장음표시 사용
311쪽
r In epistula, qua de morte Metronactis philosophi querebaris, tamquam et potuisset diutius vive re et debuisset, aequitatem tuum de Sideravi, quae tibi in omni persona, in omni negotio Superest, in una re deest, in qua omnibus: multos inveniae quoS adverSus homines, adverSus deos neminem. Obiurgamus cotidie salum i sequare ille in medio cursu raptus eSty quare ille non rapitur quare senectutem et Sibi et et aliis gravem extendit Utrum, obSeero te, aequius iudieas, te naturae an tibi parere naturam 8 quid autem interest, quam cito exeas, unde utique exeundum est Non ut diu vivamus curandum eSt, sed ut Satis . nam ut diu vivas, lato Opus est, ut satis, animo. Longa eSt Vita, Si plena est. inpletur uutem, cum animus Sibi bonum Suum a reddidit et ad se potestatem sui transtulit. '0uid illum octoginta anni iuvant per inertiam exacti non vixit iSte, Sed in vita moratus est, nee sero mortuus eSt, Sed diuisis Octoginta annis vixit. Interest, mortem eius ex quo die numereS. st si Octoginta annis vixit. Immo octoginta annis suit, ni Si sorte sic vixisse eum dicis, quomodo
4 dicuntur arbores vivere. ' -Αt ille obiit viridis. Selossicia boni civis, boni amici, boni filii exsecutus est: in
nulla parte cessavit. licet aetas eius inperfecta sit, vita persecta est. ' Obsecro te, Lucili, hoe agamuS, ut quemadmodum pretiosa rerum sic vita nostra non multum Pateat, Sed multum pendeat. actu illam metiamur, non tem pore. Vis Scire, quid inter hunc interait, Vegetum con-
312쪽
temptoremque fortunae, iunctum omnibus vitae humanuo stipendiis atque in summum bonum eiuS evectum, et illum, cui multi anni transmissi sunt 3 alter post mortem quoque est, alter ante mortem Periit. .LaudemuS itaque et in nu- 5 mero felicium reponamus eum, cui quantulumcumque 'temporis contigit, bene conlocatum est. vidit enim veram lucem. non fuit unus e multis: et vixit et viguit: aliquando Sereno uSUS est, aliquando, ut Solet, validi sideris sulgor per nubila emicuit. 9uid quaeris, quamdiu vixerit
vixit: ad posteros usque transsiluit et se in memoriam dedit. Nec ideo mihi plures annos accedere recusaverim: 6 nihil tamen mihi ad beatam vitam defuisse dicam, Si Spatium eius inciditur. non enim ad eum diem me aptavi, quem ultimum mihi spes avida promiserat, Sed nullum non tamquam ultimum adspexi. Puid me interrogas, quando natus sim an inter iuniores adhuc censear Habeo meum. Puemadmodum in minore corporis habitu potest et
homo esse perfectus, Sic et in minore temporis modo potest vita esse persecta. aetas inter externa est. quamdiu Sim, alienum eSt: quamdiu Vero vir Sim, meum est. hoe a me exige, ne velut per tenebras aevum ignobile emetiar, ut agam vitam, non ut praetervehar. Puaeris, quod sit am- 8plissimum vitae spatium 8 usque ad Sapientiam Vivere.
qui ad illam pervenit, adtigit non longissimum sinem, sed maximum. Ille vero glorietur audacter et dis agat gratias interque eos sibi, et rerum naturae inputet, quod fuit. merito enim inputabiti meliorem illi vitam reddidit quam accepit: exemplar boni viri posuit. qualis quantusque esset ostendit: si quid adiecisset, fuisset Simile praeterito. Et tamen, quouSque vivimuS, Omnium rerum co-9gnitione Ducti sumus: scimus, a quibus principalis natura se adtollui, quemadmodum ordinet mundum, per quas annum Vices revocet, quemadmodum omnia, quae uSquam erant, cluserit et seipsam finem sui fecerit. scimus Sidera inpetu suo vadere, praeter terram nihil stare, cetera continua velocitate decurrere. Scimus quemadmodum solem luna praetereat, quare tardior velociorum
P0St Se relinquat, quomodo lumen accipiat aut perdat,
313쪽
quae causa inducat noctem, quae reducat diemi illuc eun-I0dum est, ubi ista propius adspicias. necJ IIae spe, inquit sapiens ille, sortius exeo, quod patere mihi ad deos meos iter iudico. merui quidem admitti et iam inter illos sui animumque illo meum misi et ad me illi suum miserant. sed tolli me de medio puta et post mortem nihil ex homine restaret aeque magnum animum habeo, etiamsi nus II quam transiturus excedo. -Non tam multis vixit annis
quam potuit. Et paucorum versuum liber est et quidem laudandus atque utilis: annales Τanusii Scis quam ponderosi sint et quid vocentur. hoc est vila quorumdam lon-I2ga, et quod Tanusii sequitur annales. Numquid feliciorem iudicas eum, qui summo die muneris, quam eum, qui medio occiditur numquid aliquem tam stulte cupidum esse vitae putas, ut iugulari in spoliario quam in arena malit non maiore spatio alter alterum praecedimus. Mors per omnes it: qui occidit, consequitur occisum. minimum est, de quo sollicitissime agitur. quid autem ad rem pertinet, quam diu vites, quod evitare non possis 3 Vale.
