장음표시 사용
71쪽
pluribus mediis quae ad ultimum finem conducunt, toluntas possit eligere quod malueriti nempe libem vas eN S. Thoma I. pH. 61. art. 8. definitur et vis ele-etiva mediorum , servato , O non praetermisso ordine is q. Sed ad libertatem non requiritur indifferentia contrarietatis non servato , bc praetermisso ordine finis: quia isntum abest , ut huiusmodi indifferentia ad libertatis essentiam pertineat, quin e contra sidillius defectus: scilicet ea species indifferentiae Cominplectitur potestatem peccandi ,hoc est eligendi media quae avertunt ab ultimo fine: potestas verb peccandi non pertinet ad libertatem: alioquin enim cui saepe contra Pelagianos docuit Λugustinus j libertas non fuisset in Christo.
I a. s. Quaenam est radix libertatis: hoc est, quia est fons ex quo libertas oritur P iEx Jhomistis est indifferentia iudicii circa aliquod obiectum , aut circa aliquem actum : scilicet indifferentia iudicii, in eo posita quod intellectus apprehendat in obiecto 3 ut in actu varias rationes propter quas voluntas possit illud obiectum aut illum actum amare aut non amare, essicit ut ipsa voIuntas sit ad objectum , aut ad actum eligendum aut non eligendum indifferens ἔ hoc est, ut possit actum illum vel elioere aut non eligere. Hincque patet libertatem arbitrii ad amandum Deum non esse in Beatis: neque enim eorum intelleSus, cum iudicet de rebus ut sunt a parte rei, in Deo apprε hendit aliquam speciem mali ratione Cujus voluntas Beatorum possit non amare Deum. Hinc iterum
sequitur stante indifferentia iudicii , fieri non posse, ut Voluntas non remaneat libera. Vide Masso rutaeum, Gonetum, Ralios Thomistas. .
72쪽
De Moralita e actuum humanorum x.Quaest. uid est moralitas actuum humano-
R. Est consormitas cum regulis morum , vel dinformitas ab iisdem regulis. a. a. unde petitur specifica moralitas actuum humanorum P noc est , quid est id quod efficii , ueactus humani ad hanc aut illam morum speciem. peti ineant, seu ad hane aut illam specie virtutem, ad hoc vel illud specie peccatum R. Petitur aut ab obiecto, aut a fine operantis , seu ab intentione qua operans movetur. Ratio primae partis est, quia propter diversitatem obiecto sum quae specie disserunt, virtutes Theologicae virtutibus Cardinalibus specie differunt. Ratio alterius partis eadem est : nempe finis praecipuus ope- tantis est aliud veluti obiectum ad quod fertur operantis voluntas : sic qui furatur, ut possit adult rium committere, actum operatur, qui simul κfurtum. est ex parte objecti, ae adulterium ex parte
operantis. tq. Q. Moralitas actuum humanorum petiturne ex circumstantiis λῆ. Petitur: quia circumstantia subiacent regulis morum: unde si actus non fiat in iis circumstantiis in quibus regulae morum fieri praescribunt, malus
est: e contra verti bonus, si tum ex parte objecti, tum ex parte finis hominis operantis , tum ex parte circumstantiarum conformis sit regulis morum. t
. Q. Quotuplicis generis sunt circumstantiae actuum humanorum Θ8. Duplicis et nonnullae nimirum mutant spe
73쪽
ciem actus ; hoc est, efficiunt ut actus pertineat ad
aliam speciem , quam ad speciem obiecti ad quod
p xime tendit . Sic furtum in loco sacro non tantum est furtum, sed praeterea propter loci circumstantiam est sacrilegium. Λliae verb non mutant spe ciem , sed tantum intra eamdem speciem aut a uingent bonitatem operis, aut illius malitiam aggravant i sic surari decem nummos, per se gravius est
peccatum, quam furari quinque tantum οῦ sed sive sis laretur decem, sive quinque, actus iIle nota terius est speciei, quam furti. s. ussi fiant species Moralitatis actuum humanorum P. R. Tres sunt, Indisserentia, Bonitas, 2 Malitia. Prima subjicitur Legi permittenti: Altera , Legi imperanti: Tertia tandem, Legi prohibenti. 6. Q. Dantur ne aSus indifferentes PR. Actus humani considerari possunt vetan spe cle vel in individuo. Priori modo su mpti definiuα-tur ii quorum obiectum est indifferens, hoc est, per se nec bonum est, nec malum, v. g. levare festucam: altero modo sumpti, definiuntur ii qui complectuntur non solum obiectum operis,sed etiam finem ope
