장음표시 사용
221쪽
o m adeo parua sit, si diutius maneat, in Sole siccatur, ae cortex solus manet,nec Micquam nutrit,si parum putrescit.Unde etia' raro uermibus caret, nisi compressa ualde,ec imm sita est,nam si uel granum corrumpatur tota massa stabputret. colligunt ae simul terrani re lapides,& alias sordes. Quod si etia in exiccando adamussim modus seruetur,facile per mare delata putresci quoniam non habet uina cea, a quibus refrigeretur, re exsiccetur Ob liaec etiam dolores uentriculi mouenta tarde concoquitur. At maior seu Cretica, seu Hispanica,aliud habet utilius, quam a cretice inmsapore contraxeriti aliter cur carnes edimus,quae neque dulces sunt, neque austertineque acidae, uel uinos er in cibis enim magis substantia, quam sapor desideratur. Ergo mirum in modumiecori natura conferunt, Nideo in illius affectibus N Ga lenus ipse,N Princeps, dum de illius scyrrho loquitur, tantum eas coincnda t,quan tum carnes damnat . inde natare illa compositio exuuis passis Cyphoides appellata,de qua octauo de compositione Med secundum locos Galenus agit. Viaaeer. cap. . go passae etiam utilitatem videmus inlue Indica n elephantias:omnia membra natu a conlarma alimetum minime putredini obnoxium exhibet, pectus demulcet,utilis pulmoni sensibus: uentriculo autem maxime amic uitam producit, aperit obstructione re tamen astringiti Eligi debet crassa admodum plena, perspicua,
aurei coloris, inteRa,cuius vinacea non admodum magnasun recens quqeotiscncomprest cum alia manserit, plurimam dulcedinis habens, parum acidi uel astrin, gratis. Si autem austera sit,ed uinosa,commodior erit iecori, tenuis corticis,& omnino tam uisi,quam gustu admodum grata , recum lato pane edi, nullo ues pauco potu, uel si sitiat, cum aquae modico . nam uinum plerunque illi parum commode miscetur, prohibens eam in uentriculo cocoqui: quam regulam nos multis ab hinc annis seruamus,dum in prandio ut plurimum solis his uuis Creticis clim pane contenti simus. Sunt qui cum alvu astriclitam habeant passas Corinthin hoc modo p raeparant,eas enim apprime uino abluunt,aim a sorditie expurgant, inde optimo uino per x x t i ii . horas macerant,atqueinfusioni taliculorum senae im cinamomo
Lust eas a uino extractas addunt, permittunt leui ebullitione seruescere, atque colatis utuntur ante cibum immediat 3 ad Mantitatem cochlearis, di aluum lubri, cam reddunt,sed uentriculo obsunt,ac capiti ob vinum ac senam: Ideo nos alio modo eas praenaramus.In aqua enim aliqua calente magis subiecto conuenienti, ut de helonica,tac. quandoque iure optime totas maceramus ut supra, inde uel mellerolaceo solutivo, uel rosarum insutione, secundum quod nobis magis expediens inde 'leuiter ebulimus, ac ut supra exhibemus,aluum enim leniunt sine molestia ulla,carent: omni noxa:eodem mei modo possunt praeparari inlasione longa inabarbari,'praestantissimae fiunt: alijs quoque diue sis modis ex eis condimenta parari possunt, prout opus sierit,
222쪽
opvs DE SANITATE TUENDA.LiBER TERTIUS.
P R AE p A T I o. A ni v o iam de planti Migibii ais fructibus, quaeua hominum cibos nostro in orbe admittuntur sermonGexplicatam eorum natura: Reliquum est ut de alimen
iis ex animalibus petitis tradamus,ta terrestri bus,quain aquatilibus, ac uolatilibus, ut naturae ordinem sequa mur,quae humano generi in omnibus serme plurimum,atd diuturnum alimentum praebent, si cum superioriabus conferantur. Diximus enim nutrimetum ex totius propriae substantiae, ac familiaris ratione constare: haec autem iamiliaritas nullibit quam in animalium generermeritur propinquitate materiae. de causa longe maius nutrimentum in eis est,quam in si irpibus, aut quicquid ex stirpibus exit, nec tanta ad alendu nos transmutatione indiget cum sanguinis naturam habeat: Suanto enim alimentum cor pori alendo magis est simile, tanto minus natura in assimilado laborat, licet ex parate repugnet. Uerum quid dicemus de animalibus ex putredine ortis, quae cum ex plantis alantur, ae pmpior longe sint naturs humanaemihilominus minus apta est uuidentur, 'tiinimo etiam Scabominanda prorsus, oc ueneno propiora, qua meibis, non denis dico quae in aqua maxime marina nascuntur: rana enim in paludia quam magna oriri . plantae enim di ipsae e putredine oriuntur, oc quae uixi anima lia in aquis,sed aquea ac tenui:ideo neque foetida,neque praui saporis, ec sine fastidio eduntur, Sc nutriunt, at illa non, ut distulius in medicorum Contradicentibus declarauimus. At uero animalia sanguinea, quae omnia propagatione generantur, re ut alimentum optimum sunt hominibus, ita ipsa ex animalibus uiuunt sangui nis expertibus. Hirundines enim