장음표시 사용
201쪽
merat una fuga est, ut dicat nihil nutrire, ideo non connumerandam inter alis, nata, ignotum sutile iis im radicis,cum olus ipsum non nutriat,sed piper, neque ipsum nutriti ob multa tamen commoda adnumeratur inter cibos, deinde cum usus eiussit adeo utilis, ut cibus etiamsi non nutriat: connumeranda fuit in ea tractatione, nam ut medicamentum ob imbecillitatem parum utilis est. Deinde uidemus h mines pinguescete vere,ex usu geminum eius. Quod si dicat contingere id ob si nationem uisceris,dico quod experimentum docet,quod nutrit, Sc no parum. Priamum quia comesia cum eadem quantitate panis plus homo nutritur, quem cuni pane solo: Deinde quia coeta si edatur, in multa quantitate alit homi non. De tem-
tum maxime radicem.Idem erit iudicium reliquarum radicum amarai leuiter maxime modice astringentium, aut parum actium. Decidi orer, M. Cap. x L vis.
Uaererem libenter a Galeno cur cum dulci anarmet homines nutrit Cricyrrhieta autem quod ipso nomine docet dulcissima sit radicum, quas nouimusmul libi tamen eam inter alimenta connumeret, cum etiam sit maxime salutaris,oc ad multos usus commoda: In eundem laqueum incidit de melle cum sit dulcissimum, ipsum tamen exiguum praebere alimentum dicannos autem non dilici,sed pingui nos nutriri ostendimus, imo nullum ualde dulce.
uel mediocriter nutrit praete ac , quod pingue est. Sed redeamus ad dulcem radiacem. Dicet quispiam glycirrhicam esse ligneam, Sc ob id inter medicamenta, non alimenta connumerari, ob id etiam non initri re si lignosa est, tamen dulcis: sum no sit nam pingue humi aum in nigue sit,ut de ligno sancto dicunt,salte ecoctum non nutrit,quamuis abunde dulce sit. Demiror aute quod de potibus leniis non sit locutus in libris de Alimentis: cu enim non minus potus, quam cibus sit homini necessarius,5 nec minus ab eo quam a cibo homo immutetur, Lux non
sib* hue ibi de regit: Nilnis superstitiosa est hic obseruatio,& dura tra stat de potibus ira libris ae tuenda sanitate satis intempestive, tum in libro de cibis boniumali succi. Ergo glycyrrhieta confert uentriculo iecor omnibus purgatin eo lenit pulmonis asperitatem purgat per os pectus,ec arenas educit per urina, Ledat sitim,samem venditur decoctum illius aestate in foro . Bononie ad letiandam sitim, corporaci r frigeranda. Aliarum plantarum radicem dulcein hucusq non noui, praeteri poli podii,sed haec est prorsus medicamentum. De Lasrossura, rura mirato,pereos segre si ossa 'inura, rora,
Aser inter plantas odoratas prima sane, sed nostra aetate incoVlta oti batur fortuito ut iungi. Neronis aetate ferme iam desieraliquo magis domiror Platinam uirum nostrae aetatis lasere omnia sua cibaria condires: existimo ut nos illius aut horitate, tum Uertemani seductos existimas Getedidisse dulcem assam seu Beletoi esse laser, tui tamen illius meministe ut intiligerent homines cur hanc tractationem adeo distulerimus, cum non sit pemerita. In immortalibus enim simplicia, reconiugationes perpetuae sun . in his inictiori-hus autem solum coniugationes. Propterea cum ego aeterna diligerem, illa malui praeponere, hanc enim tractationem aliquando parum utilem futuram scio, cum nec panis extritico,nec uinum ex utra fiet, cuius indicio est desijsset laser paulo post
dicionem,aetate autem nosi abali unum odoratissinis nidire, post laser est gaiyo
202쪽
icissata, sed ad cibo uel potus nullo usui. Quapropter neque de huius,nec illius uiribus dicendum esset. Deprehenduntur autem generalibus rationibus superius d claratis,ubi de condimentis actum est per genera saporum,atque odorum. Erat isse nota.nim laser,ut Dioscorides narra iucundi saporis, iucundissimi uer 8 odoris, cyrenai cum hoc priuilegio fuisse constat, ut gustatum stati nisiudorem excitaret. Durauit oren ciusque ad Galeni tempora paulo setius, quam Neronisi sed incertum est an ne suc propriet meus iam collectius, an esset etiam plantarum copia . Hoc argumento praecipuo dese- Lib. . v. c. s.cisse creditur quod dicat Plinius:Multis iam annis noli imienitur: quoniam publicandi qui pascua conducunt, maius ita lucrum sentientes depopulantur pecorum abulo.Unus omnino caulis nostra repertus memoria Neroni principi mi ilus est.)ixit praeterea etiam uenis te argenti pondere succii m. quando uilissimus fuit aeta- vi es. te Calliris dictatoris Sed tamen Deletoi si credarnus este laser, ais ident aliam diiucem, non tamen ut dixi cyrenaicum erit uis eius in cibis est ut uocem claram e&ciat,& colorem bonum: tussi,regio morbo,hydropim confert. Unde necessario ex tegula Dialectica salutaris iecori .ideo toti uitae,ac sinitati utilis. Comitialibus, at Idiuentis auxiliatur, menses 5c haemorrhoidas cit, oc uentriculi fluxum contra cohi-het, ramicem lanat, uenenis omnibus aduersatilr. Ea tamen calidissima es no adeo sicca imo humida potius: aeris, ais ignis ferme ex aequo particeps. Quo fit ut sudorem prouocet. Nostrum haud est cyrenaicum, quod si idorem non statim moueat. Quidam etia existimant assam foetidam specie esse laserpiti j ex Media, aut As siria sagapeno at 3 alijs foetidioribus rebus permistam. Petros iiij radices in aceta. rijs Principum aegrorum in usu sunt, comestae sub cineribus cum oleo, aceto.& sale manduntur.Est petrosilium apium hortense,caliduin fine secundi gradus, tum sic. 'cum at utinam,ium menses aesudorem prouocat flatum discutit, obstructiones aperingratum uentriculo, di iecori:aduersatur uenenis,tussi,et doloribus medetur.
