammam lapidum . V. REMUNCIATUM EsT REst pra-sARUM , &c. Persarum Rex audito per eos qui venerant e captivitate miraculo, aediculam aliquam saeram templum vocat interpres eo in loeo fieri probavit; & e thesauris suis bona sacerdoti his dari se eit. Sic ubi puteus erat , locus sacer constitutus est e - δρὸν , Beellum etiam significat, nisi velis adiective, inquit Serrar. δρίν ro, intel igere r ad quod declarandum resert illud AEneid. vi I . frustra Iara Bacchi templa. illud Nephthar an sit Persica vox , vel Babylonica , cum Latinus interptes reddat purificiistionem , non laboro.
Immias fias Babylonicam captivitatem tradiso transmigrantiam igne ct lege Dei, in ea monte ad quem ascendens Moyses vidit Terram promisonis , abscondia tabernaculum , arcam ct altare dicens , ut ibi essent usque ad psal reditum ex captivitate Babylonica: quaedam Mos ct SHomonis facta hic attinguntur de facitis Iuda Machabaei ct fratrum eius e de quo Dinque Iasonis voiamina iuinum hunc librum contrahuntur.
Nvenitur autem in descriptionibus Ieremiae prophetae, quod iussit eos ignem accipere qui transinigrabant: ut significatum est, & ut mandavit transinigratis. a. Et dedit illis legem ne obliviscerentur pracepta Domini , & ut non excrearent me tibus videntes simulacra aurea & argentea , & ornamcnta eorum . 3. Et alia huiusmodi dicens , hortabatur ne Iesem amoverent a corde suo. Erat autem in ipsa scriptura, qu modo tabernaculum & arcam iussit propheta divino responso ad se facto comitari secum, usquc quo exiit in montem , sa) in quo Moyses scendit, & vidit Dei hereditatem. I. Et veni cns ibi Icremias invenit Iocum speluncaei & tabernaculum, & arcam, & altare incensi intulit illuc, & ostium Ohis struxit. 6. Et accesserunt quidam simul, qui sequebantur, ut notarent sibi locum r& non potuerunt invenire. 7. Ut autem cognovit Ieremias , culpans illos, dixit rQuod ignotus erit iocus, donec congreget Deus congregationem populi , & propitius fiat: 8. & tunc Dominus ostendet haee, & apparebit maiestas Domini, de nubes erit, sicut & Moysi manifestabatur, & bὶ scut cum Salomon petiit ut Io cus sanctificaretur magno Deo, manifestabat haec .. s. Magnifice ctenim sapientiam
484쪽
actitati de in lapientiam tabens, cὶ obtulit Gallicium dedicationis de consum mali rus templi. Io. Sicut S: Moyses orabat ad Dominum, & dein rus it ignis de crio, & consimipia hoIocaustum, ' sic dj dc Salomon oravit, de descendit ignis de cauo- dc consumpsit holocauitum. II. Et dixit Moyses , se eo quod non fit comestum quod erat pro peccato , consualiptum est . Ir. Similiter dc Salomon octo dic bus celebravit ded icationem. I 3. Insercbantur autem in descriptionibus Aecommentariis Ncheiniae haec eadem: & ut constructis bibliothecam congregavit de regionibus libros, Fc Prophetarum, dc David . 8c opiliolas Regum , Se de dona iis . I . Similiter autem dc Iudas ' ea, quae deciderant per talium , quod nobis mccidcrar, congregavit omnia, de sunt apud nos. I 3. Si ergo desideratis haec, mittite qui poserant vobis. 16. Acturi itaque purificationem scripsimus vobis: bene ergo i adictἰs, si egeritis hos dies. II. Deus autem, qui liberavit populum suum,& reddidit hereditatem omnibus, de regnum, de lacerdotium , dc cinctificationem, I 8. sicut promisit in lege, speramus quod cito nostri miserebitur . de congro gabit de sub cauo in locum sanctum. I9. Eripuit enim nos de magnis periculiv, dc locum purgavit. 