His praemissis dicendum est x. dari actus indifferentes in specie: quia dantur obiecta , quae secuni dum se, M abstrahendo a fine operantis, nec bona
sunt, nec mala. I, Dicendum est a. non dati actus indifferentes in individuo: quia aut finis operantis est bonus, aue malus, non enim datur finis indisserens, nempe vel finis ille est utilis & honestus, vel iucundus. Si Primum , est bonus: licitum est enim operari propter utilitatem quae sit lationi conformis et non licet Ve- in agere propter iucundum t quia agere propter lincundum convenit quidem homini prout est animati
non autem Prout est xatione praeditusscilicet homo
74쪽
Pto ut est ratione praeditus non alium finem pote 1ihi licite proponere, quam bonum honestum, hoc est finem qui rationi sit consormis. Confirmatur argumentum ex eo quhil creatura Tationalis teneatur cmnia sua opera deliberata ad Deum , tanqu)m ultimum finem referre sali ara virtualiter, iuxta illud Apostoli I. ad Corinth. Io. Sit manducatis , si e bilitas , sive atiud quid facitis, omnia in ρloriam Dei facite: in quae quidem verba Scalia ei uidem Apostoli similia , sic loquitur Augustimis in libro de correptione & gratia , Cap. s. Praciapit Apostolus dicens : Omnia vestra in charitate fant. Sic etiam loquitur S. Thcinas in Epistolam ad Cc- 1 offenses et, uuidam dicunt quod hoc es consilium , sed hoc non es verum. Obi. I. In Concilio Constanti en Ii damnata suit haec Joannis Hus propolitio . Diviso immediata humanorum Ορerum , es qu)d sint ves virtuosa, vel viriosa: ergo, 3 C.
Hesp. Illa propositio fuit damnata in sensu Ioannis Hus, qui con tend ebat omnia quae sunt ab homine iacente in statu peccati mortalis , esse vitio sa 3 quae Verd ab homine iusto , esse virtuosa: ille autem sensus apertam haerelim continet : cum fide Catholica certiam sit, iustum , non amissa tultitia, peccare Veni aliter 3 impium ver b in statu peccati mortalis remanentem , elicere a Stus informes fidei, spei, charitatis, 2 aliarum Virtutum. ι Obi. a. Dantur actus indifferentes in spectu et ergost in individuo : non enim datur species sine inui- viduo. t. Conc. ant. nego conseq. Quia actus in specie, eli actus confideratus secundum objectum tan tum, quod quidem c ut di elum est) potest esse in sinferens e contra actus conlideratus in individuo, praeter oblectum ad quod proxime tendit, includitu aqm operanti : at finis ille non eli ut fuit proba
75쪽
tum a indisserens: quia vel est conformis regulis moriam , vel ab eis difformis est et ac proinde bonus
est, vel maluS. . Actus exterior augetne malitiam actus interni, veri, sinceri, atque efficacis pR. Non auget perse: quia actus exterior per se. hoc est, prout est exterior tantum , nec malitiam moralem habet , nec bonitatem . Auget tamen per acciden ; quia nonnumquam actum internum red- die aut intensiorem , aut diuturniorem, efficitque ut otiatur scandalum , & proximo detrimentum inis ferat : unde in confessione Sacramentali reus tenetur dicere , an actus fuerit exterior, an verb inter
8. In quo consistit Malitia moralis actuum h manorum PILIn privatione rectitudinis quatri morum regulae praescribunt: unde meritb scribit Λugustinus,peccatum esse nihil: & homines fieri nihil, cum peccaui .
. ia De conscientia. sunt actuum humanorum regulae r. I extetna nimirum quae non aliud est. qu m Lex de quit iam egimus hujusce compendii parte secunda , ubi de Deo authore legum disseruiis mus , Altera, interna 3 quae quidem non aIiud est, quam Conscientia. f. I.
