장음표시 사용
181쪽
enim caput tentat. Ob id Galenus, ae Plinius la 'hicis iungi oportere docent, sic ecportulaea uel acetos se, aut alijs huiusmodi, quibus nimius illius calor fraeius mit ut, scat. Cit quoque urinam, di laeti copiam addit. Gingidium uero, ceresolium a inivires. go appellatum, diligenter olitores excolunt .serunt in & magnam in acetams gratiam obtinet,uentriculo admodum gratum,siue crudum,siue coetiam, re aceto co-ditum appetentiam facit, fastidium discutit, sed exigui admodum est alimenti, ae adsiti storia, atque amara facultate praeditum, nec diuturnam tollerat coetionem atque radices, , folia in usum uenium.
on solum in hortis ocimum serum uidetur, sed Sc ad senestias
linis uasis repositum, ciuod mulieres ob stagrati sinum odorem, que hab fouent: aty gariopnyllatum reperitur minutis pol is ornatum, sti
litoris odoris,siccue dieium,q d nescio quid gariophylli redoleat, quod
quamuis aliqui grauitertii crepent,ac multus probris proscinuasit. Nos tamen et riophyllatum id experim o comprobauimus,melancholicis,' cordis palpitatio- pio rati vim ni nil tisice succurrere, tristitiam, animi , sos icitudinem abi 'nec uetuculo stigia.ditate laboranti inimicum,capiti quoque amicum,quod eius obstructos meatus perire, collectam cp pituitam uiscutere, atque per nares elicere uidimus: dc licet Araisbe ac Graeci ipsum damnent,quod capitis dolorem,ac insaniam iaciat, oculos he-iit betet,laeti seminiscv copiam minuat, flatibus repleat, ac uentriculo aduersetii oc concoqui disticile, at 3 improbi sum: S: ideo sugiendum,hec intus assumenducenset, propter excrementitiam humiditat mos tamen cotrarium in gariophiblato adinvenimus Sc modo si quid illorum uilicuum ocimo ines communi, se lata folia habenti inesse putamus:alias enim Di phyllatum alacriter ab huiusmodie lumniis defendimus, ob maxima N pr aras uirtute in eo repertas:cte quain diu habere possu quotidie utor. Pro resonio interea potius, quam pro iumento omnes concordit, habent, Sc lusculis salubriter addunt, quodae somnum conci min. liat. Menta autem & ipsa ubique familiaristima est, quam Romanam, seu hortia inam uocansitatio brionicae, maiori tame,sed tenuiori, ae multum odorato, oc a n sitis diligenter seritur,ae ad multa condimetaria in re cibaria utilis est: ec sicut odor ipsius animum excitat, ita Sc sapor iditatem in cibis. oc tenella peculiarem habet gratiam in acetarn re ad veneris rae non iliter postrema commendatur. Est nim gustu acris.& tertio ordine da,ec exigui nutrimenti, sed uentriculi imbeta litatem adiuuat humorum crassitiem incidit, ac nauseabundo ex pituita uentrici lo mirum in modum subuenit dc fastidia demit, atque singultum inde ortum sedat. nec lac in uentriculo nec in mammis coire permittit. I deo qui lacte gaudent, laetis Pimpineta potionibus addant: Pimpinella etiam in praus cop osissime prouenit, calida ae si irai. ca est,ci in acetar is quotidie editur, sed perexigui est alimenti, dissicillime com-quitur iecoris tamen obstructiones aperit, stranguriam leuat, ec utinam prouocat, quin oc renum calculos tetit,ac comminuit,& aliquando tabidis utilissima. FDesraiiculo, ercuibo. p. xxvii. Eritur passim in Italiae hortis laeniculum, Nad uarios usus nostra saecula
usurpant, recens enim coma,atque nim nata acetariis additur, nec nori
re ad commendandum oris halitum,sicuti oc semen,nondum maturitate adeptu. Maxima equidem est sceniculi dulcis copia, ae Bononiae N FH, rentiis, aemultis alijs Italiae partibus uiride toto anno habetur, modumbali sedo . . . cuimus,a cibo b utuntur, nullum tamen aut minimum alimenti per se praebe, sea
pro condimeti aut opsonq,aut intinctus alicuius usu asseruatur. Calidum: esto dine tertio siccum uero primo:licet erraticum hortensi ualidius, cimod calculos mistenter comminuit, oc utruml lactis abundati in sui sed quia Fenerem stimii late
182쪽
db id l, stantibus interdici solet. Menses quoque de uri tram prouocat, eminas* a Non