t Eam partem philosophiae, quae dat propria cuique personae praecepta nee in universum conponit hominem, sed marito suadet, quomodo Se Uerat adversus uxorem, patri, quomodo educet liberos, domino, quomodo servoS regat, quidam Solam receperunt. ceteras quasi extra utilitatem nostram vagantes reliquerunt, tamquam quis posset de parte Suadere,2 nisi qui summam prius totius vitae conplexus est. Sed Ariston Stocius fel contrario hanc partem levem existimat et quae non descendat in pectus usque. ad illam habentem praecepta plurimum ait proficere ipsa decreta philosophiae constitutionemque summi boni, quam qui bene intellexit, ac didicit, quid in quaque re faciendum 3 sit, sibi ipse praecepit. 9uemadmodum qui iaculari discit, destinatum locum captat et manum format ad dirigenda, quae mittit, cum hanc vim ex disciplina et exercita.
314쪽
EPISTUL. MOR. LIB. XU. EP. I. I. 93. 94. 285lione percepit, quocumque vult illa utitur, didicit enim
non hoc aut illud serire, sed quodcumque volueriti siequi se ad totam vitam instruxit, non desiderat particulatim admoneri, doctus in totum, non senimJ quomodo cum uxore aut cum silio viveret, Sed quomodo bene vivereti in hoc est et quomodo cum uxore ac liberis vivat. Clean- 4thes utilem quidem iudicat et hanc partem, sed inbecillam, nisi ab universo fluit, nisi decreta ipsa philosophiae
et capita cognovit. In duas ergo quaestiones locus iste dividituri utrum utilis an inutilis sit et an solus virum bonum possit efficere, id est, utrum Supervacuus sit an omnes faciat supervacuos. 0ui hanc partem videribvolunt supervacuam, hoc aiunt: Si quid oculis obpositum moratur aciem, removendum est. illo quidem obiecto operam perdidit, qui praecipit: seste ambulabis, illo manum porriges. Eodem modo ubi aliqua res obcaecat animum et ad officiorum dispiciendum ordinem
inpedit, nihil agit, qui praeeipiti is sic Vives cum patre, Stecum uxore. nihil enim prosicient praecepta, quamdiumenti error obfusus est: si ille discutitur, adparebit, quid cuique debeatur omelo: alioquin doces illum, quid sano
faciendum sit, non efficis sanum. Pauperi ut agat divi-6tem monStrast hoc quomodo manente paupertate fleri potest 3 oStendis esurienti, quid tamquam satur faciat: fixam potius medullis famem detrahe. Idem tibi de omnibus vitiis dico: ipsa removenda sunt, non Praecipiendum, quod fieri illis manentibus non potest. nisi opiniones salsas, quibus laboramus, expuleris, nee avaruS, quomodo Peeunia utendum Sit, exaudiet, nec timidus, quomodo periculosa contemnat. efficias oportet, ut sciat pecuniam nec 7 honum nee malum esse. ostendas illi miserrimos divites iemeias, ut quicquid publice expavimus, sciat non esse tam timendum quam fama circumlerti nec dolere quemquam nee mori.J Saepe in morte, quam Pati leX est, magnum esse solatium, quod ad neminem redit. in dolore pro remedio suturam obstinationem animi, qui levius sibi saeit, quiequid contumaciter passus est. Optimam doloris esse naturam, quod non poteSt nec qui extenditur, ma-
315쪽
gnus esse nee qui est magnus, extendi. omnia sortiter 8 excipienda, quae nobis mundi necessitas imperat. His cle- cretis cum illum in conspectum suae condicionis adduxeris
et cognoverit beatam esse vitam non quae secundum VO-luptatem est, Sed Secundum naturam, cum virtutem unicum bonum hominis adamaverit, turpitudinem Solum malum sugerit, reliqua omnia, divitias, honores, bonam V litudinem, vires, imperia Scierit eSSe mediam partem, nee bonis adnumerandam nee malis: monitorem non desiderabit ad singula, qui dicat issic incede, sic coena. hocs viro, hoc seminae, hoc marito, hoe caelibi convenit. ista enim qui diligentissime monent, ipsi ingere non POSSunt. haez paedagogus puero, haec avia nepoti praecipit et irascendum non esse magister iracundissimus disputat. si ludum literarium intraveris, scies ista, quae ingenti supercilio philosophi iactant, in puerili esse praescripto. 10 Utrum deinde manifesta an dubia praecipies' non desiderant manifesta monitorem. praecipienti dubia non creditur et Supervacuum est ergo praecipere. id adeo sic discet si id mones, quod obscurum est et ambiguum, Probationibus adiuvandum erit. si probaturuS es, illa per quae 11 probaS, pluS Valent Satisque per Se Sunt. Sic amisto utere, Sie cive, Ste Socio. Puare sequia iustum est.
