장음표시 사용
91쪽
tionem, haec illis eueniunt, sed ob vitae temperantiam, alias ue causias. Accedit quod urii iei titit exercitia haec ualida, robustiores sunt, at qui robustiores sunt pix runtcn diutius uitiunt, longe diutius uiuerent, si a magnis exerciti js temperarenna in multis uidere lice qui nati robusti ec ad ciuilem uitam se transferentes, ad
duplim centelinatim annum usque pertieniunt, cum tamen maiores sui, qui diuitias pararunt, nec septuagesimum attigerint. Ergo melius erit omnia ad proprias transferre causas,roburenuit Smoderationei ac uicti cuped is uacuum,animumqm- ris, dicere causam longioris uitae, non exercitationem, quandoquidem ut doci in coenobiis, ubi uel minima, uel nulla utuntur exercitatione, ad centum usque perueniunt annos. Esi & illud conssiderandum , quam periculosa sit exercitatio, raro
autem commoda,primum,nec dum concoquitur cibus in uentriculo, nec in iec
re.nec ii adlint cruditates,nec alui excrementa non fluxerint, nec si uigilauerit, nec si Venere sit exolutus, nec ii immodice uel exinanitus, uel repletus, ut uix tempus commodum inuenias. Porro quod ad podagricos attinet, iam in his mala concoctio uiget, iit suo loco ostendemus, iam uix se a uoluptatibus continere possimLiam omnino ab exercitatione sunt desiit uti, iat nec levem, nec leuissimam admittan hadfiint uigiliae, & cruciatus, ec ut uno uerbo dicam,non iam sui sani, sed aegri, ita P de liis dii iereii dum non puto. Vidi etiam corraetos podagra, qui ad centesmmum ferme annum perueneriant,an hoc rarum est: Fateor,an freotiens, dic mihi eo,usque eos etiam abs P podagra peruenisse Extremum est, ac rodustissimum augmerum, quod a Galeni aut horitate sumitur iam illud miraculo simillimumquanista afferat commoda exercitium, nam solida mollescunt, redens ora redduntur, sic enim interpretari oportet Galenum, ut ipsum a tam manifesta contradictione uin dicemus:alcue utinam haec tam uera essens quam ab eo profersitur,cumulate. Quod enim exercitio,ut dixi, uires robustiores membra densiora non reddantur, altra rum non Resau alterum non negauerim. Nam non ego in hoc Galenum iniit botiqui studio contradicendi,artem tanti momenti, praecepta tantae utilitatis, tot contradictionibus inuoluit, tam obscuris praeceptis adumbrauit, tam perplexis .
uerbis resersit, ut saepe Delio(ut dici soleoc iam natatore indigeamus. At ego s
teor,solidiora membra reddi exercitatione sed tame haec duplex est: altera qiud immodica, quae non solum mala est, sed etiam periculosa, altera moderata, ochaec quidem duplex,una cuius est finis augere calorem naturalem, quam re ipse fatet cibum ampliorem desiderare, re haec quidem utilis, ad existimationem medico ocrobur ei, qui seruandus, ac custodiendus, datur,plaemn est, at, ut dixi haec cum maiorem faciat resolutionem humidi uitalis, ad uitam producendam, minime utclis est, quod si membrum tam imbecille adsit, non puto quin illud ad aequalitate r ducatur.Sed haec disputationis causia dicta sinuillud summum est in omni exercit tione obseruandum,quod re difficillimum est, nam si paulo uiolentior, ec diutura nior, absumit utile,sin minor relinquit inutile,medium hoc sciuare, uel smael supra humanam solertiam, est semper prorsus impossibile. Hoc igitur in exercitatione malum, oc quod ad nutritionem nos impellit, oc consumptione oc caloris magnutudine nutrimentum autem mors.Quia ergo in altero melius proculdubio est in
fra subsistere, quod minor sit iactura, ec quia illud natura ipsa consumet Sc si non
consumat,arte,aut repetita occasione emendabitur,at illud de nutritione, ita inter pretandum es ut homo non fallatur, viqii iescat antequam cibum sumat, ut calor seriretur, non augeatur,tum uero si quod gerulum suerit, melius alimentum pensabituria Ga: propterea inclinante aetate, nonsolum quantitatem, sed etiam qualitatem, . deambulatione mut re oportet. . .
