장음표시 사용
361쪽
2 iturum, si licuisset, ulterius: iuvabat de aeternitate animarum quaerere, immo mehercules credere. credebam enim me lacile opinionibus magnorum Virorum rem gratissimam promittentium magis quam probantium . dabam me spei tantae. iam eram fastidio mihi, iam reliquias aetatis infractae contemnebam in inmensum illud tempus et in possessionem omnis aeVi tran SiluruSr cum subito eX- pergefactus sum epistula tua accepta et tam bellum somnium perdidi. quod repetam, Si te dimisero, et redimam. 3 Negas me epistula pr oassima totam quaestionem explicui S Se, in qua probare conabar id quod nostris placet, claritatem, quae post mortem contingit, bonum esse. id enim me non solvisSe, quod obponitur nobis: si nullum, inquiunt, bonum ex diStan-4 tibus. hoc autem ex distantibus constat. Puod interrogas, mi Lucili, eiusdem quaestionis est, loci alterius, et ideo non hoc tantum, sed alia quoque eodem pertinentia diStuleram. quaedam enim, ut scis, moralibus rationalia inmixta sunt. itaque illam partem rectam et ad mores pertinentem tractavit numquid stultum Sit ac supervacuum ultra extremum diem curas transmittere, an cadant bona nostra nobiscum nihilque sit eius, qui nullus eSt, an ex eo, quod, cum erit, SenSuri non SumuS, antequam sit, 5 aliquis fructus percipi aut peti possit. Haec omnia ad mores Spectant: itaque suo loco posita Sunt: at quae a dialecticis contra hanc opinionem dicuntur, segreganda fuerunt et ideo seposita Sunt. Nunc, quia omnia exigis, omnia, quae dicunt, per Se 6 quar, deinde singulis occurram. Nisi aliquid praedixero, intellegi non poterunt, quae refellentur. quid est, quod
praedicere velim quaedam continua esse corpora, ut hominem. quaedam eSSe conpo Sita, ut navem, domum, Omnia denique, quorum diversae parteS iunctura in unum coactae sunt. quaedam ex distantibus, quorum adhuc membra separata sunt, tamquam exercitus, populus, Senatus . illi enim, per quOS i Sta corpora efficiuntur, iure aut officio cohaerent, natura di-7 ducti et singuli sunt. Puid est, quod etiamnunc praedi-
362쪽
cere velim nullum bonum putamus esse, quod ex distantibus constat. uno enim Spiritu unum bonum contineri ae regi debet, unum esse unius boni principale. hoc si quando desideraveriS, per se probabitur: interim ponendum suit, quia in nos no Stra tela mittuntur. , Dicitis, inquit, nullum bonum ex distantibus esset gelaritas autem ista bonorum virorum Secunda opinio est. nam quomodo fama non eSt unius sermo nec infamia unius mala existimatio, Sic nec claritas uni bono placuisse. consentire in hoc plures insignes et Spectabiles viri debent, ut claritas Sit. haec autem ex iudiciis plurium efficitur, id est distantium: ergo non est bonum. Clari-9tas, inquit, laus est a bonis bono reddita. laus oratio. oratio vox est aliquid significans: vox autem, licet virorum Sit bonorum, non eSt bonum . nec enim, quicquid vir bonus facit, bonum est: nam et plaudit et sibilat, sed nec plauSum qui Squam nec sibilum, licet omnia eius ad- iniretur et laudet, bonum dicit, non magis quam Sternumentum aut tussimi ergo claritas bonum non est. Ad 10Summam dicite nobis, utrum laudantis an laudati bonum sit: si laudantis bonum esse dicitis, tam ridiculam rem lacitis, quam si adfirmetis meum esse, quod alius bene valeat. Sed laudare dignos honesta actio est: ita laudantis bonum eSt, cuius actio eSt, non nOStrum, qui lauda mur: atqui hoc quaerebatur. Respondebo nunc singulis cursim. Primum Han sit aliquod ex distantibus honum, etiamnunc quaeritur et pars utraque sententias habet. Deinde claritas
