장음표시 사용
191쪽
Malanu triculo, nediocriter nutriunt,ae bene subiguntur: causae enim sicile coetonis sunt elacae. similitudo, teneritas, i ratia, consuetudo, de paucitas alimenti, temperamentum d
Nota colum nec enim pigebit saepius repetere necessaria maxime. ideo ex plantis, arbores diiu-aion, eremia ciliores coctionis sunt herbis, &maiores plerunque minotibus,& magis adultae
par.limon. iuuenibus,3c agrestes satiuis, re cultis, oc natae aridis in locis, natis in humentibus.& lignosae teneris, contumaces friabilibus, e calidae, aut i dae, uel siccae, uel humidae temperatis, Sc crudae coetus,&acres amarae, his quae sunt boni saporis, re
insuetae consutii Sc quae praui sunt odoris, aut etiam uehementis, quamuis boni, a natura tamen eduliorum alieni, his quae nullum, aut pinguem retinent odorem. de omnino quae excedentem habent aliquem saporem, etiam dulcem, pinguem, his quae habent moderatum. Qtraecunque autem disi culter nutriunt, in imbecitali uentriculo parum nutriunnnon tamen quae parum nutriunt,difficulter subiguntur,ut saccharum, mel,&omnia non pinguia, uehementer tamen dulcia & aquea, conmeranda ut uinum aquosum, sunt autem in edulsis, ut alias dixi, consideranda tacilitas co minii l. ctionis, aut difficulta multitudo nutrimenti, aut paucita , crassities aut tenuitas, prauitas, aut bonitas,& quod facile, aut dissiculter corrumpatur: non posse autemnaecesse plura sic demonuratur, nam ada monem commaratum alimentum facile, uel dissiculter subigitur, quod uero excipitur, aut exase assimilatum est, aedicitur Numisti. bonum alimentum, aut non, Nest malum,oc si plurima pars euincitur,dicitur mul citata. tum nutrire dc si pauca, parum. Quod uero multum nutrit, pauca necessario habet excrementa: quod uero parula,multa,aut corpulenta, aut uaporosa. Quia tamen multum nutrire simpliciter intelligi potest, non comparatione ad pondus: quae crassa sunt,3c grauia,& poterunt multum nutrire,& multum relinquere excrement alia parum nutrire, in earum excrementi relinquere: is 'tur melius est, ut &ad molem,Sc pondus, multum oc parum nutrire reserantur: sic enim regula generalis
erit etiam excrementorii. Ut uero ad substantiae naturam, prout ex elementis con Notis. stat,referuntur alimenta crassum aut tenue essiciunt nutrimentum. Crassim quidem facile obstruit, oc dissiculter resoluitur, tenue contra: ut uero insem compota tionem partium respicimus, si densum, d rarum. Densium non Lacile euincitur ideo nec corrumpitur rarum alimentum, oc si bonum sit, lacile uitiatur. Fieri aim tem potest, ut densum sit, ac tenue, ut crassium ac rarum, quod pessimum est: velit si ex tenuissimis partibus in ununi bene coaetis fiat alimentum, uel si ex crassis, aelagis contraria ratione. Sed dices forsan,si densum dissiculter euincitur, quae dis
culter corrumpentur,dissiculter concoquentur, nam contraria comparatio non te.
nen quae enim dissiculter concoquuntur, palam est non necesse ei te ut dissiculter corrumpantur, poterunt enim esse multa crati sicca, dura, abominanda . Ergo dicimus ea,quae densa sunt, non necessario exegille dissicilem coctionem, tum quia
pauca tentii auctum quia antea talia no erant,oc natura proxima, ac temperamento humani corporis quod alitur, cuiusmodi multa sunt, Sc maxime caro alarum mulum,3 maxime perdicum: iuuat etiam siccitas leui ne facile comimpantur, quae tamen concoctionis impedimentum non assert. Quo circa plantae spinosae, si comcoquantur, minus earum alimentum putredini obnoxium m. De Radici L p. XL.
Emiror hae in parte, tam confuse a Galeno explicatam esse radicum nais turam,dum magnum fructum fecisse se existimet,si solum antiquos coarguat propositi autem obliviscatur. Dico autem primum illud radicibusere considerari comparationem ad reliquas partes: sunt autem gra- ita crum uiores,quoniam non prodeunhec licciores,quia minus emittunt succi: oc ideo te m - - - ob id sol is plus alunt,3c eadem ratione dissicilius etiam conficiuntur. Sunt eccalidiores cum toti plantae concoquant, ae sapores habeant euidentiores, praete quam semine re in paucis caule, aut foliis. Quocirca earum usus est medicinae potius, quam cibi loco. Deindesiad rerum naturam uniuersem comparentur,onuies
192쪽
ob id mali succin contumaces ad concoquendaenon tammi simpliciter, quoniam ut dixi tales sunt plantae comparatione: ueluti radix laetiacae, humidum praebet alio
mentum,&facilius concoquitur came,maxime in uentriculo calidiore,ae sicciore.