2 o. De Iuda vero Machabaeo , Sc fratribuς eius , 8c de templi magni purificatione, de de arae dedicatione; a I. sed dc de praeliis , qtae periinent ad Antiochum Nobilem, re filium eius Eupatorem 3 aa. Ec de illuminationibus quae de caelo factae sunt ad eos, qui pro Iudaeis fortiter secerunt, ita ut universaturegionem, cum pauci ess)nt, vindicarent, dc barbaram multitudinem fugarent, 23. Ec famosissimum in toto orbe templum recuperarent, de civitatem liberarcnt , t dc leges, quae abolitae crant, restituerentur, Domino cum omni tranquillitate propitio facto illis; a . itemque ab Iasone Cyrenaeo quinque libris comprehcnsa , tentaviamuS nos uno volumine breviare. a . Considerantes enim multitudinem librorum, dc difficultatem volentibus aggredi narrationes historiarum propicr multitudinem rorum, 26. Curavimus volentibus quidum legere, ut ecti animi MIectatio r studiosis Vero, ut facilius possint memoriae commendare: omnibus autem Iegentibus utilitas conseratur. 27. Et nobis quidem ipsis, qui hoc opus breviandi causa suscepimus, non facilem laborem, immo vero negotium planum vigiliarum Sc sudoris assiimpsimus. 28. Sicut hi qui praeparant convivium, Ec quaerunt aliorum voluntati parere propter multorum gratiam , libenter laborem sustinemus . 29. Veritatem quidem de singulis, auctoribus concedentes, ipsi autem secundum datam sormam brevitati studentes. 3o. Sicut enim novae domus architecto de univer1.L structura cin andum est: ei vero qui pingere curat , quae apta sunt ad ornatum ν exquirenda sunt: ita aestimandum est εc in nobis. 3I. Etenim intellectum colligere, dc ordinare sermoncm, dc curiosius partes singaeas quasque disquirere; historiae congruit a ct ri: 3 r. brevitatem vero dictionis iectari, & executioncs rerum vitare, brevia Li concedendum est. 33. Hinc ergo narrationem incipiemus: de praefatione tam um dixisse sufficiati stuImm eteαim est ante historiant emuere , in ipsa autem historia succingi. '
sum. Neutiquam omittenda est pericopes3 illa, lataeis multi libri id faciant. Vos II. ro quod non fit comessum, ραρὼ era
pro peccaro, consumptum est. Pro comesum in libris manuscriptis sere est mundarum aut mandatum , sed male loco manduca-νum . Iam, quod quidam hic addunt verba Levitiei xd quae locus iste respicit ,
485쪽
Cών non comissis solam pro pocerio in ora Suncto, supei Mum est . Denique conisa unctio oe quam praeponunt multi libri verbo con Herum es est omittenda.
Fer . ig. Et tir consertiens histivit eam , congregavis de regionibus Abros O propheta. Gon mυid. Pr tia multi libri habent qualiter, & pro eonfruens , consistiens ἰ mlnus reele. Pro regioniatio impressi l bri ut est Graeee, sere tegimi regittis: sed patre, praetulerunt regionatius quod est in libris ma. nuscriptis. Postremio edi ante Prophetiartim , misti tolunt: palles graeco cun intiler restitueriint . Legat lector Notationes nostras , si placer ipsi .
Fers. I. . Eia ιν Me ceciderant per be Itim . Le. gendum est a ciber ne quod est dilapsa sue. rant non didicerat a dilco. L sc Tio NUM VARIE Tas. Veis et Iiae tiges quis ab OIitae' eranι La tueremur. Praeteritum abolitae , alii libri mutant in futurum abolenaae con tentanee Graeco.