92쪽
Icendiim erit igitur prim per singulat aetates ordine quodam,ut reliqua etiam similiter dicta intelligantur,nam si uniuersa describere uoluero, uidebor ad ineptos, hos libros scripsisse, longitudo libri taedium legentibus pariet,nec tam libenter, ac trequeliter cum legent. Et si uoluero in immensum illos excrescere, utiliorum praeceptorum, quorum causa praecipue hos libros tanscripsi, maior' partem praeterire cogor narrationum. igitur praeterea quae nos hic docemus, costa are oportet, disserentiam esse inter infantem, S purarum emorescetem in exercitatione, cibo, ecpotu,semno, cnere, animi cogitatio- ne,sed maxima in Venere, utpote cuius infans minime sucompos,minima in tamno, maior in potu, maior adhuc in cibo, maior in exercitatione, maxima omni uni praeterquamvenere, in animi operationibus Haec igitur si per singula capita uel lem distinguere, non tam diu uiuam, ut librum explere positin, crestunt enim sin- mala capita in innumerabilem multitudinem, presertim cum, ut dixi, primus hic liber octo aetates contineat, sed nos extremis declaratis, aliqua qtiae ex intermediis, ubi necessaria est mutatio manifesta, quae mediae sunt, intellectas eas, supponemus. Primum igitur ab exercitatione auspicat es,ut de ea parte de,qua iam ut uidisti, copiose disputauimus illius species dii linguemus iuxta robur eari deinde iuxta propriam naturam,pos modum de tempore, ecqualitate illius praecepta trademus, ab illius dissinitione initium sumentes. Exercitatio est Motus proprius,cum enim i iis equo,uel naui uehittari ita ut i- ixe etaiion: pse nihil prorsus agat, tum re si exerceri uideatur, non exercetur. Cum uero ambu lat, luctatur, aut sta hexerceti instando enim musculi crurum tenduntur, non parum adeo, ut mirum in modum homo fatigetur.Quamobrem inter Socratis miracula plurima celebratur, quod perpetua nocte in eodem habitu steterit, referunt autem non sonei,sed saepius ita solitum exerceri. Ergo ubi nixus, ibi exercitatio tamen etsi ' 'pinis re, non uideatur moueri. Scio aliter definire Galenum, sed quod iam semel dixi, non bo est ut repetam,uera dum tradiae manifesta sensibus praecepta, non esse, mihi curae maximam temporis partem, si aliter uoluero facere, consumpti iro,quonam pacto aut Galeno contradicam, aut ut illum sequaret Adeo enim haec praecepta inuoluit, ut qui methodum maxime profiteatur,cerdones sit imitatus infelices,qui cum alijs
calceos nouos faciant, ipsi uetustos, insutos, refractos serant. Sunt igitur exerciiij exemi sede septem differentiq notissimae. Prima est grauis, ac lenis tum mediocris, Gravis qui. noti a iis
dem exemplum, ut lapidem magnum, aut pondus immensia in tollere, qυanquam fere tim im ne mouearis, totum corpus tamen fatigatur non leuiter. Leve autem es cum aquae situlam paruam e puteo extraxeris,uix moto corpore. Mediocre est discum, aut ferreum palum, non frauem ualde mittere. Differentia altera est uelocis, tardi, ac mediocris. Tarda quidem deambulatio, ad taldam pertinet exercitationem ut cursus ad celerem: cum enim nihil ferat, est tamen magna haec exercitatio, medio eris uero ut deambulatio citata. Commune signum grauis,ac celeris est,resbirationem statim continerer nisi enim anhelitum retineas, nec pondus graue elevabis, nec clures, in leui, uel tarda,non continetur anhelitus, in mediocri autem obscii re.
Consequuntur ad magnam (hanc uoco, quae uel est gratiis, uel celer, uel ex utra constat,de qua nune dicam exercitatioriem defatigatio, di anhelitus mutatio, liinc quidem breui semper,plaerum etiam calor. Nullum horum ad paruam hanc uo Io intelligi leuem, tardam,uestiti ad inediocrem: haec omnia mediocriter, iungum itur celer re mauis,ut in luctii uehementi, dc armorum ludo, mediocris, in uti ag ratione est ludus pilae non parumcum ligneo scabello Tertia differentia est cotinum ac interceptae exercitationis,continua est cursus, intercepta, ut saltare, sed quae in diocriter intercepta est,exqtusta saltatio est, quae ad tibicines dum choreas agunt, tripudium uocant. Quarta differentia est ratione temporis, quaedam enim diuturana quae fatigati non attingit,quaedam bretiis, quae corpus non alleuiat, quaedam I s medio.
93쪽
mediocris, quae satigationis omnino est expers, & tamen corpus ipsum alleuiati dii inta es quoniam quaedam est totius corporis per se, qusdam uero propter par- .
tein,quaeda in partis tantum,ciuaedam totius corporis propter partes. Totius co
poris per se, eli paruae pilae ludus,in quo totum corpus aequaliter exercetur. In quo uero totum corpus propter unam partem exercetur, est impulsio, re equi agitatio, renes enim soli laborant, id est, pars ea spinae dorsi, unde piaerim ex hii morbis urinae, postmodiam pereunt, quamuis alia ratio sit equum agitantis, ta impellentis, hicnim uere solum exercentur,at qui equum agitat, exercetur solis renibus,sed tametotus praeter id agitatur, utrique tamen exercentur toto corpore, etiam seclusa agi- . tationemam si dici perseuerauerint, sudore toto corpore primo quidem niadem n-