Post odorem,saporem, atI colorem, tum substantiam spectabimus. Iuxta enim ea quae alias diximus candidae N ad aquae colorem vergentes, perspicuae scilicet frigiocissimaematura enim niuis,& aquae constanta non perspicuae, Sc candidae calidissimae, uelut calx, N arsenicum. Q iae luce caren frigidae sunt,sc terreae, saporum pingues(ut dixi nittriunt,dulces minus, sed magis iucundi sunt: parum admodum nutriunt salse,inspida,auster astringentia, acida,acria, nihil amara.Quocirca cibi ea usa eas uitare oportet. etiam magno odore eraeditae sunt,qualiscunen sit parum nutrit inti nam siccas ine admodum necesse est, siccum non nutrit. At fragiles fuiscilius concoquuntur: aqueo enim humore gelato constant: contumace, ligii Cesint neque nutriunt, Sc etiam parum gratae sunt gustui . Porro ut melius alant, uberius, essicit in duris coctio, in insuauibus conditura: omnes autem radices licet sistipliciter alant, timuit omni sint excrementorum, noni en omnes dissiculter concoquutur,neque malum exhibent alimentum. Securiu; autem eduntiar quae eun sunt domesticarum plantarum, in usu,&molles, sciuniorum plantatum, re nuper euulsae: sunt puterea in radicibus ipsis plerumque duae parte iuxta ratio nem corporis,scilicet corte re lignosa pars. Et in qilibusdam cortex meliorest ut in cichorio, & aliis quod medium est,ut in radicula. Pars quidem exterior calidio si h - interior contra:oo id exterior melior in frigidis radicibus,in calidis aut interior,
me si non lignosa sit. Iuxta autem longitudinem media pars melior est inpletis , nisi in illis,quae medullam iuxta germen habent praedulcem,S iucundi opori u hit in carduis uere omnes usui sunt,quae nec limosae sunt,nec saporem habent init
cundum,ualde maxime amarum,nec sunt m mcae. De Dinor pari rapa,ita .ra sicuti tario. cap. XLI. . . .
Mnium quas sciam praestantissima radictim est radicula raparia, ouam i limiti=ouocant lauanellum. Pro longa est radix candida, cortice tenui. 5 iliaci--Gaiae. do, sapore insipido,medioeriter acti, re aliqualiter sub dulci. Eligatui tenuissimo cortice,candidissimo si agilliana, suauis, mediocris crassities
Praestat autem quatuor in rebus primum quod cram vore apparere incipiat, toto linno inuenitur esui utilirum quod fermentillial l radita cc ni Cait: seci: mluto quod e
tiam latinis bla i mrsus est expers lignota partis sed tota quasi medulla est. Tertia quod praestanti imi sit taporis ex acri re insipido subdulci Quai tum si a d nulla
iit aptior,maxime cruda ad usum humanum: sapores enimdeclarant eant esse pro imam temperamento, facillime concoquitur: ructus non mouet, neque ante ci bo neque post, sumptat lentriculo grauis bene nutrit haec A multum, cum scilico in ordine radicunt,cum omnes ut dixi malolant, re permiguum praebeant a. Einesitum.Citurinam,putarat renex S allos confrmat, miruin enim in modumsane tu i ex eis fluentem sisti lanam Galenus,& Bri erilius ignorasse uidentur, mi- tcsim nouis ima sit ubique,nisi illani stibiapi sylvestris nomine significavit. amr initis dicitivarium genus tertium si uestre esse, oblontium, Nacre,ut uideatur lib. g. Thanc depinxisse. alit cunque sit haec talis est ut insigni locordia taxari merentur, cap. t 3. ni selum traditalis antiquis referre norunt. Nec cuim tamen suaserim assiduum, Nora. in eopiosum huius radicis usum, sedmoderatum reparcum. Nam baeter rati diem adduc humindi homines qui eo usu in tantam uentriculi imbecillitatem dcu Mit ut solum lacrum obolum delicitarent. Editur communi ratione omnium sci
i eri condia oleo ire sile, sostra additur acetum, nisi sit insipida, sed des Ungiber
mi ades ut pueruliun binum nonnunquam aequent ignosa est ualde, occora uirum Y liceni
193쪽
ticem habet crassum,adulta amarescit,ructus moue spiritum male olentem teram pene nihil nutrit, cocta tamen in napi saporem transit, sed non perfecte. incidit, vires. detergit,sed parum sceliciter, ut quae omnis odoris boni, tamen iucundi saporis sit expers. Qtio crassiore cortice, est amarior . Quo fragilior,suavior . Quo frigidiore
orta ccclo, eo plus excrescit in magnitudinem. Non est ex eius genere raparia, Iiagnosa enim non est, dc tenui est cortice . Cauliculis excellit rapariam, si coquantur namque oleo,garo,ae aceto conditi, sunt suavissimi. Et tamen parum adi nodum nutriunt,semina eius aduersius uenena prosunt, di cum siliquis a ecocta cum pip es ita re,uale,& oleo grata sunt, re coctioni idonea solebant antiquo tempore edi caules, oc soli cum garo, deficiendi aluum causa. Radix dentibus inimica est, oc eo am rior,quo cortex eius crassior. itro oc sale aqua solutis si irrigentur, suauiores muliato evadunt:Armoraciam Plinius uocat radiculam. Disserunt proprie radiculae ra- pariae ab his, quae longiores sunt,rectem sine cortice, sine ramo, ta modo lenes,sta- . viles,dulces sine neruo.d p Raphanus autem siluestris radicula, lutei coloris, longior, tenuio ac multo a-q crior tot is ualde magnis,acris saporis:Radix ipsa insignibus prsdita uiribus, quippe primum succus eius lapidem uesicae in balneo calidus epotus ex unciis duabus . hangere creditur. Certe eum qui in renibus est, educit: in uesica uero fragilem tantum alteri saepius si sumatur. Lib. . Plinius praeterea adducere saniem e pectore eundem succum assimat, opinoreap. 1 o. melle condytus. Aduersatur Praeterea plerisque uenenis. Ipse uero radix comesta e ducit pulueres , scobes, ac schidias, quae erodunt intestina, ins excellens pracsbdium. Rursus Raphanus uomitibus aptissimus est, oc omnibus morbis frigidis, a Lib. s. deo ut etiam hydropicorum aquam educat, extenuald splenem: odit Raphanus uleap. . v. tem,iat idem leuatur. Ex eius semine oleum conficitur admodum tenue, di acre