comesum adiis erat pro peccato , m eonsumptum est. Pro eomestum, quod post Moguntinam plerique Omnes typographorum editiones habent , mamiscripta exemplλr Iadire mianciatum legunt tam anticua , quam
quae aetate posteriora sunt. Duo C , & D ,
litteris notata scribunt mandatum : quibus Nurenburgensis editio anni t 78. conformis est. Unum Atreb tensis Collegii sericatum manducatum habet, quamquam addat de mau. datum : in altero A signato , expuincto mamdartim scriptum est manuueatum . Rachelius diserte legit atque interpretatur manducatum :Careans hanc cum alii x manus piorum v rletat:bus exponit . FIane autem , mGn. oatum inquam , genuinam esse existima-xim lectionem : quam mutarint scr: bae ,
quod minus eis verosimile videretur , divino igne exustum suisse sacrificium , qui λnon sit manducatum potius quia non sumundatum. Porro hic respicitur ad locum Levitici, qui decimo est ea pite; quo Moses cum hircum pro peceato oblatum , exustum Ieperisset, increpat Aaronis filios, quod eum non comederint. Inter haec est eo Levitici loco, cap. x. I 6. 17. hircum qui oblatus suer At pro peccato eum quaereret Moyses , exustum reperit : iratusque contra Eleazar &Itbamar filios Aaron qui remmierant , ait :
CMν non eοmecistis hosti m m peceare in Gest sancto. In Graeco fonte aperte es mandraea. tum : δια μή βεβρῶσθαι νε πε ἰ νῆ αμαρ νιαςἀνηλα θη αγας Gq. Quod in impressis codicibus legitur, eοmψum , non mi nus aptum est quam manducatu me Sed manuscripti manducatum potius Interpretis es.se scripturam loquuntur, in quihus , a no-b:s quidem, nec inventum est eomestum I p
tarim comesttim ex aliquorum esse correctio. ne, qui viderint . munaarum loco non coninvenire . Scriptor sericati manu scripti Collegii Atrebxtensis, quod id esse arbitror, quia Hentenius notavit, transtulit hunc locum Levitici verba, eoniunxitque varias huius loci lectiones hoc modo: Et dixit μυρι : Cur non eomeaipia hostiam pr& peceato in toto IMnctor eo quod non sit mandracatum , manisarum
quod ei at pro peccato , in IocοIansio , in quod uon hi manducatum , mandatum q&od erat Pso peccato, conssumptum est ; ubi errore eadem verba repetita videntur . Et quod est ante eonsumptum consti tum enim legendum, non ut nonnulli male essummauim in non pavet libri auserunt: & quidem etiam Graeci auserunt, sed ut multi, ita emendatissinu quique Latini addunt . Possit pio etiam accipi , nempe ut HI eis sum . V. L. Et qualiter constri ens bibliotheeam cons Navis de regibus Iuros oe Propleiarcimedi DaυH. Qualiter quidam codices omittunt e male : quidam eius loco ut legunt gbener sic namque & in emendatioribus est. Construem servant uno consensu boni libri et quare in nonnullis vitiose scriptum est constia tuens, tametsi etiam hoc vox Graeca admi tat. Pro regibus pleraque manuscripta cua, Hententi tum nostra , & priores typographorum editiones , Richelio sustru ante , regioni 1 habent. Duo tantum manuscripta nostra I)lant in i latum , ἔκ Hunnaei V. regibox scribunt, quod est in posterioribus typographorum editionibus . Ceterum hoc regibus Graeco cum sonte convenit, qui hunc habet in modum: καταβαλλίιαενος 'Aλια ἐκ νε πισοήγαγε τα περι r βα λε ων TVφντων - να ra Ιαυίδ : id quod est : Et ut conficions θι-biitithecam congregaυit ea quae de regibus er Propheris in ea quae Daυidιs . Unde vel solum colligi non obscure posse videtur , Interpretem regibus, non ν gionibus convertisse. Nam quod Graece est , ea qua de regibur , exposuis.le eum manifestum est , libros de regibus . Neque vero coniunxit de regibtis cum congregaυιι , & libros aut sine adiuncta posuit aut ad sequentia retulit: cum Graeca nec vocem
tibros nabeant, nee illam distinctionem ulla modo patiantur. Porro quia prae puluit ri drregibus τῶ ιibros , nostri iunxerunt illud a
486쪽
: regibus eum congregavit , scripseruntque de regionibus, quod congregare ue regibus non aptum esse videretur. Mutato autem regibus in regionibus, quoniam voces Propletarum &D id quae sequuntur non satis commode praecedentibus haerere videbantur, sustulerunt quidam antecedens oe, ita ut esset : Congregavit de regionibus ιibros Prophetarum s David : verum m illud, ut in pluribus adhuc
s A. Vers. r. TNvENITUR AUTEM, &e. Et 1 haee ad epistolam pertinent , ΙςREMi AE . Graec. IeremIas Propheta, iungiturque cum sequentibus ς quasi dicat Legitur in quadam scriptura , Ierein iam iuilisse , &c. TRANs MIGRABANT , id est migrabant, seti captivi abducebantur, scili. cet in Babyloniam. Sic Ni Fic ATUM, scili. cet supra. MANDAvIT; scilicet quo sequi
V. q. Co Mi TARI, id est portari ab ali quibus te sequentibus . DEI HEREDi TA. et EM , id eii Terram promissionis : vide
V. 8. HAEC, id est talia. Graec. mani. sectabat autem, scilicet liber ille quae se
V. 9. TRACTABAT , scilicet Salomon. V. Io. SICUT, &c. scilicet reserebat ille liber. V. II. EO QUOD . &c. quasi dicat . Itemque erat in libro illud Moysis , Levit. x. Cui non comestum esset , quod pro peccato oblatum suerit, sed igni consumptum totum. Vide locum; hic elum valde con- ei se & obscure refertur. V r3. NEHEMIAE , scilicet tempore scriptis. HAEc , scilicet quae retulimus. NARIis, scilicet templo offerendis.. V. II. SANCTIFICATIONEM , id est templum. V. t 8. CONGREGABIT , scilicet etiam alios, qui dispersa sunt. V. 2 2. ILLUMINATIONIBLs , id est Dei is
V. 13. AGGREDI, scilicet legendo. V. 32. Ex ECUTIONEI. Graec. exquisitio. nes, leu exquisita, scilicet curiosa, seu nDeodie: bus , ita in antiquioribus eonspicitu
Germana igitur, salva sententia meliori, hi ius loci lectio est: Eι ut consimens Bibliothecam, congregaυit de regibus libros , O Pνο- ph tarum in David. Interpres huic k, π r. νω, subaudivit να νων : itaque vericit oe Prophetarum scilicet libros; eum alioqui verti possit fibros de regibus oe Prophetis i. continent enim
libri Regum Regum ti Prophetarum gesta.