de etiam profluunt. aut uero texunt, pedibus pensa trahentes,corpus totum me .cent,sed non per se,uerum ut singulas exercent paries, at qui gemmas tota scalpunt brachia & manus solum ac oculos exercent. Sexta differentia est, quoniam qumdam aguturin membra,aliae in sole aestate ali aliae hyeme, aliae a nudis, aliae ab his . qui tacitibus,uel etiam pa nnosis sunt collectit, ali ae in aqua, aliae in aere, aliae in coe no,quae sunt laboriosissim omitto innumera alia exercitationum discrimina, a samelicis,a cibo oneratis,cum ira,cum metu quae non sunt praesentis instituti, sed i a. tis sit quatuor illarum primarum meminisse dii serentiarum. Septimum discrimenes quod & maxime proprium a modo sumptum, uelut circumuerti, aut pronum cadere, aut deambulando reuerti, quod similiare est mercatoribus, hi enim modi ad reliquas dii ferentias minime deduci possunt. Expedit autem,ut antequa de ho- .rum commodis,ac incommodis tra stem, ut de agitatione dicam, plaerum deni in Agitatios i. exercitatio non es ine agitatione. Est agitatio, quotiens corpus mouetur non ex se ullo modo,sed ab alio, ut nauigatio,vehi asturcone, uel gradaria multa,uel etiam quomodocians alio, seti rheda,essedo, curru ferri, ut olim Romani te stica, Sc niuic
nutrices insantes ferunt. Cunae etiam dum mouentur, exagitant citra exercitatu . . nem corpora. Eiset exlio genere frietio, sed de illa seorsum agendum erit. Comi
Auerat ' --dissere uirum agitationis cres sunt, prima quidqm, ut exercitationi coniunei sit, ire sp mrumet equos agitant,d qui remigant,aut ut omnino sit absque exercitatione, ut gestatu secunda ut uehemens sit, aut euis: uehemens quidem, ut dum flumine u nirn ir ad aquae cursium, cui contraria est leuis,seu tarda, ut gestatio: tertia disseremitia quae pluris Asilinanda est, in aequalem, sc inaequalem Suinguitur, ac mediam, inaequalis maxime est mari inqui gar unde etiam uomitus excitatur: posi mrru u . hi per loca inaequalia, & abrupta, minus es ledum quod duas habeat tantum rotas agitat. sic A rheda, equo inlidente uehementer apitare,inter magnas inaequalitates connumerari potest, inditio si angariarum cutius, seu curseres, qui dispositis perto ca equis,celeriter seruntur medio interciirsum re succus Iuni motum, is enim tantvir excalciacit hominem, ut non statas maior sit labor et aestuant, sitiunt, scidant, causa est,quod non ephi pphs incumbuno breuioribus quam de more sustent culis,ou. ae stapedes uulgό ta'cant,agitantur perpetuo toto comore, ad singulos trocessus capit collo, pedi re,uenti cruribus ilectunt Ar , ut laboriose moueatur, aboriosius iiis leant: Propi ea mos est hissat cincti toto uel iit', ac pector etiam
ea tantium fassis equitent, nil edant,equitanti, sed delauati panis meduliam, aqua madela 'M M, iaccaro inspersam, modico ais iso uino sumi int, alii solum hina lutea ouorum uel tuint, cum tamen adeo diligenti custodia efficere non postini, vi longo usu uiuarinae magnis in omni odis v etudinis agite' ur, c apitis praeserti uentriculi, ae rem num quae membra magis succutiunt. vehi secundo flumine, ferrile sit , uel in etii nas,ut inolites, ta in cathedraestabimilem incommodo i oc inaequalitate: in idiocria in cunis, in asturcone; sed multa gradaria uehi similius est potius aequali in piorum mino agitatione. Sunt igitur exercitiorum genera magis in usu diu u alteres rit pyra, latam patua, quam mediocris, quae scabellisligneis mittitur,ta magna, quae-gnis. palus ferreus remigare bder ligna si itidete, aquam haurire, malleo labora, tepistillo tundere panem subigere, equos agitate, paneratio ludere, luctati,armus
certare, curr G saltare, trippinain deglubrum Graiani uera e pro celandis o mihi natale,
94쪽
natare circumuerti sphaera, uocatis ossibus ludere, ludere oc trochinitem e n chus. iiiii haerere appensum, uel lanceae, aut Per eam scandeir, pugnis erectis, actentis brachiis stare, item cum alio palmis erectis certare, uicissim quoque si brachiis motis manibus sub alas cdcutias latera alternis uicibus, brachia se super equitantibus qui mos est piscatoribus,dum frigent,ambulare etiam pronum totum, resudierimen Ossaltare,manibus se sustentando arcubus,sagittas eiaculari, praelongas hastas solo nixu eleuare, summis pedibus ambulare, distentis manibus contor Queri retrorsum, surgere humi sedentem absque manuum auxilio, scalas contento sol ritu celeriter accendere, ambulare etiam citato gradu, uel diu, uel contento spiri tu per acclivia etiam uicis inarectum ascendere, atque descendere, multa palia pene innum a. Sed agitationcm exercitium uocari, necesse potesti nam desii toto anno uecteris equo, aut naui, aut cunis agiteris, nec sudabis unquam, nec incalesces. Sunt ec exercitia partibus propria, ut pulmoni, o Pectori uox, mandibulis gae restia p., comedere uirgae tendi,oculis uidere. Omnia igitur membra quae siponte mouen- hia propitiatur in omnem partem, ut pulmo, oculi, pectus,brachia, manus, Pedes, crura, uirca linetia exerceri debent: ec si diu non exerceantur, laeduntur. Caput autemneauaquam, quoniam motum non habet, Propter utilitalcm a natura intentam, sed ut uitaret incommoda. Dorsi autem spina exerceri debet, Splaertimi plus
Quam uolumus,exercetur. Ventriculus, Sintestina etiam amica sunt exercitatio, ni renes iecur occati ecundi naturaliter immobilia facta itant . nec te, ut dixi,cer
brum fallat quod caput mobile creatum sit, ipsium enim nihilominus si quid aliudex citationi est inimicis imum. Est X aliud, quod licet ad exercitationem no per' pMOdi
tineat ad ipsam tamen consequitur,ei cst aeris mutatio, ac occursus coeli liberioris, ta aspectus pratorum, nemorum, ac locorum. At de ius omnibus iani dicere tem mus es nec in aliam haec sunt transferenda occasionem: uerum quanquam uerba
de Galeno facere non statuissem, quia tamen authoritas illius plurimum apud eos potest, qui non res, sed factum sequuntur,commemorando breuiter quae prius dia
ria suili de illo, pauca praefari uolo.