praepurgant aerem a culicibus, papilionibuslatum crabronibus,uespis,locustis muscis . Gallinae uero uermibus terrenis libent ex alunturiquis ergo non uidet ordinem hunc seruari, ut uel ex proximo, aut uno talo interposito nutriantur et Uerum dices quid de canibus eonidus, tigrinus,accipitribnubium, bus, aquilis , quae sanguineis aluntur animalibus, id et proximiora haecce rent este homini tamen insuauia , dc neglecta, solis catulis antiquo tempore uesic bantur,credo potius medicamenti uice, quam alimenti, ut suo loco dicemus . Vulpes quoque dilupi omnino praui sunt succi,3ctam e medii,hac ratione interhum nam naturam,& uitulos,& capreolos, ceruos,atque sues: ut ratio in his concludere
solatio. non uideatur. Uerum dicemus huiusiodi animalia non substantia, sed qualitatefacta homini in titilia .Cum enim immodice exerceantur,re assidue,breuisj sint ii tae,siccescunt nimis, Sc ob id esui non sunt, sicut neque caro asinorum, ceruorum os enum: indicio est quod omni ii horum animalisi pulli, ut ita dica seu catuli pr pingues maxime edi possint, re suaves sunt, sed re feles, praesertim castratu at pro pingues a pluribus comeduntur. Omnia igitur animalia, quae ordine siro propimqisto
223쪽
quiora sunt,naturae humanae,plurimum asserunt nutrimenti humano generi, modo non immodice licca: uerum propter cognationem dum videmus tam foede lupos,ae canes uesci uisceribus animalium,carnibusu putridis,ac rebus foetidis, illo rum consuetudinem abominamur,& metito. Soli enim ex his sues, atque hi humido temperamento maxime cu sint,ae magis plantis, S e terra natis uescata tur,quam animalibus ustii hominum cesssere: etenim apri parum admodum animalibus c(t
iis infesti sunt,edunt glandes, uuas, fruges, legetes depascutur,radices edunt plautarum, parum molesti animalibus caeteri praeterquam limacibus, atque similibus: sed neque sues iis inomnibus fiunt ut ludores, Mahumetanis, quanquam id potius lege prohibeantur,quam natura. Ergo nutrimentum maxime ex propinguis desumitur,ta in uniuersum similia similibus,re ex propinquo ordine plurimum conferare uidentur,exemplo desiumpto a iecore lupino: quod quidem manifestissime hir. Lupinimi mano iecori utilissimum est, ut alias demonstrauimus, robustissimum enim est Ui- eurtu Mitis scus illud, ut quod animal cogatur uesci crudis, putridis immoderata quantitate, sivitat. peruigit,in frigore multis agitatum modis: simile igitur a simili, dc potentia tale, Nordine proximo Scrobustum imbecillimur ergo pronuntiare de causa dubitamus, cur iuuet etiam si nullo edocti Cmerimento, hid potius mirum esset, si non iuuareti non ergo refugiendum est semper ad proprietatem illam occultam, cum inquam pluribus huiusmodi ratio pateat, sicuti est uidere in nostris Contradicenti, bus. Item Sc seris si iecur iuuat(quanquam id reserant in id quod amara sit, ideo , aperiat obstructiones,&astringens, ob id it confirmat iecur: mihi sane uidetur nonnaee solum esse in causa,cum eiusmodi euidentius sint in alijs: multo minus qui dicunt causam esse frividam imperiem,cum etiam frigido iecori conueniat: alij quia alimentum neque ob id solum, sed omnibus una coniunctis utrimque fit ueri itini lius est illam fore substantia quidem iecori similem. Sed dices, quomodo herba i coris carni similis esse potest et seu parenchymati deinde quonam pacto cum herba frigida sit,& iecur calidum,natura scilicelicarneum sanguine abundans, ec sannuinis orieo Emo triplicem intelligere oportet similitudinem,unam quide a qua longe abeu substanti seir ordinis cum seris herba sit,illa caro. Alteram temperamenti similitudo ines specie, ned ratione, ne a casu conuenire potest: casu enim fortuitum est triplex,
ratione minus: luoniam Variatur,specie nullo modo, ut nec raritate, uel densitate: sed nee quia similiter elaboratum nusquam,nec hoc enim pertinet ad ordinem. Erago relinquitur ut modo mistionis elementorum,scilicet ut tantundem solis,olei, terrae do aquae sint in proportionem seri,ut in humano iecore. At dices id fieri non po. Notistest cum sint alterius temperamenti:dicimus temperamentu in uiuete planta eiu
modi est cum uero subigitur in corpore fit frigidius,ae humidius,no resolutis paratibus calidiotibus, oc minus humidis: sic enim ordo perturbaretur, sed ut ita di camextinctis,ac hebetatis.Sed ex his ad alia transeamus, re priusquam de singulis animalibus particulatim agamus,expedire uidetur, in genere de animalium carnibus primum disserere dei eorum partibus' uisceribus:quo breuiter absoluto sigillatim singulorum in alendo uires exactius paulo discutiemus. De carnibus,mam. p. i. Amium nomine substantiam omnem, quae cauitates ossium replet in-e esiae, telligi uolumus:sic enim Aristoteles carnem esse inquit, quae omnibus inter cutem di ossa,divisibilisbundi est, nec uenarum, aut neruorum P. more in longum secari tantium idonea: praeterea aboletur,oc in fibras ina- sit,quoties animal extenuatur,ta gracilescit, uertitur item in pingue,quoties pabuli copia suppetit, quae calidam moderati humiditatem in se cotinet a sanguine, ueluti