Cti uiris. quod in omnibus aduersatur uenenis: caeterum herba ipsa, cum cauliculi edendo Tria r. h.- iunt( dum teneri sunt crudi cocti non it quoniam substantia adeo tenui sunt, ut innotum gene- oleris agrestis uicem transeant. Non est praesentis instituti cum sint Raphanorum ra. tria gener ut singula distinguam,quandoquidem minus haec disserant, quam ini-etiis multi,quos lub eodem genere reponui, cauliculi, di folia solum esui apta eun sale, Ac oleo,attenuant, dii Iecaiit, digerunt, cibi appetentiam excitant,status discimtiunt, uermes occidunt,aluum in pleriis mouent,lapillos atterunt, urinam prouocant,ec sudorem,initicundi admodum sustin sunt. pamura. Rapae semen habent, ex quo oleum phirimum excipitur,ipsa omni serme in terra quantuuis arida proueniunt & toto anno seruantur,nec scio cur earum esus in Amtummum in Italia differatur,fideius br est pro tritico, cu castanea illa in campis, haec
vim. in montibus mortali tam generi aduersus iam em,crescit multum. Plinius testatiar se viduleae c. pondo. Non estur cruda coquitur in aqua resacile concoquitur, nisi in frigido uentre, parum tamen alit, re sub cineribus melior: me
lior etiam quae in iure pingui, optima quae bis coquitur in aqua, ec post in iure,
multum suauis ei &Donum exhibet alimentum. Aduersus quartanas maxime in iure castrati,& caeteros morbos melancholicos utilis ualde, sed oc Venerem augmae uisum acuit non parum, in quo usii sceniculum addere oportet. Princeps Tertia Tr uocat segiem, Rapa non tam prouocat, oc si id agat, quam gignit urina multam uelut re semina me num. Moi -- Uerum quia dictum est coqui eas subcineribus, scire decet hunc esse umori Erumma ratis nitim radicum,quae comedi possitnt,lauantur aqua, inde circumponitur charia madida,post in pauimento calido collocantur, re superposito cinete multo calido a misto prunis coquuntur. Qiaecun* uero radices aridiores sunt, mutatione charatae indigentiquae autem humidiores, ut rapae sine charta, oc inter prunas, ac diue coqui deben ita ut multo fiant minores,nam hic modus coetionis uires seruat, e odorem re saporem magna ex parte retinet: sic napi de quibus nunc dicemus, e Napor- .L eii sale, oleo, piperes condiuntur.
Ar . Naporum discrimen informa primum est in longitudine, rotundiora enim rapa,
194쪽
rapa, sunt etiam lutei coloris maxime in lubrica, cum rapo sint candidi. Magi se, vim tiam terres, & saeoris praesta litiori minus flamos, plus nutriunt, plus mouent uri. nam,sed non plus augent, appetentiam cibi excitant, semen eorum aduersus uen na potens Aa quartanas de oculos inferior napo: raptim magnum ex locorum diuersitate uarietatem recipit. De sulldi cepi oris adlio prelongi',su a Goniis, O cep ta
Ulborum,uelut A stingorum fallax usus, cum pleraq; ex eo genere non Bulbor si solum noxia sint, sed etiam lethalia atque in hoc mira desidia distinguen. tixusM.
di, ii elut in coetetis necessar as 5c in inutilibus, uerborum copia inanis. Ergo Bulborum exculentorum genus nostra tempestate ignotum est, inter tot, quaehulbosam habent radicem,uelut scylla,lilium aphodillus, crocus, narcii sus,ephemerum,colchicum, satyrid, dc quae planis quasi testiculos habet omnes, hyacinthus, ampelo prasium dragontea, moli. Nullius tamen horum nec congene. ris bulbus radix est,omnis bulbus osculentus durior est caepa quod raro crudus esset inusta coitum mirum in modum excitabat, uentriculo utilis, re uisum hebeta.
bat. De Bulbo Pythagoras sertur integum scripsisse uolumen, quod adeo in gustu
gratus esset a carnibus abstinetibus, ut Moscition de Raphano. Esculenta Amatus iputat nostramesse ascaloniam,sed ea est ecae parum genere, non res alia quaepiam. Plos sylvestris bulbi etiam anemon uocati inrubrae sunt radices,tum candi d. ae,escue
lenti talia bulbini parum re ut nominea bulbo disserenus, porracea sunt, radix rti- plui lib. , , .hra. omitorius etiam porracea habe sed longiora, ct nigra, flos bulbi uiolaes mi. lis estj radix e scyllae genere prorsus,sed mitior,talijs angustioribus, & leuioribus, lib. iEpimenidium uocata. Bulbi nomine intellioimus generaliter omnem radicem ro- b. tundam,tunicatam,mollem,levem, i alia adnascitur,aut etia plures, crassi omnes Pio,.sunt alimenti,oc eo magis si bis coquantur,sed melius tunc, ac magis nutriunt. Boiu uia.
Caepula uero ab Apicis uocata,a Theophrasto sterilis cspa, de qua Trabius agit tab. . o. e. Galliditas Plinius Gethion iucundior est caepa, sed acrior minus caepis, somnum o c. conciliat,magis dii Iecat cratius humores, oc biliosos excitat, offendit oculos, sit. caerula ui, tim iacit, appetentiam quoque cibi excitat. Digerunt comae, caepulaei a bulbo F ,.
