장음표시 사용
321쪽
pareo. proficiunt veror itaque malis moribus uti vide-39 bis civitates usas malis legibuS. - At non apud Omnis prosiciunt. Ne philosophia quidem: nec ideo inutilis ottormandis animis inefficax est. quid autem y philosophia non vitae lex est Sed putemus non proficere leges: non ideo Sequitur, ut ne monitiones quidem prosiciant: aut sic et consolationes nega proficere cli Ssuasionesque et adhortationes et obiurgationes et laudationes. omnia ista monitionum genera sunt. per iSta ad perlectum animi 40stalum pervenitur. Nulla res magis animis honesta induit dubiosque et in pravum inclinabiles revocat ad rectum
quam bonorum Virorum converSatio. paulatim enim clescendit in pectora et vim praeceptorum obtinet frequenter adspici, audiri frequenter. Occursus meherculeS ipse
sapientium iuvat et est aliquid, quod ex mi gno viro vel 41 tacente proiicias. Nec tibi facile dixerim quemadmodum prosit, sicut illud intellegam, prosui Sse. o Minuta quaedam, ut ait Phaedon, animalia, cum mordent, non Sentiunturi adeo tenuis illis et sallens in periculum vis estilumor indicat morsum et in ipso tumore nullum volnus adparet. Idem tibi in conversatione virorum Sapientium eveniet: non deprehendes, quemadmodum aut quando 42 tibi prosit, profuisse deprehendeS. PuorSus, inquis, hoc pertinet aeque praecepta bona, Si Saepe tecum Sint, . profutura quam b0na exempla. Pythagoras ait alium animum fieri intrantibus templum deorumque simulacra e X vicino cernentibus et alicuius oraculi operientibus vo-43cem. 9uis autem negaverit seriri quibusdam praeceptis efficaciter etiam inperitissimos velut his brevissimis vocibus, sed multum habentibus ponderis: Nihil nimis.
Avamus animus nullo satiatur lucro.
Ab alio eaespecies, alteri quod feceris. Haec cum ictu quodam audimus nec ulli licet dubitare aut interrogare se quare . adeo etiam sine ratione ipsa 4 veritas ducit. Si reverentia frenat animos ac Vitia con-Descit, cur non ut admonitio idem possit si inponit pudorem castigalio, cur admonitio non faciat, etiamSi nu-
322쪽
dis praeceptis utitur' illa vero efficacior est et allius penetrat, quae adiuvat ratione quod praecipit, quae adicit, quare quidque faciendum sit et quis facientem oboedientemque praeceptis fructus exspectet. Si imperio proficitur, et admonitionet atqui proficitur imperio, ergo et admonitione. In duas partes virtus dividitur, in con-45
templationem veri et actionem: contemplationem institutio tradit, actionem admonitio. Virtutem et exercet et ostendit recta actio. acturo autem Si prodest qui suadet, et qui monet proderit. ergo Si recta actio virtuti necessa ria est, rectas autem actiones admonitio demonstrat: et admonitio necessaria eSt. Duae res plurimum roboris si animo dant, sides veri et fiducia: utrumque admonitio facit. nam et creditur illi et, cum creditum est, magnos animus spiritus concipit ac fiducia inpletur: ergo admonitio non est supervacua. M. Agrippa, Vir ingentis animi,
