장음표시 사용
321쪽
res papaueris, mandragors,uiolarum, id est, florum recentium, ae si locus sit tali ex positus, aqua, folia salicis, ta laetiacae, di flores chamemeli, re anethi, oc papaueris,ac nymphe in permutare etiam bis in die,ac uerrere,somnia autem horribilia,oc cum timore, tristitimasse mam,re periculum ostendunt, si perseuerent e fectus malos: morbos, impedimenta, inseniam, detrimenta, casus, auxilium, purgatio,reis a ratio. Tremere ante somnum effusonem sanguinis, aut conuulsionis periculum, aut Trem remorbum.Tremere malum in tam no,clamare deterius, surgere pessimum,idi multis male cessit Quibus prodest adamas sinistro brachio adalligatum. Mingentibus in ledio pisciculus marinus, equi sorma erit ij, testudinis, apri uesica, renes animalium Sc sicae ceruorum,& haec medicinae cauta,ec unguentum comitissae. Dormientibus ore aperto cum noxium sit,ed periculosum,et indecens et steti sit, Doramenti,Mpurgare caput, non cubare supinum,uincire inseriorem mandibulam, sterior acci. ora aperto.dit dormientibus supine, magnam i respirationem,ac tardam, & raram habetibus, quibus amplum pectus,ae angustae fauces . Somnus praeterea in quibusdam augetamecius, dolore timores,ae trutitiam qui sunt sortuiti, de incipiunt: nihil mirii cum etiam singat prorsus, alios minuit: nec id cii etiam tollat, somnus enim est sensuum uincultim, ut in podagra, contingit etiam quod sensus exilis minus percipit, alias melius,ac magis ut noeiu,8c in silentio magis,quam in uigilia Sc strepitu. Somnus praeterea diurnus, si dissoluat aepetitum,& uires, oc inflammationes excitet,ac obstructiones parialitamen sit saepe necessatius, aut ob nimiam lassitudi pq 'nem, aut cibum,& potum uberiorem, uel propter noctiis uigiliam, aut dolores, aut uentriculi imbecillitatem, uel longam consuetudinem,ec frigidae modicae haustus, ibi et dulces prouocare somnos in umbra praesertim, eccenopaea e fit is arcent muscas licet 5 curas:dormire in die,& ob dormitationem uehemetem. Et ideo uel ab antecedente necessita te, uel a succedente utilitate, ut etiam in febrientibus si notactu ldga accessio immineat,& superdormire siti bonum estitum tamen si bibat,dicsbluitur coetio,nec somnus succedet. Et dormire cum infectis qua uis tu uel morbo contagiose,ut lepra,scabie,pora, no esse. i. impetigine, phthiri asi, uel febre pestilenti: uel morbi spe storis, qualescunque sint praeter dolores a flati aut morbo laterali ualde malites hoc magna infelicitate, cum i fetibus etiam praesertim pueris ad phthium praeparat. Canes autem us p ad annum Oh, si, secundum praesertim pingues,ec albi super uentriculum detenti prosunt eo moni, non talum tunc,sed in posterum confirmato calore,& uentriculo renutrito,spiritus ' aute equorum ualde utilis est, pestis tempore, sed stabulum debet seruari mundum ec quibus rara est cutitiae cerebrum ualde humidum debet dormire uset ad tertiam diei horam, maxime aestat autumno, schyeme. ere uerbad primam saltem. Et somnus super latus sinistrum,ec dextrum, de decliue melior est omnibus ela. tis ceruice, dc pedibus,ati illis bene contectis, ac capite etiam bene sicco, sed non M, graui .Et cubiculum, ad horam quartam diei apertis si es tris teneri debet, reliquis partibus,us p ad k i. horam admittatur lux sola,aer no minus solis radijs, post pera secte occludatur. Et carnes3pricum croco plurimo praeparatae ei sciunt somnos stabiles,dulces, profundos, re qui stato tempore redeunt, ec recreant,sed si non s quantur, abstinendum est ab illis. Extremis praeterea senibus uigilia infestissima est: vocamus hos decrepitos. Em t inde infantibus,albin primis senibus ferme ex aequo caeteris aetatibus adolescen- hibis hi illatiae,scilicet iuuentuti etiam consistenti pari quantitate, deterior propioribus is halaia, ctuti, nam sicciores. Pati autem proportione adolescentibus,3 pueris, quonia ma
vis illorum naturae contraria. At in ultimo libro di istisius pertractabimus de lamno senum dis de his quae ipsum conciliant,ue monstrabimus* etiam incommoda, quae ut gilias sequuntur.
