장음표시 사용
381쪽
honesti dissuasor, excipiat: pauci illam, quam concepe-8 rant mentem, domum perserre potuerunt. Facile est auditorem concitare ad cupiditatem recti. omnibus enim natura sundamenta dedit semenque Virtutum. omneS ad. Omnia ista nati SumuSt cum inritator accessit, tune illa animi bona veluti sopita excitantur. Non Vides, quemad-mddum theatra consonent, quotiens aliqua dicta Sunt, quae publice adgnoscimus et consensu vera esse testamur 3 49 Desunt inopiae multa, avaritiae omia.
In nudium avarus bonus est, in Se penimus.
ad hos versus ille sordidissimus plaudit et vitiis suis fieri convicium gaudet: quanto magis hoc iudieas evenire, cum a philosopho ista dicuntur, cum Salutaribus praeceptis versus inseruntur, essica eius eadem ad illa demissuri in animum inperitorum 8 senam, ut dicebat Cleanthes, quemadmodum spiritus noster clariorem Sonum reddit, cum illum tuba per longi canalis angustias tractum patentiore noviSSime exitu effudit, sic
Sensus nostroS clariores carminis arta necessitas efficit. 4 Eadem neglegentius audiuntur minusque percutiunt, quamdiu soluta oratione dicuntur: ubi accessere numeri et egregium sensum adstrinxere certi pedes, eadem illuit sententia velut lacerto excussa torquetur De contemptu pecuniae multa dicuntur et longissimis orationibus hoc praecipitur, ut homines in animo, non in patrimonio pu' tent esse divitias. eum esse locupletem, qui paupertati suae aptus est et parvo se divitem inciti magis tamen seriuntur animi, cum carmina eiusmodi dicta sunt in minimo mel mortalis qui minimum cupit. uod vult, habet, qm velle, quod satis est, potrat.12 Cum haec atque eiusmodi audimus, ad consessionem veritatis adducimur. illi enim, quibus nihil satis est, admirantur, adclamant, odium pecuniae indicunt: hunc illorum adfectum cum videris, urge, hoc preme, hoc onera relictis ambiguitatibus et syllogismis et cavillationibus et ceteris acuminis inriti ludieris. dic in avaritiam, dic in
luxuriam: cum profecisse te videris et animos audientium adfeceris, insta vchementius: verisimile non eSt, quantum
382쪽
proneiat talis oratio remedio intenta et tota in bonum umdientium versa. facillime enim tenera conciliantur ingenia ad honesti rectique amorem et adhuc docilibus leviterque corruptis inicit manum Veritas, Si advocatum idoneum nancta est. Ego certe eum Attalum audirem in vi-13tia, in errores, in mala Vitae perorantem, saepe misertus sum generis humani et illum sublimem altioremque humano fastigio credidi. ipse regem Se esse dicebat: sed plus quam regnare milii videbatur, cui liceret
censuram agere regnantium. Cum Vero commendare pau-l
pertatem coeperat et ostendere, quam, quicquid usum excederet, ponduS eSSet SuperVacuum et grave serenti, saepe exire e schola pauperi libuit. cum coeperat voluptates nostraS traducere, laudare caStum corpus, Sobriam menSam, puram mentem non tantum ab inlicitis voluptatibus, sed etiam supervacuis, libebat circumscribere gulam ac ventrem. Inde mihi quaedam permanSere, Lucili. tb magno enim in omnia inceptu veneram. deinde ad civitatis vitam reductus ex bene coeptis pauca servavit inde ostreis boletisque in omnem vitam renuntiatum est. nee enim cibi, sed oblectamenta sunt ad edendum Saturos eo- gentia, quod gratissimum est edacibus et se ultra quam capiunt sarcientibus, facile descensura, lacile reditura. inde in omnem vitam unguento abstinemus, quoniam 16 optimus odor in corpore est nullus. inde vino carens stomachus. inde in omnem vitam balneum fugimus, decoquere corpuS atque exinanire sudoribus inutile simul delicatumque credidimus: celera proiecta redierunt, ita tamen, ut quorum abstinentiam interrupi, modum Servem et
