장음표시 사용
191쪽
elisit. Hoc fuit morti contumeliam saeere. ita prorsus: parum munde et parum decenter: quid est stultius quam
21 fastidiose mori O virum sortem l foJ dignum, cui satidaretur electioi quam sortiter ille gladio usus essetiquam animose in profundam Se altitudinem maris aut a scisae rupis inmisi SSeti undique destitutus invenit, quemadmodum et mortem sibi deberet et telum: ut scias ulmoriendum nihil aliud in mora es Se quam velle. Existimetur de laeto hominis acerrimi, ut cuique viSum erit, dum hoc conStet, praeserendam eSSE SpurciSSimam mor-22tem servituti mundissimae. Puoniam coepi sordidis uti exemplis, perseverabo. PluS enim a Se quisque exiget, si viderit hanc rem etiam a contemptissimis p OSSe contemni. Catones Scipionesque et alios, quos audire cum admiratione consuevimus, Supra imitationem po SitoS putamus: iam ego istam Virtutem habere tam multa exempla
in ludo bestiario quam in ducibus belli civilis ostendam.
23 Cum adveheretur nuper inter.euStodias quidam ad matutinum Spectaculum missus, tamquam Somno premente nutaret, caput usque eo demisit, donec radiis insereret, et tamdiu se in sedili suo tenuit, donec cervicem circumactu rotae frangeret: eodem vehiculo, quo ad poenam sere-24batur, effugit. Nihil obstat erumpere et exire cupienti in aperto nos natura custoditi cui permittit necessitas sua, circumspiciat exitum mollem. cui ad manum plura Sunt, per quae SeSe adSerat, iS delectum agat et qua potissimum liberetur, consideret. cui difficilis occasio eSt, is proximam quamque pro optima adripiat, Sit licet inaudita, sit nova: non deerit ad mortem ingenium, eui non 25 desuerit animus. Vides, quemadmodum extrema quoque mancipia, ubi illis stimulos adegit dolor, excitentur et intentissimas custodias saltant Ille vir magnuS eSt, qui mortem sibi non tantum imperavit, sed invenit. Ex eo-26 dem tibi munere plura exempla promi Si. Secundo naumachiae Spectaculo unus e barbaris lanceam, quam in adversarios acceperat, totam iugulo Suo merSit. oluare, inquit, non omne tormentum, omne ludibrium iamdudum essugio 8 quare ego mortem armatus eXSpecto Tanto
192쪽
ΕPIS L. M0R. LIB. VIII. ΕP. 1. 2. 70. 71.) 163hoe speciosius spectaculum fuit, quanto honestius moridiseunt homines quam oecidere. 9uid ergo' quod animi 27 perditi quoque noxiosi J habent, non habebunt illi, quos
adversus hos casus inStruxit longa meditatio et magistra rerum omnium ratio 8 Illa nos docet sati varios esse au- cessus, finem eumdemi nihil autem interesSe, unde incipiat quod Venit. Eadem illa ratio monet, ut, Si licet, remoriaris Nine dolore: si autem non potes, moriari quemadmodum potes et quicquid obvenerit, ad vim adserendam tibi invadas. Iniuriosum eSt rapto vivere: at contra pulcherrimum mori rapto. Vale.