rum genere, quod amaritudine carent, cum bulbi non tam acres sint, quam etiam amari, praeparari debent contrariis rationibus, malum odorem oris saciunt,& cocti parum attenuan aromatibus ergo maxime uulgari: sed tamen optime condiendi sunt bulbi,de caeparum genere, eadem ratione ongo pipere, Sc foeni .lo,ne oculis noceant parum nutriunt: ideo carnibus iunguntur, aut oui Asitim faciunt, ac tum admiscere exasperant, exulcerant* interiora, pinguia iurige oleum ius adipem. Quaerendum merito esset inter tot aliorum nugas, cur bis cocta huiusmodi gratiam admittant rapae ineant et Causam este reor, quod rapis praeter aquei ini succion iiihil ferme est aliud certe nisi quod saporem habeant, atque ideo imbuta pingui ecbene olente iure,sbium nimiam illius pingitedinem diluant: at in illis remanet sapor ingratiis, lucin actis ille exuberans obseurabat, atque tegebat, excalefaciunt omnia haec acria ualde immodice dico caepae, caepulae ascaloniae, allia, porri inta exuiunt Caepae tamen praecipue,A caepulae, Nascaloniae lachrymas tractatae, exoculis eliciunt. C: Tatim plura genera, omnium natura est ut corticibus pluri- caepiris plabiis una alieti supet indiecto constent, Sin immensum quaedam creseunt, nonia, radiora men quantum rapae arat radiculae ob nimiam caliditatem,aliae riibrae, dc calidiores, virinaliae albae Bononiae.&Ferratiae rubrae, oc maiores quam Mediolani, omnes eliciunt utinam inultam, adeo ut ad eos in quibus urina retinetur succus earum pro medio
camento egregio sitnesi: tamen debent acre nam quaedam sunt Bononiae prorsus me e inspid ut mireris. Fiunt etiam actis saporis magis expertes in aqua fri gi diu tam latcb id maxime expressae, dc permutata aqua harum praecipuae, sed etiam omiuum,& magi is elixatarum usus earum lethargum generare sole pro-Y i pterea
195쪽
pterea scitibus inutilis, Sc si utantur, cardamomum maius adiiciemus. Aratum quoque addi debet iuxta ea, quae dicta sunt, calidae sunt, uix in initio secundi ordinis, si ad gustiam,aut effectum respicimus,siue noxam,nam libram caeparum deuo . orix rare licet, piperis ueronem senisiciam, sine noxa . Quocirca ualde demiror Galenuin quarto ordine eas collocassccredo ob hoc talum quod lachrymas creat. Sed in rum est quod egregius hic naturae iudex, no ausus est pronuciare,an sicci sit, an hi missi temperamenti.Me autem non latet humidiore eisse, quam calida, quod insipse da sit n& dulcis: re ob hoc etia latet caliditatis noxa, ius a superfluo humido obtunditur.Est ergo calida in initio secundi ordinis humida in fine: partes tame habet te nuissima excalefacta qui b. oculos ferit,& lachrymas prouocat. Dissecado mulado, alitu movet cspa,lismorrhoidas cit, nec segniterisimiliter ec meses curauae surditate.& tinnitus,ac si liberalius edantur capitis dolores graues caepete crudae. Atala is Ascalonias non immerito quis, ut Lusitanus existimet, e bulbi genere, cum pli
non abutares nucleos habeat, Uelut allium,non unam radicem ut caepa. Dissertae ab alliog h. e. quod nucleos non habet prorsus coniunctos, habet* molles, taleues, o cortex mollior ac tenuior: amara etiam est non ut allium, ne 3 caepa, quae talum acria sunt. Uerum lioc solo persuadeor non es le bulbos, quod omnes bulbos coctos plerim- que edi affirment raro crudos: ascaloniae uero adeo crudae praeferuntur, ut coctae fratiam omnem amittant: utiliores sunt uentricatio ascaloniae, ec iecori caepis, Nautio, oc appetitum magis excitant, nec odoro tam foedum oris faciunt, quoniam ob nuclei paruitatem melius concoquuntur a natura. Proprium earum es ut semiis ne potius,quam radice satae proueniant, inde transplantatae augeantur celeriter, an tea serius auulsis foliis melius a radice crescunt, cum i seminis incremento non dicstrahantur,sacilis ad putredinem transitus, redum satae sunt, redum auulsae, albae sunt, ac rubrae,5 misto colore utraque, pleraem ciunt urinas plus caedis, magis inciduli hoc attenuant. Esis quadantentis media illarum natura inter allium, occinpas, cum tame opere ipsae caepae mediae potius sint inter allium,& ascalonias. Quo
circa, ut uera fatear crassioris substantiae est ascalonia, quam caepa, magis tenea, o siccior, minus* calida. Mi id in enim calidius longe,crassius,siccius, ideo flatus discutit,et terreum mari
me sectet, exacuit sanguinem,multos praeseruatur a coli dolor pestem arcet, echcitiarum corruptarum damna emendat: sed non adeo ut caepa: nocet oculis, capiti, cientibus,ut etiam caepa, sed magis, faciem essest rubram admodum, ac uuas ait
ram,cum sale multo editur,oc ob id sitim excitat: sine sale uelo patientes rifici hin
non tamen bibaces . Notissimus est iocus Horatii.
Parthus olinii impi. m M. aenile guttur fregerit,
Horruit hoc serio, ut scriptum inueni, Iacobus Forolivi ensis, oui ad eius odoremisit uti. ex niua abatur, allio, nucibus, sale, pane fit inlineius, que uocatalliatam, satis suauis. In uniuersum caput est allium acrium re bulbosarum radicum, quod olim copiae isolebat bene olentibus herbis iuxta Virgilianum illud:
Moserpillum, aris herbes remoti duolentes.