etiam dicendum est de piscium carne: nam & pisces primum nonnulli respirant, re minem habent, Npulmones,& in acte uiuunt. Et piscibus omnibus sua caro in sanguis: ex se uine enim concreto caro fit. Sic ergodiuiduntur multifariam C m levames genere,ut piscium, quadrupedum,auium. Specie, ut gallinae, attagenis gal, mi 'Ce Ii,Pa
224쪽
li patii:sexi galli,cappi, gallinae,aetate,gallins, aut pulli .Educatione, nutilis id plaudio us,in cavea,in cori in monte,in pratis,in nemoribus,granis, vermibus, & soradibus, partibus,tecur,alae,Ventriculus.Praeparation elixae,assais in ueri super pranas, in Lai tagine. Mortis genere,iugulatae suffocatae, paulo ante,multo ante, ec quae Nora. suspensa diu fuerint. Ergo primum incipiamus ab interitu, carnes senu animalium diu suspens emanere debent: iuuenum autem pinguium eadem die, imo posis ex eis nidis horas edidebent: propterea neque si diu suspensae iuerint, quoniam corrumpum anim, tu neque si Parum temporis intercesserit, bonae sunt ob duritiem: ideo malae sunt Ii ditale. omnes carneS seniorum animalium, praesertim siccae naturae, uelut agrestium, ecquanto maiora sunt. Durae fiunt quaecunque in fila diuiduntur, tam animalium disserentia,quam partium,ob id glandosiae carnes omnes bonae, ociecora avium,ae uentriculi abiceia interiore tunica. Nihil autem deterius, quam eiusmodi carnes eis dere,in quibus manifesta sunt fila,& fibrae. Sed ut ad senectutem animalium reueratar,malae etiam sunt carnes eorum, quoniam parum nutriunt, & malum exhibent alimentum. Unum auxilium est ergo, ut caro mactati animalis statim coquatur,.sed in frustula diuisa, multom igne, & aqua subigatur, ac diu ut soluatur: sic enim minus mala est, quam si diu suspensa fuerit:&ius quod exinde colligitur, suave
est. Credendum autem est Zoari magis quam alii, quem refert Averroes c x x x v.
annis uixis te. Qtiod si antequam coquantur sub simo equino, linteo crasse tam cum uolutae sepeliantur, facillime coquuntur. De mortis genere satis sit celeriter ripis qui accidisse,uelut abscisse capite,ne crudelitate aliena,salutem nobis quaeramus. G Meliore,. nere facilius pisces concoquuntur avibus, aues quadrupedibus. Lx piscibus, latusquamosi tenues, leues pondere, in aquis claris uegentes, quis herbis uescuntur, post qui piscicillis, carne candida admodum : caudae pars propior ob motum, iecur, uenter saluberrima: in paruis,& tenerioribus dorsum, omnium lactes boni alimenti est, sed tenacior quam in auibus, uel quadrupedibus. Caput deterrimum, redorsum Uandiorum piscium, diuenter tenuiorum. Oua praeterea quae parua sunt, ut este solent parum utilia. Laudantur saxatiles pereae, quae etiam n Diales tuliae, scari, merui turdi,fucae, nec gobin inferiores illis sunt, quanquam nee squamosi,nec lati, nec tenues.Optimi etiam sunt aselli. Ex auibus optimus est gauli patius,itide gallina,&phasianus, post sunt perdices, coturnices, qualeae, turgo ei Deme pretio habiti: sed de his suis locis, optima pulpa alarum, testiculi,iecur, deoborei, ut etiam probetur anserum,ec uentriculi(ut dixi)caro interior. Quadrupedum a tem glandose partes, suill apri scilic quia minime fibrosa: atque in his caro p QMen pe- ra post glangosam,& armos. Sextis non idem mam in humidis masculi meliore utum pariti, iri piscibus,3 agni masculi seminis,& cum pingues fuerin ut in suibus etiam, cisiniculi masculi praeseruntur, in macilentis foeminae,sed pingues praeferri macilentis(etiamsi sexu inferiores sinodebent.Educatione fiunt meliores, adeo ut ans umNota. iecora in pretio sint,laeie,5 farina,vel scubus nutritarum .Et quae in montibus h mida natura sun .in agris media, in paludibus sicca, contraria contrarijs temper do. in uniuersum optima sunt quae his nutriuntur, quibus etiam homo uesci sole fructibus, cis herbis,contra quae serpentibus coeno, lignis omnia mala sunt, sed aequae carne uescsitu quoniam ad extremum cum peruenerint, necesse est ut humanam superent. Porro de condimentis peculiaris tractatio a nobis instituta est. mnes ergo cibi ab utrom extremo recedere debent: uerum magis a senio, ita olera re fruetiis N animalia,statim enim nata muccosa sunt, sed prouecta aetate praua, reconcoctu difficilia. aecunque alienum saporem , aut odorem contraxerunta quae uecariem omnino sugere oportet, salita omnia, nam si bona corrupta sunt,umala adhuc mala erunt.Praeterea in oleosis uetustas maxime obest, &quantogis oleo abundauerint,ut oliuae,nuces auellanae, pistachia,amygdalae, pineae,schi iusmodi. Praeterea nuper nata animalia carnem madidam, muccosamoe habent e crementis redundantem, oc praesertim si humentiora natura fuerint,ut ues, es quae minime salubres existunLut etiam carnes animalium non se secercentium, ii