322쪽
ruis, Masomnose isera erinis diei Gisione. cap. X c. Lurimum autem rescit quomodo te si is paretur ad somnu, sciit qtaetus sit, etiamsi non dormiat, scilicet ut lintea sint munda,&promineant sipra,& infra,re mollis sit lectus,et longitudo sit trium braciliorum,aut parum excedat,si quis magnus sit,nam ubi nullum excesserit etiam incoin modus es latitudo duorum brachiorum,cum dimidio, id est,unciarum s o. sed minus malum est, ut sit longior, aut latior, quam arctio Caut breuior, hoc enim mari me obest somno, S tranquillitati magis etiam aestate, Sc longe magis hyeme puluionaria, acceruicali altem altitudinis semipedis, id est, unciarum,seu pollicum sex, uel circa: nodi admodum tensum, neque enim caput insidere firmiter potes neque ii
mollet subsidet enim, re caput, ac faciem obruit. Debet singulo die agitari,acuti pugnis,ac exornari diligenter, ita ut lintea hincinde a lateribus, Sca capita ac pedibus promineant:ciit citrae neque plures aestate quam una, inaequaliter enim regunt,ec layeme uix una sufficerepotest. Heteromata,aut amphirmata mollia, pilo a,plena, densa, curare oportet alligenter, ne aestate pulices, hyeme ue madeat quicquam, sed igne omnia siccanda: utroqite tempore a cimicibus et pediculis tum Mettes etiam purgandssunt. Inspicere etiam oportet ne serpentes adsin haut scorpii, aut araneae.Conos eis textilibus muscae no solum, sed oc culices arcentur, uerum calices etiam sono,& strepitu interturbant somnum: ideo concludere cubile huic posti obnoxium oportet, antequam lumen intromittatur. An uero siccum lectum caleiacere hyeme oporteandubium est. atiatuor ergo oportet obseruare,naturam hi
mis si immoderate frigida sit: si qui dormiturus sit,frigidior natura sit,ut pueri et magis infame dc senes maxime decrepit Sc exangues, ec conualescentes , oc rara m immollim carne:Et si offendantur, nec dormire queant, aut non incalescant, Velut de Davide Iudaeorum Rece sacra scriptura refert. Demum ubi consuetus iit huic, ut nobiliores,di foeminae: iecus calor sine hac mollitie, dc blandimentis masis con-Qmisomno firmatur. Ubi primum ergo surgere coeperit, paululum crura tacentur, oc brachia, ficti iurat. inde surgat, di beneficiti malui procuret,urinam deinciat,ac nares emungat, de si saliua abundeLexpuat illam,rursus si commodum est, paululum fricentur crura, ochrachia . demum se uestiat, pectatur caput eburneis pectinibus, Sc post lauet uultu, ta manus oc si dentes bene se habent,nil agat circa illos: si nutant,labant dolent, aut croduntur, colluat os aqua marina bene percolata,etiam illos fricando,&gingiuas intus extrat palatum:si ergo sit firmis uiribus, deambulatione in umbra silubrium v arborum,cuius modi quercus, salix, pyrus, malus, cerasus, populus,oc etiam circa fontes pellucidos,utatur,sed si no adeo ualet, aut no bene dormiuit, curru aut equo non furioso, uel le stica sitium peragat exercitium: Et si ambulet non ad sudorem,sed ad calorem moderatum, tum ad fatigationem,sed ad animi alacritatem, non ad mutationem anhelitus, sed ad liberiorem respirationem cordis refrigerationem. A prandio non exeat domum unquam pedes: si cogatur, quanto setius, modo ante crepusculum per mediam horam saltem tanto melii, anis in tegatur semper leni,hus, cum domum reuertitur grauioribus utatur, sint tamen uiues quae frigus omning arceant, os aures conclusae si fieri potest, cum domo exire licet Propter M. ues, uentos, imbrem, aliam ire causam partim subporticulon sedeam et, paratim polliat aliquid alterius manibus uehementer comprimendo per spatium m diae norae, sicut una hora totum absoluatur, modus est ut summis nitatur uiributita tam diu donee cum uoluptate id agahnec taedio afficiatur,aut quasi laboret conntra uoluntatem.Soleo mo etiam brania alterius manibus fricare,ambulare tab tecto contensis brachiis,strictis pugnis,exindo,redeundoi ut absoluam mille passus
haec metam certam non habet, modus habetur ex somno, nam diuturnus, re non interruptus longiorem,& firmiorem postulat exercitationem,plus cibi indeoc p tus . Contra omnia,si somnus sit breui grauis,hom dus,turbatus: lonitudo enim seiuni horae nouem,septem saltem,quinin sunt necessatiae: A cibo ergo non se exiscrerati
323쪽
emeat,nec deambulando. De cutis animi,tristes omnes contabefaciunt corpus,sed curae triare magis post prandium,& magis etiam post coenam,et quando est in lecto. iescat conlabefaciti igitur,ta nil molestum agitat, aut audiat,uel ubi corpus,aut mens laboret, & practer corpus.lim tribus primis lioris,secundis parti tertiis negocijs non tristibus, & si laboriosis se exercere potest. Dormire qua hora a prandio ( si iam diu consumitio potest. A' polio vivia
cibo bibere non expedit,nam uinum bibere coctionem corrumpit,exurit iecur,ui. cibo.tiat habitum,caput contairbane. oculorum aciem obtundit. In coena uero Perea- iiidem habita consuetudinis ratione nisi parum in ultima parte coenae:potes assium re poma bis cocta, electuarium aliquod cum selecto concredit, ex his quae scriptaiunt. A cibo non studeat, nec mentem defatiget, coctionem enim impedit, caput replenta nullum fructum affert, hora nam* matutina est hora sitidis, licet uespertiana etiam per quinque,uel sex horas a pranato non incommoda sit. D. vigilia. O . X ci. T si ex eis quae de tam no diximus facile uiditiarum incomoda coprae. so Pius Pri hendi possint: Hic tamen etiam e nonnuli as earundem utilitates adij- do noceat. cere non grauabimur, ut cuncta,recta methodo prosequamur. Cum etenim humores sint in colorequie ictyostulent, ut in labolatibus ritis,aegrauedine, nocebit somnus oc dedi litabitur calor a materia retenta, ideo dicebant Hippocrates, Sc Galenus secundo de uictu in Acutis inopportu- inum somnum esse causam resolutionis coitioris excoctionis, ec grauitatis capitis, secundo si cibus defit: ubi enim calor robustior factus alimento destituitur, corpus absumitur, quod aperte colligitur prima Aphorismorii: Comparatis enim inuicem duobus aphorismi cum iis uno dicat, nisi aetas plura alimenta corpus absumi cum . . icalor ualidior factus est in altero per tam nos longiores calore fieri ualidiore sequi tur e diuerso, ut no exhibito alimento, calor imbecillior in lamno reddatur is pristini alimenti reliquiae superfuerint in uentriculo aut melaraeo, uel iecore. Tertium