D. utilitate et incommodis,ci it mri remitationis. p. xx. i V menim in qtiatuor piscipue dissentiamus a Galeno,ea quae sint totiusi tractationis capita, quae de exercitatione habentur, illa primum pr. aepo-: nere operae pretium erit. Primum quidem est, quod exercitatio ipsa non solum non nece ria sit ualde, imo protrum I inutilis, satis demonstratu est. Cuius rei testimonio praeter reliqua Quae dixi, est quod nec ipse qtii tantum illi studuit,nec quisquam alius,qui multum fuerit exercitatus,diu uixit Galenus enim
ut in expositione super artem illius medicam docuimus, anno LX vir. necdum ex pleto, mortuus est. Et Curtius, alij oui eius praecepta imitati sunt, omnes ante Lx x. annum mortui sunt,cum tamen robustissimum corpus cilient ab ortu adepti, at Marsilium Ficinum Florentinum medicum, referunt annis quatuor minus cen tum uixisse,matrem uero c x v it. Nunc constat, quamuis plura absurde miscuerit,
dia medica scientia aliena,in tribus libris quos de uitae custodia scrinsit, nulla exeracitationis habuisse rationem. Quinimmo in primo libro inquit. LMala est corporis fatigatio : Forsan obiice quod ibi in eodem libro dicat, otio inceret, itentriculus di audet exercitatione: Sed qua exercitatione, declarat alibi: dum uitare pituitam ocet,nunqua dici laboriosa: intellexit deambulationes, at deambulationem nee inter exercitia Galenus collocat. ruis igitur est,qui ueli haut uideat sene alias exercere,quam deambulando nostra aetatesquod si tentari aggrediatur, quin breui illuoccidat. Nullo igitur experimento opinio Galenide exercitatione confirmari po test,nam S si concedamus aliquos senes plurimo exercitio nostra aetate usos fuisse, illud iam apud Galenum no exit exercitatio . quare S liquido constabit,eos qui diu Mixerint, inexercitatos uixisse, exercitationem uero,maxime in senibus ipsam ii ita celeriter finire existimandum es etiam arbores ob hoc lono diuturnioris uiis esse, - quam Impia utrei
Marsiliat ricim diu uisit. Cap. s. his
95쪽
quam animalia ipsa, od arbores ipsi sint immobiles . Exercitatio etia angustificinos habet temporis, ae magnitudinis limites in qua si no aberres, omnino parum accedit, instabile emolumentum, cuius inditio est, quod ad eam reuerti quotidie ex illorum praecepto cogeris, at si erraueris, error stabilem,& plaeruntue inemenda- dies.subiis noxam adducit, Fecundum in quo a Galeno dissidemus,est quod deambulationes ut dixi,inter exercitia modo collocat quarum ut uidebimus, frequentissia' mustasias est in tota uita, S utilitas maxima.Tertium quod agitationem inter me citia adnumerat, quae ab eis toto genere disterna ut si neges adnumerasse saltem no
distingui t. chiartum es quod nixum,S uehementem laborem probat qui ab iloci mutatione fiat, quo iiii certe ad uitam, aut deterius si bene cedat, aut periculi sitis si male,excogitari potest. Omitto cluam oscitanter totam hanc artem tractet, quam sicco pede transeat, ecquam conluse doceat, caput ut ille uult, totius uitae. Nec mirum intentus lucris,ae ambitioni nimiae, in omnibus scribere tamen uoluit: euertite, dicta praedecellarum, tamen studio nimio contradicendi, tum obsessinationem. iis non rideat arguentem Marinum in dissectionibus, alios*uiros c lebres,qui homines plurimos per otium disiecti erat, cum ipse ne unciuam quidem huius ii egoch causa, humanum cadauer tractasset, aut quis non potius illius inaestimanda et incredibilem audaciam, ac temeritatem admiretur Homo qui nunqua hominem dissecuit, qui tot egregiorum uirorum monumenta euertit: oc pro uera Themiis Ale- historia, fabulosam substituit. ita periere Marini optima, mansere Galeni nugae, taxandim iis plena iactantiae commentaria. Utinam ct sic haberemus Theonis Alexandrini iliarii. bros, quos de exercitatione conscripserat, longe existimo utiliores, hac congerie inordinata et quam partim ut dixi festinatione summa, pallim studio conti dicendi constris sit, hoc animo , ne ullius ueterum monumenta , praeterquam
sua cogerentur. Tentas Iet S hoc idem in Hippocrate, si uel utile sibi hoc duxistinuet successurum sperasset, sed iam illius libri a multis,ante illum erat expositi. Quia
dicam de noua illa Dialectica, aduersus Aristotelem de qua tantum coriatur,bene actum est pro illius existimatione,quod usque nunc in lucem minime prodierit. Ille in Mathematicis etiam scribere ausus est, laudet* se plurimum, hominem certe, Archimede,aut Euclide, uel Ptolemae dignum,seu non ab his, uerum a quopiam, uel minime exercitato, qui rideaturali alim. Relinquamus illi mededi methodum, in qua plurimum ob id solum ualuit, quod exercitatio tractationi conformis erat.& tandiu in illa se exercuerat, ut egrua uolumina ediderit. in caeteris quid plus illi multis tribuere, quam ille testetur se uoluisse Hippocrati, tametsi Hippocrates in sola medicina scripserit . Inquit enim ipse Galenus, in eo libello cui titulum inseria psit. Q iod animi mores corporis sequantur temperamentum. s Ego Hippocrati credo,non quoniam Hippocrates sit,sed quatenus illius rationibus ad credendum
Zogor. J Ita igitur.& Galeni ipsius placita tractemus, hominis egregii sane, sed que
constet summa cum festinatione omnia scripsisse,nec solum summa cum festinatio, se sed aliis, atque assiduis, maximis p intentum nego tiis, ac studio contradicendi antiquis adeo magno, ut saepe sui ipsius obliviscatur. Qitem postmodum constat temere.& audacteita citiae non uidis leutanquam non solum uidisset, sed diligenter examinas Ict,tractasse. Declinasse etiam in plurimis ab hi quae experientia ipsia doce unde toties poenitentia ductum,ut errata uel larciret,uel ad umbraret, de eisdem
rebus, eadem o materia, scripsisse, uarias quoque, dc a propriis studijs disciplinas