mida, ac excremetititia sunt animalibuus inulto exercitio utentibus: ec ideo dicitamus
225쪽
mus quia rupedum carnem uolucrium humidiorem esse, ut etiam ex eorum gene
realia at s calidiora, frigidiora, humidiora, oc sicciora sunt: ut inserius demonstra
bimus Castratarum atroque uictimarum caro (ut inquit Galenus) non solum sua. c.' Ab inuior est non castratarui uerum etiam qualitas ipsa carnium, nec paruam in eis sa- cura milior. cit differentiam coquendi, parandim modus,ut diximus. Nam quae elixantur,ui seentibus humidius praebent alimentum,siccius uero quae astantur. iccirco qus na tura humores sunt ac praepingues,asiae meliores, acutiliores eduntur, sed tam ua rijs modis parari solen ut uix enumerare possibile esse .ci praesertim cum in horas, ne dum in dies portentosa coquorum ingenia noua suppeditent condimenta, quibus hodie ampliora stipendia eis seluuntur,quam medicis. Desinant ergo homines illius ingenium admirari, qui totum ornem reuolutum finxit, postquam qui nobis sanitatem conseruare,aut restituere sintdenhuix ullam eis agimus gratiam. tqui pernitiem, manifestumi exitium procurant,eos ample stimur, stipendiis', magnis prosequimur. atque hanc esse causam reor, quod longe peritiores in arte coquinaria reperiantur homines, quam in medica facultate:ad quid frustra niti: Quis etenim noui uni exercitationem ullam corporis, nedum animi suscepit laborio sam, nisi ut aliquid ex ea commodi consequatur. Sed haec mista saciamus atque ad propositum nostrum reuertamin cum tridus de causis ciborum compositio nobis qlioq; necessaria uideatur,ut infra edocebimus. Qitae autem in sartagine friguntur carnes, pleruerim prunis apponuntur,siccius quom nutrimentum 2uggerunt,a cipitrum commoditate inuentum, qui dum aues captas prunis imponentes torret, vix pene semicoctas uorant Furnis etiam decoquuntur carnes, nec non a pistoribus incrustantur quas homini salubritatem corporis desideranti inutilissima es.se censemus. Et cum in uniuersum iuniorum animalium caro praestantior sit quam uetustorum,ac declinantium,ae ualde novellorum etiam admodum praua sit ideo media inter utranss aetatem quaeratur, quae florida dicitur. in Dissereniti partium in P abrumpe . cap. II.
Nimalium partes quadrupedum maxime uitulorum, praecipue septem . 3 sunnium pustui, tum ad ualetudinem accomodatae: Cerebrum, lingua, lactes,peae mammillae, purum O,lumbis cum renibus. Porro lumbi sunt v in eo genere, in quo caeterae inuiculorum partes: sed non nisi optimi sint, non adeo suaves sunt. Debet enim es Ie uitulus pinguis, lactens nuper occisus,uerit astatus magna flammmdc calidus, cum rene, Sc pinguedine edi, plurimuni nutriunt,ae suauissimi sunt,& minime excrementosi, facillimae concoctionis, No.ptime alunt. Ego duntaxat semes edi apud cauponem oppidi B. Petri, in uia, quae
ducit ex Bononia ad Forum Coinriij. Ne di probari possunt sinsulae partes ab omnibus,neque etiam eodem modo.primum pedes lentum minus afferunt alimentum raeteris neruosis partibus,quod magis exerceantur,parum uero num unt cum sint exangues:facilius ergo concoquiitur,quatenus etiam minus lenti sunt, ideometiam plus alunt. Sed alimentum frigidius est temperato, 3c minus quam ea miti sanguinearum. At sic mediocriter alunt, cum bene coeli fuerint, incredibile est quantum suauitatis,hfacilitatis ad coctionem in uentricillo excoctione longat piscantur.Unde etiam ius illud concrescit in gela,et addito aceto cibum efficiunt . febricitantibus utilem, atque iucundi Iulmo autem suauis 3 ipse in patella eo citis cum iure,ec aromatibus, odoratis herbis paulo plus nutrit Pedibus, facit concoquiturieti j enim caro laxissima, releuissima, dc paulo insitus alba alimentum leue, paucum, numidums praeli hoc tutam producit: humecstat enim pulmonem, a quo primum mors naturalis oboritur, quanto ergo iecinore, splenebratior est,tanto facilius utro 3 perficitur,ut in numedo iecinore inferior est. At perii. Noti. dum pulmones,sicuti di lienes,ac hepata cum ut plurimum uit is macerata sint: ob id ab usu hominum abdicandastini, cum non sine periculo edi possint. Lactium trare.