Darii re renes expurgat,stranguriae,ac renum doloribus medetur,oc oculorum claritati tota puta mirifice confert, oc tancn larimis tempore mali pyri Sc cotoneis, in seciunda mensa aspergitur, at ille salutariter sumitur, coercet enim natus, oris Hauitatem facit, re incoctilorum uis eo conseruatur, eccaligo discutitur. Ani uim quoque satis notum tum herba,tuni semen, calidum m ordine tertio, atque siccum, acre enim atque subamarum existit, re in praeclaris condimentis laudatur, siue crudum,siue coctum, imo in omnibus quae condiuntur,quae 3 intinguntur uiride,aridum ue desideratur: in panifici js etiam ut plurimum mulierculae nostrie semea nisi ad sciunt, quod gratiam non leuem affert, oc multis medetur morbis a flatu originem ducentibus,ta urinam prouocat, atque alba loeminarum profluuia sistit. , men quoque saccharo incrustatum artifices uendunqquo multi a cibo, di uini potii ad commendandum oris anhelitum utut Ur:atri Ut uapores caput petentes reprimat, re flatum discutiat, moderatus tamen eliis usus. Anethum etiam herba salis nota est, quae re calida, Ni icca habetur, cuius tamen usum ad condimenta,non opso-mia a Galeno commendari uideo, nusquam quod sciam a nostris in cibos admitti,tur, licet nonni illi eius radicem pastinacae modo coctam in cibis laudarint, ut quae lac augere, Nabundare testentur: multus tamen eius usus noxam uentriculo in ieri, atque uisum debilitati it cap. x x v i D. Aria habentur origani genera,&s uestre praestantius est, quod passim o itini unis
in Himania reperitur,qtiod uero communi in tisu italia habetur. mandi i- genera cari pro oplanio author est Galenus, S incidendi , extenuandi,ac cale. italici vireniaraesidi, siccandi in tertio excessu facultatem obtinet, , contra frigida uenena praecla cit.& eius flores sicci super serculis calidis positi, gratiam eis addunt,atque ut ii itides fiunt,& nos experti sumus uentriculi fiatu discutere, eoctiomem adiuuare,& uentriculo frigido non parum prodesse, atqUe atriam humore cψ - a. purgare: quod forsan eis solis, ac pulegio peculiare existit. Hyssopum autem uul. rarem excalefacere, ae desiccare ordine tertio, atque tenuium ei te partium nemini S dubiit in esse duco, quod re Galenus octauo de simpl. Me' facultatibus alii imat.lllud uero collectum in manuales fasciculos matresfamilias siccant, seruantR ad hyberna opsonia, re condimenta, gratiam enim iusculis affert, si moderate eis addatur, mitifice detergit, Npeeius actas is,&uiscidis expurgat, mundificat Q. Pulegium quoque a Galeno inter condimenta asscribitur , quia acre, S anetrum, puribulare ideo ualde extenuat, etiam calefacit, eo igitur parce, ac moderate utendum: flatum enim dissipat, diuentriculum abstergit, atque atrum huniorem ducit, quin etiam crassa, talenta ex thorace, re pulmone excreatu facilia iacit, ct menses mouet, a que calculos in renibus nobis ipsis comminuit. De pher cymino. cap. x x I X.
Est sinapis semen calidum S siccum ordine quarto,sium ui ignea sinapis Maedri uirin
mus au exulcerationem paratur, acerrima enim atque omnium exurens Nes..
est eius natura, cui tamen inter condimenta praecipuam nobilitatem saecula nostra tribuunt: dulcibus tamen semper iungi debet, pro contemperanda eius acrimonia, quamobrem mulierculae nostrae per vindemias musio diluuntiac temperant,' conditum parant,quod ex musto,& ardore nomen retinuit.
militarda uulgatiter dieia,quae & dulcior,& acrior ad libitum eosci potest nec scio
an aliud tam ireque per omnes ferme gentes condimentum tota hyeme magnas reliqui anni parte habeatur, quibus temporibus commodissime ad sanitatis rationes usurpatur,aim utiliter omnibus frigidioris, humidioris; naturae, crassae etiam
at* utinosae substantiae epulis, esculentis: apponitur,dum sua calefaciendi, siet
183쪽
mma uia candii facultate,illa attento inextenuat, atque deteragit, frigidis nambuent Qu-res. li, aliorum* uiscerum affectibus succurrit,& cibi fastidia inde oborta amethaeappetentiam excitat: irequens tamen sc copiosus eius usus, capitis dolorem facit, ac oculorum claritati osacit,cricitatis eo turbulentis exhalationibus: siepe enim uid mus eius odorem naribus raptum,sternutationem cofestim excitare, & sensim uetalicans lachrymas elidere,imo si quis citra aliud opsonium madere tentaverit, rosi nem protinus, molestiam palato, ac uentriculo sentiet: uerum si moderate utatur. ad capitis eliciendam pituitam admodum essicax erit, oc ad emendandas ueterealienis durities,ac tentiones. Atque idem de similibus natura sinapi herbulis, aes minibus, quibus itis ignea inest, oc ex eisdem condimenta, intinctus; aliquando miniustu parari solent intelligi uoltimis. mini autem praecipuus is in tantiae vitis de Getrum vires. mani in condimentorum laudibus habent,ram assidue utuntur. Itali uero raro, ocsativo tantum,calefacit ordine tertio, atqueomnibus affectibus, a pituita, di ita tionibus ortis praesentaneum est remedium, ae utinam mouet.
De Di asine, ercoriandro. Cap. xxx.
