장음표시 사용
201쪽
aecedere potest, id inperfectum est. cui aliquid abseedere potest, id in perpetuum est: cuius perpetua sutura. laetitia est, is suo gaudeat. Omnia aulem, quibus Volgus inhiat, ultro citroque fluunt. nihil dat fortuna mancipio. sed haec quoque fortuita tune delectant, cum illa ratio
temperavit ae miscuit et haec eSt, quae etiam externa com-8mendet, quorum avidis usus ingratus est. Solebat Attalus hac imagine utit is vidisti aliquando canem missa a domino D ta panis aut carnis aperto ore captantem quicquid excepit, protinus integrum devorat et semper ad spem venturi hiati idem evenit nobis: quicquid Exspectantibus sortuna proiecit, id sine ulla voluptate demittimus statim, ad rapinam alterius erecti et adtoniti. Hoc Sapienti non evenit: plenus est. etiam si quid obvenit, Secure excipit ae reponit. laetitia fruitur maxima, 9 continua, sua. Habet aliquis bonam voluntatem, habet prosectum, sed cui multum desit a summo: hie deprimitur alternis et extoIlitur ac modo in coelum adlevatur, modo desertur ad terram. In peritis ae rudibus nullus praeeipitationis finis esti in Epicureum illud chaos decidunt
10 inane, Sine termino. ΕSq adhuc genuS tertium eorum, iqui sapientiae adludunt, quam non quidem contigerunt, in conspectu tamen et, ut ita dicam, sub ictu habent : hi non concutiuntur, ne defluunt quidem . nondum in Siceo, Iliam in portu sunt. Ergo cum iam magna sint inter summos imosque discrimina, cum medios quoque Sequatur ingens periculum ad deteriora redeundii non debemus Occupationibus indulgere. excludendae sunt i si semel intraverint, in locum suum alias substituenti principiis ill rum obstemus. melius non incipient, quam deSinent. Vale.
I. Errare mihi videntur, qui existimant philosophiae fideliter deditos contumace S e S Se ac res ractarios, fess contemptores magistratuum ae regum eorum ve, per quo S publica administrantur. e contrario enim nulli adversus illos
202쪽
gratiores sunt i nec inmerito. nullis enim plus praestant quam quibus frui tranquillo otio licet. Itaque ii, quibus 2 multum ad propositum bene vivendi consert securitas publica, nece e est auctorem huius boni ut parentem
colant, multo quidem magis quam illi inquieti et in medio positi, qui multa principibus debent, sed multa et inputant, quibus numquam tam plene occurrere ulla liberalitas potest, ut cupiditates illorum, quae creScunt, dum inplentur, exsatiet. quisquis autem de accipiendo cogitat, oblitus accepti est. nec ullum habet malum cupiditas maius, quam quod ingrata est. Adice nunc, quod 3 nemo eorum, qui in republica VerSantur, quot .vincat, sed a quibus vincatur, adspicit. et illis non tam iucundum est multos post se videre quam grave, aliquem ante se. habet hoc vitium omnis ambitior non respicit. nec ambitio tantum instabilis est, Verum cupiditas omniS, quia incipit semper a fine. At ille vir Sincerus ac purus, 4 qui reliquit et curiam et forum et omnem administrationem reipublicae, ut ad ampliora secederet, diligit eos, per quos hoc ei sacere tuto licet solusque illis gratuitum
testimonium reddit et magnum rem nescientibus debet. quemadmodum praeceptores suos Veneratur ac suspicit,
quorum benencio illis inviis exiit, sic et hos, sub quorum tutela DOSitus exercet artes bonas. -Verum ali OS 5
quoque rex Viribus suis prolegit. Puis negat 3 sed quem admodum Neptuno plus debere se iudicat ex his, qui eadem tranquillitate usi sunt, qui plura et pretiosiora illo
mari vexit, animosius a mercatore quam a vectore Solvitur votum, et ex ipsis mercatoribus effusius gratus
