장음표시 사용
231쪽
interest, utrum ad consumptam materiam an ad subactam accedasi crescit in dies et inventuris inventa non obstant. Praeterea condicio optima est ultimii parata verba invenit, quae aliter instructa novam faciem habent. nec illis mauus inicit tamquam alienis. sunt enim publica. iuris-7 consulti negant quicquam publicum uSucapi. Aut ego te non novi aut Aetna tibi Salivam movet. iam cupis grande aliquid et par prioribuS scribere. plus enim Sperare modestia tibi tua non permittit, quae tanta in te est, ut videaris mihi retracturus ingenii tui vires, Si vincendi 8 periculum sit: tanta tibi priorum reverentia est. Inter cetera hoc habet boni sapientia: non potest vinci. Nemo ab altero potest vinci, nisi dum adscenditur. Cum ad Summum perveneris, paria Sunt, non eStincremento locus, statur: numquid sol magnitudini suae adigit 3 numquid ultra quam solet, luna procedit maria non crescunt. mundus eumdem habitum ac modum 9 Servat. Extollere se, quae iustam magnitudinem inple-Vere, non poSSunt: quicumque fuerint Sapientes, pares erunt et aequales. Habebit unusquisque ex his proprias dotest alius erit assabilior, alius expeditior, alius promptior in eloqgendo, alius facundiori illud, de quo agitur, I 0 quod beatum facit, aequale in omnibus. An Aetna tua
possit sublabi et in se ruere, an hoc excet Sum cacumen et conspicuum per vasti maris spatia detrahat adsidua vis ignium, nescio: Virtutem non flamma, non ruina in serius adducet. haec una maiestas deprimi nescit. nec proferri ultra nec referri potest. Sic huius, ut coelestium, statuta magnitudo eSt. ad hanen OSCO II nemur educere. Iam multum Operis essecti est: immo, Si verum lateri volo, non multum. nec enim bonitas
eSt pessimis esse meliorem: quis oculis glorietur, qui Suspicetur diem, cui sol per caliginem splendet ilicet contentus interim sit effugisse tenebras, adhuc non fruitur 12 bono lucis. Tune animus noster habebit, quod gratuletur Sibi, cum emissus his tenebris, in quibuS volutatur, non tenui visu clara prospexerit, sed totum diem admiserit et coelo redditus suo fuerit, cum receperit locum, quem
232쪽
occupavit sorte naScendi. Sursum illum vocant initia sua.
erit autem illic etiam antequam hac cuStodia exsolvatur, cum vitia disieeerit purusque ac levis in cogitationes divinas emicuerit. Hoc nos agere, Lucili carissime, in hoc l3 ire inpetu toto, licet pauci sciant, licet nemo, iuvat. Glori a umbra vir tutis est: etiam invitam comi labitur. sed quemadmodum umbra aliquando antecedit, aliquando sequitur velJ a tergo est, ita gloria aliquando ante noS est visendamque se praebet, aliquando in averso eSt maiorque quo serior, ubi invidia secessit. Puamdiu 1 videbatur surere Democritust vix recepit Socratem suma. quamdiu Catonem civitas ignoraviti respuit nec intellexit, nisi cum perdidit. Rutilii innocentia oc virtus lateret, nisi accepisset iniuriam: dum violatur, effulsit. numquid non sorti suae gratias egit et e X ilium Suum conplexus est y De his loquor, quos illustravit fortuna, dum vexatrquam multorum pro sedius in notitiam evasere post ipsos quam multos fama non excepit, sed eruit Vides Epicu-15rum quanto opere non tantum eruditiores, sed haec quoque inperitorum turba miretur: hic ignotus ipsis Athenis fuit, circa quas delituerat. multis itaque iam annis Metrodoro suo superstes in quadam epistula, cum amicitiam Suam et Metrodori grata commemoratione cecinisset, hoe novisSi me adiecit: senihil sibi et Metrodoro inter bona tanta nocuisse, quod ipsos illa nobilis Graecia non ignotos Solum habuisset, sed paene nuditos. Numquid l6
ergo non poStea quam eSSe desierat. inventus eSty numquid non opinio eius enituit 3 Hoe Metrodorus quoque in quadam epistula confitetur, sese et Epicurum non satis enitutisse: sed post se et Epicurum magnum paratumque nomen habituros apud eos, qui voluissent per eadem ire vestigia. Nulla virtus latet, et latuisse non ipsius est 17 damnum: veniet, qui conditam et seculi sui malignitate conpressam dies publicet. paucis natus est, qui populum aetatis suae cogitat: multa annorum milia, multa populorum supervenient: ad illa respice. etiamsi omnibus tecum viventibus silentium livor indixerit, venient, qui
sine offensa, sine gratia iudicent. Si quod est pretium
233쪽
virtutis ex fama, nec hoc interit. ad nos quidem nihil pertinebit posterorum sermor tamen etiam non Sentien-18tes colet ac frequentabit. Nulli non virtus et vivo et mortuo retulit gratiam, si modo illam bona secutus est fide, si se non exornavit et pinxit, sed idem suit, sive ex denuntiato videbatur, sive inparatus ac subito. Nihil simulatio proficit. paucis inponit leviter extrinsecus inducta laciest veritas in onmen Sui partem eadem est. 9uae decipiunt, nihil habent solidi. tenue est mendacium: perlucet, si diligenter inspexeris. Vale.