est cum adhibetur intempestiue, ut in media die a erandio oc maxime in debilibus unde princeos de conualescentibus loquens: sc cum somnus non conuenit, fortasse excitabit febrem propterea quod tacit cruditatem , dc frangit robur caloris inna. ii. Et elim est timor syncopis,ut tertia Primi. Et quandoque necessaria est uigilia obia timorem syncopis,&casius utrici. Sed hoc est cum humores sunt praui,5c uenenosi incorpore ut in iebre pestilenti sudorifica Britannica,ei in morsu araneae illius,qua appellant tarant ullam. Et ideo res reducitur ues ad desectum cibi uel crudorum launiorum abundantiam, in locis ubi excerni non conco iiii postulant:aut ad humorem uenenosum, qui petit loca principalia, aut quando ni hora non opportuna, maxime in imbecillibus, ae adhuc membra excalefacia habentibus. Per se tamen semper concoquit,& bonus est somnus. Et etiam cum a copia sanguinis qui exierit somnus nocet,ut Quarta Primi, seu naturalis fuerit ut in mensibus, X haemorrhoidi bus,seu uoluntaria ut in uenae sectione. Causia cuius est quod in talibus sanguis in-- caietat intro delatus,& propterea esiluit denuo, oc maxime si super latus at sectum decubuerit: solet etiam molibri tum tremor cordis, Sc perterrentur. Cuiui enim san-gitis est in motu uehementi tutius est ut uigilet, quam ut dormian tum quia partes interiores maius asserunt periculum, si inflammentur exterioribus: tum quia est magis locus auxilio in uigilia quam in somno. De excipitis. c. . I messus intelligo non talum sueerabundantiam; sed des Lim, uelut se, iret D sata hinium,demiror* satis non solum de Galeno, sed etiam de alijs maximel Arabibus, qui eum secuti sunt, quod tam multa de absurdis quibusdam
rebus uerba habuerint,ta longas disputationes, eas T non parum collaudarint, cum etia essent turpia, foede, re factu magis difficili ut ebrietate uomitu de quibus satis ambigo, an etiam si adeo prodessent ualetudini, homo honestae ui-Pp 3 t at p
324쪽
tae,atque ciuilis tum maxime semes,aut bis in mense, ut quidam laudarunt eis ope ram dare posset: at de ieiunio adeo facili, commodo, honesto, ne uerbum quidem habueritu. Solus Hippocrates iuxta consuetudinem sitiam hoc attigit, sed admo-m g ApD dum concise dicens: OSenes facillime ieiunium ferunt, secundo loco consistentes, minus adolescentes, omnium minime pueri: Sc maxime qui eis uiuidiores ita rint. J Hoc citroniam omni ieiuni j generi conuenit, de otio intelligit haud permiuiunia quid. cuum fecit. Nam ieitinare dicimus illum, qui tota die abstinet a cibo,& qui semel in die edit, neque tam conuenit interpretari, quid hac uoce ieiunium significetur ad habendam mentem Graecorum,quam quid per-: habetur sane apud autho- rem quarto de uictu in Acutis quod ieiunium obest dolori capitis,& crapulae: Galenus conlepsit ut ab at is addita. Cum uero dicat ieiunium aduersus capitis dolorem crapulamm malu est. Qui semel tantum in die cibum assumiit, imbecilli fiunt: palam est per ieiunium intelligere omnimodam a cibo abstinentiam: quare rursiis de duplici ieiunio nos agere opoliet, scilicet abstinentia a cibo prorsus tota die, ac semel, aut ut sumat pranatum, ieiunet in posterum: aut ut ieiunet ad cinnam usque, i. et . uel ut cibum solum meridie accipiat: in secundo de uictu in cutis recenset mala, quae eueniunt assuetis bis in die comedere,fc omittentibus prandium,sed de his dubium non est, quod parum proficiunt, etiamsi proficiantinam neque per diem di stribuere natura quod superfluum est, neque concoquere ob id quod non dormit . ob motus negotia, re curas. Unde huiusmodi hominibus praesidium inutile reddiatur, quod optimum est,est ut si quando contingat, requiescant in lecto, oc dormiat: nam sic etiam a curis, alcitie negotiis interquiescit: idem dico de parcissimo prandio, parum enim nihil terme aequiparantur: secus ea abstinentia non solum reddetur inutilis, sed uentriculum laedet. Hippocrates autem de abstinentia a coena sermonem non habuit: quod si habuisset,nd laboraremus: credo quod omnibus coena in usu esset, quoniani otii semel in die tantum edebant, prandium ut rem magis m. ai. impeditam omittebat. Galenus in libro de salubri Diaeta,dicit,quod his quibus aggregabatur pituita lenta,& crassa in uentriculo,tria praesidia in usti fuersit, medic mentum singulo mense, aut uomitus semet,aut bis in mense, at de his alibi di inimest: ieiunium unius diei singulo mense, hoc palam est significari integram abstinentiam a cibo. Ergo de abstinentia a prandio,auando,oc quomodo,& quibus conueniat dictum est Nunc de ea quae per totum diem fit, quoniam uentriculus cibo ni . . . per asiumpto nutriri consueuit dicere necesse, quod uentriculum habentibus debia' iem noceat, etiamsi in uentriculo copia crudi humoris adsit,quoniam refrigeratus, sine auxilio brelictus,neque humorem concoquet,neque nutriet tir: sed Tinetii, reconditorii in melle uel saccharo,aut Oximellite cum aromatibus assia mpto restia tuetur,sed praestat ec quiescere, Sc dormire magis etiam,quam in his,qui a solo pi dio abstinuerunt. Eouere etiam praecordia his utile erit. At uero qui a coena abstinent aut modicum quid assumunt,melius hi id agunt : fit consuetudo instreta,uelut si singulo mense, uel etiam singulis septem diebus, sed aliquid assumentes ( non
laudo autem panem cum uino sed potius cum iure coctum) aut quod experimet to contulerit Iaepius, aut quod ratione conueniat, ut etin Tiber conditum, aut uua
passa, uel cum panis modico, aut alexi pharmacum quoddam, ut raphani radices cum sale,& oximellite:aut quod uehementer appetitur,ut in unum illud uentricum, . . ii desiderium incumbat: aut aestate quidem circuitibus longioribu hyeme breui it timem ribus,medijs temporibus med is. Cum uero tot religiosi huiusmodi auxilio assii qMim q- uerint, non est contemnendum. Et debilis quidem uentriculi ut is, aut reliquar Mnmu tione consumptis,ieiunium exquisitum teritandum non est. De numero uero
ec hora ciborum,consuetudo primum plurimum potest,im de ipsa res spectanda, ut abunde superius in primo libro demonstrauimus.