Subinde me de rebus singulis consulis oblitus vasto Inos mari dividi. cum magna pars consilii sit in tempore, necesSe est evenire, ut de quibuSdam rebus tunc ad te perseratur Sententia mea, cum iam contraria potior est. consilia enim rebus aptantur. res nOStrae seruntur, immo volvuntur: ergo consilium nasci sub diem debet: ess hoc quoque nimis tardum est: sub manu, quod aiunt, nascatur. Puemadmodum autem in veniatur, o Stendam. Puotiens, quid sugiendum sit aut quid 2 petendum, Voles Scire, ad Summum bonum, fetJ propositum totius vitae tuae, respice. illi enim consentire debet, quicquid agimus: non disponet singula, nisi cui iam vitae Suae Summa pro POS ita e St. nemo, quamvis paratos habeat colores, similitudinem reddet,
nisi iam constat, quid Velit pingere. ideo peccamus, quia de partibus vitae omnes deliberamus, de t6ta nemo deliberat. Scire debet, quid petat ille, qui sagittam vult 3
mittere, et tunc dirigere ac moderari manu telum. errant consilia nostra, quia non habent, quo dirigantur. Ignoranti, quem portum petat, nullus SuuS Ventus eSt. necesse est multum in Vita no Stra casus posSit, quia vivimus casu. Puibusdam autem evenit, ut quaedam scire 4 Se nesciant. quemadmodum quaerimuS Saepe eos, cum
quibus stamus, ita plerumque finem Summi boni igno-
193쪽
ramus adpositum. nec multis verbis nee circuitu longo, quod sit summum bonum, colliges: digito, ut ita dicam, demonstrandum est nec in multa spargendum. quid enim ad rem pertinet in particulas illud diducere cum possis dicere: summum bonum e St, quod honestum est et quod magis admireris: unum bonum est, quod honestum est: cetera salsa et adulterina bona sunL5 Hoc si persuaSeris tibi et virtutem adamaveris: amare enim parum eStr quicquid illa contigerit, id tibi, qualecumque aliis videbitur, saustum felixque erit: et torqueri, si modo iacueris ipso torquente Securior, et aegrotare, si non maledixeris sortunae, si non UeSSeri S morbo, omnia denique, quae ceteri S videntur mala, et mansuescent et in bonum abibunt, si super illa eminueris. Hoeliqueat, nihil esse bonum nisi honestum: et omnia incommoda Suo iure bona VOeabuntur, quae modo virtus 6 honestaverit. Multis videmur maiora promittere quam recipit humana condicior non inmerito. ad corpus enim respiciunt: revertantur ad animum: iam hominem deo metientur. Erige te, Lucili virorum optime, et relinque istum ludum literarium philosophorum, qui rem magnificentissimam ad syllabas vocant, qui animum minuta
docendo demittunt et conterunti nes similis illis, qui invenerunt ista, non qui docent et id agunt, ut philoso-7 pbia potius difficilis quam magna videatur. Socrates squilto tam philosophiam revocavit ad mores et hanc summam dixit esse sapientiam, bona malaque distinguere: ASequere, inquit, illos, si quid apud te habeo auctoritatis, ut sis beatus, et te alicui stultum videri sine. quisquiqvolet, tibi contumeliam faciat et iniuriami tu tamen nihil patieris, Si modo tecum erit virtus. Si vis, inquit, bentus esse, si fide bona vir bonus, sine contemnat te aliquis. Hoc nemo praestabit, nisi qui omnia bona eXnequaverit, quia nee bonum Sine honesto est et ho-8nestum in omnibus par est. Puid ergo nihil interest inter praeturam Catonis et repulsum nihil in te eSt, utrum Pharsalica acie Cato vincatur an vincat hoc eius bonum, quo victis partibus non potest Vinei, par
194쪽
erat illi bono, quo victor rediret in patriam et conponeret pacem Puidni par sit 3 eadem enim virtute et mala
fortuna vincitur et ordinatur bona. Virtus autem non potest maior aut minor sierit unius staturae est. Sed Cn. 9 Pompeius amittet exercitum, sed illud pulcherrimum reipublicae praetextum, optimateS, et prima acies Pompeianarum partium, Senatus seren S arma, uno proelio