eSt, qui odores ac Purpuras et auro pensanda portabat quam qui vilissima quaeque et saburrae loco sutura congesserati sic huius pacis beneficium ad omnes pertinentis altius ad eos pervenit, qui illa bene utuntur. multi 6 enim sunt ex his togatis, quibus pax operosior bello est: an idem existimas pro pace debere eos, qui illam ebrietati aut libidini inpendunt aut aliis vitiis, quae vel bello rumpenda sunt nisi sorte tam iniquum putas esSe sapientem, ut nihil viritim se debere pro communibus bo-
203쪽
nis iudicet. soli lunaeque plurimum debeo, et non uni mihi oriuntur. anno temperantique annum deo privatim obligatus Sum, quamvis nihil in meum honorem descripta 7 sint. feti stulta avaritia mortalium possessionem proprietatemque discernit nec quicquam Suum credit esse, quod publicum est: at ille sapiens nihil iudicat suum magis quam cuius illi cum humano genere consortium est. nee enim essent ita communia, niSi pars illorum pertineret ad singulos: socium efficit etiam quod ex minima por-8 tione commune est. Adice nunc, quod magna et vera bona non Sic dividuntur, ut exiguum in singulos cadat: ad unumquemque tota perveniunt. Ex congiario tantum serunt homines, quantum in capita promissum eSt. epulum
et visceratio et quicquid aliud manu capitur, discedit in partesi ad haec individua bona, pax et libertas, inm9 omnium tota quam Singulorum sunt. l Cogitat itaque fsapiensJ , per quem sibi horum usus fructuSque contingat, per quem non ad arma illum nec ad servandas vigilias nec ad tuenda moenia et multiplex belli tributum publica necessitas vocet, agitque gubernatori Suo gratiaς. Hoc
docet philosophia praecipue, bene debere beneficia: bene
10 solverer interdum autem solutio eSt ipsa conses Sio . confitebitur ergo multum Se debere ei, cuius administratione ac providentia contingit illi pingue otium et arbitrium sui temporis et inperturbata publicis occupationibus qui e S. O Meliboee, deus nobis haec otia fecit: namque erit ille mihi semper deus.11 Si illa quoque otia multum auctori suo debent, qu0rum
munus hoe maximum est illis meas errare boves, ut cernis, et ipsum ludere, quae vellem, calamo permisit astresti:
quanti aestimamus hoc otium, quod inter deos I 2 agitur, quod deos facit Ita dico, Lucili, et te in coelum conpendiario voco. Solebat Sextius dicere, Iovem plus non posse quam bonum virum: plura Iupiter habet, quae praestet hominibus, sed inter duos bonos non est meli 0r, qui locupletior, non magis quam inter duoS, qui-
204쪽
bus par scientia regendi gubernaculum est, meliorem dixeris, cui maius Speeiosiusque navigium est. Iupiter 13 quo antecedit virum bonum diutiuS bonus este sapiens nihilo se minoris aeStimat, quod virtutes eius spatio breviore cluduntur. ouemadmodum ex duobus sapientibus qui senior decessit, non est beatior eo, cuius intra pauciores annos terminata virtus est: Sic deus non vincit sapientem felicitate, etiamsi vincit aetate. Non est virtus maior, quae longior. Iupiter omnia habet, sed nempe 14 aliis tradidit habenda: ad ipsum hic unus usus pertinet, quod utendi omnibus causa eSt: Sapiens tam aequo animo omnia apud alios videt contemnitque quam Iupiter ethoe se magis suspicit, quod Iupiter uti illis non potest, Sapiens non Vult. Credamus itaque Sextio monstranti 15 pulcherrimum iter et clamanti rishac itur ad astra: hac secundum frugalitatem, hac secundum temperantiam, hae secundum sortitudinem. Non sunt di fastidiosi, non invidit admittunt et adscendentibus manum porrigunt. Miraris hominem ad deos ire deus ad ho- 16 mineS venit, immo, quod est propius, in homines venit: nulla sine deo mens bona est. Semina in corporibus humanis divina dispersa sunt, quae si bonus cultor
excipit, similia origini prodeunt et paria his, ex quibuSorta Sunt, Surgunt: Si malus, non aliter quam humus Sterilis ae palustris necat ac deinde creat purgamenta pro frugibus. Vale.