qui solus ex iis, quos civilia bella claros potenteSque secerunt, selix in publicum suit, dicere solebat multum se huic debere sententiaei se Nam concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur. hac se aiebat et fratrem et amicum optimum factum. Si eiusmodi senten-47tiae familiariter in animum receptae sormant eum, cur non haec pars philosophiae, quae talibus sententiis constat, idem possit Pars virtutis disciplina constat, pars exercitationet et discas oportet et quod didicisti agendo Confirmes. quod si est, non tantum Scita Sapientiae pro- Sunt, Sed etiam praecepta, quae adfectus nostro S velut edicto coercent et adligant. -Philosophia, inquit, dividi-48tur in haec, scientiam et habitum animi. nam qui didicit et facienda ac vitanda percepit, nondum Sapiens est, nisi in ea, quae didicit, animus eiuS tranS figuratus esti tertia ista pars praecipiendi ex utroque est, et ex decretis et ex habitu. itaque supervacua eSt ad inplendam Virtutem, cui duo illa sufficiunt. Isto ergo modo et consolatio 49
Supervacua eSt, nam haec quoque ex utroque eSt, et adhortatio et suasio et ipsa argumentatio. nam et haec ab
habitu animi conpositi validique proficiscitur. Sed quamvis ista ex optimo habitu animi veniant, optimus animi ha-
323쪽
50bitus ex his esti et facit illa el ex illis ipse sit. Deinde istud,
qu0d dicis, iam persecti viri est ac summam consecuti se-lieitatis humanae, ad haec autem tarde pervenitur: interim etiam inperfecto, sed proficienti demonstranda est in rebus agendis via. hunc forsitan etiam sine admonitione dabit sibi ipsa sapientia, quae iam eo perduxit animum, ut moveri nequeat nisi in rectum: inbecillioribus quidem ingeniis necessarium est aliquem praeire: ishoc 5i vitabis, hoc facies. Praeterea Si exspectat tempuS, quo per se sciat, quid optimum laetu sit, interim errabit et e rando inpedietur, quo minus ad illud perveniat, quo possit se esse contentus: regi ergo debet, dum incipit posse se regere. Pueri ad praescriptum dis eunt. digiti illorum tenentur et aliena manu per literarum simulacra ducuntur. deinde imitari iubentur proposita et ad illa reformare chirographum: Sic animus noster, dum eruditur ad prae-52 scriptum, iuvatur. Haec Sunt, per quae probatur hanc philosophiae partem supervacuam non e SSe. quaeritur deinde, an ad faciendum sapientem sola sussiciat. huic quaestioni suum diem dabimus: interim omissis argumentis nonne adparet opus esse nobis aliquo advocato, qui 53 contra populi praecepta praecipiat Nulla ad aures nostras vox inpune perfertur: nocent, qui OP tant, nocent, qui exsecrantur: nam et horum inprecatio salsos nobis metus inserit et illorum amor male docet bene optando. mittit enim nos ad longinqua bona et incerta et errantia, Meum possimus felicitatem domo promere. Non licet, inquam, ire recta via r trahunt in pravum parentes, trahunt Servi. nemo errat uni sibi, sed dementiam spargit in proximos accipitque invicem. et ideo in singulis vitia poseulorum sunt, quia illa populus dedit. dum facit quisque peiorem, laetus est: didicit deteriora, dein do euit, essectaque est ingens illa nequitia congesto in unum, quod 55 cuique pessimum scitur. Sit ergo aliquis custos et aurem subinde pervellat abigatque rumores et reclamet populis laudantibus. erras en tin, si existimas nobi Scum vitia nuseir Supervenerunt, ingesta sunt. itaque monitionibus crebris
324쪽