praestantissimvn auibus sunt testiculi, quia intus reconduntur: in quadrupedibus
226쪽
. non ita,sed sunt difficilis coctionis, dis mali succi .sed carnes,aliae glandosae minus a lunt, musculosa & optimum,ae concoctu facile praebent alimerum. Indicio est stra uitas, oc quod leues pondere sunt, atque friabiles, alimentum tamen frigidius est,
quam musculosae carnis.Friguntur in lartagine pro sanis,aegris elixantur, neque nais a. nim ius reddiunt, in iure autem cum aromatibus sunt meliores .mammae autem situllae,&laetantium dulces sunt,&agulosis maxime expetuntur, sunt j optimi alia
Lmua. menti:omnes autem mammillae etiam uitulorum ob id bonae sunt:Et ut minus nu. trituat,ita facilioris coctionis. Ob id etiam lingua re gustu,& alimenti bonitate pr(siat,quare tota ea pars,&suauis,&optimi est alimenti. Ut etiam quae adiacet lingus pars non siit contemnenda, non sic pars quae exeritur,durior enim longe,ac deterioris est alimenti: nubulae quoque,bubalinaej sale condiuntur, deinde pensiles seruantur in annuos iistis lais uini potores ad excitandam sitim ututur, nihils prseceris . stantius reperere,ut uinum iucundioris saporis gustent. Cerebrum autem piti litosum, S crastum gignit succum,tardem ac dissiculter permeat. Tarde quoque concoqui existimat Galenus,tum etiam nocere uetriculo, ego quomodo praeparatumelitauerit non intelligo: nam elixum inde in sartaginemxum,non parum iucundum experior Sc mei quidem domestici probant,elixum ston ita,uel etiam suillum, aut bouillum.Qtiomodo uero subuertat uentriculum,oc excitare appetitum, quod in aegris quotidie percipimus,positi non uideo,imo quorundam animalium cer brum inter praecipuas epulas hodie boni uideo, ut hoedorum, iiitaeorum', quin re auium multarum, at piscium. Hae igitur fiunt partes animalium ilicundiores at utiliores ualetudini,quae cum hoc etiam facile manduntur,oc permeat, nec ulla molestiam afferunt.Cstera uero quae supersunt ut iecora, lienes, cor, uentres,atque san-
utar. guis longe sunt concoctu difficiliora, assum exhibent succum. Iecur etenim ocis suillam accipiamus,qiiod inter caetera(dequadrupedibus intelligendo praeclarius est: facilius enim concoquitur Sc minus crassum nutrimentum prpbet, si sus iuuenis bonae habitudinis, bonaes temperaturae fuerit: interea tamen crassi id alia menti erit,concoctium dissicile, quoniam hoc commune est omnibus iecinoribus, re si alteri magis . Gallinaceorum autem, gallinarumj, 5c ansertim, atque aliorum uolatilium iecora sapore, ec salubritate commendantur, ut infridicemus,uariis modis parantur. Ut uero hepar ex rubro, crassos sanguine alitur, ita lien ex sudis usimul arcule melancholico, ipsius enim corpus rarum admodum est, atque laxum ad instar spongiae,ut siticeos crassiores facile attrahat, atque excipiat: ad hoc namo natura in corpore constituit, ut corpus a foeculentii atque melancholico succo e purgaret, eodem se nutriret: non ergo immerito improbi succi esse pronuncia, mus,sipecies enim carnis ad portionem alentis succi se habetquapropter a cibo ab cor. dicandus est lien, oc si aliquibus suauitatem gustui praestare uideatur. Cor autem raro homines in cibos admittunt, eius quidem caro dura, fibrosam est, ad conc quendum etiam difficilior, A aegre permeat,nec admodum minii grata esti uerum si recte conficiatur non exiguum,nec prauum, nec fluxum corpori praebet alimentum. Uentres quoque animalium (quae in cibos hominum ueniunt j nec magnitu. iter, dine, nec specie inter se sunt similes, ut in Arte medica declarauimus, alm hi ut uentres etiam, se intestina, membranosas omnia, durioris sunt substantiae, frigidi ris*,ac siccioris nature, imo licet probe concoquantur,frigidum tamen succum *tan s. gnun nec non Sc crudum. Sanguinem etiam tantummodo suillum,hoedorum, ataque agnorum in hominum cibis usurpari nouimus, caeterorum uero animalium raro, di si contingat etiam saepe uitulinum, atque leporinum apud aliquos in pretio este Sanguinis tamen omnis difficulter concoquitur,dc eo magis si crassus,ato melancholicus fuerit,oc quocum* modo paratur,aut coaquitur,semper excrementosus,ato concoctioni
227쪽
aos, ter coeteias carnes humidiorem esse suillana, omnes conueruunt anti- si id es qui calida quoq; es ta si nonnulli de antiqua lobuentes, ipsam frigidam esse dixerint,lianc. unam nostro simillimam esse temperamento itatue relicet. Ex historqs etenim habemus, nonnullos scelere cauponiim d ceptos fuisse,qui dum hospitio suscepti, ignari primo appositis uescerentur humanis carnibus: aetecta deinde fraude,laporem retulerunt qualis suillae . Hos natura foecundos genuit, imo pauci reperiuntur, qui tandos, aut uillas habeant, qui sues non alant, I hodie mattestamilias quot annis alui, quibus in primis familia sustentaretur,& ut caetera cibaria eorum carne suauiter condiantur, multos nam p in reci haria, atque praeclaros usus praebet. Caeterum non extariam differentiam in eis de
sumere cernimus ab aetate, Meu,loci alimoni liabitudine, partibus, at aliis id ge Deserenite. nus. Caro enim iuuenis porci, id es la stantis ac recenter nati, non est comedenda, quia nimis humida, mucosa, atque rementitia existit, facillimem putrefit,& in cara bacuc prauum humorem conuertitur, Neo magis si uentriculum malis humoribus reset mala. tum adinvenerit: pituitam etiam generat occholicos, iliacosm dolores, in renibus lapides, ac in iecore obstructiones parit. Probatissima uero est adulti, ac mediae aetatis,fc boni habitus, uald se exercentis: masculus etiam melioreli, quam
foemina, de praecipue si scropha fuerit: senes uero ac decrepiti fugiendi sunt, quo
niam eorum carnes dur ac lignos ae humore melancholico praeditae sunt.