nonJ desiderat multa suffragia: potest et unius boni viri iudicio esse contenta, IsrJ nos bonos bonus iudicat. si Puid ergo' inquit, et fama erit unius hominis Illexistimatio et infamia unius malignus sermo gloriam quoque, inquit, latius susum intellegor consensum enim multorum exigit. Diversa horum condicio est et illius. quare 3 quia, si de me bene vir bonus sentit, eodem loco sum, quo si omnes boni idem Sentirent: omnes enim, si me cognoverint, idem sentient. par illis idemque iudicium eSt. aeque vero insistitur. dissidere non possunt: ita pro
363쪽
eo est, ac si omnes idem sentiant, quia aliud sentire nonu possunt: ad gloriam aut famam non eSt Satis unius opinio. illic idem potest una sententia, quod omnium, quia omnium, Si perrogetur, una erit: hic diversa dissimilium iudicia sunt, dissimiles adfectus. dubia omnia invenies,
levia, Suspecta. putas tu POSSe unam omnium esse Sententiam 3 non est unius una sententiat illi placet verum. veritatis una vis, una facies eSt: apud hos salsa sunt, quibus adsentiuntur. numquam autem salsis constantia
I est: variantur et diSsident. isSed laus, inquit, nihil aliud
quam vox est: VOX autem bonum non est. Cum dicant
claritatem esse laudem bonorum a bonis redditam, iam non ad vocem reserunt, sed ad sententiam. licet enim vir bonus taeeat, sed aliquem iudicet dignum laude esse, 15 laudatus est. Praeterea aliud est laus, aliud laudatior haec et vocem exigit: itaque nemo dicit laudem sunebrem, sed laudationem, cuius ossicium Oratione eonStat. cum dicimus aliquem laude dignum, non verba illi benigna hominum, sed iudicia promittimus. ergo laus etiam taciti est bene sentientis ae bonum virum apud Se laudan- 16tis. Deinde, ut dixi, ad animum refertur lauS, non ad verba, quae conceptam laudem egerunt et in notitiam plurium emittunt. laudat, qui laudandum esse iudieat. eum tragicus ille apud nos ait mamimum esse laudari a laudato viro, laude digno, ait. et cum aeque antiquus poeta ait ris laus alit artes, non laudationem dicit, quae corrumpit artes. nihil enimaeque et eloquentiam et omne aliud studium auribus de-17 ditum vitiavit quam popularis adsensio. Fama Vocem utique desiderat, claritas non . poteSi enim citra Vocem contingere contenta iudicio. plena est, non tantum interiacentis, sed etiam inter reclamantis. 9uid intersit inter claritatem et gloriam dicam: gloria multorum iudiciis con- 18Stat, claritas honorum. secutus, inquit, bonum eSt claritas, id est laus bono a bonis reddita utrum laudati an laudantis Utriusque i meum, qui laudor, quia natura me amantem omnium genuit, et bene fecisse gaudeo et gratoS me invenisse virtutum interpretes laetori hoc plu-
364쪽
rium bonum est, quod grati sunt, Sed et meum . ita enim animo conpositus Sum, ut aliorum bonum meum iudicem, utique eorum, quibuS i pSe Sum boni causa. est istud lau-19 dantium bonum, virtute enim geritur: Omnis autem virtutis actio bonum est. hoe contingere illis non potuisset, nisi ego talis essem. Itaque utriuSque bonum est, merito laudari. tam mehercules quam bene iudicasse iudieantis bonum est et eius, Secundum quem iudicatum est. Numquid dubitas, quin iustitia et habentis bonum sit et eius, cui debitum solvit merentem laudare iustitia est: ergo
Cavillatoribus istis abunde responderi mus. 20 sed non debet hoc nobis esse propositum arguta disserere et philosophiam in has angustias ex sua maiestate detrahere: quanto satius est ire aperta via et recla quam sibi ipsum flexus disponere, quos cum magna molestia debeas relegere' neque enim quicquam aliud istae disputationes sunt quam inter se perite captantium lusus. Dic 21 potius, quam naturale Sit in inmensum mentem
Suam extendere. magna et generosa res est