amplexum,at in his tum ambitione, tum usu, tum facilitate orationis ausum scribere,quas uix a limine, ut dici solens alutasset,demum,nouo artis conscribendi,tum logicae genere. Itaque Sc si errantem illum uideam, aut dissidentem a materiis placitis,ne quis amplius speret, me illi contradicturum,cum satis intelligat qus me motaeant rationes, ne amplius ad illum reprehendendum reuertar, nisi opus inane, simul ob longas reprehensiones, atque metita et tum etiam immensum facere uoluero. Praestat igitur omnino omisma ipsius mentione, eiusdem placita, ubi minia me aberrat,nos sequi: ubi uero a veritate discedit qui experimento, ec eludentibus rationibus conuincuntur,illo relicto amplecti. Oirmes autem uident, me non tam uolum
96쪽
u intaiie, quam necessatio, in hanc descendissse accii salio item, nam aut falsa pro Exere totieris hic scribere cogebat, aut tanquam temere scripta, nullam prors is fidem iuic ualida corsent habitura: praesertim quod meli. xc per errorem scripsisse, plurimi siti sipicarentur. mulis. Igitur his tandem relietis, hic incipiam omnis exercitatio ualida, seu ob grauitate, se iob celeritatem,mutilis est, re mala perfecte sana, nam spiritiis exhaurit,laominefatiganta plus iusto edere cogit ac bibere, omnis etiam peiicillosa exercitatio fugienda e une nobis contingist quod in adagio dici sole aure et hamo piscari. Cum
enim incerta sit utilitas, ac Dretiis, tum parua, exercit l, ut scepe demo astratum est, quorsum periculo euidenti totius salutis, ob tam leue colla modii in se committere, praesertim cum tot sint genera exercitationum quae tuto pol Lint si ibiri, nec minus habent utilitatis,prscipua uero exercitationis utilitas est, moueri ex loco in locum, pumiliationuamite hoc utile maxime uentriculo intesti ius,iaest a j. Excrementa enim Pliarima, commoda. quae in his torpent motu, ac deambulatione ei jciuntur: unde prohibetur generatio lapidis in itesca, quae frequenter contingit sedentariam ob id artem s ut it .i dicam exercentibus.Utilis etiam est deiecstioni Lecum,undea coli dolore reddimur tutiores.Utilis est A expellendis uentriculi sordibus S saniel. an de naturalis reddit ciborum appetentia,&qtri assimitur cibus, purus manet,& melius cocoquitur. Sed re his succedentibus multa alia excrementa quae in locis sui at contiguis, loco mota ad expulsionem praeparantur, Nobstructiones tolliantur, Schac causa perturba tionis cerebri, tum uertiginis, cerebrum nitidius redditur. Conseri liic motus cerebro, mucumo descendere tacit, Sc duriorem colliquat Tum uero ex adiis muta. tione exhilarantur oculi,atque antimis cor etiam hausto puriore acie res ocillat tir, A excrementa encit, sic ec pulmo exercenturin extrema membra, maxime pedes, recrura, quiescentibus principalibus, quo nil melius poteti excogitari. Ex quoliquet fugiendam esse omnem exercitationem, quae loco non mouet: laborem en mai fert ab scue utilitate.Sed iam de agitationis commodis agendum est nec non dam. nis. Diximus eam esse triplicem, magnam, S haec duplex, inaeotialis sed non in commoda a commoda, ut in mari uehi, haec igitur mouet omnes humores, totum corpus que uis om- uomitu euacirat, non talum propter agitationem, sed ob maris odorem, qui nati. modi.seam excitat quibus igitur facilis uomitus est, utilissima, &iuuentutem instat irat, Mare rarito,il multis', morbis liberat. Quod st uomitus difficilior sit, damnum egregium affert, mitu excitet.&ad morbos hominem praeparat. igitur utilis est his, qui pleni sunt humoribus,
praecipue autem prauis,quos cacochimos vocamus. Prodestoc aerisas dita mutatione,ideo a diuturnis quandoqtie morbis liberat, alios autem languidos occidit, sed de his suo loco. Igitur haec non conuenit, integram habenti sanitatem, sed multo minus quae incommoda est:ut agitando equum, aut in curru per i sca salebrosa u hi, nam praeter id, quod humores agitat, lassi tradines gignit. Aequalis uero agita uo,sed u. alida, hilar at hominem. appetentiam excitat. o. humores ad uias e pulsionis praeparat,ideo a Latii bris ut secundo uehi flumine mediocris uero , scae, quali qualis in cunis fit , mula uehi gradaiia,item naui secti nilo flumine, sedi interlabente,dolores omnino sedat, excrementa ad exitum praeparat, somnum, si quid iud conciliat, famem excitat, ex hominem alacrem reddit. Melior omnibus est,quae in naui fit secundo flumine, namjaduerso omnis inae arialis . nam ob remos subsulcat, aut funium, ex equorum inaequalem traditim. Huic siccedit citiae per cunas fit, unde optime conssilium infantibus, inde illa quaesit tensilibus lectis, quorum inuentor Asclepiades: ltimam in mula, quoniam inaequalitatis,& laboris obscurioris est particeo leuis autem in aequalis, somnum prouocat, non tamen excrementa mouet, nec numores, nec famem excitat, nec potest sedare dolorem,
itissima haec insantibus tamen, quod mollissimi sint, ideo cunis leuiter illos a gitamus,3 inter ulnas deserunt nutrices,quod si laborent,aut uigilent mediocrem adhibemus. Et hoc unum est in litium, non indigere hominem exercitatione, sed motu leui,atqire sola agitatione, omnis autem agitatio inaequalis, qualiscuti sit, perfecte iano noxia, quod obstructionis periculum inseraneis uentriculum perturam peiorautem quae incommoda es cum nemini prosit. Qitae cum motu capitis
97쪽
ualida est, omnis mala, siue caput rotetur, seu praeceps descendat, exercitatio enim haec plurimum ossendit cerebrum, debilitat sensus, aut intellectum, ec ad uertigi,