rum quia ad quodvis pabulum sues facillime assilescunt: ideo hordeo, milio, ficu,
glande, pyro, cucumere, uua,&huiusmodi atque otio pinguescunt, tubera etiam iis,atque apris gratissima sunt. Et qui in montibus degunt,caeteris praeserunt,qui si in media, ac florenti aetate consistant, eorum caro boni est succi, se omnium esca/rum potentissime nutrit, si bene concoquatur. Indico suntlas' res, aut messores, atque alij liuili odi, viii solidiori indigent cibo, ea utuntur ne imbecilliores praelabore reddantur. Crastum quin etiam, atque insimul lentum succum parit: unde qui hanc frequenter comedunhcelerrime excrementorum copia abunctant, nisi i
horibus haud leuibus, dissipet, atque discutiant excrementa illa inutilia, imo qui diutius ea ut stitant, iecoris, renum obstructionibus corripiuntur: ideo susscit il- commodius liquescit, carnem' subit, quae maximam suauitatis gratiam acquirit, primam mensa ad auiditatem,sitim j inuitandam exhibetur. Caro suilla recens inirem c. cta,siue assa, ec sub crate longe gustali iucundior est, quam elixa, nec tantam Noti superfluam humiditatem habet.Eius uero pinguedo nimis obest,uillos enim uentriculi laxat,appetendis facultatem aufert,atque nauseam induci quin& facile inhilem uertitur, utilissima tamen est ad aliarum escarum praeparationem. Apri autem adeo apud nos in pretio sunt, ut nobiles ferme omnes, non sine uitae periculo mstudiosissime eos uenantur, tanta est gulae insania, ec nobilissimus hodie cibus h hetur. Eorum caro assa ut plurimum manditur. Distinguitur praeterea eius alimentum ratione pabuli, loci, coeli, atque huiusmodi ut supra, gratam & ipsi, ac iucumdam carnem habent, magis et salubrem, qui libere uagantur quam domestici: I uior enim es 5 sicilioris concoctionis,ac plurimi alimenti, nec parum inter-
est an in montibus aut in planis, aut in palustribus,aut in siccis pascantur. Asseruantur oc hi Lale, ut domo
228쪽
Raecipua boum disseremtia quantum ad alimenti usum attinet ex aetate
desumitur. Quatuor enim aetatis gradus reperiuntur. Prima est uitulo lectanda iuuencorum,tertia boum nouellorum, quarta vetulorum.Cst
rum non parum interest, laeiens ne uitulus sisian non: lactens enim succi honitate copia,atque carnosae substantiae teneritudine, alios qui iam herbas, uel Dlios pabulos degustarunt onge praecessui, suauiores etiam pretiosiores,& salubriores habentur,atque facile inter grandiorum animalium carnes,siue elixetur, siue assetur, primatum tenet, celebraturo ubique eius saporis suauitas, atque odoris fra gantia, probi,temperatii est alimenti,ad aliqualem tamen declinat caliditatem, ataque humiditatem: facile concoquitur, oc bonum generat sanguinem, ac benen ruinis ei. trit. Elixa etiam optamum ius facit maue,atque humanae naturae uald accommodum:nutrit enim,aluum lenit, humores aequat, obstructiones aperit: immoderatutamen eius usum cauere vortet, quia aliquando uentriculum laxat: nec etiam reis center nata comedenda est uitulina,quoniam plurimum lentoris, ac acidi humoris obtinet: ideo duorum uel trium sit mensium ad minus.& pinguis, uarijs modis p raturi uerum si diligenter assetur,iucunda est,ut superius diximus,& plurimum nim miraran is trit. iuuencorum autem caro durior, ac siccior est uitulina, eademi bonitate ins uli. rionlaudabiliores sunt montani. itali etiam Romanos extollunt, multi sunt nutri- Tauri caro. menti,sed non admodum boni suco: facilioris tamen fiunt concoctionis quam boues. Adulti autem tauri sunt nouelli boves, nondum castrat quorum caro concoctu dissicilior est, uerum si concoquatur, plurimum alimentum praestat,idb ad molancholicum tendens, &ideo ab omnibus fere gentibus damnatum eorum usum esse uideo,hane esse causam reor,cur tam rarginactentur. Sunt tamen sceminae quaeda m quas uulgati nomine nraneinas Bononienses appellant,qus meliores, ac sa-M- lubriores uint,si nondum marem admisere: foeturae uero deterrimaesunt. Boues autem quanto uetustiores, eo quoque par est ut in comparatione deteriores habeantur si igidiores enim ac sicciores nunt,ec meminae multo magis ratione sexus. Dic sicillime ergo concoquitur bubula caro, ae crassiam, turbidum, ac melancholicum p. i. succum generat,quod de affirmauit Galenus tertio de facultatibus Alimentori tu dum dixi in s Carnes quidem bovinae,5 ipsae no paucum dant corpori alimentum, neque facile aporabile, sanguinem tamen generat crassiorem quam conueniat. Et si quis natura fuerit pari ancnolicus, ex usu earum, facile aliqua capietur melai cholica passione. Qiramobrem uescctes ea largius,crebrius*,si alicui melanchoolico asse obnoxij iuerint, eo facile tentabuntur, in Suartanamin febrem,auti Pram,aut scabiem, aut cancrum, aut elephantiasna, uel melancholiam, aut si lenis duritiem, uel cachesiam, siue malum corporis habitum, uel aquam intra cutem, huiusmodi incident, maxime si otiosi fuerint: qui enim multo ac uehementi ut umbro . tur exercitio non tam lacile laeduntur. Mediolanenses intraros sale condiunt boues, quod Sc multis alna in locis a magnis familijs in usu habetur, ad annua tam lorum cibaria: sed in admodum non pinguescunt, quoniam dura in coctu caro illa, Sc nullam sere giis tui suavitatem refert,moram longam in uentriculo ducit, ec disitacile cAcoquitur,oc confecta pessimum succum praehet,lon eo deteriore i morabo si s uel in t boues, uitiata nanim caro, uitiatos humores se spiritus generat, ec allia vinis . . quando pestilentiae causam prae t. Vaccaeoc ipsae deterrimae sunt, ut ex uerbis-. . Rasis uigesimo tertio continentis colligit uncaro nam in omnino insalubris est, nec minus atrae hilis mecuda,& crassi sanguinis quam uetusorum boum. Et si quis bo-uinam carnem aliquando comedere uoluerit,minus mala est hiemis, aut autumni tempore,quo calor innatus robustior existit. Notandum etiam, quod illa, quaedae s pr/- carne bovina diximus,eadem de bubalina,sive bilis ina intelligi uolumus: iis eci illa mei longe deteriora in ea pronunciamus, eum tenacissimae ut carni alia etiam
deletioris succi,nec seime nisi apud Hebraeos in usu habet t.