quidem abstinentiae proximiorem, nescio an difficiliorem, quoniam quidem absciduntur sacilius animo quam temperantur. 9uoniam coepi tibi exponere, quanto I7 maiore inpetu ad philosophiam iuvenis acce Sserim quam Senex Pergam, non pudebit su-teri, quem mihi amorem PF thagorae iniecerit Sotion. dicebat, quare ille animalibus abstinuisset, quare postea Sextius. dissimilis utrique causa erat, Sed utrique magnifieai Hic homini satis alimentorum citra sanguinem 18
383쪽
esse credebat et crudelitatis consuetudinem fieri, ubi in
voluptatem esset adducta laceratio. adiciebat contrahendam materiam esse luxuriae. colligebat bonae valitudini contraria esse alimenta varia et nostris aliena corporibus r19 at Pythagoras omnium inter omnia cognationem esse dicebat et animorum commercium in alias atque alias sormas transeuntium . nulla, Si illi credas, anima interit nec
cessat quidem nisi tempore exiguo, dum in aliud corpus transfunditur. Videbimus, per quas temporum vices et quando pererratis pluribus domiciliis in hominem revertaturi interim Sceleris hominibus ac parricidii metum svicit, cum possint in parentis animam inscii incurrere et serro morSuve Violare, si in quo cognatus aliqui spiritus 20 hospitaretur. Haec cum exposuisset Sotion et inplesset argumentis SutS: isnon credis, inquit, animas in alia corpora atque alia describi et migrationem esse, quod dicimus mortem' non credis in his pecudibus serisve aut aqua mersis illum quondam hominis animum morari ynon credis nihil perire in hoc mundo, Sed mutare regi O- , nem y nee tantum coelestia per certos circuitus Verti, Sed animalia quoque per vices ire et animos per orbem agi 21 Magni ista crediderunt viri: itaque iudicium quidem tuum sustine, ceterum Omnia tibi in integro Servat si vera sunt ista, abstinuisse animalibus innocentia est. Si salsa, frugalitas est. quod istic credulitatis tuae damnum est' ali-22 menta tibi leonum et volturum eripio. His ego instinctus abstinere animalibus coepi et anno peracto non tantum lacilis erat mihi consuetudo, sed dulcis. agitatiorem mihi animum esse credebam nec tibi hodie adfirmaverim, ansuerit: quaeris, quomodo desierim in Τiberii Caesaris principatum iuventae tempus inciderat. alienigena tum Sacra movebantur, Sed inter argumenta superstitioniS ponebatur quorumdam animalium abstinentia. patre itaque meo rogante, qui non calumniam timebat, sed philosophiam oderat, ad pristinam consuetudinem rediit nee difficulter mihi, ut inciperem melius coenare, PerSuasit. 23 Laudare solebat Attalus culcitam, quae resisteret corpori itali utor etiam senex, in qua vestigium adparere n0n
384쪽
possit. Haec retuli ut probarem tibi, quam vehementes haberent tirunculi inpetus primo S ad optima quaeque, Si quis exhortaretur illos, si quis inpelleret. Sed aliquid praecipientium Vitio peccatur, qui nos docent disputare, non vivere, aliquid discentium, qui propositum adlerunt
ad praeceptoreS Suos non animum excolendi, Sed ingenium. itaque quae philosophia fuit, facta philologia est.
Multum aulem ad rem pertinet, quo proposito 24 ad quamque rem acceda S. Pui grammaticus iuturus Vergilium Scrutatur, non hoc animo legit illud egregium Dore inreparabile tempus: vigilandum est: nisi properamus, relinquemur. agit nOS agiturque velox dies. inscii rapimur. Omnia in suturum disponimus et inter praecipitia lenti sumus: sed ut ob- Servet, quotiens Vergilius de celeritate temporum dicit, hoc uti verbo illum fugit. Optima quaeque dies miseris mortalibus aevi prima fustit: subeunt morbi tristisque senectus et labor et durae rapit inclementia mortis.