nem praeparat. Omnis etiam exercitatio membri Unius tantum,. aut quae inaequaliter corpus fatigat, nisi sit manuum, aut pedum, mala est, quoniam ad membra itala materias trahit. Unde Mediolani uidi undecim medicos, perpetuo cursu urinae morbo uitam si nisi quidam ardor quidam fluxu,quidam retentione,quidam lapillo, renum inde coorto urinae promiuio interierunt: nam assidua equitatio per ciuitatem inaequalem, frequenso ascensius,ac descensus, huius morbi causa erat. Similiter omnis laboriosa exercitatio mala est,seu ob diuturnitatem, seu ob assiduita tem,seu ob genus illius. Commune est autem eius speciebus, ut non solum calorem corroboret, ac membra, quae duo bona, in moderata exercitatione Galenus expectat sed etiam debilitet inanis CG praeter id parens est lassitudinis,&homi, nem ante aetatem senescere facit, debilitat etiam uisum , di intellectum, tenuiorem Quieti in- sanguinis partem resoluendo:Omnis etiam exercitatio inaequalis, tum insueta, lasecommota. situdinem affert.At uero non exerceri grauitatem affert, Spigritiam, &tolli rappetitum,ec nocet natalium cerebro, aerem liberum nunquam spe stare. Iam uidi ho minem, alii uocabatur loannes Antonius Uico mercatus, patritius erat, ac diues, cum j morbis crurum uexaretur,ambulabat parum,ec cum labore, ob id perpetuis xxiiii .annis, nec exercuit se, nec domu exiuit, nec per domu ipsam deambulabat; excessit L x. annum, genuito filium in extremo uitae sibi simillimum, posim attonito morbo,Ut erat consentaneum mortuus est. Porro exercetur oculus salubriter, si circumrotetur, spectet in aere libero, prata, oluas, montes, flumina, in nocte . stellas, in die gemmas:lectitare mediocriter et latuitat. Pulmo, ac peeius cantu, qui simul delectanee animam curis afflicta demulcet, inde excreatum mouet,& purgat hi nam,exercet deambulatio, sed & stando eam exercemus, texendo, equitando, semper enim illa laborat,dum non decumbimus. Manus autem omni in arte, tum brachia, sed rotas uertendo,oc hauriendo aquam optime: salubris enim haec exoritatio,ec commoda, sicut A tum torcular typorum trahimus. Inditio plures ex his, qui eam exercent artem,annos nonaginta imperasse, est enim exercitatio illa: quae corpus a superfluis purgat, siccatq; minime autem excalefacit: habitant & hi stilaliamidus locis, oc semper in calido aere, lumbi exercenis, siquis flexis genibus stet, nec tamen sedeat, pedes,& crura, dum ambulamus, sed si uehementer nimis exerceantur, aut diuturnius quam par sit, podagram contrahunt, manus ob id minorei ratis periculo quod puto,natura necessitatem in homine proruiderit. Verum renes muli Cnxxercem ta mala adducunt,si nimis exerceantur,lapillos, di dolores diuturnos,ec urinae im-tur, vita pedimenta, ut dixi, tum etiam profluuia, pectoris nimia exercitatio, & ipsa grauissi/u imc ma asscit damna,sed praecipue herniam, cum in scrotum intestina descendunt, seum .p - omento si acto prominent in uentre, qui morbus prope est insonabilis, tum iacita enis rupturas uasorum pulmonis, aut pectoris, unde tabes, ac quasi mors certissi- vir i, F ma laeduntur e oculi erauiter, eccerebrum, ut pene omnes cantores insani sint, mutis unde cum cauendum ut ab omni superstua exercitatione, tum maxime pectoris,exm M t' atque renum. His igitur uisi cuius disterentiae uires aggrediamur. Gratiis exer citatio tendo nes,ac cum his musculos, uenas, atque arterias distendit, unde plurimis ob id in pulmone uas ruptum,alqs membrana aliqua,ex his quq intestina continent inde orta enterocele, hidrocele, epiplocele, seu intestinorum ramex, aut quosa,vel omenti hernia uel alterius generis alia. Ergo si bene cedat grauis ex eitatio,inem brum manifeste reddit robustius. Hi qui memoriam etiam multum emercent, memores redduntur, ecqui pondera magna gerunt robusti. Non uidetur autem,ut dixi, haec ad sanitatem utilis, in qua periculum primo adest, ec si bene cedat,non sanitati quicquam ad j citur, sed robori, nec excrementa deducit, nec cor- pus calefacit. Qiod si perseueres, etiamsi idorem prouocabis, sed eo maiore periculo, quo fuerit muturnior, pnestat his, qui huic lanori addicti sunt, crassiore uictu uti ut laborem ferres ossint. Celer exercitatio corpus calefacit, excrementa dic
ritu oc spiritus accendit, utilior pituitosis, qui reinen humidam habueritu temperiem
98쪽
tiem: ob id etiam senibus,quamuis multa abundent pituita inutilior, mediocris, vitilis in extremis partibus, ut manuit, & brachiorum, nam quae pedibus sit, platrunque etiam totum corpus accendit.Illa igitur calorem non accendit, sed tamen a centro ad circumferentiam reuocat, oc excrementa digerit,& sanguinem purgat,et neruo ac partes frigidas moderate excalefacit,&superfluum humidum exsiccat. Tarda, mediocri similis est,uerum debilior.Continua nimis seligat re corpus excalefacit nimium,qui uero magnis interuallis,ac frequentibus,& intercepta inutissis,quc mediocribus utilis est, ec minime fatigat. Diuturna qualitainq; siit, siccat corpus, breuis autem hume stat,mediocris temperat. Qitae toti corpori per se conuenit, tilis e si sit qualis esse debe; quae uero toti communis est, propter singulas partes, magis est laboriosa, quae autem toti ob unam partem communis est, partem illam minus uexat: ideo ti brachia non sint, conseruandae optimae ualitudini est inutilis, quae uero uni tantum membro adhibetur, non est praesentis instituti, sed de ea agetur, cum debile membrum restaurare docebimur, circumuerti ut diximus, inutilet reuertiginem affert, malum genus prorsus, ec periculo plenum, pronum repente descendere, caput concutit, atque debilitat, & amentiam gignit,deambulatio si ibporticibus renes fatisat, minus purgat uentriculum,atcb intestina, tum uerg hominem minime exhilarat, nec oculis, nec pulmoni adeo consert, ut illa quae fit per urbem, multom minus illa, quae fit extra pomaria, uerum exercitatio in sole, multum calefacit, ec humores mouet,& his qui caput habent repletum , aut debile, aut uentriculum cruditatibus plenum,mortem ali lirando, per pe autem morbos graues affert, sed in assuetis cutem obdurat, oc corpora siccat, uitae producendae haudquaquam utilis. in umbra autem, ut magis trita, ita omnia habet debiliora. Sed aestiua exercitatio nisi mollis sit, periculosa: accendit enim febres, deincit appeten. ritatio inmtiam, ec