mis exquisitam narrationem . SUCCINGI , id est astringi, seu arctari. Hactenus epi-
ciunt nobi ς haeretici nostri & haec contra auctoritatem huius libri . En, iniquiunt , huic auctori non fuit cura de veritate, sed
tantum de commoditate compendii . Respondeo in Graeco non esse nomen verit iis ; sic enim Graeca sonant. Exactam per tractationem singulorum adictora concesten res , infe 'vendo autem prascriptum exemesar , compendia sudentes . His igitur verbis non aliud significat a breviator , qu Amse brevitati historiae studere , relicta suo auctori exacta de rebus singulis narratione . Quod & paulo post in nostra quoque versione significatur : ubi dicitur
U. I. FNvENITUR Au TEM. Prima hu- .i ius ea pitis pars, superioris epistolae pars est ἰ & potuit cum illo capite
coniungi. IN DEICRIPTIONIBUS .
in libris Ieremiae Prophetae . Alios libros scripsit praeter eos qui sunt in Canone ; in
iis continebatur sequens narratio. V. q. TABERNACULUM . Cortinas veleiaris tabernaculi , quae servabant ut in temisplo, accepit Ieremias, & arcam. Us tubQuo
487쪽
tur Nebo a quibusdam . Certe ruit pata λιι ειαι , benignitate, propitio Deo montis Sinai , ubi Moyses. Vi Di T mi M. ITEMQUE AB IAQNE CYRENAEO.
HEREDiTATEM, id est hona, gloriam Ea Hic quinque libros scripsit de Iudae rebas est hereditas Dei. Quidam iverunt, & bellis, quae Auctor compendio iii hunc
V. 6. UT NOTARENT si BI LOCUM . Librum contulit. Graec. ut notarem viam. Ignotus erit locus, V. 23, MULT1TUDINEM LIBRORUM e V. 7. DONEc coΝGREGET D Eus CoNaside 3mes . Graece ἀριθμῶν, numerorum, proc REGAT ioNEM , id. est donec Iudaei omnesi 'θμησε νω numerationum , narrationum. L. Convertantur , quod fiet ante Iudicii diem .ideo abbreviamus. Trunc Deus ostendet locum nube. R 3yia VERITATEM QUIDEM DE I IN V. 8. ET sic UT CUM SALOMON. Grae-iGULIs, AUCTOR laus CONCEDENTEs , seuce , Sicut m Salomon pestis . Sic et iamlimittentes k quasi dicat, De singulis fides. Golib. Quod sequitur quoque , MAGNipt Auctores appellat
neque in. Graecis neque in Cotth. est. ETiilli cura totius liructurae incumbit , pictori UT SAPIENTIAM HABENs scilicet Salo de ornatu latum e se curam historiae aismon . blegantes ad auctores, nos compendio con V. II. QUOD NON sIT COMEsTUM. Hora ligere tantum, quae illi dixerunt , studesita pro peccato non comedebatur , ideolmus . eam ignis comedit Moysis tempore L V. 32- E CUTIONES RERUM vITARE. Vr 3 INFEREBANTuR. Narrabamur haec , alacritatem interpretor, id est eadem in COMMENTARI lx NEHEMILE .ielegantiam vitat abbreviator . id est eam
Ea Commentaria perierunt. CONOR UENsd non curat. UITARE BREυIANTI CONCE-B1BLIOTHECAM Nehemias. Philadelphi bi DENDUM EsT. Gorthia vita brevitari conishliotheca & aliorum antiquiorum celebran-ieedendum .. Non incommoda lectio, stippi eis tur Sic Nehemias secit DE RrGio Ni . to aliquo verbo, nisi alii omnes Codices a s . Sic Gotth. at Gradice , De Regibus. reclamarentia