Inde etiam: Moreti experientia non ingrata eiusdem aut horis: sed ut ad rem imdeam, multum prodesinis, qui solent expurgari pruritibus requi fontes habennn am prauum humorem natura secilius evellit, ut noxa non appareat utilitate aut fungitur,ueluti discutere flatus, incidere,inouere urinas, calefacere, nec siccare, M nena omnia propellere, uermes occidere, attenuare, concoquer tum bono tum
etiam noxios humore hinnum prouocare At in bene habito corpore quod nus Mars' quam, nisi soliti somnibus hominibus vijs expurgari, malus profecto est qui Amen 'i' ut quod epar incendat,nedum accendat. Demonstratum est autem alibi, mar taecipius 'c principale fundamentum sanitatis in animalibus,tum etiam mor rum. Commi
Mib. melius est,quam crudum:non tamen adeo utile . sed magis innoxium. Quodn hirum
196쪽
Enim est. 3c exiguum, dico de cortic nam raro allii substantia rubra est, acrius est, magno cis albo. Cum germinat,acrius st,ec deterius olet.Est enim germinatio cor- idt in
ruptio quaedam,transit odor uiolae, commesto allio ad urinam, id hi probe conco- nisio. Sio illius humido. His qui uentriculo non sunt admodum robusto, odor eius ma- dioi ius infestat petendie nonunquam, quam ipsa die. Allium oc caepa frixa in oleo et rissima evadunt ad remelionem, uelut etiam realia sui generis. Sunt allia ius damadeo acria,ut uix ferri positiit. Ea enim est illius natura, ut quo plures habuerit nu- so-ia Madicleos eo sit acrius,atque seruidius, ta bulbosa omnia mouent mala somnia, sed cae- quae gelis, hic retem agi quam allia, tam . rv. Porrum etiam multiplicis est generis,ut alii Anam alliorum praeter magnitudinis disserentiam,alia etiam sunt genere uaria, alum scilicet,& ursinum seu sylvestre, sco odon Graeci uocant,capite paruo, foliis grandioribus. Alum autem acerrimu est. r. istari Porrorum igitur genera quatitor,capita trum,sec ille ampelloprassum, atque lalec omnia antiquis nota, et primarium quod tenue est, exile PVocat Uulgus: puri selium, vilis uiuis id est intactum hoc certe magis incitat,cibi appetitum,minus p nocet dentibus, Nuterum purgat, adeo ut credatunquonia id quandoque contingit, molam expellere, Letum tamen non laedit. Bruxerinus hos non agnouit: commune omni generi portorum est uentriculum purgare a pimita, si cum sale edantur, admittetia Tha- . deus Horentinus his uteretur: omnia etiam genera porroru mala somniatiat demouent,omnia riirius genera iamendantiaocem,adeo ut se stiles ex oleo condit, quibus certis diebus dic o singolo mense utebat,nullo alio cibo adicitio, ne pane quiadem mirum i n modum iuuent canentes:minime tame primat ij, post ampellopracium quod porrum est ri isticors idem est mim sylvestre,quod i ponte &iuxta ui
res nascitur ab his nonae ducens,uires eius acriores quam reliciuorum omnisi: prae
terea porror usuccus ex unciis duabus ebibitus ducit haemorrnoidas, cum Plinius Not reserat trium argentorum pondere interficere hominem absque dolere, quod puto casu accidisse, ut multa alia in hominum uita miracula,huiusmodi portu incidit plurimi im, capitatumest quod caput habenta in simile auio: ob id praeterea regulam supponebasine in longitudinem cresceret: sed rotundum euaderet. At scissile quod
eius folia saepius prsciderentur,ut tota radice crassius,ac longius euadere; hocm lius existimabant ut capitatum pulchrius : omnia genera praeterea, quae hoc capite connumerantur,oc cibi, dc condimenti uicem subeunx non ita quae ex raparum g nete sunt,nam illa statum inter cibos numerantur.Singula etiam horum re cruda, Sccocta eduntur, at illorum alia cruda, ut raparia, radicina, ec raphanus, alip meia,ut napi, S rapae: omnia etiam huiusmodi sibis coquantur gratiora reddunturised porrum adeo ad incidendum humores commendabat Galenus, ut ptisant incoqui iuberet. In uniuersum omnia haec bulbosa proximiora sunt naturae humanae, quam radicularum generassc ob idnoces uiora. De ruberibus,rasmatia Cp. XLI i L
Roxima laus est tuberibus, ec quod ad gulam attinet etiam iungis, suam
quam sungi inter radices nullo modo sint,imo radicibus careat, oc a multis ganeonibus praeferantur. Res est tuber sine libris, seu capillamentis, eaulae folio, lor, emine subterra condita, cumrtice tamen,nectereae an nexa,nec ubi subest terra, sinditurini, tamen liquatur, si non admodum alta sit, colore nigro aut rubro,susco exterius, intus albo, i admodum bonum sit:pleruns al--, suta, cineris,lis ditatem declinante,
De excesssum intus carie, qua ex albo in serrugineu transit colorem: ex buxeo uero
C V e M in alia tamen quadam, Selmaim
lent, multi coctum etiam itue visi
, additis sempertae, ec pipere: sed si crudum
197쪽
Rhetiam oleo,ut ego sacio. Inuenitur terra sabulosa sicca, Maticos quam aliquando abluat flumen, annot toto durare creditur. Inuenitur sitie qim consueuerum pasci est enim illarum praecipuus cibusa alligato rostro aenea cauea, ut eruere posnt,inuenta non edere aliter, ae si in sueet sicie terrae sit, fortuito tamen inueniri solet, nubitatio. ni in tempore,ut diximus, uod a terra integatur. Merito etiam inde quaesitum' est,an totum simul oriatur,indes paulatim absoluatur,ut gratia exempli, ex subit leo fiat album, aut ut plerus planis ab initio exiguit sit,& paulatim crescat.Namicolor ille buxeus accidere potest,aut natura terrouel quia antiquium uel quia nori vita 'maturauerit,uel quia computresca quod ad idem cum in toto fuerit, cum se nio reincidit. Vitia enim tria patitur,cariem quae proculdubio, putredine contingit,sabulum ut sub dentibus strideat, quod natus omnino est, ae buxeum colorem maxime