76쪽
Definitur Λetus quo intelleetus judicat, hanc vel illam actionem esse hic &nunc agendam, aut
Conscientia dicitur I. Actus ue quia mordet, arguit , testificatur . Dicitur a. actus intellectus ; quia ad eam animae potentiam quae dicitur in Elleelus,
pertinet iudicium , quod quidem ut diximus) est
conscientiae ossicium. Dicitur g. aetus , quo intellectus iudicat, Hanc vel illam actionem ela hic Onunc agendam , aut omittendam , quia differt a Syndere si , quae Versatur circa agenda, aut omittenda in tenere. bynderesis V. dictat, bonum osse facienum, la malum fugiendum , conscientia Verb, ex eo quhd Lex docet hunc aetum esse bonum aut malum, concludit hunc actum esse hic χ nunc agendum, aut omittendum, & ad id voluntatem movet M im
pellit . a. Conscientia quomodo dividitur P seu quotu-pl cx est constientia pII. Dividitur I. in Certam 2 Dubiam: illa, est
iudicium firmum de bonitate aut malitia operis hὶc δε nunc agendi; sic Jacob accedens ad Liam , quam prudenter iudicabat esse suam uxorem , habuit conscientiam certam dehonitate actus coniugalis cum Lia habendi. Ista , seu Dubia , est suspentio iudicii circa honitatem aut malitiam operis hic nunc agendi . Sic qui aut caret rationibus quibus iudicet contra Stum aliquem non esse usurarium, aut qui habet quidem , sed ex alia parte habet non minus graves quibus iudicet illum esse usurarium , dubiam de contra eius hujusmodi bonitate Conscientiam habet di ius pendit nimirum judicium circa illius boni
Conscientia Dubia potest esse vel iuris , vel saeti. Illa versatur circa ius aliquod , an v. g. haec actio ni per legem prohibita: ista e Contra versatur circa factu lar aliquod, an objectum v.g. quod inter Vt pius
latitat, sit hoino, an feta P Di -
77쪽
Dividitur a. in Veram 2 erroneam . Prima , est iudicium de honitate aut malitia operis hic ra nune
agendi , k quidem conforme legi . Sic qui iudicat
proximo laboranti esse hic Anunc consulendum, habet conscientiam veram, quia illud iudicium est consori in legi quae in genere piaecipit ut proximus in sua miseria sublevetur . Altera, seu Erronea, et iudicium de bonitate aut malitia actionis, quod non est consorine legi . Sic qui iudicaret , urgente hic stNunc tentatione non esse orandum, Conscientiam haberet erroneam .
Conscirntia Erronea, sicut u Dubia, vel est circa ius , vel circa saetum . Error autem ille dividit ut in Vincibilem 2 in In vincibilem . Prior , est ille qui, quacumque diligentia adhibeatur , su Derari non Potest : alter vero, qui morali adhibita diligentia, seu, servatis servandis, superari potest. Dividitur et . in scrupulosam 2 latam. Scrupulosa, est iudicium de malitia operis hic st nunc agendi,
sed levibus rationibus nixum. Sic scrupulola Cona scientia laborat Sacerdos, qui cum attente Cana'nem recitaverit, in Communione angitur, an re- Citaverit orationem Dominicam, quae ante in Ca
None legitur. Lata conscientia, est iudicium de banitate operis ex levissimis , u quidem cupiditati fa- Ventibus, argumentis.Sic latam habet conscientiam qui superflua non erogat pauperibus, timens se sine landamento , ne iis imposterum indigeat. Dividitur 4. in conscientiam probabilem , M n Oa probabilem . Probabilis, definitur, iudicium de ho nitate, aut malitia operis, sultum quidem gravi bd momentis, seu idoneis ad determinandos ad asses' sum Viros pios & prudentes , sed tamen non sine formidine partis oppolitae: improbabilis e contra 3 est iudicium de bonitate, aut malitia alicuius ope
ris , sed nullis, aut levibus fultum rationibus.