325쪽
De Replesseiae. p. X C I ii. leuti duplex est evacuatio, una qui ad medicamenta uel uenae se stionem peltinet, Schaec medicationis pars est: alia quae sentim, S laaec est una exlex rebus non naturalibus, qui adeo sunt contigia ut unam sine alia explicare sit dissicillimum : idem etiam contingit de repletione, quae N ipsa se, duplex est, sed alio modo. Est enim repletio propria ut in cauo ulcere dum carnem generamus tertio Methodi: alia autem generalis, qua totum corpus repletur, quae una pars est principalis unius ex sex rebus no naturalibus, m alia sit curatiua,qus etiam per manuum sit opus et cum ergo sint duo quaesumuntur ex aduerso posita. cibus,uel potus,&medicamentum purgans: unum ad lepletionem scilicet cibus, repotus pertinet,alterum ad euacitationem. Propterea ille Arabs acui nus bene coniunxit has duas res non naturales inuicem. Commune est utrique, scilicet reple horismorum. Dicitioni,n euacuationi,ut non fiat plurima, repente secunda Aphorismorum. Dicitur ergo repletio fieri plurima repente, non sicin euactiatio, sed per homonymiam: nam quod euacuatur repente,& plurimum ei lacuari potest Uere: at repleri Veienon sic potest: sed aut in aliquot diebus aut dicetur uasta:at haec non est repletio corporis, aut vasorum, sed sol im uentriculi Scintestinorum, suanquam Pottis etiMnquandoque uasi repleat: unde rursus alia distinctio: facilius est repleti potu quam 3 'pcibo Ideo dicebat Hippocrates in libro de ueteri Medicina, repletiu homo celerius potu, dein tarditionibus, demum cibis solidis, qui etiam eodem ordine in conco, g i ctione se habent: nam cibus solidus dissicilius concoquitui. Propria autem signa repletionis immodicae,que euacuationem prompte postulat,scribunt tir in libro de Plenitudine. Compendiose autem nono Artis cui adi,obstructio,distentio, tumor, c. .ec rubor. Repletio autem partis ut dixi aliquando fit per ea quae restaurant carnem in xiicere aliquando per ea,quae membrum carne replent, uelut Galenus docet per et iocatum ceratu,quartodecimo Artis curandi: otio per sanguinem qui ed locum .- infitiat qui ibi retineatur,ut quinto in sextum Epidemiorum ibicebat ergo Hippocrates in libro de ueteri Medicina, postqua locutus est de repletione, siti. x fit exitia alis cibis: Non minora fiunt ex euacitatione, luam repletione mala, magis ualia ideo potentissima sunt haec tria, aer, somnus ec uigilia,inanitio oc repletio: teliqua non adeo celeriter occidunt, nam uenena non sunt cibi. Devasorum maritat e. cap. X cll l l. migitur neque cibum assumere ante exercitationem his, qui exerceri debent nec exerceri ante uatarum euacuatione incontaeniat, ut alias de- euacuatio monstratum est, necessse est scire quid, re unde, luantum j, ac quomodo, quandod sit euacuandum. Concestum est ab omnibus, si cruditates in tentriculo sint, neque exercendum nisi(ut ante dictum est deambulationem, quo, niam illae ut in torii corpus dispargetur, obstruent cv meatus, ta piat redines ac cum putredine febres 5 phlegmones excitabunt,similiter neq; comedendum, nam excrementa ec crudi humores, rugitus, flatum nauseams, ac grauitatem excitabunt, prohibebunis concoqui cibu, praesertim cum tales fuerint humores crudi, ut concoqui nequeant nam quod putrido,uel comi pio miscetur, putridum redditur,at
coincipium. Quod si non omnino sit superfluum, forsan pauco admixto calidiore, cibo concidii fmento, non atri iam
facili concoqui poterit,sed nos de corrupto,& superfluo, de excreton crudo humore sermonem habemus : ouod igitur id non possit conco- satis manifestum est, sed quonam pacto reliqua non concoquantur, imo
diat,iam declarare oportet. Primum igitur quod uentriculus mala qualitate asscitur, ut mala qualitas omnis concoctioni ciborum aduersatur, nam si ulla prede' posse .caliditas in m. at febrientes, quibus maxime uentriculus calet, pessime coni
326쪽
frigiditas coctioni aduersetur.Itaqtie cum superflua semper pravam retineant qua litatem,manifestum est ab his in uentriculo coctionem impedire. Impediunt etiam
quod calorem in cibum penetrare non permittunt, cum enim haereant uentriculo prius calorem uentriculi in prauam qualitatem immutant, quam ad cibos peru niant. Agens enim c5tactu agi aut medio optime disposito, cum uero hic nec uentriculus cibum tangat, nec quod in medio est, calorem naturalem retineat neces leeli coistionem ipsam impediri: tum praestatim quod cum omnia naturalia sibi quPrant proxima similia reddere, supernuum uero cibo proximius sit, quam uentriculus, plus aget superfluum corrumpendo, quam uentriculus concoquendo. Acc dit quod re si concoquatur cibi, neces lario cum superfluis ad loca nutritionis tras . ferentur, unde obstructiones, atque hydropes, ut nihilia in deterius possit excogi tari. Manifestum est igitur tunc pessime agi, cum omnia secunda,&U uotum eueis nerin nubi cibus superfluis adhuc in uentriculo existentibus exhibeatur. Iam uero non sit in uentriculo excrementum, sed uel iecore, uel cerebro, uel uesica,aut pulia
morae,non ne caedem rationes prohibebunt ne alimentum ad ea trafferatur mem-ri .. bra. At assumpto cibo tandem alimentum in uniuersa membra transferri necesse
- expurgatis superfluis cibus dandus non est. At quae nam sunt supera