Epistula tua deleetavit me et marcentem excitavit, I memoriam quoque meam, quae iam mihi segnis ae lenta est, evocavit. luidni tu, mi Lucili, maximum putes in-Strumentum beatae vitae hanc per sua Sionem, unum bonum es Se, quod honestum est nam
qui alia bona iudicat, in fortunae venit potestatem, alieni arbitrii sit: qui omne bonum honesto circumscripsit, intra Se fulix est. Hic amissis liberis moestus, hic solli-2
205쪽
citus aegris, hic turpibus et aliquam passis infamiam
tristis. illum videbis alienae uxoris amore cruciari, illum Suae. non deerit, quem repulSa diStorqueat. . erunt,3 quos ipse honor vexet. illa vero maxima ex Omni mortalium populo turba miserorum, quam exspectatio mortis
exagitat undique inpendens. nihil enim est, unde non subeat. itaque, ut in hostili regione versantibus, huc et illue circumspiciendum est et ad omnen Strepitum circumagenda cervix: nisi hic timor e pectore eiectus est, 4 palpitantibus praecordiis vivitur. Occurrent acti in exilium et evoluti bonis. occurrent, quod genus egeStati S gravissimum est, in divitiis inopes. occurrent naufragi similiave naufragiS passi, quos aut popularis ira aut invidia, perni .ciosum optimis telum, inopinantes securosque disiecit procellae more, quae in ipsa sereni fiducia solet emergere, aut fulminis subiti, ad cuius ictum etiam vicina tremue unt. nam ut illio quisquis ab igne propior stetit, percusso similis obstupuit, sic in his per aliquam vim accidentibus unum calamitas obprimit, ceteros metuS, paremque paS-5 sis tristitiam facit pati posse. Omnium animos mala alienaae repentina sollicitant. quemadmodum aves etiam inanis sundae sonus territat, ita nos non ad ictum tantum exagitamur, Sed ad crepitum. Non potest ergo quisquam beatus esse, qui huic Se opinioni credidit. non enim beatum est, nisi quod intrepidum: inter suspecta malo
6 vivitur. 9uisquis se multum sortuitis dedit, ingentem sibi materiam perturbationis et inexplicabilem fecit: una hae
via est ad tuta vadenti, externa despicere et honesto contentum esSe. nam qui aliquid virtute melius putat aut ullum praeter illam bonum, ad haec, quae a fortunuSparguntur, Sinum expandit et sollicitus missilia eius 7 LexJspectat. Hane enim imaginem animo tuo propone, ludos sacere fortunam et in hunc mortalium coelum honoreS, divitias, gratiam excutere, quorum alia inter diripentium manus scissa sunt, alia inlida societate divisa, alia magno detrimento eorum, in quo S deVenerant, Pren Sa. ex quibus quaedam aliud agentibus inciderunt, quaedam, quia nimis captabantur. amiSSa et, dum avido
206쪽
rapiuntur, expulsa Sunt. nulli vero, etiam cui rapina feliciter cessit, gaudium rapti duravit in posterum . itaque prudentissimus quisque cum primum induet videt munuscula , a theatro fugit et Scit magno parva constarer
nemo manum con Serit cum recedente, nemo exeuntem
seriti circa praemium rixa est. Idem in his evenit, quae 8 sortuna desuper iactat: nestuamus miseri, distringimur, multas habere cupimus manus, modo in hane partem, modo in illam respicimus: nimis tarde nobis mitti videntur, quae cupiditates nostras inritant ad paucos perventura, eXSpectata omnibus. ire obviam cadentibus cupi-9muS. gaudemus, Si quid invasimus, invadendique aliquos Spes vana delusit: vilem praedam magno aliquo incommodo luimus aut defcipimuri aut sallimur. secedamus itaque ab istis ludis et demus raptoribus locum: illi spectent bona ista pendentia et ipsi magis pendeant. Pui-10 cumque beatus esse constituet, unum eSSe bonum putet, quod honestum est. nam si ullum aliud esse existimat, primum male de providentia iudieat, quia multa incommoda iustis viris accidunt et quia, qui equid nobis dedit,hreve est et exiguum, si conparas mundi totius aevo. EXII hac deploratione nascitur, ut ingrati divinorum interpreteS SimuS: querimur, quod non Semper, quod et pavea nobis et incerta et abitura contingant. inde eSt, quod
nec vivere nec mori volumus: vitae nos odium tenet, timor mortis. natat omne consilium nee in plere nos ulla felicitas potest. causa intem est, quod non perVenimus
ad illud bonum inmensum et insuperabile, ubi neeeSSeest resistat voluntas nostra, quia ultra Summum non eSt
locus. 9uaeris, quare virtus nullo egeat 3 praesentibus 12 gaudet, non concupiscit absentia. nihil non illi magnum est. quod satis. Ab hoc discede iudicior non pietas con- Stabit, non fides. multa utramque praestare cupienti patienda sunt ex his, quae mala Vocantur. multa in Pendenda ex his, quibus indulgemus tamquam bonis. perit, 13 sortitudo, quae periculum sacere debet sui. perit magnanimitas, quae non potest eminere, nisi omnia velut minuta contempSit, quae pro maximis volguS optat. perit
207쪽