pressum,de quo ambigitur an sit natura,vel senio, uel acerbitat Cexistimandum est autem sensim araeri, quod corticem habeant, sintd semper a terra separata,nam si incremetum esset iuxta qualitatem, ut in metallis acerba essent terrae coniuncta, A sine cortice, maturati enim esset disiunetio&absolutio partium. Probterea non orirentur eo modo quo omnes aliae radices, nulla enim illam non quantitate crescit perfecta secundum qualitatem. Neque essent ergo ex plantarum g . ner sed potius metallorum aliquoia ut metallicorum: essent etiam sine semineo uidetur natura nihil sine semine a planta decita, aut ex terra genito generare. Essent etiam partes serme aequaliter abs tutae: aut non ita est, sed candidiora sunt intima, usita si, cortex Nunquam candidus. Et cum senescit cariem prius in intimis Partibus con ribus partibus, quam exterioribus: contra uer 8 quod consenuit intus cariosum es.&flauum masis,quam exterius. duod si cotingat exterius cariosa esse, hoc uitium est si i,non ullius aetatis.Nam iuuenile tuber ni illibi cariosum es Ie debet : senile aut potitus intus, quam extra. In aliquibus etiam regionibus ueluti Mytilenis seritur, ocirrigatur ut non dubium sit illa augeri. Terra etiam extuberat, A scinditur, non ut Lib. i. d. quidam dicuntio bijcies quod cortice,nervo,&uena careat ex Theophrasto: quo-ui'. plan. imodo ergo nutrietur dico quis uenas conspicuas in radice cichorij inueniat,aut iaeap. r. fungis quos tamen sensim crescere cosipicuum sit et similiter corticem quem haben avi ubera m coniunctum corpori reliquo esse haud dubium est, corticem tamen terreum mad,
pH. glistus ipse docet atque a medulla distinguit. Quod si ciuis rursus dicat, quod maxime obi jci potest, tubera si crescerent omnia ubi loco ab hominibus frequentato
colligerentur, maxime sere omnia debere inueniri,ut etiam in arboribus nemorumna agnorum,oc quae securis hominum non uiolat. Respondemus non arboribubsed herbis comparanda esse,quarum uita ut dixi non ultra annum est. Dicet alius,uit ubera sensim orirentur, diuersi essent saporis, ac duritiei, at non sunt non ergo at gentur, sed teneriora apparent esse quae parua sunt, oc non adeo exacti saporis. Abnoc nomine derivantur pliura, uelut extuberari, re tubercula a similitudine uene vires. natae qualitatis expertis sunt, cum a serpentib. incubati non possent. Caeterum grauis sunt alimenti atque obstruiit, melancholicat sunt, de atrum humorem,& i dum augent. Nihil tamen habent peculiare malum. Excitant Vener uelut&bu ibi, non solum quia in tertia cdcoctione superari nequeant, sed quia statuosa sunt, oc' lenta,bis cocta meliora sunt, condita aromatibus,&pingui iure. Partem habent calidam,at suauem,per quam non solum culinae cominendantur,sed etia Veneret, iaugent, cordis ut, ac spiritu intento. NH,-- - l ungi deteriore sunt condition quorum ortus celer ex putrefacto humo- . i. est.. rei reui cogitur, deo ut una nocte crescat,ac quassi hemeru,est radice nulla pro sus aut perquam existia neque enim carere potest. Di pentibus,& bufonibus temsa,& cibus ob id per tape adeo uenenati, ut statim perimunt. iiii etiam solo aes cstu aliquando ipso momento occidunt,alias comitialem morbum mouet. Genus est fungus ut metallum, metallicum, lapis planta, non species tu lactuca, aut beta:
: sed quia pauciores habent partes, ideo Sc pauciores habent species, ta minos uari Dici uim tale conspicuas,indicio est disterentia inter illos, ortus iacultas. Sunt erum lutesiit
198쪽
boleti, eandidisserugines, crispas, claui, rotundi, lati, tenues: omnes tamen latiores sunt in uertice, quam trunco,ut tota defenderetur planta, si plantam iungit licet appellare. Uoluit docere nos summus opifex, eandem esse curam tam caccae rei, ut etiam ephemeri quod ad aeternitatis comparationem mille anni non plus sunt diecula, neque oblongitudinem uitae dignior elephas ephemero . Nascuntur ubique pratis,quos innocentissimos putant: terra arida, coeno, fimo,hudo,& umbra,ecli ibi iterra in cauernis, ac spelianos, nemoribus, ac sylvis, maxime Plinius putat omnes 'iungos ex arborum nasci putredine, tum etiam boletas, ita ut uel in arbore ipsa. ues radicibus adnascantur. Unde dissicillima illa tota narratio de fungorum diuersitate:sed quia in limo,simom,oc pratis nascuntur, praecipue cum ex arboribus potitarum,
quam herbis nasci illos indicet. iuuat autem ex illo prius boletos describere. sinter eo . ea quae temere manduntur, boletos metito posuerim, optimi quidem hos cibi, sed immenso exemplo in crime adductos ueneno, Tiberio Claudio Principi per hanc occasionem a coiuge Agrippina dato,quo facto illa terris umenum alterulia,sibi ante omnes Neronem suum dedit. Quorundam ex his facile noscuntur uenena,c hito rubore, rancido,aspectu livido intus colore, rimosa, stria, pallido per ambitum labro. Non sunt haec in quibusdam,sicci bre nitri similes,uelliti guttas in uertice albas, ex tunica sua gerunt. Voltram enim terra ob hoc prius gignit ipsum, postea inuolua ceu in ovo emuteum. Nec tunice minor gratia in cibo infantis boleti. Rum pitur haec primo nascente, mox in pediculo corpus absumitur, rarol unquam geminis ex uno pede, origo prima,causam elimo , et accrescete succo niadimiis terrae, aut radicis ferri plandi se, initios spuma lentior, dein corpus membranae simile, mox partus:ut viximus illa pernicialis prorsus improbada. Si enim caligaris claus, ferrive aliqua rubigo,aut pani marcor adsueritnascenti, omnem illico succum ali num,saporemm in uenenum decoquit: deprehendi item nisi agrestes possunt, at quis olligunt. Dueunt