fluam uentriculo excrementum cibi,in intestinis f x. Assumpto igitur cibo grati do,nausea persalsiquandoque dolor,&maxime coli, re ad caput exhalationes . In pulmone solet di incultas spirandi Sc tussis assidua excitari. in cerebro muci si sue rint grauedines,raucedines,ac tus Ies cum tubercula, glandulae, aurium* dolores, destillationes ad oculos procreari solent. ln renibus,3c uesica grauedines, dissuri
Nota, sluxus urinae, dolores earum partium,arenulae,lapides. In uniuerso autem corporeat cophia,anas arca*,nec ulla pars suo uacat incommodo, nes admirari decet, aut laetari eos, qui talia non sentiunt,cum grauitatem supplicis cum tarditate compei sen has enim noxas,neque effugere,neque euitare licet, nisi cum alui profluuiis euitatibus intestinorum choleris urinae fluxibus, cum homorragijs, ac sudori binexpurgantur. In alijs tubercula fiunt: ius & si minora sint mala,multum tamen d bilitant uires, deterius humidum restaurari pro puriore cogunt. Iam ergo supera fluorum euacuationem non necessariam esse docuimus cur, nunc quae nam sint . illa explicare tempus est Duplex es illorum diuisio,alia quidem penes ea, quae su-EMoran b muntur,alia penes membra. Quae assumuntur tria sunt, cibus unde faex, & potus uia de utina,&aer Unde exhalationes,& cum concoquuntur sudores. Crassiores nim exhalationem faciam, atque inimidiorem, materiam esse sudoris perspicuum me F vn tamen in sudore, nec exhalatione solus exit aer, sed cum eo educitur humitur,t MMit. fumo similis pars. Urina tanta eise debe; quantus est potus, nisi in aestate ubi pars potus in sudore transit. Diminuitur urina uel quoties excrementa humectan tur,uel sudor parumper,uel aqua intercus paratur,aut scabies auget: nam non par-.ua pars urine ad ciitim transit: minuitur etiam sponte in siccis corporibus.Augetur uero uel ob frigiditatem uentriculi, uel ob corporis consumptionem, quae cum siti est uel ob foecum siccitatem, cum etia aquea cibi pars tota cum urina transit, uel obrenum caliditatem, ac siccitat uel quia totum corpus humidius est. Foeces semper cibo pauciores sunt. lndicium sufficienter expurgari ab excrementis corporis, est quantitas eius quod ericitur, leuitas inebri ,& appetentia. Caeteris excrementisho mo carere potes quae sunt secundum membra, ut muco e cerebro, saliuae uentriculo semine in uasis,sudoribus in toto. Xenophon refert Persis turpe fuisse olim uel spuere,uel nasum emungere. Qiribus igitur haec sponte proueniunt, oc quando, ecquantum oportet nullam curam adhibere est necessarium: quibus uero non necessaria sunt praesidia, sed in temperato corpore uix generantur talia, nedum ut genita retineantur,sed si retineantur iam aegra sunt corpora,at generari possitnt citra morabum,uel ob regimen, vel ob aetatem, uel quia non exaeie sint temperata. Nam de si hic temperatissima tractare corpora proposuerimus, in his tamen quae multum a temperamento no reces Ierurahcompr(hendi uolumus. Iam uero esse omnia haec
quae diximus excrementa, palam est praeter seme,nam de semine sphesi dubitatio.
327쪽
Sed semen esse excrementumostendit quod in omnibus generetur, ae me id sideretur,et cum uoluptate encitur,ae iactura retinetur.Sed intempestiue emissum, aut si nondum sit excrementum, sed loco alimenti ad uasia deductum seminis illius euacuatio, cum iam non sit amplius excrementum nocet. At de temporeae modo ea re t inferius dicemus nunc ad magis foeda excrementa reuertamur,diximus horum esse duo genera faecem,ae urinam,ac exhalationem, quae omnibus sunt necessaria, ocra assumptis deciduntur,muccum,saliuam sudorem, ac semen quae ex membris ae M in D
non nee rio. Nam sudor duple: alius leuissimus,ae est mador quida ac quasiniusto 3chie naturais est,nili aliud quam coacta exhalatio. Alius qui copi
sis effuit, nec habet naturam exhalationis, atque eo carere aliquis optime dispositus potest subsequi enim talet uehementes exercitationes. Tertium penus eu eorum excrementorum,quae omnino fiunt praeter naturam, ut cruditas, in aqua,quae in uentriculo per potum copiosiorem, uel per aquae haustum in tempestiuum, aut prauam coetionem generari solet. Haec si non evacuentur, semper similem sibi hi morem generabunt ae adi jcient, unde nunquam finis cruditati superuenire polle existiminitur,oc tamen superueniet: quoniam non iam uitiata uirtus est membri, sed talum impeditum opus,commune igitur omnibus talibus es simile excremenis tum gignere, nec finiri. Duplex autem cum sit hoc gidum,& hoc uel crudum uel aquosum, aut calidum , et bili osum, utrumque sibi simile generare aptum est Ergo ante cibum, Sc ante exercitationem omnem excrementorum genus sing tum eiiciatur. Primum ergo se inde urina,inde exhalationes, hae autem ut dictum est frictione euacuantur: faexuerό in talibus,et urina prompte expelluntur,de senis
enim habitibus,taminime uitiatis aetate, uel alia causa sermo nobis his est. God huic si impedimento aliquo prohibeamur,ad alterius libri praesidia transeundum It nim obscuram uitamus breuitatem,sic re inanem repetitione. Post haec tria ad mimet expulsionem transeundisimiliter oculi,ec aures a suis sordibus pura Maedi sic inde ordine iupra descripto procedendum est.