Omnia ista mihi de iustitia locus tradit. illic invenio a quitatem per Se expetendam. nec metu nos ad illam cogi nec mercede conduei. non esse iustum, cui quicquam in hac Virtute placet praeter ipsam. hoe cum persuasi mihi et perbibi, quid ista praecepta prosiciunt, quae eruditum docent' praecepta dare scienti supervacuum est, neSeienti parum. audire enim debet non tantum, quid sibi praeei-I2 piatur, Sed etiam quare. Utrum, inquam, Veras Opiniones habenti de bonis malisque sunt necessaria an non habenti qui non habet, nihil a te adiuvabitur. aures eius contraria monitionibus tuis fama possedit. qui habet exaetum iudicium de fugiendis petendisque, scit, quid sibi s
etendum sit etiam te tacente. tota ergo pars ista philo So-13 phiae submoveri potest. Duo sunt, propter quae delinquimus: aut inest animo pravis opinionibus malilia contracta
316쪽
aut, etiamsi non est salsis occupatus, ad salsa proclivis est et cito specie quo non oportet trahente conrumpitur. itaque debemus aut percurare mentem aegram et vitiis liberare, aut vacantem quidem, Sed ad peiora pronam praeoccuparet utrumque decreta philosophiae faciunt i ergo tale praecipiendi genus nil agit. Praeterea si praecepta sin-I4gulis damus, inconprehensibile opus est. alia enim dare debemus seneranti, alia colenti agrum, alia negotianti, alia
regum amicitias sequenti, alia pares, alia inferiores amaturo. In matrimonio praecipias, quomodo vivat cum uxore Ibaliquis, quam Virginem duxit, quomodo cum ea, quae alicuius ante matrimonium experta est, quemadmodum cum locuplete, quemadmodum cum indotata. an non putas aliquid esse discriminis inter sterilem et secundam, inter provectiorem et puellam, inter matrem et novercam Omnes species conplecti non possumus: atqui Singulae propria exigunt, leges autem philosophiae breves sunt et omnia adligant. Adice nune, quod sapientiae praecepta 16 finita debent esse et certat si qua siniri non poSSunt, extra sapientiam Sunt. Sapientia rerum terminos novit. Ergo ista praeceptiva pars submovenda est, quia quod paucis promittit, praestare omnibus non potest, Sapientia autem omnes tenet. Inter insaniam publicam et hanc, quae me-17 dicis traditur, nihil interest, nisi quod haec morbo laborat, illa opinionibus salsis r altera causas furoris traxit ex valitudine, altera animi mala valitudo est. si quis furioso praecepta det, quomodo loqui debeat, quomodo procedere, qu0modo in publico Se gerere, quomodo in privato, erit ipso, quem monebit, insaniori bilis nigra curanda est et ipsa furoris causa removenda. idem in hoc alio animi furore faciendum est. ipse discuti debeti alioquin abibunt in Vanum monentium verba. Haec ab Aristone di-18cuntur, cui respondebimus ad singula. Primum
adversus illud, quod ait, si quid obstat oculo et inpedit
visum, debere removeri: sateor huic non opus esse praeceptis ad videndum, sed remedio, quo purgetur acies et officientem sibi moram effugiat. natura enim VidemuS,
cui usum sui reddit qui removit obstantia: quid autem
317쪽
19 cuique debeatur officio, natura non docet. Deinde cuius curata subfusio est, is non protinus, cum ViSum recepit, aliis quoque potest redderet malitia liberatus et liberat. Non opus est exhortatione, ne consilio quidem, ut colorum proprietates oculus intellegat. a nigro album etiam nullo monente distingueti multis contra praeceptis eget animus, ut videat, quid agendum sit in Vita. quamquam oculis quoque aegros medicus non tantum curat, sedi etiam 20 moneti se non est, inquit, quod protinus inbecillam aciem committas inprobo lumini. a tenebris primum ad umbrosa procede, deinde plus aude et paulatim claram lucem pati adsuesce. non est, quod post cibum Studeas. non est, quod plenis oculis ac tumentibus imperes. adnatum et vim frigoris in os occurrentis evita alia ei modi, quae non minus quam medicamenta proficiunt i adicit resti mediis medicina consilium. OError, inquit, eSt cauSa Pee- candi. hune nobis praecepta non detrahunt nec expugnant opiniones de bonis ae malis salsas. Concedo per se em-cacia praeceyla non esse ad evertendam pravam animi persuasionem i sed non ideo snon,J aliis quidem adiectu proficiunt. Primum memoriam renovant. deinde quae in universo confusius videbantur, in partes divisa diligentius considerantur: aut tu isto modo licet et consolationes di-