Sic plerique codices Latini ,& Lovan. Conregois de Regilvis libras . Eν paci pMs. M E N Ο C H I I . TARUM. Quae sunt in Canone & alix ab
ipsis scripta. ET DE DONARIis L Graece,lVers. l. T NDEsCR PTto Ni Eus IEREMIA Erepistolas Regum de diana iis ;kilicet quas quas I qui liber modo non extat. I adiungebant donis , quae s 1licet temploIGNEM ACCIPERE sacrum ignem ne peri-
mittebant. ret. QUI TRANs MIGRABANT: qui captiva. U. I 4. IUDAI EA, QUAE DECIDisa NT,Iducebantur in Babylonem. UT vi. Nusica scribens, id est acciderant in bello r non TUM Es Te superiori cap. num. I9. didicerat, ut multi legunt, etiam Uulgata V. 4, IN Ips Ris tu RA , scilicet de Regia. Uerum ex hoe loeo eolligitur , Iu.lscriptionum Ieremiae. QUOMODO TABE --dam Mactabatum d di suis rebus commenta. NACULUM, ET ARGAM , &e. Non sensse aria reliquitis. In his ergo monumentis om. militibus. diripientibus Ierusalem ablataminibus continentur , quae hic de Ieremia arcam , aut tabernaculum satis patet ex reseruntur. Plura Dorotheus in Ieremia, Ierem ea P. LII. ubi e numeramur omni ,.& GOrion Lib. I. cap. xvir. tum Epiph, quae exemplo Domini Chaldaei abstulerunt,nius de Prophetarum vita, in Ieremia. usque ad phialas, & mortariola, arcae ve- ' ΣO. DE IUDA vΕno. Superiora epi- ro ,& tabernaeuli nulla mentio. Itaque haec stolae sunt & praeludia libri ; ex his verbis a Ieremi ablata sunt, ut hic hahemus incipit praefatio. De Lia ruero , pro , de quomodo autem id fieri potuerit,. & quan- Iuda quidem. Haec eum superioribus non do factum sit. antene captam urbem , aut . nectuntur , quod advertativa .indicat. post , disputat Serar ici hoe caput quaesti
Sic Gen. I. a. terra autem pro . terra xv II. & Beliarm de verbo Dei Lib. I quidem erat inanis , scribimus . cap. xv. in respon. ad quartam obiectio-- V. a 2. ET DE lLLUMt Nini ONIBus , idinem. Vide etiam Saliam lom. Iv. ann
.a miraculis de caelo sidiis. imundi 3446. num. 28. MONTEM: Nebo. D.
488쪽
quam, Deus Mosi ex arduo illo montis eap. X. Levit. Uer. 46. Vide quae ibi n vertice osten8it, vide. Deut. n. 4 I. ravimus. Sunt haec aliquo modo cum si V. s. UENiENs I I IEREMIEs o solus. perioribus continuanda, Zc applieanda. in nullis eomitantibus, ut apparet ex sequen- Nimirum quemadmodum ignis eeteras vi tibus. Itaque censet Seran quint. Turri. ctimas accendit, ita & hostiam hane pro arcam angelorum opera delatam fuisse . Sie peccato assumpserit. tanto poli, aedes Lauretana Non semel ab H INFERER ANTIR . Graece . Angelis de uno loeo in alium translata est. id est narrastantar . CON RUENs BIBLIctis V. 7. IGNOTUs ERIT LOCUS, DONEC , THECAM, &c. Per congregationem hane&e. Salianus om. v. anno mundi 363. librorum quae a Nehemia facta dicitur , Mum. 93. & sequentibus, fuse probat tunc non significatur libros sacros quasi deperia aream & tabernaeulum, Et e. inventa esse, ditos, esse ab eo, vel ab Esdra resti tutos.