Quod uero circa aquas nascitur,oc humidius est,re frigidius. Porro de Alexandri Qi ido frigino apio inter herbas dictum est. Illius folia copiose sumpta, mala, re tristia somnia,O h -- mouere solent,atrumd humorem gignunt. . Heniculi quoque radices eodem modo parari talent in febribus, in principum mensis, quo petrosiiij facile concoquuntur, ut priores , obstructiones aperiunt, su-- .dorem,urinam prouocant,flatus discutiunt,sed & febribus maxime quae cum typo sunt,auxiliantur, menses educunt,uenenis aduersantur, purgant uesicam, & renes, uomitum sedant,oc uentriculo grais sunt,lac generant,morbo regio conferunt,ui
Hirci barbula,seu Madiam, Aradicem babet longam, at et suavem admodum, ut sita bira nulla melior nomen aucit a calice, in quo semen contirietur, qui cum clausus est, in barbula. acutum finitur, pilis quibusdam promincntibus, excalescit moderate boni alimem vires. t Scitentriculo non solum,sed etiam pectori salutatis. Pastinacae radices excalciaciunt in fine primi ordinis, magis tamen agrestis ape--p. ariunt,prouocant urinam,menses enerem excitat, peeiori auxiliatur, uesicam, re- M.vim.
hes i, purgat, hydropicis auxiliatur, oc praesumpta uenenis aduersatur serpentium. Agreuis ualidiorem, sed longe uincitur suauitate a domestica,qus tamen dissicilius concoquitur petrosilio,& foeniculo. Utuntur pauperes Quadragenariae tempore; pisciumJoco,non tamen alit ut pisces,coqui multum debet. iCarota similis est ferme pastinacae,sed radix rubra est, re adeo ut uel menter illi .gat,sub cineribus cocta mirum inmodum mollescit, adeo ut sat uelut puls: tunc.est optima,editur in acetarijs temperamento ualde proxima, sed pingui humido Cestiuit parum admodum nutrit, iucundi saporis est, sed quasi incerti. Est enim ex dulci insipido,si sola quasi mistus: quo fit ut uentriculo parum conserat, renes t me sed non adeo ut pastinaca purgat.Uidetur ob condimentu utilis uentriculo. Siser seu siserum a carota plurimum differt,nonest carota,neque forma nem ob queristi nec facultate ei similis, quin potius napo, est enim radix craria, longa palmo m colori neruum habens in medio subamara, iucundi saporis, quae omnia adeo uapo comuniunt nostro, ut nisi Plinius utriusi seorsum fecistri mentionem, exi-
203쪽
stimari posset eadem esse radicem, uerum assirmat siserum ex Germania deser et 'berium p adeo illius usii delectatum, ut iusserit asportari. Et nunc etiam ibi in habet,peculiariter confert tussianti lus,partum, menses,urinas educit,reliqua ut diximus,in Italia in montibus inuenitur. Ismisv . Smimia r/dix re ipse estur calefacit,pectori titilis,ac tussi,ae spiradi dissicultati u-- rinam prouocat,& i et tu morsui medetur: Dauci proxima naturae sed efficatior omnes concoctu dissiciles:haec tamen minus. ses tu ut es. Sesell:s aut e radix ec ipsa odorata, calefacit, desuriae utilis, hystericis. asthmaticis comitialibus,interiorum morbis generaliter: na noxios humores segregat. 5 edites. NH morientem, aut mortuum, tussi, heptatiuiebribus consere. Caput cofirmat,doloribus uiscerum opitulatur, concoctinem imuat natus discutiendo sescuis denellit raraestat omnino Massiliense. riuires.eb bus consere. Caput cofirmat,doloribus uii natus discutienuo,frigus depellit, Praestat c- Cari uero radix etiam in usu est, cocta tamen calefacit, urinam prouocat. uentri conatanendat etiam odore anhelitum, os.
calida est&sicca in secundo ordine, ec ob id dissicilis concoctu. 'Gentrali radi.