eas supervacuas et exhortaliones εοῦ atqui non Sunt Super-22 vaeuae, ergo ne monitiones quidem. si Stultum est, inquit, yraeeipere aegro quid sacere tamquam sanus debeat, cum restituenda sanitas sit, sine qua inrita sunt praecepta quuid, quod habent aegri quaedam sanique communia, de quibus admonendi sunt tamquam ne avide cibos adpetunt, ut lassitudinem vitent. Habent quaedam praece- rapta communia pauper et dives. -Sana, inquit, avaritiam et nihil habebis, quod admoneas aut pauperem aut divi- temt eupiditas utriusque considet. duid, quod aliud est non eoncupiscere pecuniam, aliud uti pecunia scire cuius
avari modum ignorant, etiam non. avari usum. Tolle, inquit, errorest supervacua praecepta sunt. Falsum est tPuta enim avaritiam relaxatam, puta adstrictam esse Iu-
318쪽
xuriam, temeritati frenos iniectos, ignaviae subditum calcari etiam remotis vitiis quid et quemadmodum debeamus sacere, discendum eSt. Nihil, inquit, efficient monitiones 2 admotae gravibus vitiis. Ne medicina quidem morbos insanabiles vincit: tamen adhibetur aliis in remedium, aliis in levamentum. ne ipsa quidem universae philosophiae vis, licet totas in hoc vires suas advocet, duram iam et veterem animis extrahet pestem: sed non ideo nihil Sanat, quia non omnia. sese uid prodeSt, inquit, aperta 25
monstrare Plurimum: interdum enim scimus nec adtendimus. non docet admonitio, Sed advertit, sed excitat, Sed memoriam continet nec patitur elabi. Pleraque ante oculos posita tranSimus: admonere genus adhortandi est. Saepe animus etiam aperta dissimulat. ingerenda est itaque illi notitia rerum notissimarum. Illa hoc loco in Vatinium Calvi repetenda Sententia est: isFactum rare ambitum scitis et hoc vos scire omnes sciunt, Scis amici- 26tiaS Sancte colendas esse, sed non incis. scis inprobum
esse, qui ab uxore pudicitiam exigit, ipse alienarum corruptor uxorum. Scis, ut illi nil cum adultero, sic tibi nil ESse debere cum paelige, et non incis. itaque subinde rinducendus es ad memoriam. non enim reposita illa esse Oportet, Sed in promptu. quaecumque Salutaria sunt, Saepe agitari debent, saepe versari, ut non tantum nota Sint nobis, Sed etiam parata. Adice nunc, quod aperta quoque apertiora fieri solent. HSi dubia Sunt, inquit, quae 27 praecipis, probationes adigere debebis: ergo illae, non Draecepta proficient. uid, quod etiam sine probationibus ipsa monentis auctoritas prodest sic qu0modo iuri S con Sultorum valent responsa, etiamsi ratio non redditur. Praeterea ipSa, quae praecipiuntur, per Se multum habent ponderis, utique si aut carmini intexta sunt aut pro SaOratione in sententiam coartata, sicut illa Catoniana: - - non quod opus est, sea quod necesse est. 9uod non Opus est, asse carum est. 8 9ualia sunt illa aut reddita ora-28culo aut similia: Tempori parce. Te nosce. Numquid rationem exiges, cum tibi aliquis hos dixerit versus
319쪽
Iniuriarum remedium est oblivio. Audentes fortuna iuvat. Pister ipse sibi obstat. Advocatum ista non quaerunt. adfectus ipsos tangunt 29 et natura vim Suam exercente proficiunt. Omnium honestarum rerum Semina animi gerunt, quae admonitione excitantur, non aliter quam scintilla natu levi adiuta ignem suum explicati erigitur Virtus, cum taeta est et inpulsa. Praeterea quaedam Sunt quidem in animo, sed parum prompta, quae incipiunt in expedito esse, cum dicta sunt. quaedam diversis locis iacent Sparsa, quae contrahere inexercitata menS non potest. itaque in unum conserenda sunt et iungenda, ut plus valeant animumque