Ι. Hodierno die non tantum meo beneficio mihi vaco, sed spectaculi, quo nes molestos ad Sphaeromachian avocavit. nemo in pit, nemo cogitationem meam inpediet, quae hac ipsa fiducia procedit audacius. Non crepuit subinde ostium, non adlevabitur velum: licebit uno Vadere, quod magjs necessarium est per se eunti et Suam sequenti Viam: non ergo Sequor priores 8 facio, sed permitto mihi et invenire aliquid et mutare et relin-2 quere. non servio illis, sed ad Sentior. Magnum tamen verbum dixi, qui mihi silentium promittebam et sine interpellatore secretum: ecce ingens clamor ex Stadio prO- sertur et me non excutit mihi, sed in huius ipsius rei contentionem transfert. cogito mecum, quam multi corpora exerceant, ingenia quam pauci. quantuS ad Spectaculum
234쪽
non fidele et lusorium fiat concursus, quanta sit circa artes bonas solitudo. quam inbecilli animo sint, quorum lacertos humerosque miramur. Illud maXime revolvo me- 3cum: si corpus perduci exercitatione ad hanc patientiam potest, qua et pugnos pariter et calces non unius hominis serat, qua Solem ardentissimum in serventissimo pulvere Sustinens aliquis et sanguine suo madens diem ducati quanto facilius animus corroborari posSit, ut fortunae ictus invictus excipiat, ut proiectus, ut conculcatus exsurgat corpus enim multis eget rebuS, ut valeat r animus ex Se creScit, Se ipse alit, se exercet. illi multo cibo, multa potione opus est, multo oleo, longa denique operat tibi continget virtus sine adparatu, Sine inpenS R. quicquid facere te poteSt bonum, tecum est. 9uid tibi opus est, ut Sis bonus 8 velle. quid autem melius potes velle quam eripere te huic servituti, quae Omnes premit, quam mancipia quoque condicionis extremae et in his sordibus nata omni modo exuere conantur 3 peculium suum, quod conparaverunt Ventre fraudato, pro capite numerant: tu non concupisces quanticumque ad liberi
tem pervenire, qui te in illa putas natum tuid ad ar- 5 eam tuam respicis 3 emi non potest. itaque in tabulas vanum conicitur nomen libertatis, quam nec qui emerunt, habent, nec qui vendiderunt: tibi des oportet istud bonum, a te petaS. Libera te primum metu mortis: illa nobis iugum inponit. deinde metu paupertati S. Si vis scire, quam nihil in illa mali sit, conpara inter se fipauperum et divitum voltus: saepius pauper et fidelius ridet. nulla sollicitudo in alto est. etiam si qua incidit cura, Velut nubes levis transit: horum, qui selices vocantur, hilaritas sieta est aut gravis et subpurata tristitia, eo quidem gravior, quia interdum non licet palam esse
miseros, sed inter aerumnas cor ipSum exedentes necesse est agere felicem. Saepius hoe exemplo mihi uten- 7 dum est, nec enim ullo efficacius exprimitur hie humanae Vitae mimus, qui nobis partes, quaS male agamus,
adsignati ille, qui in scena latus ineedit ei haec resupinus diciti
235쪽
m impero Amis: reona mihi liquit Alops, qua ponto ab Helles atque ab Ionio mariumetur Isthmos, Servus est: quinque modios accipit et quinque denarios. 8 Ille qui superbus atque inpotens et siducia virium tumidus ait rquod nisi quieris, Menelae, hac Maerea occides, diurnum accipit, in centunculo dormit. Idem de istis licet omnibus dicas, quos Supra capita hominum supraque turbam delicatos lectica suspendit: omnium istorum personata selicitas est. contemnes illos, Si despoliaveris. 9 Equum empturus solvi iubes stratum. detrahis vestimenta venalibus, ne qua vitia corporis lateant: hominem involutum aestimas mangones quicquid est, quod displiceat, aliquo lenocinio abscondunt: itaque ementibus ornamenta ipsa suspecta sunt: sive crus adligatum sive brachium adspiceres, nudari iuberes et ipsum tibi cor-
signi capitis decorum si vis illum aestimare totumque Scire, qualis Sit, fasciam solver multum mali sub illa latet. Puid de aliis loquor 8 si perpendere te voles, Se- P0 ne pecuniam, domum, dignitatem: intus te ipse considera: nunc qualis sis, aliiS credis. Vale.