humanus animus: nullos Sibi poni nisi communes et eum deo terminos patitur. primum humilem non accipit patriam, Ephesum aut Alexandriam, ain si quod est etiamnunc frequentius incolis, laetius tectis solum: patria est illi, quodcumque suprema et universa circuitu Suo cingit, hoc omne convexum, intra quod iacent maria cum terris, intra quod aer humanis divina secernens etiam coniungit, intra quod disposita tot lumina in actus Suos excubant. Deinde artam aetatem sibi 22 dari non Sinit: si omnes, inquit, ante Ime annii mei sunt. nullum seculum magnis ingeniis clusum est, nullum non cogitationi pervium tempus. cum venerit dies ille, qui mixtum hoc divini humanique secernat, corpus hic, ubi inveni, relinquam, ipse me dis reddam. nec nunc Sine illis sum, Sed gravi terrenoque detineor carcere. Per 23 has mortalis aevi moras illi meliori vitae longiorique proluditur. quemadmodum decem mensibus tenet nos maternus uterus et praeparat non sibi, sed illi loco, in
365쪽
quem videmur emitti iam idonei spiritum trahere et in aperto durare: Sic per hoc Spatium, quod ab infantia patet in senectutem, in alium maturescimuS partum. alia 2 origo nos exspectat, alius rerum Status. Nondum coelum
nisi ex intervallo pati possumus: proinde intrepidus horam illam decretoriam prospicer non est animo Suprema, sed corpori. Puicquid circa te iacet rerum, tamquam hospitalis loci sarcinas Specta: tran Seundum est. excutit 25 redeuntem natura Sicut intrantem. Non licet plus efferre quam intuleris, immo etiam ex eo, quod ad vitam adtulisti, pars magna ponendae eSt: detrahetur tibi haec circumiecta, nOVissimum Velamentum tui, cutis. detrahetur caro et subsuSus SanguiS discurrensque per totum. detrahentur oSSa nervique, firmamenta fluidorum ae laben-26tium. Dies iste, quem tamquam extremum reformidaS, ueterni natalis est. depone onus: quid cunctaris, tamquam non prius quoque relicto, in quo latebas, eorpore exieris 3 Haeres, reluctaris: tunc quoque magno ni Sumatris expulsus es. gemis, ploras: et hoc ipsum stere nascentis est, sed tunc debebat ignoscit rudis et in peritus omnium Veneras. ex maternorum Vi Scerum calido
mollique lamento emissum adflavit aura liberior, deinde offendit durae manus tactus tenerque adhuc et nullius 27 rei gnarus obstupuisti inter ignotat nunc tibi non est novum Separari ab eo, cuius ante pars sueris: aequo animo membra iam supervacua dimitte et istuc corpus inhabitatum diu ponet scindetur, obruetur, abolebitur. quid contristaris ita solet sierit pereunt Saepe Velamenta nascentium. quid ista sic diligis quasi tua istis opertus eS: Veniet, qui te revellat dies et ex contubernio foedi 28 atque olidi ventris educat. Hinc nunc quoque tu, quantum poteS, subvola voluptatique, nisi quae neceSSariis quoque cohaerebit, alienus iam hinc altius aliquid sublimiusque meditarer aliquando naturae tibi arcana reterigentur, discutietur ista caligo et lux undique clara perculi ei. Imaginare tecum, quantus ille sit sulgor tot sideribus inter se lumen miscentibus. nulla serenum umbra turbabit. aequaliter splendebit omne coeli latus: dies et
366쪽
nox aeris infimi vices sunt. tune in tenebris vixisse te dices, cum totam lucem et totus ad SpexeriS, quam nune per angustissimas oculorum vias obscure intueris, et tamen admiraris illam iam proculi quid tibi videbitur divina lux, cum illam suo loco videris ' Haec cogitatio 29 nihil sordidum animo sub Sidere sinit, nihil humile, nihil crudele. deos rerum omnium esse testes ait. illis nos adprobari, illis in suturum parari iubei
et aeternitalem proponeret quum qui mente concepit, nullos horret exercitus, non terretur tuba, nullis ad timorem minis agitur. Puidni non timeat, qui mori Sperat, Si 30 is quoque, qui animum tamdiu iudicat manere, quamdiu retinetur corporis vinculo, Solutum statim spargi, id agit ut etiam poSt mortem utilis esse possit. quamvis enim ipse ereptus Sit oculis, tamen
multa viri virtus animo mullusque recursat stentis hONOS. Cogita, quantum nobis exempla bona pro Sint: Scies magnorum virorum non minus praesentiam esse utilem quam memoriam. Vale.