. . Ria habentur papaueris genera,sed liktantum de satiuo albo,nigro pthe pirum mim stantiore sermonem habebimus: quod oc si ut reliqua frigidi ac somnig ' ferum sit moderate tamen hodie in ut eius usii habent, eduliis suis mi-5atini pupa e se i in scent: Sc Genuenses continuo a cibo utuntur loco conditorum,quae com
muni in usu apud alias sentes sunt abso aliqua nox Sc tempore Galeni in pani
cras ipsum,ceu condi metum inspergebant,acetiam melle maceratum esitabat. Trasim uitio pulmonum, re thoracis concitatam compescit,& acutas a capite fluxi nes arcet,ec nullum commemorabile corpori praebet alimentum.Coriandium ait co tandrum. tem herba est optimi odoris,ac saporis,uentriculo grata, eccapiti at pintermedicamenta cordialia digna est adnumerari: nec mirum si uniuersa Hi ania ea tam Lepe in iusculis,ac conditis utitur,quicquid dicat tot alii, qui coriandri reum mam me ui- ,rundam ruperant,ac inter uenena reponunt,ut Dioscorides,ta multi alii, quos potius intella M. lexisse de herbula quadam cicutaria dieia,solia eoriandrosimilia habente, quem de nostro domesticinuetissimile est, ut alias demonsitauimus, dc praeterea ipsum sei vis i. dum prodiderunt cum constet calidum esse,& tenuium partium: plurimum enim Nol. amarae substantiae habet ec Hippocrates secundo de diaeta ipsum calidum esse asiit
mathoc Galenus etiam septimo de simpl. Med facult. Ab immoderato tamen eius usu cauendi im,quia nullum alimentum praebet,imo multi constater assimant, immodice si impium mentem perturbare. Ideo nostrates prius aceto praeparant, inde saccharo inuoluunt, re condiunt, quo commodior est usus a cibo, ad reprimen a uapores caput petente ui illa tica,qua plurimum ualet
se rilli bori Oriense reperitur serpit tu, quod minus agrestis acre sentitur, suauioris uisitis usta. R'odoris,quod in condimentis maximam gratiam habenadeo* omnes di md delectat ut noc uno bono ubicitie sese commendat. Modice quoque invises. acetatis miscetur,otis laetori adeo resistit,ut alliorum,mparum, re portas eia vi. rorum taedium abolea atR ita mesacit,ut urinam,&menses praeclare moueat. Itaec hortensis satureia uiridis pro opsonio suaviter editur, atque te minibus additur,ad eorum inflationes compescendas . Siccata etiam, Sin polinem redacta, ad eosdem usus ast eruatur,aliis etiam non sine gratia ferculis admiscetur in exigua thetiis siti iii , quantitate: calida enim oc sicca in tertio ordine, de eius demetiam menses, , cq atque metum extrahit.Sampsucus autem herba, hodie amaracus, seu maiorana odorifera dicta,calefacit ec siccat ordine tertio, Sc odorem acutiorem uibrarum acu hementem saporis acrimoniam repraesentat, quam cibi ferre possint: ob id raro
sculentis admiscetur, aes me ut medicamentum latum habetur, queddiscutiet
184쪽
di, ae attenuandi uim habet, re ex eo oleum conficitur, ad calefaciendos, ae mobliendos neruos, quod manibus ad motum, uiscolas ac glutinosos humores a capite elicit, ec eius dolores sedat, ac menses trahit.
Tramque mercurialem calidam ae siccam esse primo gradu, atque oleri, utries me bus mandi, testatur Dioscorides, ad aluum ciendam, quod etiam hodie curialu uiris, pari certum est oc sit plusculum detur, bilem purgat, seu uentriculum oc tendit. Et Hippocrates in libro de Morbis mulierum miris laudibus in usum mulierum commendauit, ad menses, secunda prouocandas, si ori matri cis admoueatur es frequenti in usu clysteriorum uenit. Seritur ec herba lupulus ab italis dicta, eo quia salices scat busia omnia scandito in uniuersa Germania, Anglia, Diridor Uandria, noemiadi aliis locis, in maximam apud illas gentes est authoritate: exus vi. eo enim potus suos concinnant, de cemisiam parant, ex hordeo, oc tritico lupulorum adiectis storibus in aqua maceratis, potus quidem qui plurimos flatus gignit, emutato, tissimus est inter acetaria eius usus, calidust aliquantulum est. Coquuntur eius
caulicii litenelli asparagorum mor atque ex oleo, acetos comeduntur, quinae
Iijs modis parantur: pinguiore citam iusculo, alimenti tamen et se nulla laus: sed bilem educit lupulus, sanguinem p mundificat, ac clarificat . Et strupus ex eo conis fici stat et, qui biliosis febribus mirum in modum consert. De pluit,remmo, et Dionicata cap. x xiit.: Deo frequens est ubi j salu:a, ut nullus extet hortulus, mi A non om l tur,oc multis in codimentis usum habet, calida & sicca est, leuiter subis
astri Agit: sed demiror quomodo, nunc temporis adeo salutaris censeatur cum apud antiquo aruam, aut nullam in sanitate tuenda aut horitatem habuerit. Uerum in capitis asse Silonibus a frigida materia originem ducentibus admodum ualet,adeo ut non patibi uertigine aut hemicrania, alit epilepsia, aut paralysi laborantes,ex continuo salutae usu praeseruati, imo A cu attulerunt, ante cibum aquatuor ad sex talia recentia, ac tenera coimedentes, ec alid estis decocto ui- . num diluentes canitatem recuperarunt.Omitto modo illa quae apud Aetium de saluta prodidit Agrippa, qui eam sacram appellat, quasi quod ad foecunditatem mire
faciat Plerique etiam ea intus, foris , utuntur potionibus addentes, atque lauacrista hiemis praesertim tempore iura sua condiunt. Densibus quoque illita, aut inui, no decocta prodest 5ci innas, ae menses mouet, ae albos siccat. Cauendum tamen quod serpentes, ac bufones, praecipue eius umbra mirum in modum gaudent, cognationem quandam cum serpentibus, et uenenatis animalibus habere uidetur: sedat decoctum eius genitalium pruritum. De roremarino autem dicebat Galenus septimo de simplicium Medicamentorum facultatibus, libanotides tres existularum . . una sterilis,ae duae fructum ferentes,eandem omnes facultatem habent molliendi, discutiendi, abstergendi 8cincidendi,&c. Rem tamen cibaria imparum adiuuare Iphi ira ubinuenimus: apud nos ii ero eius ramuli triticea farina saccharo aspersi uestiuntur, rei qui parum in tartagine tosti, non insuavem habent gratiam, sicuti ec cum carni- hus in uerit assatis ac multis alijs in condimentis. Calciaciunt ec ob id hebetudines oculorum prouenientes a crassis humoribus emendant, ecdecoctum potum regio morbo auxiliatur. Cor atque ut corroborant roremarini flores,qui in acet his condiuntur ad uoluptatem, oc salubritatem:uentriculum enim calefaciunt, si a. Not
mones tollunt de asthmaticis prosunt, in ec ex eis, ec saccharo conditum paratur Roramitas ei anthos appellatuiti ad eadem agnes quoque ex roremarini frondibus, iunipero,
185쪽
ec lauro,tempore pestilentiae accensi praeclare auxiliantur. Betonica uero adeo uirigaris, atque nota ut prouerbium usurpetur, dum rem omnibus manifestani indicare uolumus dicendo: Betonica est notior: innumerisj prsdita est uiribus, quas Betonicae ui. Antonius Musa in suo libello, quem de Betonicae uiribus inscripsit,intro ordine r res. citavit,quae cum ad partem curatiuam spectent, recensendi hic non erit locus: u rom inter caeteras,inquit quod hominum .nimas,atque corpora a malefici js custodit,ac periculi oculatoribus longo itinere defatigatis uires ex aceto mulso mytisice refici hoc fastidia abstergit, ac uentricii lo assectos recreat, aduersatur* uenenis:&serpetum,ex uenenosorum, rabidorumq; qtiorumcumj animalium morsibus, non solum intus sumpta,sed etia extra, emplastri modo imposita. Et ex uino hausta
menses prouocat calida enim oc sicca est secundo gradu, vimin incidendi habet, occalculos in renibus si aginae capiti ualde amica 'imo ex ipsa tyriapus paratur, qui in omnibus frigidis aegritudinibus, & praecipue capitis primatu obtinet, no minusquam unguentum, ac ceratum, quibus Chirurgici maxime utuntur. De Rut ob dinthio,vcarsio bomici. i tap. xxxiiii.