De geniculo, et omittagalo. cap. X Li X. Adix est candida adi nodiim 3 parua, nodis plena, fragilis, odoris nul- lius,gustu subdulcis,ae inspid cruda manditur in acetariis, herba quoque exigua ei rei rimi oc humectat,parum nutrit. Porro radicum ins pidarum nullus est usus in tanta copia acrium,& odoratarum, tum mistiet et obici Cia naturinarunt in ratus pondere purgat. Ornitho in autem utilistima si P galon,quod a rusticis in diuessionum agro eruitur, radice est bulbaceam speciem' ierente, cuius medio cauliculus exit, tribus aut quatuor adnatis in cacuminetodis, in capillamenta quaedam extenuatis, floribus exiguis foris herbaceis intus panicillo quoda comoactili callo squammanti coeuntes, in Pilulam ex tuberant, nucamentum pineae ni cis repraesentantem, radix in orbem isere collecta est, cortice pullo candidissima in , tus carne Pulpave, perquam odoratai Uere uel aestate cum fronde uiret, hume uel ' antumno cum Carantur,agri radicitus velluntur,diu seruari potest,& ubi annonae premit inopia plebis rusticae famem, de ieiunia castanearum more satianti nec aliua humo genitum promptius in cibos cedit, cum frugum penuria gliscit. Miremibum expetitur,rura ex agris sponte natum grauiorem cibum non norunt, lautiores elissimensas ditioru non reformidat. Pueris non incognitae radice qui propter assites cum aratro terr Eroscinditur,aut in latiores porcas micatur, erutos uomere collia punt multos cassandis suaviores, quibus 5 crudis in cineribus incoctis urereturdueisionensis ager christos uocare consitieuit, ubiq; inuenitur in campis, etia in I ha sed non adeo odoratum, nec tam frequens: industria posset in melius traduci sed uis proruis simile. FIorar fru
Orarii fructus, 3 qui celerime putrescunt uelut cerasa, dc chrysomela m
irant a Iebribus excitandis si inr martiti seim , t
mnia febribus excitandis sunt paratissima, quoniam humidia
,seruet,et humorescatore corrumpit, pro hibendogmotum eorum,dum uenae nimis implentur. Obiiciat sorori
m,que in capite de Drmaratione di insitit impleru--
204쪽
aqua essicien Et tamen aqus potiis,usus. adeo salubris est, ut uisum es nee nocet, sed iuuat plurimum, febres arcet Dicimus ergo aqueum succu, ab aqua plurimc solae,
differreniani aqueus succus,qui in carne,dc frit ibus continetur, non aqua est, sed huimidum corruptum, re putrescens:nam omnis generatio fit per quandam putre dinis uiam, ob id cum nondum assecuta est forma pinguis humidi, corniptionem in se continet. in fructibus uero horarijs, cum humidum pingue nunqua perficiatur,absolutionem eorum excipiente PVtredine: quanto enim maturiores, tanto putredini magis obnoxq. ideo talium fructuum maxime acerborum esus insalubris esti in carne uero processus est ad humidum pingue, quod salubre est, ideo quo recentior eo melior. Summa igitur prouidentia cauendum est,ne corpus humido ilialo aqueo,semiputridom repleamusmam cum in se contineat, quod nutriat,trahit ut a uenis, retinetur*: at aqua aut no trahitur,sed reincitur per urinam, quod uisum est sentire Galenus,aut si trahitur, festim ei jcitur per sudores. Quod si neq; hoc contingat,non tamen putrefacit sanguinem, cum nec ferueat,nec corruptionis sit par ticeps. At succus ille cum pingui humido,corruptom natura sit immixtus, trahitur primum a uenis,nec potest se explicare,feruet , obstruit, ac denique sanguinem,ec qui intus sunt humores putrefacit. Non contingit hoc adeo cum fructus aluumo, uent,ut cerasa dulcia,S pruna,inpleris di pepones,urinam copiosam,aliter uero plus nocem atqs: ideo fugacia haec paulo ante alias escas madi debent, ut cuius di- . labi possint, deinciantur ut author fuit Galenus,alioquin uitiantur in uentriculo, e J
fit equantur alios cibos. Uerasa ergo, Dora,priana, Persica, praecocia, Ss id genus re.
liqua,quae prompte putrescunt, & humida, ac frigida sunt, primo cibo apponi de
heiat, sic enim calidorum uiscerum temperaturas tollunt, uic j medicamenti hahent, Scaluo molliendae idonea sunt, ea praecipue si post eorum esum noninis eatur,uenter cibis crassis, ac difficilis concoctionis. In uniuersum autem acida ceras iob id deteriora sunt dulcibus,ton es magis. Parum etiam nocent in corporibus, quae uehementi exercitatione multum sudoris eiiciunt quotidiem am simul cum id io maxima pars aquei humidi excernitur. Hi tamen longo post tempore in graui sinaos morbos incidere solent,retenta parte propinquiore, semiputridae, aquei humoris: senes ideo otio torpescentes,citius noxam sentiunt. ii uero minus no