I seuereris incidisse te in hominem ingratum: si hoe nune primum, age aut fortunae aut diligentiae tuae gratias . sed nihil facere hoc loco diligentia potest nisi te
malignum. nam si hoc periculum Vitare volueris, non dabis beneficiar ita ne apud alium pereant, apud te Pedi ibunt. Non respondeant potius quam non dentur: et post malam Segetem Serendum eSt. saepe quicquid perierat adsidua infelicis soli sterilitate, unius anni restituit uber-2 taS. Est tanti, ut gratum invenias, experiri et ingratos. nemo habet tam certam in beneficiis manum, ut non saepe saltaturi aberrent, ut aliquando haereant: νοSt naufragium maria temptantur. seneratorem non fugat a
236쪽
soro dricoctor. Cito inerti otio vita torpebit, si relinquendum est, quicquid offendit: te vero benigniorem
haec ipsa res faciat. nam cuiuS rei eventus incertus est,
id ut aliquando procedat, Saepe temptandum est. Sed de 3 his satis multa in iis libris locuti sumus, qui de Beneficiis inseribuntur: illud magis quaerendum videtur, quod non Satis, ut e Xi Stimo, explicatum est, an is, qui prosuit nobi S, si postea nocuit, paria socerit et nos debito Sol veri ty adice, si vis, et illud: multo plus postea nocuit quam ante profuerat. Si rectam illum rigidi iudicis sententiam quaeris, alterum ab altero absolvet et dicet: si quamvis iniuriae praeponderent, tamen beneficiis donetur, quod ex iniuria
Superest. Plus nocuit: Sed prius prosuit. itaque habeatur et temporis ratio. Iam illa manifestiora Sunt, quam 5 ut admoneri debeas, quaerendum esse, quam libenter profuerit, quam invitus nocuerit, quonia animo et beneticia et iniuriae constant. -Nolui beneficium dare: Victus sum aut verecundia aut instantis pertinacia aut spe.
Eo animo quidque debetur, quo datur, nec quantum Sit, 6 Sed a quali prosectum voluntate, perpenditur: nunc coniectura tollatur: et illud beneficium fuit et hoc, quod modum beneficii prioris excessit, iniuria est. Vir bonuSUtrOSque calculos sic ponit, ut se ipse circumscribati beneficio adicit, iniuriae demit. alter ille remissior iudex, quem eSSe me malo, iniuriae oblivisci debebit, officii memini SSe. -Ηoc certe, inquis, iustitiae convenit, Suum 7 cuique reddere, beneficio gratiam, iniuriae talionem aut certe malam gratiam. Verum erit istud, cum alius iniuriam secerit, alius beneficium dederit: nam si idem eSt, beneficio vis iniuriae exstinguitur. nam cui, etiam Si merita non antecessissent, oportebat ignosci, post beneficia laedenti plus quam venia debetur. Non pono utrique par 8 pretium . pluris aestimo beneficium quam iniuriam: non omnes grati sciunt debere beneficium: potest etiam inprudens et rudis et unus e turba, utique dum prope est ab accepto: ignorat autem, quantum debeat. uni sapienti notum est, quanti res quaeque taxanda sit: nam ille, de
237쪽
quo loquebar modo, stultus, etiamsi bonae voluntatis est aut minus quam debet aut tempore aut quo non debet loco reddit. id quod reserendum est, effundit atque abicit. 9 Mira in quibusdam rebus verborum proprietas est et consuetudo Sermonis antiqui quaedam Emcacissimis et officia docentibus notis signat. sic certe solemus loquit Mille illi gratiam retulit. referre est ultro, quod debeas, adferre. non dicimus gratiam reddidit. reddunt
enim et qui reposcuntur et qui inviti et qui ubilibet et
qui per alium. non dicimus reposuit beneficium aut solvit. nullum enim nobis placuit, quod aeri alieno con- 10 venit, Verhum. Referre est: ad eum, a quo secePeris, rem ferre: haec vox significat voluntariam relationem rqui retulit, ipse se adpellavit. Sapiens omnia examinabit Seeum: quantum acceperit, a quo, quando, ubi, quemadmodum. itaque negamus quemquam Seire gratiam referre
nisi sapiente, non magis quam beneflcium dare quisquam scit nisi sapiens, hic scilicet, qui magis dato gaudet Ii quam alius aecepto. Hoc aliquis inter illa numerat, quae videmur inopinata omnibus dicere παραδοξα Graeci