p. xem Enereorum uero uius maxime temperatis, firmi ae precipue iuuenibuζ, m sinissatin adolescentibus utilis est: peculiariter autem quibus prodest, cum ex ' eo se sentiunt leuiore' ac laetiores,melius*appetunt, nec quicquam incommodi patiuntur. Praecipue enim Veneris usus nocet podagricis lia.
dentibus lapidem in uesic'hemiam patientibus oment aut intestinorum, coch viam,vertiginem,am ei amnes morbo uentriculi imbecillitatem, ec siccum habitum uim si cor inualida sit,ut duabus his causis maxime senibus noxius est. Est ii ro ouadriiplex eius differentia quibusdam enim si non utuntur male habent si ut utatur,bene,quibusdam male si utantur,& si no utantur etiam male, sed alia ratione uia gilan moerent,nec appetunt,quidam melius habent cum non utuntur, his expedit cauere ut plerisin senibus maxime qui multum processerunt, quidam bene habent cum utuntur,mi abstineant firmiores sunt, his solis uti expedit, alijs qui melius trahent, haud expedit, sed necesse est aliis nes nec necesse est: pessime agitur cum male habent,non utentes, deterius si utantuniid igitur omnibus solibus uaninosus est,sed multus omnino alijs iuxta differentiam datam, interdum neceritius, perraro etiam utilis, nihil enim inutile prorsus creauit natura, ni sicciniam etiam proruis deficit. das ma
Ono animi qualitates plurimum possunt ad uitam decurtanda non se Ailia cinis tum timor, ira tristitia, sed etiam laetitia legimus plures, laetitia exanima, tu quaeris ut apud Ualerium Maximu dein ratis mortis genetibus: sed qua quam huiusnodi mortes repentinae sint, iunt tamen ratiores: nec laetitia
328쪽
occidit nisi a uehemeti tristitia mutata, tuc enim exilis iam laetus animus repetitia morer na commutatione exhalat,&euolat. At omniu affectivum lethalissimus intimor, morae an, ais cito perimit post quem ira cito perimere potest,at raro perimit dolor,&triati- A. tia perimunt quam frequentissime,st longe saepius quam putent homines, non tamen celeriter. Propterea a metu semper ii magnus sit,sanguinem mittere expedi, postquam in tepido balneo fuerit, cuius tamen aer modice frigidus sinatque ibi dii, fricatus,de cucurbitulis magnis affixis. in at is affectibus hoc necessarium non est.
Ira uehemens minus nocet,cum homo clamat, excandescit,pugnat, aut uleiscituri
sed iam tempus est ut irae admirabilem esse sitim pro exemplo reseramdi Thomas Ilipori . Girar delus Ciuis Bononiensis annorum circiter triginta, dentis dolorem pastus es Ealiquot diebus, tandem suam quorundam curauat auelli: fluxit sanguis ex gingiuai duobus frequentibus diebus,in quibus contigit ut ira percitus uehemetiti, inale assectus sit. itaque paulo post ad uomitum bilis multae peruenit per tres dies conti nuos: inde correptus febre hora noctis nona, quae secuti est diem secundam Octo bris, tum* Mars Mercurio iunctus circa initium Scorpii prope caput Draconis siquid ad rem facio spuebat modicum sanguinis,utinae turbatae,febris acuta, diis iitas spirandi maxima, dolor secundum longitudinem pectoris non a lateribus: uocatus in sextae diei initio, cum uiderem anhelitum breuem, ec frequentem, cum sal tu cordis, S uestigia rubra circa spinam dorsi,atd urinas prs ter id tenues recrudaGdixi non uicturum uiginti quatuor horis,atque ita post horas uiginti duas interiit, in initio septimae diei,adieceram in Prognostico ostensuris, si placaret abscessum in
litis pae . mi, neci delirauit unquam. Cum uero haec praedicerem,dixi,me intellia. gere omni sed uix posse causam inuenire,quod nessi uomitus cum dentis auulsi ne,ec sanguinis fluxu conueniretines febris,oc abscessus cum uomitu. Respondit eius agnatus fieri hoc potuisse extra: at ego mirabar,nec de ira quicquam intellex ram: uerum ubi cogitare coepi,cognoui hanc fuisse causam,cum enim in Pannonia fuisset in castris,multa pallius incommoda, repletus prauis humoribus, erat autem secundum naturam habitus prorsus melancholici,macilentus, niger admodum ut Afer, ni serrimis pilis, emissis humolibus corruptis, langit in e conuerso in bilem flauamst nigram, ut ex potentia ad actum peruenit ob aetatis robur, quod suit in membris naturalibus reiectum ad uentricultim atque est istam est per uomitum: at . quod in membranam diuidentem pectili,cum exitum non habere acuta at m ligna febre excitata ipsum interimit, celerrime autem cum nihil pene expueret, almsceisust, est et magnus nam dum circumuolueretur, sentiebat quasi peredulum P
dus quod decidebat. Itam oc quatum possit ira ex hoc exemplo intelligis: oc quam
multis mors succedit ex importuna detis auulsione,pricipue in ualde benibus. Habitabat autem hic aeger in uia Mars charellae Bononiae. Omnes praeterea assectus animi augent morbos in habentibus issos: dico as
ctus maligni ut sunt tristitia, re curae, fi timor, Sc ira. Et timor est ut dixi pessimas