30 magis adlevenit aut si praecepta nihil adiuvant, omnis institutio tollenda est, ipsa natura contenti esse debemus. Hoc qui dicunt, non vident alium ingenii esse mobilis et erecti, alium tardi et hebetis, utique alium alio ingenio- Siorem. ingenii vis praeceptis alitur et crescit novasque 31 persuasiones adicit innatis et depravata corrigit. is Si quis, inquit, non habet recta decreta, quid illum admonitiones iuvabunt vitiosis obligatum Hoc scilicet, ut illis liberetur. non enim exstincta in illo indoles naturalis est, sed obscurata et obpressa: sic quoque temptat resurgere et contra prava nititur. nancta Vero praesidium et adiuta
praeceptis evalescit, si lamen illam diutina pestis non in- secit nec enecuit: hanc enim ne disciplina quidem philosophiae toto inpetu suo connisa restituet. quid enim interest inter decreta philosophiae et praecepta, nisi quod illa generalia praecepta sunt, haec specialia 3 utraque res 32 praecipit, sed altera in totum, particulatim altera. se Siquis, inquit, recta habet et honesta decreta, hic ex Supervacuo monetur. Minime. nam hic quoque doctus quidem est sacere, quae debet, Sed haec non Satis perspicit. non enim tantum adfectibus inpedimur, quo minus probanda faciamus, sed inperitia inveniendi, quid quaeque res exigat. Habemus interdum conpositum animum , Sed residem et inexercitatum ad inveniendam osm33ciorum Viam, quam admonitio demonStrat. is Expelle, in
320쪽
quit, salsas opiniones de bonis et malis, in locum autem earum veras repone: et nihil habebit admonitio, quod agat. Ordinatur sine dubio ista ratione animus, sed non ista tantum. nam quamvis argumentis collectum Sit, quae bona malaque sint, nihilominus habent praecepta partes suas. et prudentia et iustitia ossiciis constati ossicia praeceptis disponuntur. Praeterea ipsum de malis bonisque 3 iudicium confirmatur officiorum exSecutione, ad quam
praecepta perducunt. utraque enim inter Se consentiunt: nee illa possunt praecedere, ut non haec Sequantur, et haec ordinem Sequuntur Suum. unde adparet illa praecedere. is Infinita, inquit, praecepta Sunt. Falsum est. 35nam de maximis ac necessariis rebus non sunt infinita. tenues autem disserentias habent, quas exigunt tempora, tosta, perSonae. Sed his quoque dantur praecepta generalia. - Nemo, inquit, praeceptis curat insaniami ergo Mne malitiam quidem. Dissimile est. nam Si insaniam sustuleris, sanitas reddita est: si salsas opiniones evclusimus, non statim Sequitur dispectus rerum agendarum: ut Sequatur, tamen admonitio conroborabit rectam de bonis malisque sententiam. Illud quoque sal Sum est, nihil apud insanos proficere praecepta. nam quemadmodum sola non prosunt, sic curationem adiuvant. et denuntiatio et castigatio insanos coercuit. De illis nunc insanis loquor, quibus mens mota est, non ere-9ta. OLegeS, inquit, ut faciamus, quod Oportet, non em-37ciunt: et quid aliud sunt quam minis mixta praecepta Primum omnium ob hoc illae non persuadent, quia minantur, at haec non cogunt, sed exorant. Deinde leges a scelere deterrent: praecepta in ossicium adhortantur. His adice, quod leges quoque prosiciunt ad bonos moreS, utique si non tantum imperant, sed docent. In hac re 38
dissentio a Posidonio, qui pro eo, quod Platonis legibus adiecta principia sunt: si Legem senim, inquit, I brevem
esse oportet, quo facilius ab inperitis teneatur. velut emissa divinitus vox sit: iubeat, non disputet. nihil videtur mihi frigidius, nihil ineptius quam lex scumi prologumene: dic, quid me velis Iecisset non disco, sed