vocant et ait: se nemo ergo scit praeter Sapientem referre gratiam ergo nec, quod debet, creditori suo reponere quisquam scit alius' nec, cum emit aliquam rem, pretium venditori persolvere Ne nobis sint invidia, scito idem dicere Epicurum: Metrodorus certe nil se Solum Sapientem I 2 referre gratiam scire. Deinde idem admiratur, cum dicimus: isSolus sapiens scit amare. solus Sapiens amicus
est. atqui et amoris et amicitiae pars' est referre gratiam: immo hoc magis volgare est et in plures cadit quam Vera amicitia. Deinde idem admiratur, quod dicimus sindemni Si in sapiente non esse, tamquam non ipse idem dicat ran tibi videtur fidem habere, qui referre gratiam nescit 13 Desinant itaque infamare nos tamquam incredibilia iactantes et sciant apud sapientem esse ipsa honesta, apud
Volgum simulacra rerum honestarum et effigies. Nemo reserre gratiam scit nisi sapiens. Stultus quoque, utcumque scit et quemadmodum potest, reserati scientia
14 illi potius quam voluntas desit: velle non discitur. SapienS
238쪽
inter se omnia conparabit: maius enirn aut minus sit, quamvis idem Sit, tempore, loco, causa. saepe enim hoc 'non potuere divitiae in domum infusae, quod opportune dati mile denarii. multum enim intereSt, donaveris an Succurreris, servaverit illum tua liberalitaS an instruxerit. saepe quod datur, exiguum est, quod Sequitur eX eo, magnum. quantum autem existimaS interesse, utrum aliquiS, quod
deerat, a Se feti quod praesto erat, Sumpserit an beneficium acceperit ut daret Sed ne in eadem, quae satis scrutati Ibsumus, revolvamur: in hac conparatione beneflcii et iniuriae vir bonus iudicabit quidem quod erit aequissimum, sed beneflcio favebit: in hanc erit partem proclivior. Plu-I6rimum autem momenti persona solet adferre in rebus eiusmodii sidedisti mihi beneficium in Servo, iniuriam secisti in patre. Servasti mihi filium, sed patrem abstulisti. alia deinceps, per quae procedit omni S conlatio, prOSequetur et, Si pusillum erit, quod intersit, diSSimulabit. --
etiamsi multum fuerit, sed si id donari salva pietate ac fide poterit, remitteti id est, si ad ipsum tota pertinebit
iniuria. Summa rei haec esti facilis erit in conmutando. 17 patietur plus inputari sibi. invitus beneficium per conpensationem iniuriae solvet. in hanc partem inclinabit, huc verget, ut cupiat debere gratiam, cupiat referre. Errat enim, si quis beneficium accipit libentius quam reddit. quanto hilarior eSt, qui Solvit quam qui mutuatur, tanto debet laetior esse, qui se maximo aere alieno accepti beneficii exonerat, quum qui cum maxime obligatur. Nams 8
in hoc quoque saliuntur ingrati, quod creditori quidem
praeter Sortem extra ordinem numerant, beneficiorum autem usum esse gratuitum putanti et illa crescunt mora tantoque plus solvendum est, quanto tardius. ingratus est, qui beneficium reddit Sine usura. itaque huius quoque rei habebitur ratio, cum conserentur accepta et eX- pensa. 0mnia facienda sunt, ut quam gratiSSimi simus. 19nosaeum enim hoc bonum est, quemadmodum iustitia non est, ut volgo creditur, ad alios pertinensi magna pars eius in se redit. nemo non, cum alteri prodest, sibi profuit, non eo nomine dico, quod volet adiuvare adiutus,
239쪽