ipsi alia uitia, nunc quidem si serpentis cauerna iuxta fuerit,ti patescetes primo adhalauerit capaci uenenorum cognatione, ad uirus accipiendum. J ltatue caueri conueniet prius quam se condant serpentes:ligna erunt tot hera . hantot arbores, seutices, ab emetita earum, ad latebram us y uernantes, A uel se vini tannim solia, nec pollea nascentia, nec ante decidentia, ec holetis quidem oratus,occasus. omnis intra dies septem est . sed ut ad rem reuertar, postquam de boletis adeo clarea sitim est, ut no liceat Imbigere,qui nam sin liceat dubitare, quod omnino fertur an uerum sit prorsus, a ueneno tutos esse: uidetur Plinius uelle fun- .gos omnes ab arboribus proficisci, postoliam iuxta illam genera periculosos a s curis distingui maxime tutos uult sub quercu, ec castanea etiam magis natos. At constat eodem teste etiam nasci in pratis,ubi non sunt arbores: sed ec in fimo quino docet expetientia, ubi nulla herba,ne dum arbores Quin etiam natos in arabolib. crediderim ueneno prorsus uacare,quod nec gustati,nec amari possint a serpentibus. Difficile enim est credere serpentes pedum expertes posse eo ascendere: qu anquam ut alias dixi uiderim i eram, nec modum imaginari possum prunum ascendisse in horto Stachinorum Gallarate,ut ue sit res rara, est & mira haec,uulgus etiam pro securis habet fimgos in arboribus natos. Hanc quaestionem enatam pu. 3 . emporito uerbis Theophrasti,qui fungum ex radice arboris nasci, aut iuxta affirmat, ut fatua. p. noti in altior sed ex arbore oriri dicatur. It ad de his Plinius uerbahabet. Pratem sum aliud iudicium asseri,scilicet quod sint securiores arboreis. Arboreotu, id ei
in arbore natorum, mentionem non fecit: existimauit enim e terra nasci oporterer
qui uero secus nascantur,ad escam ignis conficiendam tantum fore utiles . Sunt iniungorum genere Peeticora Graecis dieii, ex laserpitium, de quo insta dicemus, post re, nMuae bolet post pratenses, inde rubri,minus diluto rubore boletis:post eandidi,de
nisi milli sunt.& qui ex lapideo, tun lyncumicu aliqui dixere, de quo alibi plutaret Hestenim fertilis hic ortus. securus ferunt, ae de prateuibus iuxta Horati j dictili
Sed Antistes Boummeus ex eorum esu cum duobus aliis e familia miluus est inporta
199쪽
annis ab hinc propemodii uisenti quin I sunt,de subsusci ampli*, echorridi, quos' risu id. quidam uocat lupi crepitum. Uessimi oc a ueneno non alieni luridi, lividi, minuitide qui* cum diuiduntur,colorem mutantserulei diamethysti colore, inquidum coquuntur dii resciitit. Princeps paucis docuit exitiales dignoscere, dicens: Si hument in funeri acie humido tenaci. ac putrescerite,-autem boletos ueneno et is, in assici,frigidi re lium idi temperamenti in tertio esse ait. Melae negat frigidum posse . humidius quam in secundo Grdine,sed qualitate uera affirmat, crassitie tamen m teriae in tertio ordine restigerabit. Materia enim densior, ae mavis, di diutius agere potest, non minus intensia qualitate ut videmus in ferro calido, longe minus quam ignis,sulphur tame accedente,& quanquam adeo mali sint, nemo tamen inuentu ere ad hanc diem, qui ex salitoriim eis laesus sit: ob id magna copia Mediolani tum Saliti tutio. alibi sale conditur,quod evadant innom. Nil mirum quod etiam salitae serpentum ris. carnes non noceant: soli boleti uentriculo prodesse creduntur. Omnes fungi, praeter ueneni pericul um,mali sunt alimenti,& dissiculter coquiltur: adeo ut plerii ex his,ut liuorati Iunita non mutati ulla ex parte prodeat,ex aluo caeterum solent di sicultatem stratidi essicere. Alij morbum choleram uocatum excitare solent. Dic gnoseuntur autem uenenosi colore, e cui dixi coctione: praeterea ortu si super aut iuxta serrum rubiginosum, aut lintea putrida,aut corruptuin serpentem,aut illius Iatebram, tum etiam si humido quodam,ais uligine contegantur, Sc si collecti breui nodis hic. inolles fiant, at I putrescat. Sed nil tutius, quam coctos in iure pingui, aut pingue. dinexspertas, canibus & gallinis obi jcer i edant,aut non,nam si non, abstinenda est. lnde si edant canes statim si revomannaut gallinis crista impalescat, oc deinittat alas S penitae hirtae cunt,uenetiari sunt: at si alacres perseuerant in edendo, tumitula, tum alia vito edi possunt,corriguntur si pecti decoquendo illos cum ferro, corati cibus pyrorum,&allao,ac sale.inde abiiciendo decoctum, ali ait aquam salem, pyrortim cortices,allium ferrusi idem addas,haud resertadiiciendo. Ei Uidici ' -- . . mi distant in tertio ordine,&Proximi naturae cucumerum, mulsanguinis generat.
x si rurai, Si int& sungi arborei in montibus Anatricae, vallis, ut resert Matthiolus, Ponderi nonnimquam lrbrarum uigintiquinque, admodum suaves gusti ualderrubii '
. quibus nullum est periculum,ne ferro aerugitioso innascatur iurano corriipto,ne serpetui putrefacto, ne serpens eo uescatur,ne sub eo morentur: ne cauernae illae iminiiteat, ideom tutissunt sunt qui rubis iri lascantur exigis, ta expertes ueneni,
Alim nim aeculde iucundita poris quibus Clemens Ull. Pontifex Maximus assidue uesce/batiir,sed non absque i ctura tandem uitae stimui.Est enim hoc ferculi genusex humido i ingui putrido idebo peranti pathiam inimicum homini. Imo omni anima li in se uincuntur, uelut Seborago homini. Hi igitur alimentum exhibent crudun
admodum,ocetiani citra uenenum, uenenosum. Nocent autem omnes magis inconditi & habentibit; ventriculum frigidum, Sc pulinonem calidum, o dedisse repta assi impia theriaea mi illo nus logicli unt,&parum nutriunt: sed tamen
pluscae teri quia sicciores sunt,&calidiores.