Uta Sc ipsa notissima est herba oc satiua non adeo gustui ingrata est ut sylvestri imo eam inter alias herba acetarium componentes uniuina Italia miscet:5. si aliqui reperiantur, qui adeo ipsani odio habent. ne uix attingere possint.Ego equidem oleo,ex sale solam libentissime comedo, - gratissima est gustui, licet amara, de astrinsentis saporis,oc subacris fit, sed facillime vermes contrahit: ob id eam diligenter quisque inspicere debet. Calida ae sicca est hortentis in tertio ordine,(sylvei tris uero in quartos ec uentriculum a crimditatibus,inflationibus, de antiquis doloribus liberat, crassos Sc lentos incidit hi mores,dc comesta uisum exacuit, adeo ut pictores ea in cibis utebantur,teste Plinio eo contra propter uisus claritatem.Potenscue est contra uenena, ac pestilentiam, pararim solet uulgaris ille bolus,nec inutiliter, ex ea, allio, nuce, ec sale tempore suspicionis pestilemiae. Urinas quoque mouet. 5c uermes enecat,atque omnibus atrabitariis aspectibia ac malis cogitationibus confert:& quia flatum compescit, ideo veneris ap . petentiam inhibet. Ab ea uero prorsus abstineant utero gerentes. Reserebat etiam
Noe . . Caburatius ex Foro Corne ij, Philosophus egregius i de Graecae linguae peritus, il-Ab iubi v. lam conseruare cadauera, cum nec salsa sit, nec abiande amara. Absynthq uero mul- iura. ta sunt genera,sed quod ponticum liue Romanum uocita .caeteris multo aeraestantius est,re primo gradu excalefacit, ec tertio sicca licet succus herba longe calidior sit in cibatijs nullius est usus: aliquibus tamen adeo est gustui gratum, ut talum resine pane ita comedant,ald in acetarijs eo utuntur. Et ego soleo tenellis eius comis Militi RG oleo,oc sat mane uesci cum pane.Optimumcue ac uere.Romanii odore menis leo mihi uiris. manae redolens saepissime collegi in horto Pontificio super muros, quod astrictio Noti. nis non uulgaris particeps est,nec non abstergit, et roborat, ac ualeter exsiccat: qua re bilioses uentriculi humores deiicit,ac perutinas euocat, ae praesertim eius dec*ctum, uel infusum, quo multi in uino utuntur: uerum ubi pituitosus humor uel
tri fuerit affixus,inimicum potius, cum ui sua adstrictoria humorem magis cogat ac inhaerere faciat,quam abstergat,quia leuis est eius abstellaria ficultas, quas Ita modo humorei sibiliosum deter ere ualet. Quaproter non semper aeque Dene sa-ciunt, qui uinum abs thitem dicium,singulo mane bibunt pro corroborado uel triculo,sed prius omnimodam uentricilli detersionem c si opus meriti atque mundificationem quaerere debent: dein tutius pro tollenda frigida eius intemperie uupoterunt, nisi hepatis caliditas obstet, biliosum tamen humorem, etiam quod inmeuenas fuerit, a toto expurgat. nde in morbo re io eius infusum, uel decoctum sa-Cirduom lubriter bibit uirconseri quo* hydropi,aclienosis, ae malo habitu assectis.Cardum rum autem dc si uaria sint genera de eo tamen qui hibernis mensibus teria obruiatur,ec albus ac delicatissimus redditur,scoli molim Gryci uocant,oc in usum ui qua
ueni hac pou alios cibos assimitur, pro corroborando, sigillan j uentri illo: miarum h
186쪽
rim enim candorem contrahisiae adeo tener euadit, ut solo silea nonnullis crudus atque etiam pipere aspat agi more coctus editur, os lautioribus mensiis apponitur acinatam differt. Calefacit, siccat ordine secundo, A carnium iusculis decoqui so. min. lenita ut crudus, eius Uistui gratissimus sit,inec uentriculo aduersatur, imo illi robur potius,& appetentiam addit: pauci nihilominus est alimenti re dissicilis con icoetionis, nec succi praesertim crudus prauitate careetnon etenim essugere potuit, oc ille,communem oleribus ferme omnibus culpam,moderate tamen sumptus, tu.to pro uentriculo corroborando comedi potest. Venerem stimulat,dc saepe urinae copiam educit. Et easdem mei facultates cinaria habet, sed prauum succum Umit,
praesertim ubi induruerit: duram enim habet substantiam, ec succum melancholi cum parit: ideo nisi coeia mai di debet.