229쪽
vltos in re cibaria habet usus ouillum pecus, nec solum lanificio corpo/ ouidi pecularis tutela debetur, sed carni, lacti, caseo. Agni autem cariacm,re Praeci- . ut quot.
pue lactantis, humidissimam esse, at* pituitosam ab omnibus censetur: Munimo quanto agni natiuitati propinquiores fuerint,tanto humidiorem,Scmagis lentam,ac mucosam habebunt, quod quotidie experimur. Qita propter n)eliorem partem paulo prouectiores tempore assequentur in regionibus frigidis Schumidis,nimirum anniculi, dummodo staminas nodum inierint. At in regionibus calidioribus siccioribus, multo ante id tempus commode, ac lubriter uesci pos sunt. Pabula quoque herbarum odoratissimarum Lapidiores, A solida,compacta limagis substantia reddunt. Ideo huiusmodi laudabiles sunt,3 concoctu saciles, bo . num s chimum generantes: minoris enim sunt humiditatis,ac superfluitatis,quod idem metassirmat Princeps secunda primi Doc.secunda . Sic inquit: Caro annua
iis agni multi est nutrimenti, ae spissi, dc boni chimi: qui si etiam binis ovibus diu
eius alatur,nec herbarum pabula noueri suavior quidem, ac salubrior haud dubie erit,& maximam habebit nobilitatem. J Uervecina autem caro est arietum, quibus exempli sunt testes,ab italis, castrones appellantur, caro ad temperamentiam tei dens,& si aliquo modo frigida di osset: frigescunt enim animalia omnia cum pii qmum testes amiserinnex sententia Galeni, eo quia priuata sunt innati caloris origi ne totumi corporis robur his collabitur, perinde ac si senes fuerint, coarct itur uenae nec sanguis floridus existi Larteriae quoque parum,ac imbecilliter, sicut senibus 'pulsant. Testes enim robur animalibus exhibent, atque totum corpus caliditate multa perfundunt: quapropter quae eis priuantur, nulla , enereorum libidine a ficiuntur. Obesi autem, ac pingues verveces evadunt, camism suauitatein no exiguam acquirunt, quae satis tenuis, ec boni est succi, re concoctu teneritudine sub
stantiae mininu contumax, nisi uetere S antiqui fuerint, quorum carnes pcssimae sunt, tum ad cocoquendum,tum ad succum bonum generandum, tum ad nutriendum: crassum enim generant sanguinem. Iuvenes ergo ec unius anni, boni stant,ae ad sanitatem conuenientes, ad moderatam caliditatem, atque luimiditatem declinantes frequentissime in usu hominum ueniunt, mensasd onerant. Etiam Turcarum natio his libentissime uescitur,tum assis, tum elixis. Ius etiam eorum optimum tam virili
est,quod uni cum carne contra humorem melancholicum admodum priuat, proceriores atm nostris uulgaribus ampliores,acobestores in Gallia, Belgica, multi sibaliis in locis nascuntur. Arietum autem carnes tam iuuenum, quam senti, mali su nrt Arielim cara succi, concoctu difficiles, ac insuaues: foedum enim odorem, ac uirosum Laporem uiati. reserunt. ideo ex usu ciborum homines sustulerunt. Sc si nonnulli reperiantur, qui non sine delectatione eorum carnes,atque hircorum etiam comedant, comestas Opraeter molestiam concoquant. Verum quam plurimi sunt qui nec earum odorem ferre possunt, idcirco ab eis abstinere debent: quae enim gustui ingrata sunt, sugere, atque abhorrere oporte tanquam ea, quae concociui nequeunt. Ouilla quo de- ouilla raro terrima e tum temperamenti uitio,& sexus,tum re partuum frequetia: mali enim sunt lacci,ae concoctu difficilis, muccoso etiam, lento* ac uiscido humore abundat,quo nihil deterius:sepe tamen pauperes comedunt, eiscue non infimam ob consuetudinem,gratiam hasent. Iuvenes ergo si fuerint minus malae, nec adeo excrementosae experiuntur: senes uero adeo durioris sunt carnis, oc illaudati in totum succi, ut ex malitia nutrimenti febribus uescentes praeparat. Interdum etiam ex cor. Doria cnim ruptela concitatur aluus ad intestinorum usque difficultatem. Quamobrem illud in commune de uniuersis animatium partibus meminisse conuenit, duras, siccas euadere, ac concoctioni rebelles, aetate consectorum, humidas contra, ac molles,
eob cdcoctibiles magis iuniorum,nisi ab edito statim partu edantur: at quae nati cosae omnes sint, praesertim animalium,qus carne humidiore natura praeclita sunt, cuiusmodi caro agnorum est,ac porcellorum.