l Actentia de acribus, quas in duo genera opposita distinximus bulb l sum ,&asperum: tum uero de uenenatis quanquam fungi radices noni sint: Nunc de salutaribus, quae uenenis aduersantur quodcum animalia
ibus uenenosis in qualitate cdueniant sicca, dissideantautem in substam M. Ve-tia uocatantinatum ab inanimam. Huiusnodisii uir i innatantia carduoru agrestium, oris elegantissim candida,& tenera, qus iuxtat grane inuenit optima vere, di eam plantarii, quae in iis nataesunt, crinit ad ovi pariti magnitudine. Estur cruda re oleo, sale, pipere: cocta uero culpta Minii in cauliculis codita eodemodo. entri culo dc aduersus uenena utilis. Miutae sunt in eode genere plantae, ais omnes educunt urina multa, ac turbida etiam, renesm purgannal imociabilios ducentes. Reliqua ut in ueneralibus dictum est.
200쪽
Racunculorum radices acres ualde sunt minus tamen minoris, de ea-- quae est ari, adeo ut cruda mandatur, non solum cocta, maioris autem cum mon diacunculi non nisi siccata prius. Omnia en in quae siccantur reaporem vim. minuunt, nisi eum quem siccitas peperit. Pinguia,dulcia, acria. Minuunt ec eoctu, ec condimenta ec si tenerior sit planta, & Uere collecta, ut in aculeatis di. Nolinximus:expectorant omnes haec crudos humores in peeiore, re uehementet disse, cant: sed cur non in iecore potius,renibus,ac magis uentriculo,ae intestinis,si in pectore possint Galenus dicit in uisceribus no specialiter, sed si in pectore tanquam dissicillimo loco,etia Veliquis in locis euiter etiam astrinduit ut ille refert. Dienoscitur arum s dracunculo, quod serat pistillum densum,semine croceo, at p rubicu-do,antea uero cuculum quo senae uelatur, seu inuolucrum. Comperitur etiam lao--draco, .
di in uniuersa Italia herba quaedam,quam Draconem appellat,nascitur. e mine lini, in caepa incluso, folio oblongo hyssopi modo, sed amplioue, saporesemdo,
acetum,& salem reserente, acetarijs expetita. D. Dii cecinoi . c. . X L v r.
Ichorij radix estur, crescit ii in cultis loci maxime Mediolant, adeo ut ca c
rotas aequet. Uerum pars exterior manditur, scilicet cortex, quod esst in.tus durum es ac lignosci & abncitur. Quo circa diibitationi dignum Dii L. E.
est,cur in aculeatis, ut diximus,quod in medio est,molle est, estur,cortex exterior non est,sed admodum durus,in his autem contra, in radicula autem parum differ et An quia in aculeati cum radices sint adeo ficeae per se,oportuit esse aliquid molle, ex quo surculi, germinadfunderentiir, id in medio, at in caeteris pars media durior es quia per corticem nutriuntur. Amara ergo est radix cichorij, viretita tenera, uix edi cruda potest,nedum adulta. Cocta autem sub cineribus cum garo, oleo, re aceto, tum gingibere utilis uentriculo,iecorio: ideo* salutaris 3c corapori toti commoda, aperit obstructiones,calida,sed temerate, di moderate humida excitat appetitum cibi. Parum tamen nutrit,& non facile concoquitur. In prima scilicet coetione. Caeterum ne dignatus ciuidem est Galenus cichorium inter ali- menta numerare.Quinimo secundo de Alimentis etiam germina ipsa numerat in a rerea solum, quae same adducti homines edunt. Et in libro de cibis boni ac mali sue Ad ei mirabile dictu haec habet: OSucci summe omnino mali sunt,olera omnia agrestia, quae uocant actucs id genus chondrilla,scandi gingi disi,seris,cichorium, stirpium radices,qtiae suntoleraceae,si quae aeres sunt, ut caeparum, porri,allij,radi euis dauci, malae omnes icioni malis in confinio sunt radices ari, raporum, quae uo- s. in plicant,miis in quod caron.) ldem existimat hanc plantam frigidam esse siccam in se cundo. qima insta explicabitur. Uerum octauo de compositione Medieamentotum secundum locos, ubi diffuse agit de cichorii natura, haec habet: Cichoria it cv. s. que,ta seris cibar' generis existunt. Apud nos namque rurales, ambo haec eduliure cruda, &cocta . lnde paulo post lacultas horum olerum, subfrigida est,ae suba mara,ac moderate astringens. Et propter has qualitates optima Pharmaea calidis intemperaturis ipsius iecoris existunt. Ultra hoc enim quod moderate refrigerant, amplius S robur uisceri addunt, per astrictoriam facultatem, insudiet mcommissu ras osculorum uenarum in ima uisceri parte ad eas, quae in gibba sunt, extergent. IEt superius stomachicis contemnit cichoria cruda. praeparatur autem ab Erasistr to, ut Galenus narrat libro de sectione uenae aduersus Erasistratios, insula fasciis Nota.culo, primum in aceto non ualde acri, inde hisco sta, non diu in aqua feruente sciliacet ut dulcescat,ac molliatur,sed uires non admittat,inde im oleo,*sale exhibita xduersus alui fluxione .Quis ergo ferat oeciuo animo, aut patiatur eximi eam ex D limentorum genere et Atincet quis,est medicametrum,non cibus ieespondeo quid magis medicamentoren est dracunculi radice,quam tamen inter alimenta conni