cent,sunt,qui maturi fiunt, atra eo dum in umbra, & sub aura boreali siccati, nam in Metirem tris maior pars humidi imperiectioris absumpta est. Optimi omnium qui sub prunis assantur,nam igneus ille calor,ut dictum est, siccat, primum inde etiam omnem prolubet putredinem. Qui uero hoc genus prsparationis non admittunt,in melle, aut saccharo coquantur Ergo ut ad primam duditationem reuertar. iorum finis est perfectus, ueneratio omnis putredinis est particeps, Velut fructus, caro, scelus. Foetus enim in ians,seu catulus finis est, ctus carnis humidu pingue: at uituli caro no ob id putredinis particeps,aut uitulus dici debet, quia ex uitulo iuuencus, ac bos fiat,nam bos ec seniuPerlectiores non sunt fines,quam uitulus. Inoliua igitur.5 uua,eadem ratio erit: nnes enim abseluti sunt. Fructus autem qui no faciliter putrescunt,sunt bellarii, qui cum uires astringen tes obtineant non ita prompti corrumputur,at cy tarde permeant, praesertim si con- et eoi 'sistentia duri fiterint, qui stati uentris fluxu aut uentriculo imbecilli conserunt,ut lati: ei. tius insta uidebimus quorum multi sunt, i in hyemeasteruari positant. Qtii enim astringentes ae acidi sunt, succum quidem trigidum ac terreum habent, re ob id astringunt dulces uero mediae sunt temperaturae,imo ad calidius uergut: at qui plane qualitatis sunt expertes,di inspidi, ad stigidius inclinant. Et sicuti perspicuum est,quod astringentes aluum cohibent, sic acidi quem crassum succum in ueruriculo inueneruuincidunt,ac deorsum subducunt, ae propterea deiectiones humectat: cum uero purum uentrem inueniunt,eum mastis sistunt. Huiusmodi statim a cibo dandi sunt,& quandoque uentriculi roborandi gratia iis, quibus prostratus appetitus , quis tarde concoquunt, & tromitu, fluore alui, ac torminibus uexantur,ad' quem usum acerba sunt accommodata, ut patet de cydoniis, pyris,po
205쪽
um inter fructus horeos nostris in regionibus cerasa prius maturescant ab eis ideo initium sumpsimus. Et quia diuersorum sunt generum, diuersa etiam sortiuntur nomina,quae nedum saporibus,sed figura etiam, at colore non parum disserunt,& tot sunt eortim genera, ut uix enumerari vita Plinius octo tantum prodiderit.Alia etenim dulcia,alia acria,alia austra ta, alia uinosa,ec illa quandoque nigra,ut plurimum uero rubra. Dulcia equidem leniendae alui facultatem habent,si recentia comedantur ob humiditate redundari tem,qtram adhuc obtinent: siccata ueto e contrario eadem ratione astringunt, ec udulcia non facile Sole,aut furno siccitatem accidi ant, uentriculo no sunt amica,t ste Galeno,quod tamen uniuersaliter uerum euelion assirmamus, nos enim saepe in mane prima mensa, imo ut plurimum eis solis cum pane, abam alio edulio contenti fuimus, nec ullam unquam percipimus noxam, sed illa quae Hetruscis uul, marchiana,sive duracina appellantur,ec bene matura, ac dulcia quaerebamus, nec aliud quod dissicilis eisset cococtionis,super assumebamus, alioquin facillime(cum aluum statim non subeanto corruptionem sentiunt,& putres humores, ac lumbria austerem, 'in uentre gignunt,& saepenumero febres putridas pariunt.Austera uero atque tenera. acida, hodie principatum in mensis obtinent, nec ita celeriter maturitatem adipitavi es. tarn tu liquorum Sc uaria extant genera, omnia tamen aptissima sunt, ut insolentur, saccharo condiantur,ae ubi J pro sedanda siti,extinguenda* bile, sanis, aegri sococeduntur,addantur ad inlineius,& multipliciter crapibus ex eis paratur sapor, haud do bie gulae in primis irritandae, ae exacuendo palato, sed interdum etiam salubriter pio reprimendo bilis seruore. Uentriculis etiam pituitosis,at 3 excremen. to iis conuenire testatur Galenus, cum dilacent, ac incidant, eorum tame copiosus usus euitandus ei cum succi in uni tersiam,maxima ex parte uitios, corruptionibroximi sint,ci praecipue cum mora in Uentriculo ducant,aluum in astringant. Ae-atis tamen tempore pro contemperando uentriculi aestu, atque iqualore, appetitum excitando,eis bene maturis uti positamus: Ex aqua uero ec secrearo decoqui solen(quo innocentiora sunt, tutius o aegris conceduntur.
Bique scatet tum alba,tum nigia mora,&praesertim in Italia ad alendos a bombi cessericeos, nec germinare solet nisi exaelo frigore, ideob prum dentissima appellatur, est; illi cum serpentibus familiaritas non parua.
nam Sc in umbra eius deglihoc si uetustate, uel alia causa admiriat, caue num in illa glomerantur cuius fructus mora,& sycamina dicuntur, quae alba mensis non insertitur,cum sint tantum puerorum esca animi causa, nigra ueto si equerio, , nondum maturitatem fuerint adepta, restigerandi magis ui pollent. matura uero ad temperiem accedunt, quo tempore uentrem quoque magis emolliunt, ac putrefaetioni magis sunt obnoxia. Alimentum tamen ex eis exiguum estifc ualde uitiosum, non talum ut prauitatem succi faciat,nec uulgata, sed qualis coramptorum cucumerum,aut cucurbitarum, aut peponum est,quam pessima habemdam esse pronunciamus. Id. moris accidit, propterea quod qualitas quaedam paulo magis acris inesse sentitur, quae ad excretionem irritare possit, uerum si corrumpantur,malitiam addunt. cibare procurandum est, ut cito descendant antequam corrumpantur, Sc insimul, ut corrupta iubeant: humido enim suo naturali quem Pauctim plane non obtinent,atque lentore quodam id faciunt. Ideo mandi dederit ut cerasa, paulo ante alias escas, oportet* uen triculum uescentis excrementis libe rum esse,ut ocissime per intestina transmitti possint, alioqui promptissime uitianis tur immundo uetriculo,aliquoque noxo succo obsessis, dum diutius in eo moram ruri corrupta enim reliqua corrumpunt, atque omnia facile in eorum uitii conso
tium trahunt. Usus tamen ex his vi sanitate erit pro resiluerando, humectandom
206쪽