Ille, qui ad philosophiam spectat, haec eadem, quo debet, 25 adducit: sinum quum Vergilius, inquit, dies dieit ire, sed
sugere, quod currendi genus concitati SSimum est, et optimos quosque primo S rapit quid ergo ceSSamus nos ipSi concitare, ut velocitatem rapidissimae rei possimus aequare' meliora praetervolant, deteriora Succedunt. Puemadmodum ex amphora primum quod est, 26sineerissimum effluit, gravissimum quodque turbidumque
subsidit, sic in aetate nostra quod est optimum, in primo est. id exhauriri finJ aliis potius patimur, ut nobis saecem
reservemus Inhaereat istud animo et tamquam missum oraculo placeati optima quaeque dies miseris mortalibus aevi
quare optima 8 quia quod restat incertum est. quare 27 optima' quia iuvenes p0SSumus di Scere, POSSumuS H- .cilem animum et adhuc tractabilem ad meliora convertere. quia hoc tempus idoneum est laboribus, idoneum agitandis per studia ingeniis et exercendis per opera corpori-23
385쪽
bus: quod Superest, segnius et languidius est et propius a fine. itaque toto hoc agamus animo et omiSSis, ad quae devertimur, in rem Unam laboremus, ne hanc tempori Spernicissimi celeritatem, quam retinere non poSSumUS, relicti demum intellegamus. primus quisque tam quam optimus dies placeat et redigatur in noStrum 28 quod fugit occupandum est. Haec non cogitat ille, qui grammatici oculis carmen istud legit, ideo optimum quemque primum esse diem, quia subeunt morbi, quia senectus premit et adhuc adulescentiam cogitantibus supra caput eSt, sed ait Vergilium semper una ponere
morbos et senectutem: non mehercules inmerito. 29 senectus enim insanabilis morbus est. OPraeterea, inquit, hoc senectuti cognomen inposuit, tristem illam vocat: subeunt morbi tristis que SeneciuS.
pallentesque habitant morbi tristisque senectus. Non est, quod mireris ex eadem materia suis quemque studiis apta colligere: in eodem prato bos herbam quaerit, 30 canis leporem, ciconia lacertam. Cum Ciceronis librum de re publica prendit hinc philologus aliquis, hinc grammaticus, hinc philosophiae deditus, alius alio curam Suam mittit: philosophus admiratur contra iustitiam dicitam multa potuisse. cum ad hane eamdem lectionem philologus accessit, hoc Subnotat: duos Romanos reges eSSe, quorum alter patrem non habet, alter matrem: nam de Servii matre dubitatur. Anci pater nullus: Numae nepoS31 dicitur. Praeterea notat eum, quem nos dictatorem dicimus et in historiis ita nominari legimus, apud antiquo Smagi Strum populi vocatum. hodieque id exstat inauguralibus libris et testimonium est, quod, qui ab illo nominatur, magister equitum est. Aeque notat Romulum perisse solis desectione: provocationem ad populum etiam a regibus fuisset id ita in pontificalibus libris 32 et alii fquiquiJ putant et Fenestella. Eosdem libros cum grammaticus explicuit, primum Verba eXpreSSa, rea PS edici a Cicerone, id est re ipsa, in commentarium refert, nee minus sepse, id est se ipse. Deinde transit ad ea,
386쪽
quae consuetudo Seculi mutavit, tamquam ait Cicero isequoniam sumus ab ipsa calce eius interpellatione revocati. hanc quam nune in circo cretam vocamuS, calcem
antiqvi dicebant. Deinde Ennianos colligit versus et in 33 primis illos de Africano scriptos:
cui nemo civis neque hostis quivit pro factis reddere Operae pretium. . ex eo Se ait intellegere, apud antiquos non tantum auxilium significasse sed rupera etiam odiri operam. ait enim Ennius neminem potuisse Scipioni neque civem neque hostem reddere operae pretium. Felicem deinde 3 Se putat, quod invenerit, unde visum sit Vergilio dicere: quem super instens
porta tonat coeli. v Ennium hoc ait Homero subripuisse, Ennio Hrgilium. esse enim apud Ciceronem in his ipsis de re publica lubri hoc epigramma Ennii:
Si fas endo plastas coelestum ascem dere cuiquam est, mi soli coeli maaima porta patet.