Otissima est capparis planta, cui iri surculi, frueius* aceto, at s sale etiam
adsseruati aliunde ad nos importantur: in Arabia enim proueniunt,ae te- viris. nuibus partibus constant calidoT sunt temperamento, atque sicco ad se: cundum usque gradum' sialis,uel aceti conditura a putredine uindicat, alioquin putrescerent, parum alimenti exhibent, re ut Galenus refert,huius plantae fructis,ut medicamento magis,quam alimento utimurpropterea quod ubi elotus salsuginem deposuerit, utilissimum est opsonium, Sc medicamentum, ad cibi appetentiam recreandam,' excitansem,oc pituitam in uentre contentam detergen dam ac deinciendam, ad lienis item,ac iecoris obstrii stiones letiandas, etiam si Oxi mellite conditi prima mensa sumantur,itentrem leniunt, uerum sui a dis ficilis sunt eo uionis,ideo dene mandere oportet, de sale dempto,quod facile ex aquae macera tione assequitur, plusculum alere possunt, magis etiam recentes, menses ciunt,&leui quadam amaritudine uermes interficiunt pusnantibus enim inter se facultati bus constant, ut author est Galenus septimo de simpl.Med. facultatibus:dum in
qui di(Extergit enim radix eius,&probe purgat, incidit, discutito tu amaritudine, , , itum acrimonia:at acerbitate contrahit, stringit, ec densat, quapropter occ. JObides Quoties deobturandi,aperiendi m uires quaerimus, ut in iecinoris, lieniss obstrii et
Gionibus, aut mensium prouocalion aceto ueloximellite conditis utimur, atque prima mensa.Et qui sale consecti sunt,si sal relinouatur,uentrem sitie dubio melius irritabunt, pituitam g in uentriculo incidenhabitergent, ac tandem subducent, nec lienis doloribus, nec neruorum resolutione periclitabitur,qui capparibus quotidie in pauca tamen quantitate, utetur. Asiparagos autem Praeter campestres sua sponte Asparago naticentes,quom hortenses habemus, cibo gratissimos, qui ec apud antiquos sitim- uri vir nmo in praetio erant,ec Rauenates praesertim, nec calefacere, hec refrigerare manis sto asseuerant Galenus Paulus, ta Aetitis,iuscultra in mibus incoquuntur, nec idis, sale ae piperis modico aqua coetigam ferunt coetiaram,&a pleris p ex aceto oleo, eduntur,patu,leuiteret nutruunt. Prima mensa calutariter apponuntiir ad tensi cal-culos,utinam* mouenda,& hepatis, aliorum i uiscerum obstriustiones apperiem das. Atm ideo i nter diuretica adnumerantur, ut inter ea primatum obtineat, si quis enim asparagos comedat,mox illius utina maxime foetet. entriculu etiam non partim iuuantita oratis claritatem asserunt, uentrem quom emolliunt,teste Plinio, aevenerem stimulant,ec multis in locis ad miram magnitudinem adolescunt.
De cauliculis, stemm . cap. xxxvi.l Emiror, imo aegre sero Galenum omnia tramsse, nihil dixisse: nam quis usus frequentior, aut suavior huiusnodi oleribus, ac partibus plantarum i cauliculos tamen herbarum, de quorum sunt rotundi, di pulchri, aspara, i posvocant, germania arborum aut arbustorum. id uero in his scire tuta dece nunc docebimus. Et quidem quod medicamenti potius , quam cibi usiim
187쪽
Praebeant,admittaturinariam ut docuimus,dulcia talum,& pinguia nutriret: alta, men cum edi soleant, stat , frequenter in usu, quae austera, sapientia, imo scientiae inopia adegit hunc uirum,ut om nia sicco pede praetereat. od si adamussim ista seruas Iehi orsan melius excusari poterat:at nuc cum modo legem seruet,modo uiolenuenia prorsitis indignus est. An hoc didicit ab Hippocrate, qui in secundo de Diaeta de omnibus, Scopiose ut is agit. Qiris laudet Architectium, uel etiam admittat qui roganti sutori ut idiculam illi aedilicet, respondeat se non nisi domum Neronis scire aedistiate. Denique non contendo quibus debeam uti, sed cum plerique homines uarijs utantur cibis, ut illorum uires me doceat. Primum ut Mani quid in inopia praeserre debeam,neque enim magis inter Ie putem ut sciam,an c A pi quuituli inelior sit hoc lina, re an caulibus sint deteriores iungi, quando altero e cibor cogar clim uero id nonscire praestat,ut etiam nouerim cui incommodo occurrere debeam. Demum ut sciam quid iniscendum, quomodo praeparandus sit rc cibus, inciliam alia eiusmodi, ut de aetatibus,temporibus, singulorum propria natura, nam unicuim ilitanda sunt, quae noeent, imbecillioribus partibus podagrosis, inna potentia, calculosiis ex larina cibi consecti, dysentericis acri debilem liment hilarum uentriculuinhorei fructus, atque talia. Ut seruare noluit tam macie regi lam,suinciebat de lacte triticeo, pane, carnibus, piscibus sariatilibus, ouis, lacte,ec qirae ex his sunt,ttim uino agere, haec erat summa rerum, netao quorsum reliqua attigerit. Sed si de omnibus,utre siesentienti expediebat,tractandum fuit, cur inuicidimi onm ta omisit et atque ea quae tracitaui tam frigide prosecutus est et Sed illum mittamus er e,uhiula. illi id primum doceamus germina quaeq; in cauliculos uires habere foliorum plar aues. tarum sualiam. Caeterum tanto ei te saltibriores, quanto etiam gustu iucundiores.