ut de cetasis ducimus uentriculo, uicinisu partibus, cum opus fuerit in maximisce tis caloribus, ut fuit sententia Galeni, qui etiam secundo de Alimentorum sa- c. . , , cultatibus, de sycaminibus loquens ut alimentum, breuibus persi inxit his uerbis.sQuod quidem celeriter subducantur dictum nobis prius fuit: quod eis accidit sorte propter solam substantiae humiditatem, ac lubricitatem: sorte etiam prepter ad mistam qualitatem quandam acriorem,quae deiectioni excitandae satis este possiniandoquidem qualitas adstringens non modo ad subductionem nihil confersi
uerum etiam suapte natura uentrem constipat. Didicisti autem ex commentarijs
de simplicium medicamentorum facultate, pleraque esse corpora, quae facultates habent contrarias. Coniector igitur, morae cluam in se ipsis habere facultatem eiusmodi, qualis magna medicamentis purgantibus inest, cuius beneficio non modo facile secedunt, sed corrumpuntur etiam, si diu in uentremanserint. Qtiodsi corrupta cut dixi non fuerint, omnino ciuidem humectam, non tamen omnino refrigeran nisi sumpta fuerint frigida. Alimentum autem corporiPraebent minimum, quo pepones, non tamen ut ij uomitum excitant, neque stomachum laetadunt. J haec Galenus. Urinam etiam ciunt potius serositatis causa, quam quod multam de suo succo iam paratam exhibeant, atque sanguinem impurum expurgare multi contendunt. Sycomorus autem arbor est Ae Ptia, atque in India etiam sire bramultum crescere ferunt,qui ex Alexandria,& India ad nos sunt reuersi, oc moro ad. modum similis est, fructum g parit magnitudine ficiis, de uisii proximum, illum quidem dulcem,oc semine interiori carentem ut esui aptus fiat, atque ab arbore colligatur, ferreo Ocino opus est, sic enim intra tres uel quattior dies maturescit, liuento aliquo superueniente persteriir, ec Zephyro pr. aecipue, Scin eo lo/co a quo collectus fuit fructus alius repullulat, ita ut in anno, ter ec quater arabor haec fructum pariat, cuius meminit Galenus secundo de Alimentorum sa, cap. 3s cultatibus, quam in Alexandriam se uidisse fatetur: Eiusque fructum nullam a crimoniam habet, exiguae tamen dulcedinis particeps est,h sacultate est, ut mo- viret.
ra, humidior quodammodo, oc frigidior : gratum habet odorem, Sc cibis ido, neus est, sed nullum praebet alimentum. Ita iis quoque in omnibus fere sepibiis Rubiu
uidetur, sevcstiis non mora, sed moris similes ferens, ex quibus immaturis Diamo, ron parari solet apharmacopolis, maioris semper sunt qualitatis adstrictoriar, quam mora celsi, siue immatura, liue matura illis conserantur: nunquam etenim haec aluum emollierint, uiribus siquidem tantum suis, cum eam humiditatem non obti- neant, qua id praestare ualeant, neque lubricitatem ex lentitia, neque qiiicquam purgantis facultatis. Atque abluenda haec quocure sunt si edi debent, ne astringendi tacultate tam diu in uentriculo morentur, uel sum uitio, capitis dolorem sectansi aliquibus etiam uentriculum laedent,ram tamen manduntur, nisi a voracibus puraris , atque rusticis: seagransissimus uero est eorum odor, ut saepisti me moschum re, doleant. Ex germinibus quoque rubi, acetus immaturis fruisti bus stillatitia aqua . . . paratur pro conseruanda oculorum acie, qua nunc temporis singulo mane non si, es ne maximo iuvamento multi utuntur. Estualiud rubi genus a praedicto disse rens, quia spinis carealidicitur* rubus Idaeus, quod in Ida monte multus nascatur, cuius mora plerunque rubra sunt,quandoque uero alba,ec odorata,nonnunquam
nutem nigra, quae paucioribus granis constan gustui perquam grata, quorum ius subacida, b re rigeratrix est,ae si nimia sumantur humescere inde uentriculus talenquare stim aliquando arcere possunt, feruidam j bilem restin uere. Reperitur quoque rubus canis, cuius fructus non segniter astringit, folia uero mediocii missi ater,nec particulatis eius usus ignotus est, sed alimenti tacultas aut nulla, aut
paue ima, ec illa quidem agrestibus tantum quibusdam,
aut puerili aetati voraciori,aut corruptae
207쪽
Xtant fraga in Italia benimitate naturae, sed potissimum in Gallia, passim in sylvis, aestimitis,aestate inchoante, quae rusticulae puellae leguli in
urbesue corticibus arborum inclusa comportant. Haec maxime in sotarii-naru delitijs sunt,atque diuersimode comedunt. Frigida sunt primo gra '. dinae sicca secundo,ideo calidiori uentriculo,atque biliosioris tuit amica,siti moesmmul leniunt, ac appetentiam deiectam incitant, atque saccharo insipersa gustui ac Nota. modum grata sunt, ae primo cibo sumi debent ut cerasa,mora,& reliqua rugaci re non secundo,ut multi perperam faciunt: tenuiter enim alunt, ac facillime in uentri culo corrumpuntur,licet nullum uirus a seroentibus, busionibus, re id genus uenenatis animalibua accipiant,a quibus saepe cum tamen parum 1 terra distent calcai tur. Muliebres fluxus,ac dysenterias cohibent,atque utina prouocant,& lieni cor , Dii si serunt,quin herbae, ac radicum decoctum potum iecinoris inflammationibus ain xiliatur, ac renes, ae uesicam mundat: stillatitia etiam aqua elicitur, quae Mici cum successo sanguinem uia dequaque manantem supprimit, ut nos saepe experimento