sitim creat, hyemalis uero lassitudines, re abscessus generat intus, moria como hos inter hos laterales. Diuturna igitur ec mollis sit haec, breuis uer 8 etiam aestu hernalii.ua,utram citra omnem laboris suspitionem, deterior tamen aestiua est cum labo te, echymalis cum sudor tutiores autem exercemur antumno, sed longe melius vere, fiat autem depositis semper grauioribus uestibus, ut uero qtii euerint, iterum assimant. Quae in coeno fit, laboriosissima est, atque periculosistima, exerceri tiam sub uentis, nisi exercitationem excipiat apotherapia, generat per Lepe ab se Ius interiores, ex quibus homines moriuntur frequenter. in aere libero pari ratione data semper melius est exerceri,quam sub tuguriis commodius enim uale, tudini, re magis lpiritus recreat, ec somnos gignit,ec purgat uasa excrementorum,oc uentriculum, se cerebrum, & lienem extenuat, oc appetentiam excitat. Verum natatio multa habet praecipua, nunc enim singula, genera exercitationum compositarum ex hac specie aggrediar. Prima quod in tepida aqua, dulci, euocat ludores,ec totum corpus extenuali inutilis hecticis, propter motum, ae sanis: nam uires relaxat, inutilis fatigatis, quia fatigat, echis qui caput priuita habent reple tum, nam colliqtiat, ec generaliter omnibus neritis, neruosis partibus, Nitentriculo nocet, adeo ut mini uideatur nulli congruere, sed si modo congruit, his tantum conuenit, qui robustissimi sunt, Sc calore nimio sunt oppressi, tum his quibus
frigidae natationem post consulere propositum est. At natatio in frigida, supra mulio in
modum corpus corroborat, ac caput, ec calorem naturalem confirmat, sedat sitim, appetitum excitat ciborum, calorem externum tollit, re hominem siquid aliud c u confirmat,ac exhilarat, commoda est aestiuo tempore tantum,& in umbra. Natatio p
autem in aqua marina scabiem tollit 3c lepram iuuat, aeqtiandoque illos qui morsi -- sunt a cane rabido, antequam formident aquam, siccat corpus plus itiam natatio Nn ii in in dulci frigida,& robustius reddit, quia denseus, non talum enim ut frigida eo n. denset, sed Scut salsa, nec ut balneum talum roborat, sed ut exercitatio nocet his, quibus acres a capite fluxiones solent contingere.Natatio autem in aluminosis, ut nilphureis aquis, corporis superficiem ab ulceribus phra,ac reliquis uestigiis,mun Dd date solet,sed nec ae aliter,nam sulphureae uiolentae sunt, recaput laedunt, ac pectus, mitiores aute aluminosae. Qitae cum robiistissimis talum conueniant ac iam L 1 aegrotat
99쪽
aegrotantibus satis sit de his usque nunc pertractasse, admonentes neq marinant, neque aluininosam, ec multo minus sui plauream, nulla ex parte hominem recreare, aut exhilarare, nisi maris frigus S umor a plus natatione, ae salsedine ipsa iuuenta Porro in natatione primum brachia, inde collum, post pedes, cum cruribus me centur: roborant igitur natationes, plus superiora membra, quam inferiora,atque exercent. Sed re frigida natatio commodis ima renibus est, atque uesicae. Discus, - alteres, palus ferreus, optima sunt his, qui debiles habent renes,intestina, uesicam. Consilium est autem exercere membra viperiora tantum, commoda haec studiosis., si clim deambulatione coniungantur. Pilae ludus omnis generaliter exercet membra aequaliter, qxii tamen agitur pedibus, ac pugnis, is est illis membris in aui ac luxat i nembra. Pilae magnae ludus grauis est , ac Ndilum his utilis, qui robuini in corpus estacere cupiunt, remigare brachia exercet uehementissime, exercitatio quae non ad salubritatem corporis,sed ad robur solum est utilis,lii tam abbreuiat,et quoniam pisrunque sub dio si morbos generat: iuuat appetentiam, re coctiones,quoniam calorem ad superiora reuocat. Fodere autem, exercet etiam renes, deo excitat appetentiam,coctionibus inutile,qus in uentriculo celebrantur, quoniam uen- scribendimu triculus exporrigitur. inutile autem magis est scribendi munus, quod eam, ex siemnas uentrum erceat braciatum leuiter,nocet tamen uentriculo ob id,&etiam capiti nam pleterun-lo notat. que lili scribunt,prono sunt capite.Fodere etiam iuuat ad Ueneree rei usum,et prolis generationem,ob haec omnia, hilares multum generant ligna scindere,propter motum capitis uiolentum,in aliarn, ec intellectum, ac sensus conturbat, ac corrumpit,m csteris, simile hilarii in labore. quam haurire succula optimum, regio enim corpore superiora tantu exercent, sed studiosi deambulatione adncere debent,sbium enim exercere superiora his malum,tamen etia illis, qui imbecilles habent podes,iuuat igitur coctionem,SO appetentiam excitat, conseri , his qui plurimu aut mingunt, aut deinciunt. Mallei labor huic similis,sed sindendi ligna officio par, non tamen cocutit caput, pati:llo tundere, ut aqua haurire, sed hoc simul exercet ambo brachia, illud seorsunt,unde sit,ut haurire aquam salubrius sit. Disserunt aute,quae alternant ab his, ius simul exercent, nam quae alternat imbecillibus,& diutius exercenda, remaneto semper aliqua lassitudo, quae simul exercent utram partem,tatualidius, ita salubrius iniungiitur. Panem subigere remissius,&eadem iacit, quae lignas indentes patiuntur.E ilios agitare robusta,ac periculosa exercitatio,renes admodii uexat, tu etia uentriculii, unde hi in renu lapides, & ob cruditates in coli dolores maxime incidunni salubris prorsus exercitatio, omne inae tialitatis genus subit. Q g Est in exereitationis genere omni, quod sanitatis causa fit, modus adhibendus, 'μ' - neque delassari, neque sudare conuenit, neque spiritum intendere, sed in hocm- - u nos quom illi concedimus,ut id agat,qui tantum iuuatur,ut concoquere recte panem,& olera possit, Sc nullo alio cibo uitiere:quod si cum ea exe citatione, uel non potest se sustinere, nisi carnes, aut oua caseum ue bis in die edat, . . uel etiam si possit sic uiuere: non tamen uiuit, ei prorsus ea exercitatio inutilis erit. ' Esi autem exercitatio nostra peculiaris chartam in tabula premere,atq; Ie lenem facere, cum gemma inclusa ligno,aut ultro:fit autem alternatim dextra, ac sinistra manti, atque ultimis uiribus in tabula leui, & quoniam non grauis labor est, ualidiorem es iacimus,continendo spiritum,ac continuitate, spatium quoque temporis,oc quam facile seramus, considerabimus, si quis enim intentis membris id agat,dimi- diurn horae sufficere possse uidetur, horam excedere non debemus, ita uero agen-- dum, ne inultum inclinemus corpus, nec caput agitemus: sed usus paulatim in hi ius nodi nos admonet,quonam pacto re ste tradiandum sit huiusinodi exercitium:
conandum etiam, ut aequaliter omnia moueantur, dextra, sinistra, stipenora, inseantae est riora , erum illud occurrit, quod forsan quaerere alius absurdii uidebitur: An eximarib, - ercitatio a cibo,mala semper sit et Ego non sibius, sed natura ipsa docente profeci, usus es . . uideam plures emditos diu uiuere,qui nunqua aliud a iit,quam quod student, ac n*stra aetate inter reliquos Leonicenum, satanem, Maynum, ac duos Decios, qui prope cetesimum annum peruenerunt: tu uero fabros plures serrarios, acti ais
100쪽
adlignarios absurdum est, noxiam semper existimaretra ne exercitationem, quae aclo fit: uerum cum non grauis saerri nec iniucuncta,ut sitidiosortim, aut cum qua totum corpus non transieratur, sed solum moueatur, siccato cibo in uentriculo sibi adhaereat, optima celebratur concoctio, optima enim illa est, in qua quas uen- contactio,. triculus, Sc cibus unum corpus cilicituri quare ex huiusmodi exercitation non ta- pilati duae. Ium noxa non sequitur, sed etiam egregia utilitas. Oportet autem Sc exercitatio. nem eiusmodi esse, quae non transferat, nam saltare, currere, agitare e lutina, Nehi carpento omnino noxium est : re cibum qui editur non esse eum, qui distendat,
nec plus potus adesse, Quam ut dilui possit, nec pinguem esse, sed eiusmodi est sos
sorum, ta pauperum fabrorum, etenim panem, oc crepam, aut alleum, aut nasturtium cum sale, inde etiam consuetudinem fallere: his quatuor ditionibus, non statum exercitium haud nocebit, sed etiam iuvabit, egregie praesertim, si is homo, cui exacte os uentriculi a cibo concludi solear, oc cuius somnus suo tempore, qualis oportet, subsequatur. Vociferatio autem species exercit 3 habetur, sub qua conti- votis dilanetur musicorum munus, concionantium praecipue, ac Prositentium, de qua di- exerciti te, cam, quod dubium non est prodesse scilicet corpori, ad expursanda cxcrementa, et s.' in incalescit praecipue pectoris N partium eius: obesie procia dubio capiti, prae- vocis
sertim debili, , memoriar, cum aer sursum delatus,bombum in eo excitet,sed etiam obsu. crudis, cacochimi habitus, herniosis, declamatio, catus,ec inflatio tibiarum,ta cornuum,&huiusmodi,manifeste noxia est. Qtrae autem in dubitam Ucrtuntur, ori sui no, tria sunt quorum meminit Oribasus in primo synopseos. N in sexto colle stan eo. rum, scilicet quod efficacissima sit ad salutem, S ad diuturnam bonam ualetii di- b. . nem, hoc unum est: alterum quod prosit uentriculo debili quod i adii iuri coctio, nem, pr sertim cum fateatur,quo ipsum dissenda tacuperem igitur ab ipso scire, suo nam paelo,hsc simul coueniantidistendi a flatu, de corroborari, praesertim clam pater meus narrare .se ob profitendi munus etiam in iuuentit te ipsa, peruenisse ad imbecillitatem uentriculi, ex qua nunquam postmodum conualuit. Et mihi sane obiit itid, tametsi magna cum industria quaesierim,id incommodum euitare,ec ut breuiter dicam, neque illi rationem ullam adducunt huius rei, neque ego uideo, ob quam dicere possim, vociferationem prodeste uentriculo, sicut neque illius, quod maxime, Sc plene colus excalefaciat: dubium enim no est, quin multo melitis,celerius, at lebicacius non fiat per ipsarumueras corporis exercitationes. Tertium est, quomodo anhelosis,acetiam tabidis,utastirmat Aetius. Eiusdem sententi ae fuis Lib. s.c. t. isereor Principem, in tertia primi neque meminit uel pectoris asse si uel quod calo doct. a. c.et, faciat egregie corpus, aut quod singulare ei praebeat auxilium, multo minus quod X iii. s. conferat uentriculo, im8 dicit, dum de his quae nocent uentriculo loquitur, quod traa. i. c. flatus in eo, coctionem impedit, si ergo ex uociferatione uentrioilus distet utitur, 3 s. sraecesse est etiam impleri intestina flatu, ae accepto cibo, redet intestatu ad sui eriora, conturbari coctionem, nisi pendat, quod familiare est inultis musicis,ob hoc ut etiam hernia assicit. Dicamus ergo primum, quod professio publica nocet capiti, prosei pa, re uentriculo quoniam non statum fit uoce magna, sed mentis intentione, quae ca- blica capiti put implet, uentriculum debilitat, de caetero clara uox laudatur in his, qui tarde hscet. concoquunt, a Cor. Celso. omodo ergo uentriculo pro deisse possit uox clara, adhuc in dubio restat, uelut in cantoribus, ae tubicinibus: Et nulla inuenio causam, quam quod ex uehementi illa agitatione pectoris, de pulmonis concalescant pa res illanae maxime in his qui amplam habent asperam arteriam , sc ob calorem illi praesertim si sint iuuenes,uini potores,incalescat etiam uentri ilus,qui septo transcuerta annexus est,mouetur enim illa pars ualido motu, at ita uentriculus melitis concoquat: iuuat enim trahere auxilium ad uiciniam si non licet ad domum in his ergo, in quibus os uentriculi supernum, non bene clauditur, ae in temporibus, ecregionibus humidis ac frigidis,studiosis,pauci caloris, pauci exercit ij,&multae eo. gitationis,aquam bibentibus,totum in contrariss cedi uelut patri meo,& mihi. Et ideo talibus,si hoc cotingat ut cogantur,magna uoce ac diti uti, primitu incula adhibeant uentri,quibus intestina coprimatur, accipiat cibi aliquid, antequa eo eant,