Puid ista circumspicis, quae tibi possunt sorta8Se eve- 1nire, Sed p0SSunt et non evenire incendium dico, ruinam, alia, quae nobis incidunt, non insidianturi illa spotiusJvide, illa DdeJvita, quae nos observant, quae captant. Rari exsistunt casus, etiam si graves, naufragium sacere, vehiculo evertit ab homine homini cotidianum periculum. adversus hoc te expedi, hoc intentis
oculis intuere. nullum est malum frequentius, nullum pertinacius, nullum blandius. Tempestas minatur, antequam 2 Surgat. crepant aedificia, antequam conruant. praenuntiat
sumus incendium: subita est ex homine pernicies et eo diligentius tegitur, quo propius accedit. Erras, Si istorum tibi, qui occurrunt, voltibus credis: hominum effigies habent, animos ferarum, nisi quod illarum perniciosior est
primus incursus: quos transiere, non quaerunt. Bumquam
367쪽
enim illas ad nocendum nisi necessitas incitat. hae aut sume aut timore coguntur ad pugnam: homini perdere 3 hominem libet. Τu tamen ita cogita, quod ex homine pinriculum sit; ut cogites, quod Sit hominis officium. alterum intuere, ne laedaris, alterum ne laedas. commodi S omnium laeteris, movearis incommodiS et memineris, quae prae-4 Stare debeas, quae cavere. Sic vivendo quid consequeris non fieJ ne noceant, Sed ne saltant. quantum potes autem, in philosophiam Secede: illa te sinu suo proteget. in huius sacrario eris aut tutus aut tutior. non arietant 5 inter se nisi in eodem ambulantes. quia autem ' . Ipsam philosophiam non debebis iactarei multis suit periculi causa in Solenter tractata et contumaciteri tibi vitia detrahat, non aliis exprobret. non abhorreat a publicis moribus nec hoc agat, ut quicquid non facit damnare videatur. Licet sapere sine pompa, Sine invidia. Vale.
1 In Nomentanum meum fugi, quid putas' urbem immo febrem et quidem subrepentem. iam manum mihi iniecerat. protinus itaque parari vehiculum iussi Paulina mea retinente. medicus initia esse dicebat motis venis et incertis et naturalem turbantibus modum. eXire PerSeu ravi i illud mihi in ore erat domini mei Gallionis, qui cum in Achaia febrem habere coepisset, protinus navem adScendit 2 clamitans non corporis esse, sed loci morbum. Hoc ego
368쪽
Paul l nae meae dixi, quae mihi valitudinem meam commendat. nam cum se iam Spiritum illius in meo verti, incipio, ut illi consulam, mihi consulere. et cum me sortiorem senectus ad multa reddiderit, hoc beneflcium aetatis amitto. venit enim mihi in mentem, in hoc sene et adulescentem esSe, cui parcitur. itaque quoniam ego ab illa non impetro, ut me sortius amet, impetrat illa, utine diligentius amem. Indulgendum est enim honestis ad- 3 sectibus: et interdum, etiamsi premunt causae, Spiritus
in honorem suorum vel cum tormento revocandus et in ipso ore retinendus est, cum bono Viro vivendum sit non
quamdiu iuvat, sed quamdiu Oporteti ille, qui non UXO- rem, non amicum tanti putat, ut diutius in vita commoretur, qui perseverabit mori, delicatus est. hoc quoque imperet sibi animus, ubi utilitas Suorum exigit, nee tantum, si vult mori, Sed si coepit, intermittat et suis se commodet. Ingentis animi est aliena causa ad vitam reverti, quod magni viri saepe secerunt. Sed hoc quoque summae humanitatis existimo, senectutem Suam, cuius maximus fructus est securior sui tutela et vitae usus animosior, adtentius custodire, si scias alicui tuorum esse dulce, utile, optabile. Habet praeterea in se non mediocre ista 5 res gaudium et mercedem: quid enim iucundius quam uxori tam carum esse, ut propter hoc tibi carior stas potest itaque Paulina mea non tantum suum mihi timorem in putare, Sed etiam meum. Puaeris ergo, quomodo mihi 6 consilium prosectionis cesserit' Ut primum gravitatem urbis excessi et illum odorem culinarum sumantium, quae motae quicquid pestiferi vaporis obruerant cum pulvere effundunt, protinus mutatam valitudinem senSi. quantum deinde adiectum putas Viribus, postquam Vineas adtigi 8 in pascuum emissus cibum meum invasi. repetivi ergo iam me. non permansit marcor ille corporis dubii et male cogitantis. incipio toto animo studere. Non Imultum ad hoc locus conseri, nisi se sibi praestat animus, qui Secretum in occupationibus mediis, Si volet,
habebit: at ille, qui regiones eligit et olium captat, ubique, quo distringatur, inveniet. nam Socratem querenti cuidam, 22 .