ota est ubique prunus arbor, sed uarios adeo fructus parit, ut innumera prope sint eorum genera, distinguuntur etenim colore, magnitudine, ita gura,& sapore, nam alia sunt alba,alia uiridia, ta lutea alia rubra, ndnuia et V la herbacea,ta alia nigra,& horsi quaedam magna,alia parua, alia medio i,oc quibusdam sapor praedulcis est, quibusda dulcacidus alijs austerus, ta acerabus : praeterea quaedam rotundiora, quaedam oblongiora, uariam forma insignita sunt. Et inter haec Damascena,sic ab urbe Damasco denominata,in primis celebris tur, quae ab Hispanis Syracusana appellantur,quorum aliqua ni ra runtialia rub oc alia uiolacea: sed quae modice alii in enti in maiora,laxiora sunt,illa prohan tur. Parua uero dura,re acerba non sunt edenda,cum aluum etiam non subducant viret. Pruna autem omnia frigida oc humida sunt,dulcia uero minus frigidae natuit vos. sident, contra uero acida,& acerba, & omnibus aquosus succus inesti ob id exigua corpo i praebent alimentum, tum etiam frigidum, crudums succum gignunt, ut caeteri seu stus horri. Quapropter primis mensis deuorari debent, dc non nisi optianae matura . Sic enim saporis gratia commendatissima sunt,& aluum emolliunt, peculiari quodam humore, lentorem, atque uentriculum aestu, ac squalore liberant. Sed quae ad exa stam maturitatem nondum peruenere,oc acerba, acidam sunt, nee gustui grata sunt, nec aluum leniunt, nisi ius Io, occham aut melliciato imo quantur. Sed dulcia ac recentia bilem etiam leniunt, eiusm acrimoniam mitiganusti uinc & obtundunt,ac uentriculo sunt utiliora,ns praesertim, quibus propositum euuentrem mediocriter hume stare, acres rigerare. Siccata etiam uentrem leniunt humi, ditate,ac glutinositate quadam, quae este etiam in siccatis potest, & si Dioscorides Damascenas siccas aluum cohibere affirmauerit, quod comparatione tantum ad cap. 3 i. Hispaniae prima dixisse patet, ut & clare ex uerbis Galeni secundo de Alimentora facultatibus elici potest, quae tamen sacchar cocta,uel melli ato sumpta, aut hacculo stiplicitatem amittunt,& aluum optime de sciunt. Et nos no sine optimo su Noti. cessu aliquando recentia, atque bene matura febricitantibus concedimus, nam tatim arcent,& bili aduersanti ir, ac corpus refrigerant,&humectant, imi& Bonmmae nonnullae matressamilias succum prunorum decoquunnseruanti ad sitim frabricitantium leuandam,& appetitum conciliandum. Ex his etiam parantur deco sta,serapia, nec no S electuaria quotidie in ossicinis,& cum scamonio,& sine. Mix ira die. xa uero, seu sebiam arbor es pruno non admodum dissimissis, ei tamen magnitudine cedens,cuius seu stas minor quidem prunis est, facultate uer6 consimilis: ideo
n. aluum laxat, ac bilem depelli hoc sitim extinguit; ac linguae ariditate qasperitate
208쪽
i ouet, atque urinae ardorem a bile ortum,ac pituita salsa refringit, renesin expurgat,oc maturitate adeptus,prsdulcis est,ae pectoi ac tussi opitulatur,quin re in limre maceratus, decoctuso, di prima mensa deuoratus aluum commodissime citat,ato Sebes tena ea pristantissima, us pinguia, re carnosa,ae ex quibus electi rarium
Diasebesten dictum paratur.Zieti pha etiam quam ossicinis illitabam appellant,no- . . . . ta est arbor,fructus seri primum uirides, deinde subalbicantes , posita ac aureo colore,& cum ad ultimam uenerint maturitatem rus escentes, qui tunc sapore dulces evadunt,3 siui non ingrati. Ideo in humiditate, ac caliditate Ti Elpha temperata habentur, de ut Galenus inquit exiguum praebent alimentum, dissicile concoquii- vim. tur,nee uentriclito sint utilia, imo tantum ab insolentibus, ac effraenatis pueris, ecmulieribus cibo duntaxat expetuntur,nec quid ad tuendam sanitatem, morbos ueprofligandos ualeant,attulit. Princeps uero ea ad pectoris atque pulmonis uitia conserre, renum j, ac uesicae assectibus prodesse addidit: ferunts multi sanguinis acrimoniam retundere, ac bilis, biliosim sanguinis feruorem lenire: uerum cum concoctu sint dissicilia, cortices, habeant, quae dum manduntur, palato ita adhaereant, ut uix euelli possint: sic re dum deuorata fuerin i, idem uentriculi tunicis euenire credendum es ideo a ciborum censu abdicanda sunt. Ex ipsis autem syri pus conficitur,maxime laudatus in pectoris affectibus, atque in pectorali decocto
ingrediuntur. De Persicli, propcitaulas mentich. cap. L v. Uamuis uaria sint persicorum genera,duo tamen praecipua habentur,duis Aracinum, os praemolle, nec illa sunt, quae in Perside uenenosa habentur, quorum aut natura,aut arte,siue insito ingenio immenta exortae sunt spe. cies,quq non modo magnitudine distinguuntur,sed colore atoue sapore, eum quaedam nubeo, quaedam aureo colore fulgeant, alia uirescanti alia candida sint,non nulla sanguinem reserant,& alia duracina,alia cotonea uocantur. Ide quidam dulcia,alia acida, alia uinosa,& alia austera sunt Duracina autem dictitur, quia eorum nuclei carni adeo tenaciter adhaerent, ut uix avelli possint. Alia uero diss)cta libertim statim emittunt nucleum. Frigida suntoliumida om nia, sed plus duracina, eg quia succi magis.plena noxij dc corrumpi sicilis, nec sane alimento si ualis de,ae si uulgo omnes serme in hanc deuenerint sententiam, ut mala persica cibis s lutaria atq; innoxia existimentur, ob dictum credo Plinii, qui persicum pomum innocuum esse scripsthnescio qua ratione ductus. Succi enim praui sunt persica, atq;facile acescunt, quo nihil deterius in cibis esse potes liquore enim immodico luxuriant, qui pariter cum carne promptiseime putrescere solet: ob id alias precedere debent escas, nam aluum protinus iubeunt, A breuissimam in uentriculo moram faciunt, Sc sic minus officiunt, imo quandoque calidiorem uentriculum adiuuari t.