opiniones, quae nos circumsonant, repellantur. Nulli nos 56vitio natura conciliat: illa integros ae liberos genuit. nihil quo avaritiam no Stram inritaret, poSuit in aperto. pedibus aurum argentumque Subiecit calcandumque ae premendum dedit, quicquid eSt, propter quod calcamur ac premimur. illa voltus nostros ereXit ad coelum et quicquid magnificum mirumque lacerat, videri a Suspicientihus voluit: ortus occasusque et properantis mundi volubilem cursum, interdiu terrena aperientem, nocte coelestia, tardos siderum inceSSUS, Si conpares toti, citatissim OS autem, Si cogites, quanta Spatia numquam intermissa velocitate circumeant, desectus solis ac lunae invicem ObStantium, alia deinceps digna miratu, sive per ordinem Subeunt, sine Subitis causis mota prosiliunt, ut nocturni ignium tractus et sine ullo ictu sonituque fulgores coeli pateSeentis columnaeque ac trabes et varia Simulacra stammarum et haec supra nos itura disposuit, aurum quidem 57 et argentum et propter ista numquam pacem agen S serrum, quaSi male nobis committerentur, abscondit: nos inludem, propter quae pugnaremus, extulimus. nos et cauSas periculorum nostrorum et instrumenta disiecto
terrarum pondere eruimus. nos fortunae mala nostra tradidimus nee erubescimus summa apud nos haberi, quae fuerant ima terrarum. Vis scire, quam salsus oculos tuoS 58 deceperit fulgor nihil est istis, quamdiu mersa et inVO- Iuta coeno suo iacent, foedius, nihil obscurius. quidni, quae per longissimorum cuniculorum tenebras extrahuntur' nihil est illis, dum sunt et a saece sua Separantur, informius. denique ipsos opifices intuere, per quorum manus sterile terrae genus et infernum perpurgatur: Videbis quanta fuligine oblinantur: atqui ista magis inqui-59nant animos quam corpora et in possessore eorum quam in artifice plus sordium est. necessarium itaque est admoneri et habere aliquem advocatum bonae mentis et in tanto fremitu tumultuque salsorum unam denique audire vocem. 9uae erit illa vox ea scilicet, quae tibi tantis clamoribus ambitionis exsurdato salubria insusurret
Verba, quae dicat: Non eSt, quod invideas istis, quo S 60
325쪽
magnos felicesque populus voeat. non est, quod tibi conpositae mentis habitum et sanitatem plausus excutiat. non est, quod tibi tranquillitatis tuae fastidium faciat ille sub illis fascibus purpura cultus. non est, quod feliciorem eum iudices, cui submovetur, quam te, quem lictor Semita deiciti si vis exercere tibi utile, nulli autem grave impo-61 rium, submove vitia. Multi inveniuntur, qui ignem inserant urbibus, qui inexpugnabilia seculis et per aliquot aetates tuta prosternunt, qui aequum arcibus aggerem adtollant et muros in miram altitudinem eductos arietibus ae mu-chinis quassent. multi Sunt, qui ante Se agant agmina et tergis hostium fetJ graves instent et ad mare magnum perfusi caede gentium veniant: Sed hi quoque, ut Vinc rent hostem, cupiditate victi sunt. nemo illis venientibus restitit, sed nee ipsi ambitioni crudelitatique restiterant: 62 tunc, cum agere alios vi Si Sunt, agebantur. Agebat infelicem Alexandrum furor aliena vastandi et ad ignota mittebat ran tu putas sanum, qui a Graeciae primum gladibus, in qua eruditus est, incipit qui, quod cuique optimum est, eripit, Lacedaemona servire iubet, Athenas tacere non contentus tot civitatium strage quas aut vicerat Philippus aut emerat , alias alio loco proicit et toto orbe arma circumfert. nee subsistit usquam lassa crudelitas inmanium ferarum modo, quae plus quam exigit inmeS, mordent 63 Iam in unum regnum multa regna coniecit. iam Graeci Persaeque eumdem liment. iam etiam a Dareo liberae nationes iugum aecipiunt: it tamen ultra Oceanum Soletnque.