Idcouere iucundiores, quanto crassi 'res, atque teneriores haec si simul iunt ei pos sint, euadet surculus ille melior, occine in arboribus surculi temperatiores sunt so- Culi ulli i. iij , utque in omnibus he bis, quae tenue exiguum habent folium. Quae uero viii., dui. tenuia sicca habent folia, tiliculum autem nullum praeter eum ex quRolia ex- euiit, in omnibus his cauliculus inutilis est, soli aedi possunt, ut rutae, se eiusquam uocalit draconem. Rursu, quia folia sitiit pinguia, ut laetucae, his surculus est siccior ac si igidior solio. Humidior autem in plantis siccio libus ueluti caulae, Nom- nidus ferme acribus,3c generaliter antequam semen edatur,ae in pluribus quorum natura est teria pei alior etiam edito, sed non profecto semine uelut meruiculo, qui s ne opti inus caidito autem comuni qui instar fructus est, dum mollis est optimusae qui biis cun d herbis lignosis. Albo autem carduo in hyeme non parua gratia est, sed ec in aluae cauliculi soliis sunt minus lenti A ideo sciat uores, ta melio iis alimen-
dhiae ili ti. Etenim si Philosopho credendum est in initio libri de sepsia, sensit id gustus, ec sas ilia et si Pordati sunt animali ad dignostendum cibum utilem ab inutili. Omniu ergo sim,ro Z.iisi a. ina est ratio, ut sint molles, crassi, ei ab omni plantae excessu alieni, acrium, minus Tripliae cocto cre amarorum, minus amari. Hyrtim omnium triplex est usus, coctoi a, qui S an-r usu.. liquis crudorum,quem uidetur ignorasse Galenus, o praeparatoriam memnoni
gnoravit. Et sane coctu omnia huiusmodi facilius concoquuntur, plus & melius Dlun nisi saporem an sit tant. Quod enim facilius concoquantur haud dubim ex g nerali Hippocratis praecepto:inrod autem melius alunt detraeila succo crudo, reuastati seu elixati dubium non est, nisi genuinum saporem amittant coctione, uesurisyphi limae cauliculi sceniculi,&cardui tenerrimi. Quod uero plus alunt, ideo mi tinsit, quia melius concoquutur, ideo partes duriores, quae in crudis coimone sub Nota. teriugiunt,etiam nutriunt coctae . in omnibus his tum etia crudis ac magnis detrahere oportet partem lignosam, quo facto suauissimi redduntur truci menicul ac tiam od id salutares admodum,&uetriculo grati. Coqui alit aut cum iure,aut cum oleo debent,crudi edi cum oleo,sale,pipere,uel aceto,prout natura vermini aut asparagi ec hominis S temporis tulerit.Ergo singula horum totius saniae uim reti nent, ueluti metuculi asparagi cum semine ipso nodum absoluto sat* omnia ut minus alunt cruda, ita sunt eficaciora, ut uero cocta plus alsit suis uiribus imbecillimra alimentum calidum, tenue attamen ab atrae bilis natura no prorsiis alienum exhibent,
188쪽
hibent,uentriculo amici sunt Sc sanguinem proliciunt mensiunt,& hisnoi oida,
cuin,& urinas,ais ob id etiam uenenis in pentum aduersantur, cibi appetitu excitanticonferunt etia uentriculi ardoribus,tac generant, aperiunt iecoris obstiuetione regio morbo laborates iuuant, sed tame somnii minuit. Qui uero conditi sunt, aperiunt,incidunt, prouocat,siccant,& putredini aduersantur, at V appetitu cibi e- inegie iuuant. Condiuntur aut talia omnia prius in umbra siccata, inde in olla condita superfuso aceto potenti in quo salsi disiolutum in umbra contecta ponantur,posto sto dies elluso accio,vel etiam ante siccentur in umbra, atq; denuo aliud acetum purum Gim sale excales actum addatur,ais id tam tape donec acetu pulm& cauliculi nitidi remaneant, demum addantur frusta limonioria recentiu: addunt ' .eninu ad uratiam odoris,atd saporis,&eorum caliditatem temperant.
De cucurbitari gintribus. cap. x , T v II.