protegere de sensus, quod bonum exemplum circuitu adlacientem revertitur, sicut mala exempla recidunt in auctores nee ulla miseratio contingit iis, qui patiuntur iniurias, quas posse fieri faciendo docuerunt: sed quod virtutum omnium pretium in ipsis est. non enim exercentur ad 20 praemium: recte facti secisse merces est. Gratus sum, non ut alius mihi libentius praestet priori inritatus exemplo , sed ut rem iucundissimam ac pulcherrimam suciam. gratus Sum, non quia expedit, Sed quia iuvat: hoc ut scias ita esse, si gratum esse non licebit, nisi ut videar ingratus, si reddere beneficium non aliter quam per speciem iniuriae poteroi aequissimo animo ad honestum consilium per mediam infamiam tendam. Nemo mihi videtur pluris aestimare virtutem, nemo illi magis esse devotus quam qui boni viri famam perdidit, ne conscientiam perderet. 21 Itaque, ut dixi, maiori tuo quam alterius bono gratus es. illi enim volgaris et cotidiana res contigit, recipere, quod dederati tibi magna et ex beatissimo animi statu prosecta, gratum suisse. nam si malitia miseros facit, virtus be
tos, gratum autem esse virtus est: rem usitatam reddidisti , inaestimabilem consecutus es, conscientiam grati, quae nisi in animum divinum fortunatumque non pervenit. in contrarium autem huic adfectum summa infelicitas urget: nemo sibi gratus est, qui alteri non fuit. hoc me putas dicere: qui ingratus est, miser erit 3 non dissero 22 illum: statim miser est. Itaque ingrati esse vitemus, non aliena causa, Sed nostra. minimum ex nequitia levissimumqqe ad alios redundat: quod pessimum ex illa est et, ut ita dicam, spississimum, domi remanet et premit habentem, quemadmodum Attalus noster dicere solebati malitia ipsa maximam partem veneni sui bibit. Illud Venenum, quod Serpentes in alienam perniciem proserunt, Sine sua continent, non est huic similei hoc haben-23tibus pessimum est. Torquet ingratus se et macerat r odit, quae accepit, quia redditurus est, et extenuat, iniurias vero dilatat atque auget. quid autem eo mi Serius, cui beneneia excidunt, haerent iniuriae 3 at contra Sapientia exornat omne beneficium ac sibi ipsa commendat
240쪽
et se adsidua eius commemoratione delectat. Malis una 24 voluptas est et haec brevis, dum accipiunt beneficia, ex quibus sapienti longum Dudium manet ac Perenne. non enim illussi accipere, Sed accepisse delectat, quod inmortale est et adsiduum i illa contemnit, quibus laesus est, nee obliviscitur per neglegentiam, sed volens. Non vertit 25 omnia in peius nec quaerit, cui inputet caSum, et peccata hominum ad fortunam potius refert. non calumniatur verba nec voltust quicquid accidit, benigne interpretando levat. non Ossen Sae potius quam officii meminit. quantum potest, in priore ac meliore Se memoria detinet neo mutat animum adversus bene meritos, nisi multum male lacta praecedunt et manifestum etiam conniventi discrimen est: tune quoque in hoc dumtaxat, ut talis sit post maiorem iniuriam qualis ante beneficium. nam cum beneficio par est iniuria, aliquid in animo benevolentiae remanet. Puemadmodum reus Sententiis paribus absolvitur 26
et semper quicquid dubium est, humanitas inclinat in melius: Sic animus Sapientis, ubi paria maleficiis merita Sunt, desinet quidem debere, sed non desinit velle debere et hoc saeit, quod qui post ta las novas solvunt. Nemo 27 autem gratuS eSSe poteSt, ni Si contempserit iSta, propter quae volgus insanit: si referre vis gratiam, et in exilium eundum est et effundendus sanguis et suscipienda egeStaS et ipsa innocentia saepe maculanda indignisque obicienda rumoribus. Non parvo sibi constat homo gratus. Nihil recarius aestimamus quam beneficium, quamdiu petimus, nihil vilius, cum accepimus. 9uaeris, quid Sit, quod oblivionem nobis acceptorum lactat 3 cupiditas accipiendorum. cogitamus non quid inpetratum, sed quid petendum sit. abstrahunt a recto divitiae, honores, polentia
et cetera, quae opinione nOStru cara sunt, pretio suo vilia. Nescimus aestimare res, de quibus non cum fama, 29 Sed cum rerum natura deliberandum est: nihil habent ista magnificum, quo mentes in se nostras trahant, Praeter hoc, quod mirari illa consuevimus. non enim, quia concupiscenda sunt, laudantur, Sed concupiscuntur, quia laudata sunt: et cum Singulorum error publicum secerit, 14