indignatur ab Herculis Liberique vestigiis victoriam nectere. ipsi naturae vim parat: non ille ire vult, Sed non potest Stare, non aliter quam in praeceps deiecta pon-64dera, quibus eundi finis est iacuisse. Ne Gneo quidem
Pompeio externa bella ac domestica virtus aut ratio Suadebat, sed insanus amor magnitudinis salsae: modo in Hispaniam et Sertoriana arma, modo ad colligendos piratas ae maria pacanda vadebat: hae praetexebantur
65 causae ad continuandam potentiam. Puid illum in Africam, quid in Septemtrionem, quid in Mithridaten et Armeniam et Omnis Asiae angulos traxit infinita scilicet cupido
326쪽
crescendi, cum sibi uni parum magnus videretur. Puid Caesarem in sua sata pariter ac publica inmisit gloria et
ambitio et nullus supra ceteros eminendi modus. unum ante se ferre non potuit, cum reSpublica supra se duos serret. Puid, tu G. Marium Semel consulem, unum enim 66 consulatum accepit, ceteroS rapuit, cum Τeutonos Cimbrosque concideret, cum Iugurtham per Africae deserta Sequeretur, tot pericula putas adpetisse virtutis instinctu Marius exercitus, Marium ambitio ducebat. Isti cum 67 omnia concuterent, concutiebantur turbinum more, qui rapta convolvunt, sed ipsi ante volvuntur et ob hoc maiore
inpetu incurrunt, quia nullum illis sui regimen est ideoque cum multis suerunt malo, pestiferam illam Vim, qua plerisque nocuerunt, ipSi quoque Sentiunt. Non est quod credas quemquam fieri aliena infelicitate felicem Omnia 68
ista exempla, quae oculis atque auribus nostris ingeruntur, retexenda Sunt et plenum malis sermonibus pectus exhauriendum: inducenda in occupatum locum virtus, quae mendacia et contra verum placentia exstirpet, quaen OS a populo, cui nimis credimus, Separet ae Sinceris opinionibus reddat. hoc est enim sapientia, in naturam conVerti et eo restitui, unde publicus error expulerit. Magna pars sanitatis est hortatores insaniae reliquisse in 69 isto coitu invicem noxio sed procul abisse. hoc ut eSSeverum SeiaS, adSpice, quanto aliter unusquisque populo vivat, aliter Sibi. non est per se magi Stra innocentiae SO-litudo nec frugalitatem docent rura, sed ubi testis ae Spectator abSeeSSit, vitia Subsidunt, quorum monstrari et conspici fructus est. 9uis eam, quam nulli ostendere 70induit purpuram 8 quis posuit secretam in auro dapem quis sub alicuius arboris rusticae proiectus umbra luxuriae Suae pompam Solus explicuit nemo oculis suis lautuS est, ne paucorum quidem aut familiarium, Sed adparatum vitiorum Suorum pro modo turbae spectantis expandit. Ita est: inritamentum est omnium, in quae in-7ISanimus, admirator et conscius: ne concupiscamuS, efficies, si ne ostendamuS esseceris. ambitio et luxuria et inpotentia Scenam desiderant: Sanabis ista, Si abSconderiS.
327쪽
eta Itaque si in medio urbium Demitu conlocati sumus, sint ad latus monitor et contra laudatores ingentium patrimoniorum laudet parvo divitem et usu opes metientem. contra illos, qui gratiam ac potentiam adtollunt, otium ipse suspiciat traditum literis et animum ab externis acl73 Sua reversum. Ostendat ex constitutione volgi beatos in illo invidioso fastigio suo trementes et adtonitos longeque aliam de se opinionem habentes quam ab aliis habetur. nam quae aliis excelsa videntur, ipSis praerupta Sunt. itaque exanimantur et trepidant, quotiens despexerunt in illud magnitudinis suae praeceps. cogitant enim varioS 74 casus et in sublimi maxime lubricosi tunc adpetita sormidant et quae illos graves aliis reddit, gravior ipsis selicitas incubat. tunc laudant otium lene et sui iuris. odio est fulgor et fuga a rebus adhue stantibus quaeritur. tune demum videas philosophantis metus et aegrae sortunae
Sana consilia. nam quasi ista inter se contraria sint, bona sortuna et mens bona, ita melius in malis sapimus: Secunda rectum auferunt. Vale.