eum inventa est aqua erassa, de qua lavra sed tantum bibliothecam extructam , int. ao. Quod admodum probabiliter dicitur; qua essent lib. Qe regibus , di prophetis , Neque enim aliud tempus proferti potest, tres ipsius Davidis , Epist. regum, di dein quo haec ieremiae prophetia impleta sit,i nnathematibus sive donariis. V. 4 IUDAs o videtur intelligi Iuti,
Eisenus, euius facta mentio cap. I. IO. V. a 7. SANCTIFiCATIONEM, id est templum ain quo visibilis Dei matellas apparuerit ut
Mosi , & Salomoni , quam hoc in quo
Deus praesentiam maiestatis in igne mirabiliter accensio demonstravit; in quo nubes solem, & saerificia, & altare obtegebat, ut Moss, 3e Salomonis temporibus contigerat . Ista etiam congregatio populi non alia intelligenda est , quam quae post captivitatem Babylonicam facta est, sub Cyro, Dario, & Artaxerxe V 8. SicuT CUM SALOMON, &e. Uide ΙΙl. Reg. vm. 34. & II. Paral. VI. IA. MANIFEsTARAT HAEC: scilicet Deus, nube templum obtegens. V. 9. MAGNipi CE ETENIM SAPIENTIAM TRACTABAT. Haec verba non sunt in texistu Graeco. Possimi autem referri vel ad
V. 28. CONGREGλRIT ; scilicet , etiam alios, qui adhue dispersi sunt. R. 39. LocuM PURGABIT: haee videntur esse ultima verba epistolae , ut doeet
Serar. quaest. xx. V. 22. ILLUMtM TIONIsust savoribus pin Graeco est, , appariti nibus. V. 24. AB IAso NE CYRENAEo, &c. via
de dicta ad titulum horum 'librorum ante cap. I. Lib. I. V. 23. AGGREDI; scilieet legenὸo.
RUM, ET su RIs. Ex hoc loco haereti Deum, vel ad Salomonem. Ad Deum ut ei probare eonantur librum hune non esse sensus sit, Deum sapientiam Salomonis , scriptum divino spiritu, sed humano. Non ua templum extruxit , magnifica nubis enim adeo laborant, & sudant quibus Deus obumbratione cohonestasse . Ad Salomo- l dictat quae scribant. Respondet Bella . de Nem, ut sententia sit, eum magnifica ope- i verbo Dei Lib. I. cap. xv. obiectione sera edidisse consentanea magnae sapientiae cunda, Deum quidem esse ausinem om- suae . nium divinarum Seripturarum , sed aliter V. ro. DEscENDIT IGNIs r historiam ha- tamen adesse solitum prophetis , aliter abes Lev. I x. 24. SIC ET SALOMON. Vide liis, praesertim historicis . Nam prophetis II. Paral. vir. I. j revelabat sutura, & simul assistebat , ne P. G. ET DIxIT MOYsEs r questus est taliquid salsi admiscerent in scribendo &Moyses. ET QUOD NON si T COMEsTu M' ideo prophetae non alium habuerunt labo. QUOD ERAT PRO PECCATO: eo quod Aa- rem, quam scribendi, aut dict:.ndi ἐν aliis ron, & eius filii recenti suorum clade per- autem scriptoribus Deus non semper leve. culsi, & mctali hircum pro peetato nonilabat ea, quae scripturi erant, sed excita- comedissent, ut sebebant per legem Leabat ut scriberent quae viderant, vel audie
Sacrificium illud pro mecato , hoe est ,'sistebat, ne salsi aliquid seriberent quae hircum cum ipsi non comederent, eom-lassistentia non faciebat ne laborarent in busserunt, putante ita iaciendum esse ex cogitando, & quarendo, quid, & quomodo
489쪽
do seripturi essent. Quare S. Lucas in P - puteo per eum recondito . Tertio , de infitione in Evangelium a se scriptum , te- bernaculo, arca foederis & altari incensistatur se assecutum omnia diligenter, quae per eumdem delatis in specum montis Ne ad Euan elii scriptionem pertinebant, id- ω, Sed hic liber Intercidit r neque qui diadue ab iis, qui ipsi audierant ,& viderant, quam eorum quorum hie fit mentio , ha-x ministri suerant sermonis. betur in eo volumine quod inter Canomia 18 Sic UT RI Qui pRLEPARANT CON- eos Prophetas secundo loto nune exstat. viviuM &e. In Graeco est: Quemadmo- Iussit ergo Ieremias sacerdotibus in Chaladum parantι eonviviam, o aliorum utili-' daeam transmigrantibus, sacrum IGNEM. exmtem ouaerenti facile quidem non es ἰ xa-Τalt ri tecum ACClpi RE puta certo loco de men ut multis gratum fat, Iibenter ιaborem l ladiendum, ut cap. I. r9.