Sed ne et ipse, dum aliud ago, in philologum aut gram-35maticum delabar, illud admoneo, auditionem philosophorum lectionemque ad propositum beatae vitae trahendam, non ut verba prisca aut ficta captemus et translationes inprobas figurasque dicendi, sed ut pro sutura praecepta et magnificas voces et animo-SaS, quae mox in rem transferantur: Sic ista ediscamuS,
ut, quae fuerint verba, sint opera. Nullos autem peius Mmereri de omnibus mortalibus iudico, quam qui philosophiam velut aliquod artificium venale didicerunt, qui aliter Vivunt quam vivendum esse praecipiunt. exempla enim so ipsos inutilis disciplinae circumserunt nulli non vitio, quod insequuntur, obnoxii. Non magis mihi potest quis- 37 quam talis prodesse praeceptor quam gubernator in tempestate nausiabundusi tenendum est rapiente fluctu gubernaculum, luctandum cum ipso mari, eripienda sunt Vento velar quid me potest adiuvare rector navigii ad tonitus et vomitans quanto maiore putas vitam tempestate iactari quam ullam ratem' non est loquendum, Sed Su
387쪽
38bernandum. Omnia quae dicunt, quae turba nudi erile iactant, aliena sunt: dixit illa Platon, dixit Zenon, dixit Chrysippus et Posidonius i at ingens agmen nonJ tot ac talium
quomodo probare posSint Sua eSSey monstrabor faciant,39 quae dixerint. Puoniam quae Volueram ad te perserre, iam dixi, nunc desiderio tuo satisfaciam et in alteram epistulam integrum, quod eXegeraS, transferam, ne ad rem spinosam et nuribuS erectis curioSisque audiendam lassus
1 An sapiens sapienti prosit se ire desideras.
dicimus lenum omni bono esse sapientem et Summa adeptum: quomodo prodesse aliqui possit summum habenti bonum, quaeritur. Prosunt inter Se boni. exercent enim virtutes et sapientiam in suo statu continent. desiderat uterque aliquem, cum quo 2 conserat, cum quo quaerat. Peritos luctandi usus exercet. musicum qui paria didicit, movet: opus est et sapienti agitatione virtutum: ita quemadmodum ipse Semovet, Sic 3 movetur ab alio sapiente. Puid sapiens sapienti proderii inpetum illi dabit, occasiones actionum honeStarum commonstrabit. praeter haec aliquas cogitationes suas exprimet. docebit, quae invenerit. Semper enim etiam usapiente restabit, quod inveniat et quo animus eius ex- 4 currat. Malus malo nocet. facit quoque peiorem, iram, metus incitando, tristitiae adsentiendo, voluptates laudando, et tunc maxime laborant mali, ubi plurimum vitia miscuere et in unum collata nequitia eSit ergo ex con-5trario bonus bono proderit. isse uomodo η inquis. Gau dium illi adseret, fiduciam confirmabit, ex conspectu mutuae tranquillitatis crescet utriusque laetitia. Praeterea quarumdam illi rerum scientiam tradet. non enim omnia Sapiens scit. etiamsi sciret, breviores vias rerum aliqui exc0gitare posset et has indicare, per quas facilius totum 6 opus circumfertur. Proderit sapienti sapiens non Suis
viribuS, Sed ipsius, quem adiuvat. potest quidem ille etiam
388쪽
relictus sibi explicare partes suas. utetur propria velocitate i sed nihilaminus adiuvat etiam currentem hortator.
Non prodest sapienti Sapiens, Sed Sibi ipse. hoc fud scias, detrahe illi vim propriam et ille nihil agit. sitito modo 7
dieas licet non esse in melle dulcedinem: nam nisi ille, qui esse debeat, ita aptatus lingua palatoque est ad eiusmodi gustum, ut illum talis Sapor capiat, offendetur. Sunt enim quidam, quibhs morbi vitio mel amarum videatur. MOportet utrumque valere, ut et ili' prodesse possit et
hic profuturo idonea materia Sit. In Summum, in-8quit, perducto calorem calefieri Supervacuum est. et in summum perducto bonum SupervacuuS est, qui prosit. numquid instructus omnibus rebus agricola ab alio instrui quaerit' numquid armatus miles quantum in aspem exituro satis est futi J, amplius arma desiderat ergo nec Sapiens. satis enim vitae inStructus, Satis armatus est. Ad haec respondeor et qui in summo motus est calore, 9 med adiecto, ut suum teneat. Sed ipSe Se, inquit, calor continet. Primum multum intereSt inter ista, quae