1 Petis a me, ut id, quod in diem suum dixeram debere
differri, repraesentem et scribam tibi, an haec pars philosophiae, quam Graeci paraeneticen VO-cant, nOS praeceptivam dicimus, satis sit aclconsummandam sapientiam. Scio te in bonam Partem accepturum, Si negavero. Eo magis promitto et verbum publicum perire non patior: Postea noli rostare, quod inpetrare nolueris. 2 interdum enim enixe petimus id, quod recusaremus, Si quis obserret. haec sive levitas est sive vernilitas, Punienda est promittendi facilitate. multa videri volumus Velle, sed nolumus i recitator historiam ingentem adtulit minutissime scriptam, artissime plic altam et magna parte perlectar sedesinam, inquit, si vultis. adclamatur: Arecita,
recita ab his, qui illum obmutescere illic cupiunt. Saepe aliud volumus, aliud optamus et verum ne dis quidem
328쪽
dicimus i sed di aut non exaudiunt aut miserentur. Ego 3 me omissa misericordia vindicabo et tibi ingentem epistulam inpingam, quam tu Si inVitus leges, dicito: siego mihi hoc contraxi teque inter illos numera, quo S uXOr magno ducta ambitu torquet, inter illos, quos divitiae per summum adquisitae sudorem male habent, inter illos, quos honores nulla non arte atque opera petiti discrucianti et
ceteros malorum Suorum conpotes. Sed ut omisso prin- cipio rem ipsam adgrediar: -beata, inquiunt, vita con Stat ex aclionibus rectis. ad actiones rectas praecepta perducunt: ergo ad beatam vitam praecepta sufficiunt. Non semper ad actiones rectas praecepta perducunt, Sed cum obsequens ingenium est: aliquando frustra admoventur, si animum opiniones obsident pravae. Deinde 5 etiamsi recte faciunt, nesciunt sacere Se recte. non poteStenim quisquam nisi ab initio formatus et tota ratione conpositus omnes exsequi numeros, ut Seiat, quando oporteat et in quantum et cum quo et quemadmodum et quare. non potest toto animo ad honesta conari, ne constanter
quidem aut libenter, sed respiciet, sed haeSitubit. si Si 6 honesta, inquit, actio ex praeceptis venit, ad beatam vitam praecepta abunde sunt: atqui illud, ergo et hoc. His respondebimus actiones honestas et praeceptis fieri, non tantum praeceptis. ASi aliae, inquit, artes contentae 7 Sunt praeceptis, contenta erit et sapientiar nam et haec ars vitae est. atqui gubernatorem facit ille, qui praecepit :,Sic move gubernaculum, sic Vela submitte, si e secundo Vento utere, sic adverso resiste, sic dubium communemque tibi vindica. alios quoque artifices praecepta confirmant: ergo in hoc idem poterunt artifices vivendi. MOmnes istae artes circa instrumenta vitae occupatae Sunt, 8 non circa totam vitam. itaque multa illas inhibent extrinsecus et inpediunt, Spes, cupiditas, timor: at haec, quae artem Vitae professa est, nulla re, quo minus Seexerceat, velari potest. discutit enim inpedimenta et tractat obstantiar vis scire, quam dissimilis sit aliarum artium condicio et huius in illis excusatius est voluntate peccare quam casu, in hac maxima culpa est Sponte delinquere.