inde tristitia & deterior est quae mixta est timori, re curis: curs enim cu timore simucum metu,& retrahunt calorem intus. Et tristitia retinet illum,ideo prorsus subtra hunt somnum, Sc ex eo perducut ad febres, aut capitis dolorem, Nex eo ad phreniae iidem insanabilem,ex qua breui intereunt: Et etiamsi evadant,aduruntur lituit res, Sc augetur atra bilis, oc perueniunt ad insaniam,& ad caecitates, surditates, de paralyses. Et augentur omnes morbi ob naturae imbecillitatem,motum, oc depraua tionem humorum. Et in enterocele, re epiplocele, in quibus est minus uerisimile. fluunt excrementa humida ad locum, oc uires debiles iid continent, oc intestina, ocomentum descendunt. Aluus astringitur multis ex causis, quae notissimae sunt,ec
omnia peruertuntur Siccant, caseiaciunt calore praeter naturam,iarunt,commouet, agitant,trudunt etiam in interiora, laxant, retinenti expellenda, uigilitas faciunt. - miam. canos accelerant, ut aliquando in una nocte, occaluitiem .Reliquum iam
do ut uideamus nuquid omnes animi affectiones exsiccentc Soluenim no afficia . I nimo humecta re hoc appellant Hippocrates contrariti: laetitia igit siccat corpus
de gaudium.Videtur autem dissicianais durum, ut a duobus cotraiijs maxime per se idem
329쪽
se idem proueniat,ais in liis admodum fuit Galenus auarus cum latam mutatio nem in corpore humano pariant declarandis: si enim gaudium siccat, procul dubio nec senibus loetari conueniet. Ergo Princeps in libro de uiribus cordis docet, quod Trin. , laetitia fit a multitudine spiritus temperati, oc splendidi, o quod laetitia gignit spiri- eq. .er c. tum temperatum, multu ec splendidum,& hoc est uerum,os corpus humediatur. Ideo dicis senes parum laetantur,ec cocialescentes:sic etiam irati quia sis)iritus eii calidior. Idem primo calicae: O Magnum o multum gaudium impinguat corpus,ideo ii dedit crassum Sc pinguemd ibi Auerroes male exponit, uolens quod impinguetur corpus a calore: imo ut uult Galenus secundo de renudieramentis,pinguedo stabitumido ae frigido,sicut caro ab humido, recalido .Respodeo ergo quod debemus sequi ueritatem, Sic non ut stulti faciunt, ut Galeni literam tueamur, docere absurda ido strinam, nocere humano generi,et ipsium Galenum deinfamare: rei ueritas enim est,quod intelligit per affectiones animi perturbationes. od si dicas calor auge tu ergό non re tigeratur corpus: dico quod Princeps dicit ibi, quod calor rarescit in laetitia,oc ita corpus refrigeratur, Sc haec responso cum Galeno est, quia ide eside motibus corporeis,animalibus ut supra uisum est,& corporei lenti impinguant, echumecfiant, letitia autem est motus lentus animi et ubi esset repentina dio ualida ex. siccaret.Conliat autem quod facta repraesentatione ad cor horroris,aut timoris, aut Nota irq,cor mouet humores trahendo,pellendo, agitandolui manifeste videmus in palpitatione ob timorem, multiplici etiam moti adeo ut incalescant humores agitatione,ut in ita,aut refrigerentur contra stismi focatore calore,ut in tristitia, aut conculcentur,oc moueantur ut in timore: ideo homo est in periculo mortis ob hoc, aut ut simul contrahantur,ec expandantur,& fit inaequalitas,ut in uerecundia. De Molestia par irim animalium euitatuti. cap. C vi l.
Ictum est alias de serpentibus, sub quibus busones, ae Porpiones, Sc a
raneas, compraehendi diximus, sed ochorum,oc illorum cura una est egeneralis uiuetur, ut dicam, assiciunt autem haec non parum molestia quadam, ut uigilare cogamur,unde omnia mala proueniunt: sunt ergo vigetiori haec ualde noxia, quin etiam foeda possunt, de ingratos cibos, ac potus ni adeo reddunt,ut homo abstinere cogatur aut nauseabundus illos deuorare magna ron causa. ce te calamitas: inquietat praeterea hominem perpetuo, sed Scob aduenas hoc parum decorum est: Omitto autem quod adsequentia pertinet de nautis,ac remigibus ubi uermes in pane,&aqua passim, quamuis panis bis coetus sit generantur: nam Sc illud dictum est alias, quod, ae cur magis panis decoctus celerius semel duntaxat cocto, sed bene muccescit,&putrescat. stam ut rem ad compendium redigam definiunt plerum cymolestiae istae,scilicet A seeciebus, ac prouidentia: quamuis enim omnia sub uno genere, ac nomine Gi sce morehendantur,etae ire ciet ut Lati ne foeda, sordida, putredine genita, tame uulgares uiorum sipecies immutabiles sunt m .. . ut dixi quinque, pule culex pediculus, musca, cinae S. anonymon,quod est multiplex, de uarium, polypedum, eiusmodi sunt plerum p aselli, qui sub hydrijs solentinueniri: uariantur autem pro annorum constitutioni laus haec, de persaepe non ad se sunt, imo raro eadem redeunt, nec3 uidi quod duobus annis continuis perseuerauerint,nam re aliis deprehendimus erucas, muris haerentes, alias limaces, sed sine cortice, atque ita diuersia diuersis temporibus. Horum autem aequae strum malis esse diximus una est cura in sex partes distincta scilicet mundities, perspiratio, cotrarim sedes, custodia, seu occasio, proprietas. Et mundities quidem in tribus constat a- vitoratur qua,igne,ino tu. Ergo loca eiusmodi purgare oportet igne,aqua,Sc detergendo,hi- nox i.