Ostoleracea,de Cucurbita scribere decrevimus:nem 5 si Galeniri pati ru= retine bluso inter horeos fructus contribuant: nos tamen inter oleracea deseri t. inire et re bimus, cum non indiligeter ipsa in hortis excolatur, sed qui mihi succen e a bo, is .sent,quod Galenti accusare uidear, alidiant, eum eodem in loco haec uer. ha dicentem. Olnstructibus huiusmodi sola est cucurbita,quae Oilpa vacet, eiusdem tamen succus,si in uentre corrumpatur, ualde malus est, quod in moris qlioq; euenit. Ju ogo sne uenia aut resperea aut horitatis illius,ut mihi dican quis sensus hirum uerborum, quae locutio: Nam ego uere fateor nunquam epotii ille intelligere quid sibili elit et Nisi forsan aetate sua cucurbitas crudas edere solerent, aut alterius generis: Siquidem easdem,sed crudas edebat, fieri no potest qiiovis etiam expcri mento,quin cucurbita non longe deterior sit, ut quae statim,& in omnibus grauio-cturus tum, aliam ait inciliore idi lud scit, licet non minoris momenti: inquit enim
si anc igitur,ae alia fugaciu plera , pqsiqiram elixa sit in aut statim certe,aut in
sartagine frixa,aut assa, omnes homines edere consueueriint. aliis non iisdet homini lierborum tot pene este sensiti quam uerba, necti ullum ueri. m et Primus enim
sens A est,ut pleraq fugacium elixentii Linde frigantii aut astatur, Quod ut in cum bita fieri saepius conlii inita praeter mala insana nescio quod fructi iu genus separari soleati non cerasia, non mora,non pepone aut etiam poma, uel pyra, iaci fraga. uix enim una sustinent coctione: sin aut sic legati ir ut elixens, alia irigantur, alia
assent unium etia nullsi noui tardiu que primu in patella sit xu edere taleamus. At ille mussicut elixetur,inde frigatae,alia as Iemur, hoc tieriim erit de pyris, pomis, fictioneimsed qui na postqua elixata stigunt prster cilinii bitas, inii mala insana, ius
iid nouisse ei uisus est certe non ibi eoru meminit: Sed mittamiis haec aenigmata, isti si iis sectatoribus, ad principale reuertamur,an parui momenti re traeiare se existimaui ceu oraculo hoc perplexo usus est in cucurbita, qua omnes ta sani quam ae grat avide appetunt cui tam tireques est usus apud homines, tam suauis gustus mitis natura,tata copia, tam multiplex genus,tam diuersum,ut nulli iis alterius rei. idete An talam cocta caeteris omnibus crudis coparat quis abusus loquendi Aedui detur hoc ipse negate ex sermonis tama: an coctis aliis, ergo etia cucumeribus nam nullsi fructu elixari noui praeter cucumere, Si pruna, qui edi sic soleatiquomodo ergo existimanda est uel aliquid excidisse,dum codex transcriberetur uel ipsiimputasse ali ud scripsisse, qua scripserit nam errasse in tam manis estis,qui in longe ma- .gis disicilibus non errauit minime crediderim Quin ergo cucumere non deteriorem puto coctum cucurbita, quadoquide crudus cruda melior est, in eodem a sit geri elatio tenet. Ergo cucurbita satis boni succi est cocta, cucumere tame in serior: citabita uianaincii mer facilius cocoquit, Nest fit idio nec humidior, A magis a uocaturi. retrahi rumnam, prodest febricitantibus, dissicilius corrupitur: sanis tame cucurbita magis
189쪽
rarandi mo, conuenit, cum sit ali nacti temperatioris. Uerum optima est cum Hixa, sed antea sic, radia in cata, in sartagine sirixa etiamsi fuerit antea ptisanaordeacea, aut pasta molli circui date sed fermentata: non pura satina, sic difficilius ovis, ues etiam carne corrumpitur,frigidum humidum in secundo ordine, paucum facilis coctionis alimetitu pr(henelixa cum croco in iure melior,sed inseriori rixa. Galenus probat garo, aut pontico salsamento mixta sed tamen salsum vigilii succu cum dulci dulcem, cum acri acrem,origano sed orientali maxime gaudet, db Galeni praeceptum uerum admodum est dolorem colli proprietate sua gignit, ta tamen Quod mirum est, doloti ai rium consert. Seruantur in muria toto anno, atque in melle etiam, diu etiam siccatae Foran . in fumo,inde reeositae. De immensia earum magnitudine alibi satis dictum est. Et quomodo uasa e cortice fiant, sunt candidae plerumque tenuiores, re adeo oblongae, ut hominum duorum magnitudinem acciuent, uirides aliae, uel citrii colore, miraem autem rotundae, leves, ta striatae, amnoto tanto diutius ac ficilius seruam tur,quanto prae longis suauitate cedunt . Suscipiunt etiam formam uasis , cui dum crescunt,introdii cutur pessima est quot fructibus horarijs miscetur, folia earum abight, muscas etiam ab equis, S proprie succus. Varia quoque est apparandi ratio, quoniam insipida sunt, , prompte in eam transiicdditio habentium aliquam notabilem qualitatem,ex quibus gratiam acquirit,ueluti omnia alia huiusmodi, quae cum sapore omni careant, facile aliorum qualitates induuntur, solent oc qiuando que adeo uariis admisceti condimeti ut praui sium edulium fiat, re nos quendam
pericii tantem uidissse memini mus, qui cum cucurbitae edulium, quod torta uulga riter uocati solet, comedisset, in tantam uomendi uehementiam incidit, ut conuellitii deretur,multiso ac uariis praesidijs fuit curatus,nec sine labore.