230쪽
T si Arabes de hoedina came male scribentes,senserint eam naturae friti
di oris esset nos tamen in libris Contradicentium,eorum opinionem confutauimus, atque euidenter demonstrauimus, eam ina siluis qualitatibus temperatam esste, imo potius ad aliqualem caliditatem declinare: in passivis uero est siccitate naturali praedita sit, aetatis tamen humiditate contempei rari,cum laetantes a primo mense ad secundum usque comedi soleant,quo tempore tenelli sunt, atque humiditate reserti. Ideo inter caeteras quadrupedum carneshoedina semper. lalubritate primatum obtinuit. Galenus etiam dixit quod sola hoedina innoxie liti licet, quicquid dicant graues illi uiri, innuentes capras nunquam sitne febre adinveniri, Sc per consequens metus a morbida parente uitiatum
temperamentum contrahere, nec ullam adducunt rationem: constant sane capras pinguiores fieri,ineunte acetiam media snate, quo tempore arborum surculos comedui. Otio ergo deditis, nec ullo modo laborantib. coueruentissima est cato ho dina,non tam uero illis qui grauiter se exercent,moderatum enim alimentum pro hent, quod facile in illis dissipatur, atque evanescit. Sed studiosi nec se exercentes optimum atque conueniens nutrimentum accipiunt , ex ea, quae tum elixa pati ter,atque assata mandi potest, toto uere ex succo malorum arantiorum: sacillime nim concoquitur, re bonum ac mediocrem inter crassum, tenuem generat sanuis. Sunt autem sui diutius lactantes a quarto mense usque ad septimum lata ando protrahunt,nullo prorsus herbarum past quorum caro duritieno care ocnescio quid saporis uirosi, atque graveolentis acquirit. Romae etiam passim recena. ternati duorum uel trium dierum uenundantur, quos pro habendis pelliculis o
v cidunt, qui tamen mali sunt succi, quia muccosi, ac nimis humidi. Caprina autem caro calicia & sicca es oc praete prauum,quem generat succum, etiam acrimoniam habet,atque adeo concoctu diuacilis est, ut uix confici possit: flatus, ec eructuatio- se Q - excitat si non concoquatur, choleram morbum parit. Esis ut Hippocrates testatur quarto de ui stu in Acutis,longe bovina deterior . Princeps quoque dupla. affirmat secundo canone .caprinam carnem siccam, atque concoctu ualde diincie iraticam lenies te. Nihilominus,si castrati animalis,atque iuuenis fuerit,laudabilior fiet. Ca-i or, strati enim caro, acumen deponit, revirosum ac graveolentem illum saporem mittit, pinguescit animal,& caro,humidior, ac gustui gratior euadit, quae cum radeo ut concoctu difficilis, laudabiliorem generat sanguinem,licet in uniuersum Nov. succi prauitate haud carere possitimo qui comitiali morbo proni sunt, illam prorastis effugere deben Linter enim caetera animalia sepe eo affectu corripiuntuLutea- mittit, pinguescit animal,& caro,humidior, ac gustui gratior euadit, quae cum non
trat sanguinem,licet in itali mo ibo proni sunt, iueere cenen inter enim caetera animalia sepe eo affectu cornaei
rum custodes affirmant,qui &eandem mei affectionem facillime subeunt, atque Hirciliavi- quam plurimi illa concomitante pereunt.Hircina quoque, tum ad concoquedum, rei. tum ad bonum generandum sanguinem deterrima est: scedissima enim inter omnia animalia est, atque in cibis damnata, licet non desint nationes castratos hircos comedetes,nec gustui ingratos esse asseretes.Calida nimis&sicca est, nec notan tuosa, quae si antiquioris fuerit hirci, longe etiam erit deterrima, cum sanguinem 'rarum melancholicum pariat. Est Saliud caprearum ferarum genus,nec a nostris absimia seruum uis. le : hae quidem tantummodo montium incolae sunt, nec unquam in plana descendunt, imo praealtis saepe rupibus insident, quarum caro durior, magisq; siccesens est, quaere atrum(ut caetera sylvestria succum generat,ae concoctu dissi mem, alcysaporis,odoris graveolentiam quandan refert dams autem non eiusdem sunt sph
unt, imo praealtis laepe riapidus inlident, quarum caro curior, magis lihelem
est, quaere atrum(ut caetera sylvestria succum generat,ae concoctu dissi mem, alcysaporis,odoris graveolentiam quandan refert dams autem non eiusdem sunt sp Qci,ac natur , quia earum caro pinguis est saporem j vervecis gratum habet, ut reserunt qui eam com eueriin .sed ec ipsa, nec effugere potui quin crassiorem,ac melancholiciam generaret