329쪽
9 Puod dico, tale est: Gammaticus non erubescet soloecismo, si sciens faciti erubescet, si nesciens. medicus si deficere aegrum non intellegit, quantum ad artem magis peccat, quam Si Se intellegere dissimulati at in hae arte vivendi turpior volentium culpa est. Adice nune, quod arteS quoque pleraeque, immo ex omnibus liberalissimae habent decreta sua, non tantum praecepta, sicut medicina. itaque alia est Hippo eratis secta, alia Asclepiadis, alia 10 Themisonis. Praeterea nulla ars contemplativa sine decretis suis est, quae Graeei vocant dogmata, nobis vel decreta licet adpellare vel scita vel placita, quae et in geometria et in astronomia invenies. Philosophia autem et contemplativa est et activat spectat simul agitque. erras enim, si tibi illam putas tantum terreStres Operas
promittere: altiuS Spirat. ,totum, inquit, mundum Scrutor nec me intra contubernium mortale contineo Suadere vobis ac dissuadere contenta. magna me vocant SuPraque
VOS posita 11 Nam tibi de summa coeli ratione deumque Disserere incipiam et rerum primordia pandum:
de omnis natura creet res, auctet alatque, 9uoque eadem rursus natura perempta reSolvat, ut ait Lucretius. Sequitur ergo ut, cum contemplasi Va Sit,
12 habeat decreta sua. Puid quod facienda quoque nemo rite obibit nisi is, cui ratio erit tradita, qua in quaque re
omnes officiorum numeros exsequi possit, quo S non Servabit, qui in rem praecepta acceperit, non in omne. inbecilla sunt per se et, ut ita distam, Sine radice, quae partibus dantur. Decreta sunt, quae muniant, quae Securitatem nostram tranquillitatemqae tueantur, quae totam vitam totamque rerum naturam simul contineant. HOC
interest inter decreta philosophiae et praecepta, quod inter elementa et membra: haec ex illis dependent, illa
I 3 et horum causae sunt et omnium. se Antiqua, inquit, Snpientia nihil aliud quam facienda ae vitanda praecepit et
tune longe meliores erant viri: postquam docti prodierunt, boni desunt. simplex enim illa et aperta virtus in obseu ram et Solertem Scientiam versa est docemurque dispu-
330쪽
tare, non vivere. Fuit sine dubio, ut dicitis, vetus illa i
Sapientia tum maxime nascen S rudis non minus quam ceterae artes, quarum in progeSSu Subtilitas crevit. sed ne opus quidem adhuc erat remediis diligentibus. nondum in tantum nequitia Surrexerat nee tam late se Sparserat. poterant vitiis Simplicibus obstare remedia simpliciar nunc necesse eSt tanto operOSiora eSSe munimenta,
quanto Vehementiora Sunt, quibus petimur. Medicina IS quondam paucarum fuit scientia herbarum, quibus sisteretur fluens Sanguis, volnera coirenti paulatim deinde in hanc pervenit tam multiplicem varietatem. hec est mirum tunc illam minus negotii habuisse firmis adhuc solidisque corporibus et facili cibo nec per artem voluptatemque corrupto, qui postquam coepit non ad tollendam, Aed ad inritandam famem quaeri et inventae sunt mille
conditurae, quibus aviditas excitaretur, quae deSiderantibus alimenta erant, onera Sunt plenis. Inde pallor et 16 nervorum vino madentium tremor et miserabilior ex cruditatibus quam ex sanae macies. inde incerti labantium pedes et semper qualis in ipsa ebrietate titubatio. inde in
totam cutem humor admiSSus di Stentusque venter, dum male adsuescit plus capere quam poterat. inde subsuSio luridae bilis et decolor voltus tabesque in Se putrescentium et retorridi digiti articulis obrigescentibus nervOrumque Sine Sensu iacentium torpor aut palpitatio scorporumJ sine intermissione vibrantium. quid capitis ver-l7tigines dicam quid oculorum auriumque tormenta et cerebri aestuantis verminationes et Omnia, per quae eXOneramur, internis ulceribus adsecta innumerabilia praeterea febrium genera, aliarum inpetu Saevientium, aliarum tenui peste repentium, aliarum cum horrore et multa membrorum quaSSatione venientium 3 9uid alios reseram I 8 innumerabiles morbos, Supplicia luxuriae inmunes erant ab istis malis, qui nondum se deliciis solverant, qui sibi imperabant, sibi miniStrabant. corpora opere ac vero labore durabant aut cursu defatigati aut venatu aut tellure versata. excipiebat illos cibus, qui nisi esurientibus placere non pOSSet. itaque nihil opus erat tam magna medi-