gratia et relatio gratiae, si timemus laborem, Si qui γquam pretiosius fide novimus, Si non optima Spectamus.1 Sed ut illa praeteream, aut ista bona non Sunt, quae Vocantur, aut homo felicior deo est, quoniam quidem quae parata nobis sunt, non habet in usu deus. nec enim libido ad illum nec epularum lautitiae nec opes nec quicquam ex his hominem inescantibus et vili voluptate ducentibus pertinet. ergo aut credibile est bona deo deesse aut hoc ipsum argumentum est bona non eSSO, quae deo 15 desunt. Adice, quod multa, quae bona videri volunt, animalibus quam homini pleniora contingunt: illa cibo
avidius utuntur. Venere non aeque satigantur.' virium
illis maior est et aequabilior firmitus: sequitur, ut multo feliciora sint homine. nam sine nequitia, sine fraudibus degunt. Duuntur voluptatibus, quas et magis capiunt et I 6 ex facili sine ullo pudoris aut poenitentiae metu. Considera tu itaque, an id bonum vocandum Sit, quo deus ab homine vincitur. Summum bonum in animo contineamus: obsolescit, Si ab optima nostri parte ad pessimam transit et transfertur ad sensus, qui agiliores Sunt animalibns mutis. Non est summa selicitatis nostrae in carne ponenda: bona illa sunt vera, quae ratio dat, SO-lida ae sempiterna, quae cadere non possunt, ne decre- 17Scere quidem aut minuit cetera opinione bona sunt et nomen quidem habent commune cum veris, proprietaSin illis boni non est. itaque commoda Vocentur et, ut nostra lingua loquar, producta. ceterum SciamuS mancipia nostra esse, non partes: et sint apud nos, Sed ita, ut meminerimus extra nos esse. etiamsi apud noS Sint, inter subiecta numerentur et humilia, propter quae nemo
se adtollere debeat. quid enim stultius quam aliquem eo 18 sibi placere, quod ipse non fecit omnia ista nobis aQ- cedant, non haereant, ut, Si abducantur, sine ulla nostri laceratione discedant. utamur illis, non gloriemur, t et utamur parce tamquam depositis apud nos et abituris. quisquis illa sine ratione possedit, non diu tenuit. ipsa enim se felicitas, nisi temperatur, premit. Si fugaci Sia-mis bonis credidit, cito deseritur et, ut non deseratur,
208쪽
EPISΤUL. MOR. LIB. IX. EP. 3. 74. adfligitur. paueis deponere felicitatem molliter lieuit.
ceteri cum iis, inter quae eminuere, labuntur et illos degravant ipsa, quae extulerant. Ideo adhibebitur pru-19 dentia, quae modum illis aut ParSimoniam inponat, quoniam quidem licentia opes suas praecipitat atque urget. nec umquam inmodica durarunt, nisi illa moderatrix ratio conpescuit. hoc multarum tibi urbium ostendet eventus, quarum in ipso flore luxuriosa imperia ceciderunt et quicquid virtute partum erat, intemperantia conruit. Ad
versus hos casus muniendi Sumus . nullus autem contra fortunam inexpugnabilis murus est: intus instruamur.
si illa pars tuta est, pulsari homo potest, capi non potest. Puod sit hoc instrumentum, scire desiderasy Nihil 20 indignetur sibi accidere sciatque illa ipsa, quibus laedi
videtur, ad conservationem universi pertinere et ex iis esse, quae cursum mundi officiumque consummant. Placeat homini, quicquid deo placuit: ob hoc ipsum se suaque miretur, quod non potest vinci, quod mala ipsa sub se tenet, quod ratione, qua valentius nihil est, casum doloremque et iniuriam subigit. Ama rationem l huius te 21
amor contra durissima armabit. catulorum amor in venabula inpingit seras et inconsultus inpetus praeStat indomitas. iuvenilia nonnumquam ingenia cupido gloriae in contemptum tam serri quam ignium misit. Species quosdam atque umbra virtutis in mortem voluntariam truditi quanto his omnibus sortior ratio eSt, quanto constantior, tanto Vehementius per metus ipsos et pericula
exibit. si Nihi l agitis, inquit, quod negatis ul-22
Ium esse aliud honesto bonum: non saciet vos haec munitio tutos a sortuna et inmunes. dicitis enim inter bona esse liberos pios et bene moratam patriam et parentes bonos: horum pericula non potestis Spectare Securi. perturbabit vos obsidio patriae, liberorum mors, parentum Servitus. uid adversus hos rapro nobis responderi soleat, ponam: deinde tune adiciam, quid praeterea respondendum putem. Alia condicio est in iis, quae ablata in locum suum aliquid incommodi substituunt: tamquam bona va-I2Φ
209쪽
litudo vitiata in malam transfertur. Icies oculorum exstincta caecitate nos adlicit. non tantum velocitas perit
poplitibus incisis, sed debilitas pro illa subit. hoc non est periculum in iis, quae paulo ante retulimus. quare si amicum bonum amisi, non est mihi pro illo perfidia patienda, nec si bonos liberos extuli, in illorum locum in-24 pietas succedit. Deinde non amicorum ille aut liberorum interitus, Sed corporum est. bonum autem uno modo perit, si in malum transit: quod natura non patitur, quia omnis virtus et opus omne virtutiS in conruptum manet.