prostigabuntur et tam magni ruina imperii in totum dissiliet orbem: aliqua pars eius in Aegypto, aliqua in Africa, aliqua in Hispania cadet. ne hoc quidem miserae reipublicae continget, semel ruere. Omnia licet stanti loIubam in regno suo non locorum notitia adiuveb, non popularium pro rege Suo virtus obstinatissima, Uticen sium quoque fides malis fracta deficiat et Scipionem in Africa nominis sui fortuna destituat: olim pro Vi Sum est, ne quid Cato detrimenti caperet. -Victus est tamen. II Et hoc numera inter repulsas Catonis: tam magno animo seret aliquid sibi ad victoriam quam ad praeturam obstitisse. Puo die repulsus est, lusit. qua nocte perituturus suit, legiti eodem loco habuit praetura et vita excideret omnia, quae acciderent, serenda esse perSua-Serat sibi. Puidni ille mutationem reipublicae sorti et i 2 aequo pateretur animo' quid enim mutationis periculo
exceptum non terra, non coelum, non totus hie rerum omnium contextus. quamvis deo agente dueatur. non
semper tenebit hunc ordinem, sed illum ex hoc cursu aliquis dies deletet. Certis eunt cuncta temporibus: naSci 13
debent, crescere, exStingui. quaecumque Supra nos Vi-
deS currere, et haec, quibus inmixti atque inpositi sumus veluti solidissimis, carpentur ac desinent. nulli non senectus Sua est: inaequalibus ista Spatiis eodem natura dimittit. quicquid est, non erit: nee peribit, Sed reSol- Vetur. Nobis Solvi perire est. proxima enim intuemur: 14 ad ulteriora non prospicit mens hebes et quae SB corpori addixit: alioquin sortius finem sui suorumque pM teretur, si speraret, furi omnia illa, Sic Vitam mortemque per vices ire et conposita dissolvi, dissoluta con-Poni, in hoc opere aeternam artem cuncta temperantis
195쪽
15 dei verti. Itaque ut Cato, eum aevum animo percurrerit, diget: isOmne humanum genus, quodque eSι quodque erit, morte damnatum eSt: OmneS, quae USquam rerum potiuntur urbes quaeque alienorum imperiorum magna Sunt decora, ubi fuerint, aliquando quaeretur et vario exitii genere tollentur: alias destruent bella, alias desidia paxque ad inertiam Versa consumet et magnis opibus exitiosa res, luxuS. omnes hoS sertileS campos repentina maris inundatio abscondet aut in Subitam cavernam considentis soli lapsus abducet. 9uid est ergo, quare indigner aut doleam, Si exiguo momento publica sata prae- 16 cedo 8 Magnus animus deo pareat et quicquid lex universi iubet, sine cunctatione patiaturi aut in meliorem emittitur vitam lucidius tranquilliusque inter divina man- . . Surus aut certe Sine ullo futurus incommodo Suae naturae remiscebitur et revertetur in totum. Non est ergo M. Catonis maius bonum honesta vita quam mors hone-Sta, quoniam non intenditur virtus. Idem esse dicebat Socrates veritatem et virtutem. quomodo illa non cre- scit, sic ne virtus quidem: habet numerOS suos, plena 17 est. Non est itaque quod mireris paria eSSe bona, et quae ex proposito Sumenda Sunt et quae Subita res t lit. nam si hanc inaequalitatem receperis, ut sortiter lorqueri in minoribus bonis numeres, numerabis etiam in malis et infelicem Socratem dices in carcere, infelicem Catonem volnera Sua animOSius quam secerat, retractan- tem, calamitoSissimum omnium Regulum fidei poenas etiam hostibus servatae pendentem: atqui nemo' hoc dicere, ne ex molliSSimis quidem, auSus est. negant enim I 8 illum esse beatum, sed tamen negant miSerum. Aeade mici veteres beatum quidem esse etiam inter hos cruciatus satentur, Sed non ad persectum nee ad plenum, quod nullo modo potest recipit nisi beatus est, in Summo bono non eSt. quod Summum bonum eSt, Suyra Se gradum non habet, si modo illi virtus inest, si illam adversa non minuunt, Si manet etiam comminuto corpore incolumis : manet autem. virtutem enim intellego animosam 19 et excelSam, quam incitat, quicquid inseStat. Hune uni-
196쪽
mum, quem saepe induunt generosae indolis iuvenes, quos alicuius honestae rei pulchritudo percussit, ut omnia fortuita contemnant, prosecto sapientia infundet et tradet: persuadebit unum bonum esse, quod honestum rhoe nec remitti nec intendi posse, non magis quam regu- 'lam, qua rectum probari solet, nectes. quicquid ex illa mutaveris, iniuria est recti. Idem ergo de virtute dice- 20 must et haec recta est. flexuram non recipit. rigidari
quidem, amplius intendi non potest. haec de omnibus rebus iudicat, de hae nulla. si rectior ipsa non potest fieri, ne quae ab illa quidem fiunt, alia aliis rectiora
sunt. huic enim necesse ESi respondeant: ita paria Sunt.