78쪽
. II. UI rum conscientia fit Regula Morum. I . Quas. onscientia Vera , estne Regula M
R. ast: quia sui superius dictum suit est iu clicium quod circa actum aliquem hic st nunc exeris Cendum , est consorme legi quae actum illum aut praecipit, aut prohibet, aut permittit. a. Conscientia Erronea, estne regula morum 2 R. Non est l. Quia non est debita circa actum aliis quem applicatio legis. a.Error non est in speculativis regula ratiocinationis : ergo nec in practicis est regula agendorti m. sλ. Licitum ne est agere contrii conscientiam
Erroneam PR. Licitum est, modo prius depolitus sit error quo Intellectus laborat : sed licitum non est, quandiu aerror non est depositus : hinc Apostolus concludit Fidelem peccare , qui iudicans non licere vesci ido- Iothytis, iis tamen vescitur Omne ait) quod non es ex fide hoc est,ex conscientia, peccatum es.ROm. I . . z. Conscientia Scrupulosa inne regula mo-Tum PI . Non est: quia regula morum includit prudentiam: at conlicientia scrupulosa eam non includit, Dempe nititur rationibus levi si mis quae prudentes homines movere non possunt. s. Estne licitum agere contra conscientiam
strupulosam p Est Ucitum , imb&expediens et quia vani scru-Puli nocent animae, quam privant interno illo gaudio , interna illa pace quae plurimum 'conserunt ad virtutis augmentum . Praeterea inanes scrupuli nonnumquam etaponunt periculo peccandi lethaliter s
79쪽
Cum enim ex una parte iugum agora vent, & aliun de animae vires lint infirmae , periculum est ne homo omittat quae iudicantur praecepta. 6. Q. Conscientia Lata, estne regula morum Non est regula morum. Scilicet in detrime tum Legis, levibus ducta rationibus cupiditati sa-
et . Hinc autem patet non tantum licere , sed Rpraeci P tam esse agere contra conscientiam latam.
r. in Conscientia Dubia est ne regula morum P R. Non e ὲ . Ratio eis quia regula morum debet ad assensum determinet re ὴ seu efficere ,.ut quis judicet actum particularem , qui hic & nunc agendus est , esse conformem aut difformem legi: atqui ilnon praestat conscientia dubia ς est enim sui superius dietum est suspentio iudicii de bonitate aut malitia operis quod hic & nunc agendum est. s. Q. Qua ratione debet se gerere is cui adest conis scientia dubia Debet abstinere ab actu de cuius bonitate aue militi dubitat , si tamen aliquὶ agendi necessitate
non urgeatur: Si aute urgeat agendi necessitas,debet partem eligere tutiorem: In dubiis aiunt iura tutior pars es eligenda: nec mirum et nam e Iigendo partem minus tutam, sese exponeret periculo infrin gendi legem, ac proinde peccandi dicente Scripturar Eccl.
c. q. iust amat periculu, peribit in illo. q. Si nulla pars sit tutior, sed utraque lit periculosa: hoc est , si conscientia iudicet aequale reperiri periculum in pSu vin illius omissione,voluntas debet eligere actum qui proximi, qui est in possessione, iuri favet sic mulier quae de su i matrimonii validitate dubitat,non potest quidem debitum petere, sed illud reddere tenetur viro cui persuasum est valere iuni matrimonium. a. 4Con scient ia probabilis, reduplicative prout est probabilis, estne regula morum PR. Non est. Siquidem quod est indisserens ad veritatem A falsitatem, seu quod potest esse verum ,
80쪽
aut salsum, non est regula morum οῦ nempe sola v xitas per se est morum regula per accidens id quod inculpate Π firmiter , hoc est, sine sormidine partis oppositae, exi stimatur veritas: unde est illud Scripturae , Eccjesiast. q7 . Ante omnia opera verbum verata praecedat te , O ante omnem actum consilium stabile .
Atqui conscientia probabilis, est indifferens ad veritatem &falsitatem potest enim esse vera, potest esse salsa seu potest esse recta applicatio legis 3 potest quoque esse falsa eiusdem legis applicatio: er oo conscientia probabilis, prout probabilis est, non
est morum regula .ro. Q. Qua Vis supponatur qu bd conscientia, seu opinio probabilis , reduplicative prout est pr habilis , non siit moliam restrita, estne tamen aliis quando licitum eam sequi iii, opinio probabilis in duplici statu potest con siderari, nimirum vel in concursu alterius probabilioris, vel in concursu alterius aeque probabilis: quid Dyo opus sit in eo duplici casu , nostra ad subs quentes quaestiones responsa aperient. Ir. Estne licitum sequi in praxi opinionem minus probabilem quae sayet legi, seu qua di Sata Sum non esse licitum λR. Licitum est: quia operans non se exponit in eo catu periculo legem infringendi: sic qui judicans ex opinione minus probabili contramam aliquem
esse usurarium , ab eo temperat, non se exponit usurae pecCato.
12. Estne licitum sequi in praxi opinionem minus probabilem quae favet cupiditati hoc est, quae dicit a Flum esse licitum in concursu proba- vilioris quae stat pro praecepto , seu quae dicit actum esse illicitum λ
Non licet. Nam I. tenemur sequi veritatem saut saltem quod probabilius iudicamus magis ac Propius ad veritatem accedere et sola enim Veritas