-De-μbibimur dii & volumina legis divinae in Chaldaeam L χο UERiTATEM QUIDEM DE sIN- 'deserenda pro suo suorumque contribulium GULIs AUCTOR in Us CONCEDENTEs . In i solatio & ini fructione . Graeco est, ro , μεν μακρis ii , ε ςων τῶ συγγρxψει παραχ p σο ες; id elii , negotium diligenter cognoscindi, δι inυesigandisngula, auctori ipsi permittentes oe relin quentes. Videtur significare se libros Iasonis Cyrenaei in Epitomen quidem redegis. se, velle autem ut fides rerum sit penes auctorem: vide Emanuelem Sa ad hoc caput num. 32. Verum cum Ecclesia hune librum ut Canonicum admittat, dicendum est quae hic habentur ex libro Iasonis excerpta verissima cile, & indubitatae fidei. Fieri enim potest ut iacer aliquis scriptor aliquid scribat Deo calamum ne erret dirigente, & tamen ille nesciat se dirigi , quod huius libri scriptori videtur accidisse. V. 3o. SICUT EMM NovAΕ Mus ARcui TECTO: se , qui stylum tantum ex suo poaebat pictori domus comparat; Ialonem, ero qui historiam scripserat primus , ar
laboratam dictionem , exquisitum dicendi genus, ita ut positum sit pro 'αυγασμ. in . Vel ut Flaminius vertit ,-b
V. 33. EFFLUERE: prolixum esse. Succi NGI : esse brevem .
quo res a Ieremia gestae rec: tabantur , verisimiliter ab ipsomet Ieremia conscriptus. Hoc libro continebantur Primo , leges &monita quae Ieremias Iudaeis in Babylo niam demigrantibus tradidit. Secundo, instri io de igne altaris holocaustoruin , in
Q 4. TABERNACULUM quoque Mosaiis cum . quod in templo Salomonico prope sanctuarium asservabatur, ut dixi I. Reg. xxi. Item ARCAM foederis & vers. 3. ALTARE INcENsi, seu thymiamatis Usst Tidem P RopHETA divino oraculo. monitus, COMITARI SECUM , seu angelorum ue vult Seratius seu potius Levitarum bai uolorum opera , ut ex vers. 6. Lyranus exisponit , devehentium omnia IN MONTEM E O MOYs Es vlDlT DE HERED TATEM,
id est te iram sane a m Iudaeis hereditarie promissam & donatam. Hic est monet Nebo , Deuter. ult. vers. I. Porro facile suit Ieremiae, tam charia Nabuetardani militiae Chaldaeorum praefecto, veniam ab eo extorquete transis endi hare sacra L plana. Et poli urbem occupatam , priusquam templum succenderetur, sat multum spatii intercessit, quo commode esicrii postcnt, Ierem. xx xl x & IV. Reg. ult. lta sei e G rionides , Dorotheus, Epiphan us, δι ex his S. Thomas, Seratius & Salianus a. V. 7. Et Dixi T IEREMIAS , QUOD Lo cus , in quem haec omnia recCncidit , IGNOTus ERIT hominibus , DONEC coΝ- GREGET DEUS CONGREGAT 1ONEM POPULI . Quod cum constet ex vers. 27. cap. praeced. nondum factum tempore Nehemiae sub Artaxerxe ; sed neque tempore Machabaeorum sub Antiocho Grypho, anno Graecorum I 88. ut ex vers. i8. huiusii. cap. colligitur & certum sit . ex eo tempore res Iudaeorum continuo in peius prolapsas esse; non potest de alio , quam de novissimo mundi tempore e .poni, quando per Henoch & Eliam hae Iudaeorum arrhae proferentur in lucem , & illorum ad Christum conversioni subservient , ut probant auctorcs supra citati di pletique Rabbini
490쪽
item Richardus a L Uictore , Ruperi . Canus, Ribera, δ & Mariana . Et testis
est Ios ephus e se tempore Romanorum nihil omnino fuisse ιn Sandio Sauctoram . Nec ulli bi mentio eli arcae poli captivitatem Babylonicam. Et cum spolia templi saepius recenseantur is, nusquam mentio fit
arcae , licet auctor Hiitoriae Scholasticae, Iudith. iri. putet sed sallitur e aream in Titi triumpho Romae fuisse . Neque in
arcu Titi triumphali, qui etiamnum Roma visitur, arca comparet. De altara incensi
Mosai eo idem di eo nam quo postea uti sunt Iudaei, ad imitationem Molaici illius constructum suit. Uti & tabula illae te ita.