-0uid ergo inquisi iacere in convivio et torqueri paria 2Isunt Hoc mirum videtur tibi illud licet magis ad mirerist iacere in convivio malum est, torqueri in eculeo bonum est, si illud turpiter, hoc honeste fit. bona ista aut mala non efficit materia, sed virtus. haec ubicumque ad paruit, Omnia eiusdem mensurae ae pretii sunt. a In 22 oculos nune mihi manus intentat ille, qui omnium animum aestimat ex suo, quod dicam paria bona esse adversa sortiter portantis et prospera honeste iudicantis, quod dicam paria bona esSe eius, qui triumphat et eius, qui ante currum vehitur invictus animo. non putant enim seri, quicquid sacere non possunt: ex infirmitate sua de virtute serunt sententiam. Puid miraris, si uri, volnerari, 23 occidi, adligari iuvat, aliquando etiam libet Luxurioso frugalitas poena est. Pigro supplicii loco labor est. d licutis miseria est industria. desidioso studere torqueri , esti eodem modo haec, ad quae omnes inbecilli sumus, dura atque intoleranda credimus, obliti, quam multis tormentum sit Vino carere aut prima luce excitari. non ista dissicilia sunt natura, sed nos fluidi et enerves. Magno animo de rebus magnis iudicandum est: alioquin 24 videbitur illarum vitium esse, quod nostrum est. Sic quaedam rectissima, cum in aquam demi SSa Sunt, Speciem curvi praefractique visentibus reddunt. non tantum quid videas, sed quemadmodum, refert: animus noster
ad vera perspicienda caligat. Da mihi adulescentem in- 25
197쪽
corruptum et ingenio vegetum et dicet fortunatiorem sibi
videri, qui omnia rerum adverSarum onera rigida cem vice sustollat, qui supra fortunam exsistat. Non mirum
est in tranquillitate non concutit illud mirare, ibi extolli aliquem, ubi omnes deprimuntur, ibi stare, ubi omnes 26 iacent. Puid est in tormentis, quid est in aliis, quae adversa adpellamus, mali 3 fhoe,J ut opinor, succidere
mentem et incurvari et Succumbere, quorum nihil sapienti viro poterit evenire: Stat rectus sub quolibet pondere. nulla illum res minorem facit. nihil illi eorum, quae serenda sunt, displicet. nam quicquid cadere in hominem poteSt, in Se cecidiSSc non queritur. Vires Suas 27 novit. Scit se esse oneri serendo. Non educo Sapientem ex hominum numero nec dolores ab illo sicut ab aliqua rupe nullum sensum admittente Submoveo. memini ex duabus illum partibus esse conpositum: altera epi in rationalis. haec mordetur, uritur, dolui: altera rationalis. haec inconcussas opiniones habet, intrepida est et indomita. in hac positum est summum illud hominis bonum: antequam inpleatur, incerta mentis Volutatio est: cum 28 vero perseetum est, inmota illa stabilitas est. Itaque inchoatus et ad summa procedens cultorque virtutis, etiamsi adpropinquat persecto bono, Sed ei nondum summam manum inposuit, ibi interim cessabit et remittet aliquid ex
intentione mentis . nondum enim incerta transgressus eSt. etiamnunc versatur in lubrico et beatus vero et virtutis exactae tunc se maxime amat, cum sortissime expertus
eSt, et metuenda ceteris, si alicuius honesti ossicii pretia Sunt, non tantum fert, sed amplexatur multoque audire 29 mavulti tanto melior quam stantoJ selicior. Venio
nune illo, quo me vocat exspectutio tua. Ne extra rerum naturam vagari virtus nostra videatur, et tremet sapiens
et dolebit et expallescet. hi enim omnes corporis Sen Sussunt. ubi origo calamitatis 3 ubi illud malum verum est illic scilicet, si ista animum detrahunt, si ad conseSSionum 30 servitutis adducunt, si illi poenitentiam sui faciunt. Sapiens quidem vincit virtute fortunam, at multi professi sapientiam levissimis nonnumquam minis exterriti Sunt.
198쪽
Hoc loco vitium nostrum est, qui idem a sapiente exigimus et a proficiente. Suadeo adhuc mihi ista,
quae laudo, nondum Persuadeo. etiamSi persuasissem, nondum tam parata haberem aut tam exercitata, ut ad omnes gasus procurrerent. Puemadmodum lana quos-3Idam colores semel ducit, quosdam nisi Saepius macerata
et recocta non perbibit, sic alias disciplinas ingenia, cum accepere, Protinus praestant: haec, nisi alte descendit et diu sedit et animum non coloravit, sed infecit, nihil ex his, quae promiserat, praestat. Cito hoc potest tradi et 32
paucissimis verbis r unum bonum esse virtutem, nullum certe sine virtute, et ipsam virtutem in parte nostri meliore, id est rationali, positam. duid erit haec virtus
iudicium verum et inmotum. ab hoc enim inpetus venient mentis, ab hoe omnis species, quae in Pelum movet, redigetur ad liquidum. Huic iudicio consentaneum erit 33 omnia, quae virtute contacta sunt, et bona iudicare et inter Se paria. corporum autem bona corporibus quidem bona sunt, sed in totum non sunt bona. his pretium quidem erit aliquod, ceterum dignitas non eriti magnis inter se intervallis distabunt: alia minora, alia maiora erunt. Et in ipsis sapientiam sectuntibus magna dis-34 crimina esse fateamur necesse est: alius iam in tantum profecit, ut contra sortunam audeat adtollere oculos, Sed non pertinaciter: cadunt enim nimio Splendore praestricti. alius in tantum, ut possit cum illa conferre voltum, si iam pervenit ad summum et fiduciae plenus est. In persecta necesse est labent et modo prodeant, D modo sublabantur aut succidant. sublabentur autem, nisi ire et niti perseveraverint: Si quicquam ex studio et fideli intentione laxaverint, retro eundum est. nemo prosectum ibi invenit, ubi reliquerat. Instemus itaque et perseveremus. plus, 36 quum profligavimus, restati sed magna pars eSt pru- laetus velle proscere. huius rei conscius mihi sumi volo et mente tota volo. te quoque instinctum esse et magnond pulcherrima properare inpetu videor properemusr ita demum vIta benesicium eriti alioquin mora est, et
199쪽
quidem turpis, inter foeda versantibus. id agamus, ut noStrum Omne tempus Sit. non erit autem, nisi prius nos 37 nostri esse coeperimus. 9uando continget contemnere utramque sortunam quando continget omnibus obpressis adfectibus et sub arbitrium suum adductis hanc vocem emittere: vici Puem vicerim quaeris 3 non Persas nee extrema Medorum nec si quid ultra Dahas bellicosum iacet, sed avaritiam, sed ambitionem, Sed metum mortis, qui victores gentium vicit. Vale.