369쪽
quod nihil sibi peregrinationes pro sui SSent, respondisse
serunt: isNon inmerito hoc tibi evenit: tecum enim pere-8 grinabaris. 0 quam bene cum quibuSdam ageretur, si a se aberrarenti nunc serimum Se ipsoS Sollicitant, corrumpunt, territant quid prodest mare traicere et urbes mutare' si vis i Sta, quibuS urgeri S, es fugere, non aliubi sis oportet, sed alius. Puta venisse te Athenas, puta Rhodon. elige arbitrio tuo civitatem: quid ad rem pertinet, quos illa mores habeat tuos ad seres. 9 Divitias iudicabis bonum: torquebit te paupertas et, quod est miserrimum, sul Su. quamvis enim multum possideas, tamen, quia aliquis plus habet, tanto tibi videris defici. quanto Vinceris. Honores iudicas bonum: male te habebit ille consul factus, ille etiam resectus. invidebis, quotiens aliquem in fastis saepius legeris. tantus crit ambitionis furor, ut nemo tibi post te videatur, si aliquis ante te sue I 0rit. Μaximum malum iudicabis mortem, cum in illa nihil sit mali, nisi quod ante ipsam est, timeri. exterrebunt te non tantum pericula, sed SuspicioneS. VaniS semper agitaberis. quid enim proderit
evasisse tot urbes' Amolicas mediosque fustam tenuisse per hostes' ipsa pax timores subministrabit. ne tutis quidem habebitur fides consternata semel mente. quae ubi consuetudinem pavoris inprovidi fecit, etiam ad tutelam salutis sua inhabilis est. non enim vitat, Sed fugit: magis autem Pe- 1lriculis patemus aversi. Gravissimum iudicabis malum, aliquem ex his, quos amabis, amittere, cum interim hoc tam ineptum erit quam flere, quod arboribus amoenis et domum tuam ornantibus decidant solia. quicquid te delectat, aeque vide ut IssoresJ virides: dum virent, utere: alium alio die casus excutiet. sed quemadmodum frondium iactura facilis est, quia renascuntur, Sic istorum, quo S amas quosque oblectamenta vitae putas esse damnumJ, quia
I2 reparantur, etiam Si non renaScuntur. Sed non erunt
iidem. Ne tu quidem idem eris. omnis dies, omnis horate mutat: sed in aliis rapina lacilius adparet, hic lutet, quia non ex aperto sit. alii auferuntur: at ipsi nobis sui lo
370쪽
subducimur. Horum nihil cogitabis nee remedia volneribus obpones. sed ipse tibi Seres Sollicitudinum causas alia sperando, alia desperando: Si Sapis, alterum alteri
miseest nee Speraveris Sine deSperatione nee desperaveris sine spe. Puid per se peregrinatio prodesse cuiquam I 3 potuit non voluptates illa temperavit, non cupiditates
refrenavit, non iras IepreSSit, non indomitos amoris inpetus fregit: nulla denique animo mala eduxit. non iudi- .cium dedit, non discussit errorem, Sed ut puerum ignota mirantem ad breve tempus rerum aliqua novitate detinuit. ceterum inconstantium mentis, quae maxime aegra eSt, 1 lacessit, mobiliorem levioremque reddit ipsa iactatio. itaque, quae petierant cupidissime loca, cupidius deserunt et avium modo tranSvolant ciliusque quam Venerant abeunt. Peregrinatio notitiam dabit gentium, novas tibi Ibmontium formas ostendet, invi Sitata Spatia camporum et inriguas perennibus aquis valles, alicuius numinis sub observatione naturam: sive ut Nilus aestivo incremento tumet, sive ut Tigris eripitur ex oculis et aeto per occulta cursu integrae magnitudini redditur, Sive ut Maeander. poetarum omnium exercitatio et ludus, inplicatur crebris
anfracti hus et saepe in vicinum alveo Suo admotuS, antequam sibi influat, nectituri ceterum neque meliorem sa- ciet neque saniorem. Inter studia versandum est 16 et inter auctores sapientiae, ut quaesita discamuS, nondum inventa quaeramus: sic eximendus animus eX
miserrima servitute in libertatem adseritur. Puamdiu quidem nescieris, quid fugiendum, quid petendum, quid
neceSSarium, quid supervacuum, quid iustum, quid honestum sit, non erit hoc peregrinari, sed errare. Nullam 17 tibi opem seret iste discursus: peregrinaris enim cum adsectibus tuis et mala te tua sequuntur: utinam quidem Sequerenturi longius abessent: nunc fers illa, non ducis. itaque ubique te premunt et paribus incommodis urunt: medicina aegro, non regio quaerenda est. Fregit aliquis l8orus aut extorsit articulum: non vehiculum naVemque conscendit, sed advocat medicum, ut fracta parS iungatur, ut luxata in locum reponatur: quid ergo animum tot