Deinde etiamsi amici perierunt, etiamsi probati respondentesque voto patris liberi, est quod illorum expleat locum . quid sit quaeris 3 quod illos quoqueJ bonos secerat,25 virtus. haec nihil vacare patitur loci, totum animum tenet, desiderium omnium tollit, sola Salis est: omnium enim bonorum vis et origo in ipsa est. quid refert, an aqua decurrens intercipiatur atque abeat, si sons, ex quo fluxerat, Salvus est y Non dices vitam iustiorem salvis liberis quam amissis nec ordinatiorem nee prudentiorem nec honestiorem: ergo ne meliorem quidem. non saeit adlectio amici sapientiorem, non facit stultiorem detractio, ergo nec beatiorem aut misBriorem. quamdiu virtus Salva 26suerit, non senties, quid abscesserit. -0uid ergo non est beatior amicorum et liberorum turba subcinctus 3 luidni non sit 8 summum enim bonum nec infringitur nee augetur: in suo modo permanet, utcumque Se fortuna gessit. sive illi senectus longa contigit sive citra senectutem finitus est, eadem mensura summi boni est, quamvis 27 aetatis diversa sit. Utrum maiorem an minorem circulum scribas, ad spatium eius pertinet, non ad formam: licet alter diu manserit, alterum statim Obduxeris et in eum, in quo SeriptuS eSt, pulverem Solveris, in eadem uterque sorma fuit. quod rectum est, nee magnitudine aestimatur
nec numero nec tempore: non magis produci quam contrahi potest. honestum vitam ex centum annorum numero in quantum voles corripe et in unum diem coger aequem honesta est. Modo latius virtus sunditur, regna, UrbeS,
provincias temperat, seri leges, colit amicitias, inter pro-
210쪽
ssin quos liberosque dispensat omela. modo arto sine eoncluditur paupertatis, exilii, orbitatis r non tamen minor est, si ex altiore fastigio in privatum, ex regio in humile subducitur, ex publico et Spatioso iure in angustias domus vel anguli coit. aeque magna est, etiamsi in se recessit 29 undique exclusa. nihilominus enim magni spiritus est et erecti, exactae prudentiae, indeclinabilis iustitiae. ergo aeque beata est. beatum enim illud in uno loco positum est, in ipsa mente, grande, stabile, tranquillum, quod sine scientia divinorum humanorumque non potest effici. Se- 30quitur illud, quod me responsurum esse dicebam. ΝΟ nadfligitur sapiens liberorum amiSSione, non amicorum. eodem enim animo seri illorum mortem, quo Suam exspectat. non magis hanc timet quam illam dolet. virtus enim convenientia constat: omnia opera eius cum ipsa concordant et congruunt. haec concordia perit, si animus, quem eXcelsum esse oportet, luctu aut desiderio submittitur. Inhonesta est omnis trepidatio et sollicitudo et in ullo actu pigritia. honestum enim securum et expeditum
est, interritum est, in procinctu stat. Puid ergo non 31 aliquid perturbationi simile patietur non et color eius
mutabitur et voltus agitabitur et artus refrigescent 3 et quicquid aliud non ex imperio animi, sed inconsulto quodam naturae inpetu geritur. lateor. sed manebit illi persuasio eadem, nihil illorum malum esse nec dignum, ad quod mens Sana deficiat. omnia, quae facienda erunt, audacter facit et prompte. hoc enim stultitiae proprium 32 quis dixerit, ignave et contumaciter sacere, quae faciat, et alio corpus inpellere, alio animum distrahique inter diversissimos motus. nam propter illa ipsa, quibus extollit se miraturque, contempta est et ne illa quidem, quibus gloriatur, libenter facit. si vero aliquod timetur malum, eo perinde, dum exspectat, quasi venisset, urgetur et quicquid ne patiatur timet, iam metu patitur. Puemad- 33 modum in corporibus languoris signa praecurrunt. quaedam enim segnitia enervis est et sine labore ullo lassitudo et oscitatio et horror membra percurrensi sic infirmus animus multo ante quam obprimatur malis quatitur. prae