t. de Misen. merito accusandus ueniti Galenus, qui tot uerba frustra etadiens: Cp. . s.cr quid sit peoon, aut melopepon omnino incertum reliquit. Propterea noille senserit,indignus enim est in tanta uecordia,& ambitione, ut ii Udopum ea nomina per qui . abusium irrepserunt: nam pepon nil aliud quam maturum liuenficat,& melos a m lan, quod est nigrum. Dicamus ergo de nostris,qui in usum uenisit, seu mis est maior capite laumano, cucurbitae rotundae simile, leue tamen,distinctum auertice; qui rotundus est,ec coloris cineres in Tona intus flavus,immodice sinu dus, dulcis, ex quo solum succum suggerere consuetum est:nam caro dutior est,ta insuaui bilem nauam extinguit, uentriculo triplici argumento inimicus, ob temperamentum,
quod mili dissimus cic humidissimus sit,' quod horsus,&quia ualde detergit, ni
trit quam minimum. Alius qui melo uocatur, minor est, oc pleruntue striatus in Denas,multo suavior priore,cuius caro editur, partes calidas habe ideo urina eiu cora rumpitur facile, parum alit,& sero siti r(bet alimentum, cortex non adeo niger, ut id cura, Prioris: Neutri horum coqui solet. Cucumis autem multo minor est hoc iam diaesu. cto,& longior quam crassu nec stilatus,nec diuisus in Tonas, crudos humores vires. gnit, frigidior priore, de expers omnino calidarum partium, ob ido minus ciet uriana coctus tamen non inutilis biliosis,oc in aestate. Crudus autem ae si subigatur in uentriculo, in generat succum in uenis crudum,qui saepe exilium pariat. m, mune autem est omnibus his iit Galenus dicebat in libro de cibis boni ae malis tibi. , ut nisi aluum statim subeant,ibi corrumpuntuti humoremm ex ea corruptria
gnant,qui non longe a mortiferis uenenis absit. Oriuntur enim omnes hi non ex cho . . exiguo olere, modica radic breui tempor marcido talo. At cucum , 'ribus ec melonibus inest semen utile,melonibus etiam iucundum, quod colutam, , a ui, ,. aqua destipata mixtum,i ebrientibus est commodisiimum, leuis coctionis, i. - cit urinas,parum ali putredini in inime obnoxium, sua , oc somnum prouocans. Thomas Philolores refert Paulum secundum eius nominis Pontificem Max mum, deuoratis auobus melonibus statim concidisse ex attonito morbo, di extin
190쪽
etiri n. Id ut sacile credam, recordanti mihῖquod Paulus Canobius cum estasset la-
stucas,& cucumeres (erat autem sexagenario maior in morbum attonito similem incidit: sed ego causam cum quaesissem, & illi retulissent calido in ioco moderate . contine's,absi cibo per biduum sanaui: quem alius uel medicamento, uel se stio ne uenaeuolens aliquid uiderii acere argumentis speciosis innixus peremi isset: nec deessent exempla si res erre opus ei let,qui in manifestum periculu adducti sunt solo horum esu, orta statim in uentriculo coriari tela, corruptis*inde insimul eodem modo humotibus alijs. In summa melones proprie generant febres pernitiosas Febrem, cum ex anthematibus, Scalios exitiales morbos, maxime si carnibus, aut ouis, aut tuos ex mel uino generoso,aut piscibus, aut sarciminibu', aut lacti, ii et his, quae lacte contiant, iubis. socientur. At si cum panis modico quis eos sumat, sitj panis leuis, potus aqua ui- Tutior melono leui conspers maxime albo, uicem persaepe medicamenti subeunt, sicuti etiam num usus.si post eorum assumptionem aliquod melioris sicci edulium ingeratur: ut puta iussculum,quo malitia peponum retudatur,at temperatur , nam cam aluum lubricam liabensitis deorsum promptiores seruntur, nerum in bilem, aliumve prauum succum, tam facile uertuntur, qui uero duram,ac difficilem, eos prorsus dimittere debent: nam si cito non transmittantur, in uolue corrumpuntur, & praesei tim nisi ratione assumantur. Nec consuetudo illa nobis arridet eorum, qui miri pepones comme- Mala consi derint, uinium meracum statim superbibunt, dum enim uomitum coerceri putant, tuta aliud longe deterius periculum subeunt, dumscilicet prauus illorum succus fui lius, accitius in uenas deferatur, ad cor deuehetur, quicquid dicant contrarium sentientes adducentesm asperitatem leniri,& obtundi pernitiales succos,atcii concoqui a uino,quod nisi copia,& quantitate uini fieri potest. At quam toto coelo ab errant, suo loco ubi de uino sermonem habebimus, atque de incommodis ex nimia uini potetuis alsumptione prouenientibus, demonstrabimus. ne clima in generali. cap. x x x i et
E planius ous in usum ciborum ueniunt,(nam de his talum egimus) saltu plante cur pa
supra a nonis dictum est, quarum alimetum generaliter paucum ei Iede. r. minii monstrauimus, ob maximam suam habent cum natura nostra disserentiam. Et eadem ratione difficile concoquuntur, omnis siouidem concoctio est assimilatio: cum ergo plurimu diiserant,& ualde alienae sint a natura humana plusquam pisces,& animalia terresina , uel aues, uel quae ex his,necetiarium est, ut in prima coctione difficulter subigantur. in secunda uero,& tertia non ita: quoniam cum paucum exhibuerint alimentum, facile id a iecore, re facilius Languis in membris transmutatur. Unde quibus uentrictilus ualidus est, iecur imbeci te, vel QT 'Mpuli membra ut in carnosa hydrope plantae Utiliores sunt, carnibus,otiis, caseo,piscibus: M quibus uero uentriculus est imbecillis,lii quantum licet, a plantarum esu abstinere, debent.Quae uero pinguia sunt ex platis,oc grauia ac succosa, tanto dissicilius stibiguntur,quanto plus nutrivi unde triticum multum nutrit, sed subactum mola, in-ide pinsitum,co uincti diu: o. si bis coquatur,ut diximus, adluic sicilius cocoque tur,oc magis nutriet quam si semel. Omne enim edulium coctu plus nutrit, 'tiam coctapta racrudum ae facilius concoquitur, nisi uel coquendo exarescat, ut in asiatione sicca, mi ut quimuel aliquid utilis amittat,ut in elixatione, cum pars melior in ius transit, uel si astan. cruaa. do colliquetur pars pinguior: subiguntur autem explantis quaedam iacile,rio propter earum propriam naturam, sed ob leneritudinem. tenuitatem, ae quia iliabilia sunt,&cum sapore nullo aut exiguo praedita suerint. iapropter gerinina,&cau- liculi, oc maxime lactucarum facile inter reliqua concoquuntur: insunt enim haec omnia. At fructus quidam facile prodeunt ex uentriculo, ut cerasa, ae mora, quia Ductuis saob aqueam si ibstantiam facile corrumpuntur, ideo non sacile magis concocta dici tactio. Posiunt, quam corrupta, in intibus ueto diu continentur, nec saporem prauum inructibus reterunt,in his spes eri posse concoqui, sed sero taliae. Fietis autem Sc uuae
paululum in umbra siccatae, ob mollitiem substantiae, ecquoniam grata sunt uen-- triculo,