Deinde calor non adiuvatur adiectione caloris, ut caleat: sapiens non potest in habitu mentis suae Stare, nisi amicos aliquos similes sui admisit, cum quibus virtutes suas communicet. Adice nunc, quod omnibus inter se virtu-10tibus amicilia est. itaque prodest, qui virtutes alicuius pares Sui S amat amandasque invicem praeStat. Similia delectant, utique ubi honesta sunt et probare ac probari sciunt. Etiamnunc sapientis animum perite movere nemo ilalius poteSi quam Sapiens, Sicut hominem moVere ratio' naliter non potest nisi homo. quomodo ergo ad rationem movendam ratione opus est, si e ut moveatur ratio Perfecta, opus est ratione persecta. Prodesse dicuntur et qui 12 media nobis largiuntur, pecuniam, gratiam, incolumitatem, alia in usus vitae cara aut necessaria. in his dicetur etiam Stultus prodesse sapienti. prodesse autem est animum
Se eundum naturam movere virtute Sua ut eius, qui movebitur. hoc non sine ipsius quoque, qui proderit, bono siet. necesse sestJ enim alienam Virtutem exercendo exerceat
389쪽
13 et suam. Sed ut removeas ista, quae aut summa bona Sunt aut summorum efficientia, nihilominus prodesse inter Se SapienteS Possunt. invenire enim Sapientem sapienti per se res expetenda est, quia natura bonum omne carum est bono et sic quisque conciliatur bono quemadmodum sibi. 14 Necesse est ex hac quaestione argumenti causa in alteram tranSeam. quaeritur enim, an deliberaturus Sit sapiens, an in con Silium aliquem ad vocat urus: quod lacere illi neceSsarium est, cum ad haec civilia et domesticu venitur et, ut ita dicam, mortalia. in his sic illi opus est alieno consilio quomodo medies, quomodo gubernatore, quomodo advocato et litis ordinatore. proderit ergo sapiens aliquando sapienti. Suadebit enim:
sed in illis quoque magnis ac divinis, ut diximus, communiter honesta tractando et animos cogitationesque mi-I o Scendo utilis erit. Praeterea secundum naturam eSt et amicos conplecti et umicorum auctu ut suo proprioque laetari. nam nisi hoc fecerimus, ne virtus quidem nobis Permanebit, quae exercendo usu sui Valet. virtuS. Rutem suadet praesentia bene conlocare, in futurum con Sulere,
deliberare et intendere animum i facilius intendet explicabitque, qui aliquem sibi adsumpserit. quaerit itaque aut persectum Virum aut proficientem vicinumque perfecto. proderit autem ille perfectus, si consilium communi pru- 16 dentia iuverit. Aiunt homines plus in alieno negotio videre quam in suo. hoc illis evenit, quos amor sui exectincat quibusque dispectum utilitatis timor in periculis excutit: incipiet sapere securior et extra metum P0Situ S. Sed nihilominus quaedam sunt, quae etiam Sapientes in alio quam in se diligentius vident. Praeterea illud dulcissimum et honestissinum siidem velle atque idem nolle sapiens Sapienti praestabit: egregium opus pari iugo
17 Persolvi quod exegeras, quamquam in Ordine rerum erat, quaS moralis philosophiae voluminibus conplectimur. Cogita, quod soleo frequenter tibi dicere, in istis nos nihil aliud quam acumen exercere. totiens cnim illo revertori quid ista me res iuvat sortiorem
390쪽
faciet, iustiorem, temperatiorem nondum exerceri vacati adhue medico mihi opus est. 9uid me poscis scientiam 18 inutilem magna promisisti, exigua videor dicebas intrepidum fore, etiamsi circa me gladii micarent, etiamsi mucro tangeret iugulum. dicebas securum fore, etiamsi circa me stagrarent incendia, etiamsi subitus turbo toto navem meam mari raperet: haec mihi praesta interim ut voluptatem, ut gloriam contemnam: postea docebis inplici ita solvere, ambigua distinguere, obscura perspicere: nunc doce, quod necesse est. Vale.
Ex Nomentano meo te saluto et iubeo habere mentem Ibonam, hoc est propitios deos omnes, quos habetulacatos et saventes, quisquis sibi se propitiavit. Sepone in praesentia, quae quibusdam placent, unicuique nostrum paedagogum dari deum, non quidem ordinarium, sed hunc inferioris notae ex eorum numero, quos Ovidius ait siste plebe deos : ita tamen hoc seponas Volo, ut memineris maiores nostros, qui crediderunt, Stoicos fuisset singulis enim et Genium et Iunonem dederunt. Postea videbimus, an tantum dis vacet, ut privatorum 2 negotia procurarenti interim illud scito, sive adsignati sumus, sive neglecti et fortunae dati, nulli te posse inprecari quicquam gravius, quam Si in precatus sueris, ut Sehabeat iratum. Sed non est, quare cuiquam, quem poena