Sed copiose comesta ipsum relaxat ualde sua nimia humiditate. Verum si post alios
cibos comedantur,nimia sua humiditate innatant, ae corrumpantur una cum alijs cibis, S quadam proprietate ascitem generant. Unde aliqui credentes,noxam ab Nota. eis demere,decorticata in uino madefaciunt,sed longe deteriorem committunt errorem:qirari doquidem in uenas succus ille noxius celerius diducitur, ae maius no- cocta Meliscumentum inseri, cocta uero subcineribus delicatissimus cibus est, ec aegris peta res. quam glatus: ideo cardiacis subueniunt, atque odore suo oris saetorem uitio uentriculi iactum corrigunt, animum exhilarant: siccata etiam ubique asseruantur, fieret. condita ex ipsis parantur, Si nusquam clariora, ac gustui gratiora animaduerti, uiris.
quam Genuat, uentriculi quidem subuersionibus utilia, ac cibum fastidienti: aluuetiam cohibennae fluxiones sistunt quare post alios cibos siccata offerenda sunt, quae licet nihil nutriansioris tamen uentriculi sipilla habentur.Sunt de alia, quae nil mistri ...ci persica uocantur, eo quia osse intus quale perlicorum, carnis sapore medio inter nucem dc persciam, figura uero huctum iuglandis referunt, minus m nocua haec censentur,cum pauciorem humiditaton contineant, subamati enim sapori quid
209쪽
di possunt,sed a continuo, A copioso eorum usu cavendunt, qilla cum pituitosa, flamosai sint,maximam astringentia, pnecipue si acida fuerint, obstruistiones p
rilini: uerum pro roborando uentriculo, unum sub cineribus astatum concedi potest, deiectam enim appetetiam incitat,e coctionem adiuuat,imo dc qui di arrhoea, . . aut dysenteri uomituue inses fati sunt, eo maxime iuuantur, praesertim si acerbum fuerit. Pro medicamentis etiam non reincio, e praecipue cum ex eis conficiatur sy rupus de pomis nuncupatus, quo contra cordis palpitationem,& syncopem,ueluti contra cardiacam,oc lucstuosa suspiria, aliasib atrabilinas aegritudines utimur.
Uanquam uulgatissimas intubim pyra, innumera tamen habentur eorum genera,quae diuersa sortita sunt nomina: aliter enim in aliis, at 3 alijs 's locis, ueluti in mala appellantur, ex quibus alia austera, seu acerba,alia a-m . cida,alia dent: dulcia iunt, aequaedam ex liorum mistione composita, tum uergetiam aquei nonnulla, sapidaes qualitatis alicuius expertia, quae ignaua prorsus, atque abiectissima laabentur. De pyrorum uero natura eadem ferme tradidit Galenus quae dei natorum uiribus,uentriculo tamen grata sunt, si tinam arcent. . At eorum uilus longe acceptior est, quam malorum, magis* mentis expetitus, ob vrum isucci suavitatem, licet inaequale habeant temperamentulia nam re si omnibus ius adstringendi ci da insit in illis uero citiae perlecte maturuere, nihil aut quid minimum huius restare deprehendimus. Ideo dulcia, re si ad temperamentum accedant,austera uero,ci acerba quid terrestii sati cuius ratione adstringunt, ae corroborant, possideant. In uniuersium tamen omnia frigidae oc humidae temperiei sunt adscribenda, re aliquantulum nutriunt: uerum si post alios cibos assumantur, aliquibus aluum subducunWproeas Iumpta uero semper astringunt, ob id a cibo assi mi debenuut uentriculi os claudant,sigillenim:sed nec illa succi malignitate effugere potuerunt, cruda praecipue cum crebro uti cholicos dolores ad erant, A si iii uentriculo paulo magis corrumpantur, choleram morbum faciunt. Acida etiam neruosis uentriculi partibus noxam inserunt, intestinisT omnibus, sed omnia co- - stione corriguntur,atque ita aliquando aegrotantibus concedantur. Asgantur, eli. antur ,acdiuersis modis ex melle, laccharo ,at sapa praeparantur, furno quo
siccantur, atque omnem humorem abinciunt, iliccitatem retincta augent . Iccir- nisu ut,
co adstringendi tum roborandi ui pollent. Notandum tamen quod quaedam sunt pyra tu arula dieia, quae a multis saporis suauitate commendantur, quaecum dulcia sint, at; multa humiditate praedita, calida atque humida censentur, & coraruptioru ualde obnoxia: iccirco, ante alias escas comedi debent, alioqui in uentriculo corrupta febres acutas gignunVimo non semel obseruauimus, ex nimio illo-him,atin importuno esti,non solum febres, sed N choleram, morbum, di arrhinam, at 3 dysenteriam contigisse,dum nocuum illum humorem calor naturalis euincere non potuerit. Potum etiam ex pyris nonnulli concinnant, uelut ei ex malis, atque iram ex 'mirabili remedio contra fungorum incommoda experiuntulidum siticco, ponderes pellunt.De quodam etiam opum o pyrorum genere, mentionem facit. Prin- ceps ubi inquitilii patria nostra est genus pyromappellatum Senabrum ualde magnum,ta rotundum,bene coloratum, et tenuis corticis,adeo ut propter hoc,et smb. si uantiam ciuq est similis fere aquae sacchari congelatae, ut sit ferme persipicuum S est optimi odoris, quaecum cadiit ab arbore,scinduntur. Haec sola sunt humida, re temperat assur ii moxia,utinam essent apud nos.