I. Puod quaeris a me, liquebat mihi, si rem edicerem per se. Sed diu non retemptavi memoriam meam, itaque non incile me sequitur. quod evenit libris situ cohaerentibus, hoe evenisse mihi sentio: explicandus est animuSet quaecumque apud illum deposita sunt, subinde excuti debent, ut parata Sint, quotiens usuS exegerit. ergo hoe in praesentia disseramus. multum enim operae, multum diligentiae poscit. cum primum longiorem eodem loco 2 Speravero moram, tune iStud in manus Sumam. Puaedam enim Sunt, quae possiS et in cisio scribere. quaedam lectum et otium et secretum desiderant. nihilominus bis quoque occupatis diebus agatur aliquid et quidem totiS. numquam enim non succedent occupationes novae r Serimus illas, itaque ex una exeunt plures. deinde ipsi nobis dilationem damus: secum hoc peregero, toto animo
200쪽
incumbam. et siSi hane rem molestam conposuero, Studio me dabo. Non cum Vae a Veri S, philosophan-3dum est: omnia alia neglegenda Sunt, ut huic adsideamuS, cui nullum tempus satis magnum est, etiamsi a puerilia usque ad longissimos humani aevi terminos vita producitur. non multum refert, utrum omittas philosophiam an intermittas. non enim ubi interrupta eSt, manet, Sed eorum more, quae intenta dissiliunt, usque ad initia sua recurrit, quod a continuationct discessit. Resistendum est occupationibus nec explicandae, sed Submovendae Sunt. tempus quidem nullum parum est idoneum studio salutari: atqui multi inter illa non Student, propter quae Studendum eSt. -Incidet aliquid, 4 quod inpediat. non quidem eum, cuius animus in omni negotio laetus atque ut acer est: in persectis adhuc inte scinditur laetitia, Sapientis vero contexitur gaudium, nulla causa rumpitur, nulla fortuna, Semper et ubique tranquillus est. non enim ex alieno pendet nec favorem fortunae aut hominis exspectat. domestica illi felicitaseM. exiret ex animo, Si intraret: ibi nascitur. Aliquando 5eXtrinsecus, quo admoneatur mortalitatis, intervenit, sed id leve et quod summam cutem Stringat. aliquo, inquam, incommodo ad statur maximus is i illud bonum est fixum. ita dico, extrinsecus aliqua sunt incommoda, velut in corpore interdum robusto solidoque eruptiones quaedam pustularum et ulcuscula, nullum in alto malum est. Hoc, 6 inquam, intereSt inter consummatae sapientiae virum et alium procedentis, quod inter Sanum et ex morbo graviae diutino emergentem, cui Sanitatis loco est levior accessio : -hic nisi adtendit, subinde gravatur et in eadem revolvitur: Sapiens recidere non poteSt, ne incidere quidem amplius. corpori enim ad tempus bona valitudo eSt, quam medicus, etiamsi reddidit, non praestat. Saepe ad eumdem, qui advocaverat, excitatur: fanimusJ semel in totum sanatur. Dicam, quomodo intellegas sanum: si se Iipso contentus est, si confidit Sibi, si scit omnia vota mortalium, omnia beneficia, quae dantur petunturque, nullum in beata vita habere momentum. nam cui aliquid