cando . Ignis quidem talia animalia non solum delet ted etiam illuuiem,& oua ex quibus progignuntur. Et etiam prohibet ne uiuant,calefacto, re siccato nido. Est enim solis cplor contrarius,quanquam nullum ex his sex generibus animalium ex ouis generetur: fit tamen colluuies apta similium Renerationi, cum aliud progignam emissius natura, uocant, ea tende praecipite in pediculis. cum enim qua. 'mi c, 3
330쪽
Nota. tuor sint animalium exanguium genera: mollia dico eiusmodi ut sepia,& crustacea .De pari ut astici re testacea ut conchae,& ostrea, ec insecta illa uoco quae in plures diuisa uia
muniata. c. Hunt, ex omnia sunt multipeda ut ita dicam,adeo ut quaedam sint A i i. pedum, omnia haec ex colluvie non otiis generantur. Quae enim exanguia sunt ut sepia, ex
insemqM. ouis generantur, sed non est insectum, uerum ut dixi molle. Insectum est igitur spocles non solum exanguis,sed aliud a genito a putredine, formicae enim ex ouis generantur,re tamen multos pedes habent, ec plures quam quatuor. Eiusmodi ergo quae diximus exanguia sunt,& ex putri materia genita, re institia, non enim illa tria ita disiuncta sunt,distinguuntur inuicem uelut bipes,apes, quadrupes, oc pol es, nam h aec contrarijs distingulitur ad unguem differentias. Ergo cum de his dictum sit alibi, algaliunde,hic satim attingemus quod necessarium est ad praesens instituemus Cy in tuni. Negat enim ex coitu illa animalia generari, sed lendes, cur emo est quod ubi lib. ue Reis imulta ex hi multa etiam generantur, ubi pauca, palica: Numquid errauit,an re ste, ariet, potius intelligendus est Ex eorum igitur coitu duplex fit generatio, at V una quiadem ex se ipsis: atque sic ob ina perfectionem non simile, sed aliud generatur. materia autem propria ex qua illa genita sunt,id est, ex sudore,aut retrimento animaliuinfestum eiusdem generis: quoniam a Sole magis aut Luna praeparatur quam in iapso animali. Haec igitur est causa quod excindere hoc animalium genus, eoru prohibet generationem, non ut materia,sed ut agens ac generans. Hoc igitur est quod a Sole,ab ignem melius commitur, ab aqua autem eluit tir, a frictione perturbatur, dc permiscetur,at in corrumpitur.Ita cubicula principum sic mundari solent. De sede autem illorum corrumpenda,cum in culicibus sit aqua stagnans, puliacum puluis ex animalium humido madefac ius,in pediculis subculaneum quidda: in cimicibus (nam de muscis constat,quod ex uermiculis simi generatur,qui ab in tio rubri naicunt ii r) putat esse sordes humanas ( Sc sane sunt sanguineae, corpulem tae* sed videmus quotidie ex libris nasci, seu tum incerta ratione hac, chariae: uel
horum,ut in cucumere anguino, Schelleboro albo, alia frigore,uelut hydrargirium, sed non tutum reo aut utile cingulum, eo perpetuo ferre. Atque haec etia ad comtraria pertinet, uelut Sc fumus eorundem, aut hirundinum,aut eorum, quae optimo
odore domum suffitibus replent,uelut styrax,thus,heletoi. Respiratio quoqueloci multum facit, adeo ut in si ibi imibus turribus loca aperta, re maxime Boreae exposita non admittunt muscas, raro pulices, aut culices, uel eiusmodi, etiam cimices: frigus enim corrumpit, alia obcaecat, Sc debilitat, alia reddit immobilia cum etiam in serpentibus adeo magnitudine exuperantibus id possit. Continua ergo cura in huiuimodi plurimium potest. Custodia aute semper oc occasio per opportunia sitit, ut in culicibus, iuuat ante lumen introductum fenestras occludere:antea enim exeunt cubiculu cum advesperascit sequentes lumen clarius.Tum uero si quae reman-vi tui sit flabello discutiatur. in cimicibus igitur quoniam molestissimi hi sunt morsu, oci Urum odore laedissimi, ac multitudine abundare solent, duplici argumeto utimur ad tum tellam, quanquam unum ad sedem potius pertineat,scilicet primum, atque id est ut storea ex arundine texta sub ceruicali posita excipiant illos, ec mane excutiant collectos, uesperi etiam antequam se ad dormiendum conserant: sic enim quoscunq; occident, a molestia auferent alios, ut collectos iam plures a clade nocturna, storea ipsa ut uetustior euadi melior est: nam societate ouoris allicisitur: semper autem, licet secundo praesidio ut ut dormitum te paulo tempestivius conseras inde ablato lumine senties paulo pόst spicula ubi iam plures me coeperint, statim illato lumine flagella uirgulis tenuibus, nullum hoc malum, nisi quod lintea laeduntur, propterea si nolis no pluribus illos digitis capientibus,ec in locii matula mersis, qui tus dormies. Bonum est sic pluribus simul uti uenatoribus. Quod ad proprietate attinet, cum de his alibi dictum sit, antiqui tape balneo aut saltem semel in die ut
hamur,& oleo se inungebant, ut non solum sordei elueret, etia arcerent omni