p. L vi II. Otonea mala i Graecis donia dicta satis sunt nota,eorumcn plura an- o 'uom liqui fecerunt genera, nos tantum mala,pyra nouimus. - a quidem gener, i nucespineas grandes magnitudine aequanhroluditate insigne, odorem
suaui,oc colore uirescenti, colim lanuginoso. Altera etiam alis mam Aa , sed
210쪽
sed oblongiora,& ad alvirm colorem inclinatia, at ue odoratius vibrantia, quae Hetrusci pyra cotonea uocant, Strutheas esse Dioicoridis, re Galeni aliquibus pla.cuit strutheo pro maioribus accipiunt,cydonia pro minoribus, habetur alia par- ira, luetitia odoratissima in sepibus naicentia. Omnia tum frigida, tum sicca sunsi
licet plus qui magis austera,& acida sunt: pyra enim plus dulcedinis prs se ferre si
lent, ideo minorem astringendi, refrigerandis uim habent, utrunt vindemiis colligitur, Sc raro cruda in cibis treniunt: inflant enim ac tumidiorem uentriculum e sic unt, deco sta uel o hyeme summam in secundis mensis authoritatem merito 'btinent,magna in , uentriculum roborandi uim habent, oc si a cibo sumantor talius Nota. os sigillan t, cogitonem adiuuant, uaporess caput petere prohibent, atque aluum dei jciunt,si allidius sumantur: Quod tamen non laudatur, cum eorum maxima co- pia potiretur uentriculi is ti epe nondum perfecte concocta cibaria, tanquam ambabus manibus su erne uetrictili oris adstrictione,impulsum reiecta, protrudutur: unde cholici interdum cruciatus simi in caiisa:si uero ante cibum assumantur, con- .sti in itini alii lim,impediunt et ne inferius ante tempus labatur cibus:ob id c liacis,lientericis,dysentericis, cholera morbo laborantibus conferunt, bilem etiam coemesci h cent,aim cor exhilarant,eiu scp imbecillitati subitentiit,ac uenena omnia retunduti 'p i-sunt eorum eo nuiturae,iit numerare non facile sit nec solum succu melle ac saccharo conseruant matresfamilias, sed carnem ipsam atqtie integra p. 'un- oue. Uarie etiam ossicinae condiunt cinamomo, ec coiiophyllis confixa, mo re pistores dulcia rh,atque medicamentum ex his multipliciter fit, quod nunc temporis ad gul e uentri si delitias iam transiit,ut myua cytoniorum, Diaci tonites cum speciebus, Sc sine,& alia huiusmodi plura.
3 mespili genera Dioscorides fecit,Theophrastus uero, Sc Plini in triuled prima Dioscoridis mespilus ut multis placuiti poma fert, quae initalia Aetarola nuncupantur, fruetus quidem rubri, oc tria habentia ossiculnsapore subacidi uentricula rati, maturescut Autumno,inense Septem bri: quot i in arbor apud Neapolitano elicissime crescit .matura autem Amrola, ad nodum gustui grata sunt, quo fit ut pro delit is non solum in cibis cruda expetantur,sed uarijs modis saccharo, Sc melle condita asseruentur, uentriculum aes item adiutiant, S appetentiam conciliant, solent , praegnantibus gratissima esse. Easdem uero habent qualitates,sed imbecilliores,quas nostra Mespissa uulgata, aut intra se qtitiam continent grana, Quod secundum memili venus apimetis a Diosco
ride dicitur, quod siue sit ti uetus a Galeno unedo dicitas exto de Simplici mn
dica mentorum facultatibus siue non ad propositum nostrum minime facit: albie. M licto ini nim declarauitariis in libris quinque Contradicentium medicorum .m pila auten iuves. frigida,A sicca sunt, acerba uix degustari possunt,&uentrem strenue coercent,atide crementa exhibetit,imo ante cibum assuumpta, dis Iblutum ualde iitriculum a stringunt.& matura siue potius mitia tantum eduntur, quae talia ex albore non de cerpuntur,ssed decerpta paleis conduntur,re tempore mitem illam maturitatem a quirunt:exiguum tamen corpori praebent alimentum,& potius eis ut medicamemtis,quam cibis indigemus omnes enim fluxiones sistunt, re ad compescendas u mitiones cataplasma conficitur, i uentriculi admouendum, eorum quoq; ossici ia in pullierem contrita, calculos e renibus pellunt. Sorbum uero communissimi ἷorem ante maturitatem, malorum colorem repraesentat, atque ut me ita decerpuntur immatura sorba,Sc ut maturescant paleis reponuntur, uel in manipulos colligata suspenduntur,5 immatura ualentissime astringunt, maturaueroldgem minus. tande quae de mesipissis diximus, eadem de sorbis dicta intelligi velumus,
nisi quod cuncta in hibis minora tamen qualitate, ac natura sunt.In cibo etiam me spissis sunt suaviora,licet rara inmensis apportentur,mala autem sunt, quoniam si iis
uidissima,& mucosum humorem, vitreum generant, nec sum dulcia a naturao-