menti , & Cherubini , quos f Egesippus
commemorat, Pompeium , cum intima templi Ierosolymitani luitraret , ibidem conspexisse. Porro ad commendandum sessum hoc encaeniorum Nehemiae , comparant illa cum encaeniis Moysis & Salomonis :nam in omnibus tribus nubes milieitatem
Domini praesentem adesse designabat , &victimae altari impositae, igni caelitus submisso absumptae , gratum accidisse Deo sacrificium & dedicationem indicabant . Simul tamen innuunt, quod , quando Deus sub finem mundi redhibebit Iudaeis haec sua sacra lipsana, simili modo per nubem splendidam, & ignem caelitus submitten. dum , manifestabat illis praesentiam & favorem maiestatis suae divinae. V. 8. Manifestataι hac , supple , Salo
V. 9. MAGNI pICE ETENIM sApIENTIAM TRACTABAT , non est in Graeco. V. Ir. ET Dixi T MousEs t EO QUOD NON IIT COMEsTUM a sacerdotibus QUOD ERAT Oblatum Deo paci PECCAT utpote immundum ideo a flamma EST CONSUM TUM. Historiam habes Levit. I x.& x. quo hie alludunt : ita Rupertus &Serarius. Quod si quis dixerit , haex quae de Nehemiae sacrificio iam dicta sunt, nul- tibi in sacris Seripturis reperiri; respondebunt Iudaei:
- V. I 3. INFEREBANTUR; Graece, refere- hautων, in scriptis ET COMMENTARIIs eiusdem NEHEMIAE . non quae nunc extant
Lib. II. Esdrae, sed quae olim extiterunt, sed mi uria temporum & bellorum iam interciderunt , ut vers. I. dixi de scriptis Ieremiae . Ex iisdem Nehemiae scriptis constat , ipsum nobilissimam undique collegi L
se bibliotheeam, maxime librorum sacro rum , v. g. Prophetarum , Psalmorum &gestorum Davidis , aliorumque regum Iudae & Israelis . Item DE DONA Rris per Cyrum, Darium, Artaxerxen aliosque re ges donatis templo Ierosolymitano M sacerdotibus illius, supra l. II. V. 14. Simili studio etiam Iunxx Machabaeus, dis spata nuperis bellis sacra volumina, rursum Omnia congregavit . Credo , Ierosolymitanos haec de restituta sua bibliotheca tam operose inculcare , ut Oilendant, se diligentiae AEgyptiorum , Ptolemaei Philadelphi bibliotheca samosissima
gloriantium, nolle credere et quin potius sit quidem de sacris libris esset quaestio, penes se hahere quibus scirent AEgyptios carere . Ex his vero videas falli Strabonem g, cum primum bibliothecarum auctorem tra.dit sui illa Aristotelem in Graecia. Nam Aristotele antiquior Nehemias bibliothecam in Iudaea collegit, ut hic dieitur. Et apud Chaldaeos ae pellas fuisse bibliothecam, di .citur I. Eldrae vi. t. & alias alibi, ut Plutarchus, Gellius, Isidorus & Goropius hdemonstrant. V. Io. DE IUDA vr Ro MACHABAEO,&e. Hic incipit praefatio totius Lib. II. ut versu ult. indicatur: immo & maioris partis libri primi. Unde & a Serario ponitur primo loco, quasi totius operis praefatio.
V. χχ. Illuminationes DE CAELO FACTAE , sunt sisna caelitus exhibita, quae portendebant victoriam Iudae s. V. 24. Iason is renaui non protanus aut
Gentilis scriptor fuit, ut Calvinus & oi-takerus i confingunt; sed Iudaeos , & ut apparet, vir sanctus. Multi enim erant in Oreue Iudaei, ut constat ex Actorum II.& vi. & Iosepho k passim .
V. 27. NEGOTIUM PLENUM v IGILIARUM ET sUDOR s. non arguit , hunc librum non esse Canonicum , ut i idem haereti ei & eorum sequaces blasphemant. Nam licet Spiritui sancto, qui auctor est Canonicarum Scripturarum, nihil sit mo. lestum; homini tamen, quo tamquam instrumento suo utitur Spiritus sanctus, potest subinde molestus esse labor, seu colligendi , seu abbreviandi, seu scribendi. m. que enim omnibus Hagiographis ita se per suggerit omnia aut dictat Spiritus iam ctus, se ut Ieremiae suggerebat cap. LXXVI. 18. sed saepe relinquit illis quaerendi & diia